ປຏ຺ຐານປກຣຓ-ອນຸຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ກາມຄຸຓາທີຫີຕິ ກາມຄຸຓຌານາຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍາທີຫິ. ລຬນ຺ຕີຕິ ລຬິຕານຸຠວນວເສນ ຣມນ຺ຕິ. ເຕສູຕິ ກາມຄຸຓາທີສຸ. ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນາທິນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຕິ ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣເຠເທ ອມິຕ຺ເຕ. ອິສ຺ສຣິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ຐານໍ ເສຏ຺ຐິເສນາປຕິຍຸວຣາຊາທິຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິວາຣປຣິຈ຺ເຉທາທິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ປຸຎ຺ຎໂຍຄານຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍາຕິ ທານມຍາທິປຸຎ຺ຎານຸຠາວາຘິຄຕາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາສງ຺ຂາຕໂຍຄານຸຠາວາຘິຄຕາຍ ຈ. ຊຸຕິຍາຕິ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ເຈວ ຎາຓປ຺ປຠາຍ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເທວ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ກີຬາວິຊິຄິສາໂວຫາຣຊຸຕິຄຕິອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ສຕ຺ຕິອຠິຕ຺ຖວກມນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕິ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ອເນກຕ຺ຖຠາວໂຕຕິ ‘‘ຍທິຈ຺ຉິຕນິປ຺ຜາທເນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທ຺ຘິວິຘາທິຕາມຕ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ອຠິຎ຺ຎາທີນໍ ສາວເກຫິ ສາຘາຣຓຕາວຈນໍ, ສຠາວໂຕ ປນ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິຣຕິສຍາຍ ອຠິຎ຺ຎາກີຬາຍ, ອຸຕ຺ຕເມຫິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍວິຫາເຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສຕ຺ຕຘນາທີນໍ ທານສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສກ຺ກາຣານໍ ຄຫຓສງ຺ຂາເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຕສຸ ອຸປລພ຺ຠມານສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທານໍ ເຕຫິ ອຸປນີຍມານສກ຺ກາຣສ຺ສ ຈ ອຠິນນ຺ທນໍ ອນຸໂມທນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມສຠາວານຸຣູປານຸສາສນີວຈເນເນວ ຈ ປນ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ວີຕິກ຺ກມຘມ຺ມານຸຣູປາ ອນຸສາສນີຕິ ກຕ຺ວາ. ຎາຓຄຕິ ຎາເຓນ ຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອວໂພໂຘ. ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາກີຬາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ສເທວເກນ ໂລເກນາຕິ ອິທໍ ‘‘ຄມນີຍໂຕ’’ຕິອາທີສຸ. ເຕ ເທເວຕິ ສມ຺ມຸຕິເທວາທິເກ ເທເວ. ເຕຫິ ຄຸເຓຫີຕິ ອຠິຎ຺ຎາທິຄຸເຓຫິ. ປູຊນີຍຕໂຣ ເທໂວຕິ ອິທໍ ປູຊນີຍປຣິຍາໂຍ ອຍໍ ອຕິ-ສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິເຣກຕໂຣຕິ ອຘິກຕໂຣ. ອຸປປຕ຺ຕິເທວານນ຺ຕິ ອິທໍ ຕພ຺ພຫຸລຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸທ຺ຘິເທວາປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ເຕສຸປິ ວາ ລພ຺ຠມານໍ ອຸປປຕ຺ຕິເທວຠາວມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປກ຺ຂານໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈວິກ຺ເຂປານໍ, ສີລວິປຕ຺ຕິອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສອວສິຏ຺ຐນີວຣຓານໍ ວາ.

ອິສີນໍ ສຕ຺ຕໂມ, ອິສີສຸ ສຕ຺ຕໂມຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈາວໂພຘຄຕິຍາ…ເປ… ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສປຣສນ຺ຕາເນສຸ ສີລາທິຄຸຓານໍ ເອສນຏ຺ເຐນ ວາ ອິສໂຍ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ. ອິສິ ຈ ໂສ ສຕ຺ຕໂມ ຈາຕິ ອິສິສຕ຺ຕໂມຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ນາມຣູປນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ນາມຣູປໍ ນິໂຣເຘຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອາຫ. ວຏ຺ຏປຣິຍາປນ຺ນຎ຺ຫິ ນາມຣູປໍ ນິໂຣເຘຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ນິໂຣຘິເຕ ສພ຺ພໂສ ນາມຣູປໍ ນິໂຣຘິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ເອຕ຺ເຖເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ອຣຫໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ຈຣິມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິ ຈ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ເອຕ຺ເຖເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ວູປສມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖). ອຕິຄມ຺ຠີຣນຍມຓ຺ຑິຕເທສນໍ ສາຕິສຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ ວິຠາວນໂຕ. ສຠາວໂຕ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣ. ຍຖາຫ ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗, ໘), ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໕; ສໍ. ນິ. ໒.໖໐) ຈ ອາທິ. ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ອນນ຺ຕນຍປຏ຺ຐານເທສນາ ອຕິຄມ຺ຠີຣາວ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ສມານເນຕິ ສມານນຍເນ, ສມາຫຣເຓ, ສມານກຣເຓ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາຍໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທ຺ເວ ອນຸໂລມານິ ຘມ຺ມານຸໂລມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍານຸໂລມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ.

ປຏ຺ຐານນາມຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອວຍວທ຺ວາເຣນ ສມຸທາເຍ ນິຣຸຬ຺ຫໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອວຍເວສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕເມວ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິກປຏ຺ຐານາທີນໍ ຕິກປຏ຺ຐານາທິນາມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອວຍວານເມວ ປຏ຺ຐານນາມຕ຺ໂຖ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ ຕໍສມຸທາຍມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກຣຓສ຺ສ. ນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏ຺ຐານໍ…ເປ… ນາມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ…ເປ… ສໂມຘານຕາ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວຈນສມຸທາຍຕ຺ຖວິຊານເນນ ວິທິຕປຏ຺ຐານສາມຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຏ຺ຐານກຖາ ວຸຈ຺ຈມານາ ສຸຂຄ຺ຄຫຓາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ນາມຕ຺ຖຍຖາວຸຕ຺ຕສໂມຘານຕາສຸ. ສພ຺ພສາຘາຣຓສ຺ສາຕິ ສພ຺ເພສໍ ອວຍວຠູຕານໍ ຕິກປຏ຺ຐານາທີນໍ ສມຸທາຍສ຺ສ ຈ ສາຘາຣຓສ຺ສ. ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນໍ ນານາວິຘຠາວນ຺ຕິ ປກາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ປກາຣານໍ ອເນກວິຘຕາ ຈ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກາເຣຫິ ຐານນ຺ຕິ ຫິ ປຏ຺ຐານໍ, ນານາວິໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ວິຠຊນວເສນ ອຕ຺ຖີຕິ ປຏ຺ຐານໍ, ປກຣຓໍ, ຕທວຍໂວ ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖນເຍ ສທ຺ທໂຕປິ ນານາວິຘຠາວສິທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ນານປ຺ປກາຣາ ປຈ຺ຈຍຕາ, ນານປ຺ປກາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣປຈ຺ຈຍຕາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ເອກເສສນເຍນ ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກສ຺ສປິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ອເນກຘມ຺ມຠາວໂຕຕິ ອເນເກ ຘມ຺ມາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອເນກຘມ຺ໂມ, ຕພ຺ຠາວໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນານປ຺ປກາຣປຈ຺ຈຍຕາຕິ ນານປ຺ປກາຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນານປ຺ປກາຣປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກາມໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸປິ ອຕ຺ເຖວ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມວິຠາໂຄ, ໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ຕຖາ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ວິຠຕ຺ໂຕ ຍຖາ ປຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາຕິສຍວິຠາຄຕໍ ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ຕຖາ ຕທວຍວານໍ.

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄມນໍ ຍທຘິກຣຓໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖາຕິ ວຈນເສໂສ’’ຕິ. ຄມນເທສຠາວໂຕຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ອຎ຺ເຎຫິ ຄຕິມນ຺ເຕຫີຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓາທີຫິ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ.

ຕິວິເຘນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ເທສິເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕິກໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຕິການນ຺ຕິ ຕິກວເສນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ຕີຓິ ປຣິມາຓານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຫິ ຕິກາ. ສມນ຺ຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພຠາຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂລມາທີຫິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິປີ’’ຕິ. ຄຕານີຕິ ປວຕ຺ຕານິ. ສມນ຺ຕຈຕຸວີສຕິປຏ຺ຐານານີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອນຸໂລມາທິສພ຺ພຠາຄໂຕ ສໂມຘານວເສນ ຈຕຸວີສຕິ ປຏ຺ຐານານິ. ອນຸໂລມາທິສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ອນຸໂລມາທິຈຕຸໂກຏ຺ຐາສໂຕ. ຕິກາທິຉຉຠາວນ຺ຕິ ຕິກາທິທຸກທຸກປຣິໂຍສາເນຫິ ຉຉຠາວໍ. ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທສ຺ສເນນ. ຘມ຺ມານຸໂລມາທິສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ປຈ຺ຈນີກາທິທຸກາທິສຫຊາຕວາຣາທິປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີຍາທິອາຣມ຺ມຓມູລາທີນໍ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປກາຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອນູເນຫິ ນເຍຫິ ປວຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕານິ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕເນວາຫ…ເປ… ວເສນາ’’ຕິ.

ເຫຕຸໂນຕິ ເຫຕຸສຠາວສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ສຕິປິ ເຫຕຸສຠາວສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທິຠາເວ ສວິເສເສ ຕາວ ປຈ຺ຈເຍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທິຠູຕສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸສຠາວຕາ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ນ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສຕິ ຕສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ນ ນິວາຣິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນປິ ໂສ ເອວ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ເຫຕຸຠາວຄ຺ຄຫເຓນ. ອິຘາຕິ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອໂລຠາທິຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ. ສຕ຺ຕິວິເສໂສ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ສຕ຺ຕິກາຣຓຠາໂວ, ໂຍ ຣໂສຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ຘມ຺ມໂຕ ອນຎ຺ໂຎປິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເຍວ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ເຫຕຸຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ. ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຫຕຸຠາວວາຈໂກ ເຫຕຸສທ຺ໂທ, ນ ເຫຕຸສຠາວຘມ຺ມວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສມຕ຺ເຖຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍຕາວຈນໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິປິ ‘‘ຘມ຺ມໂຕ ອນຎ຺ໂຎປິ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ, ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິວິຠາວນໍ ກຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິຘ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິເຍວ ວິຠາວິຕາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘາປິ ວາ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຘມ຺ມສຕ຺ຕິວິຠາວນໍ ປເນຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ໂຖ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖາຠິຘາຍິວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຖວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີນໍ ສາຘາຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຫິ ‘‘ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐໍ. ອຖ ວາ ເອຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ເອຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕນກິຣິຍາ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕຎ຺ຈ ວຕ຺ຕນໍ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ສາຘາຣຓວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖປຣິຍາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຍທຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕທຄ຺ເຄນ ຐິຕິຍາປິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂກຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກຈິ ຫິ…ເປ… ເຫຕຸອາທໂຍ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິເຍວ ອຸປ຺ປາໂທ, ນາສຕິ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕານມ຺ປິ ຐິຕິປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຐານໍ ຍຖາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສຫຊາຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຍ ປນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຐິຕິໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຍຖາ ອຘິກຣຓສາຘໂນ ປຕິຏ຺ຐຕ຺ໂຖ ເຫຕຸ-ສທ຺ໂທ, ເອວໍ ກຣຓສາຘໂນ ປວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຫິໂນຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ເຫຕູນໍ ກມ຺ມນິທານຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອເຕນາຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ກຸສລຠາວສິທ຺ຘິວຈເນນ. ເອເກ ອາຈຣິຍາ. ສຠາວໂຕວາຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ຣູປຄຕໍ ໂອຠາເສນ຺ຕສ຺ສ ປທີປສ຺ສ ຣູປຄໂຕຠາສເກນ ອຎ຺ເຎນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຍໍ ໂອຠາສນສຠາວຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ກຸສລາທິຠາວສາຘການໍ ເຫຕູນໍ ອຎ຺ເຎນ ກຸສລາທິຠາວສາຘເກນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຍເມວ ກຸສລາທິສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ສຠາວສິທ຺ໂຘ ອໂລຠາທີນໍ ກຸສລາທິຠາໂວ ອຸຠຍສຠາວຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທີນໍ ວິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ສາ ປນ ອຎ຺ຎປຏິພທ຺ຘາ ກຸສລາທິຕາ.

ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕີຕິ ຣູປາທິເຠເທນ ຉພ຺ພິເຘສຸ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ເມສຸ ໂກຈິປິ ຘມ຺ໂມ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ນ ນ ໂຫຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ປຸຣິມາຠິສງ຺ຂາຣູປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປຸຣິມສິທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣກສງ຺ຂາຕໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ. ຈິຕ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ຕສີເສນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຕຖາຠິສງ຺ຂຣີຍຕິ, ອຖ ໂຂ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ. ສາຘຍມານາຕິ ວເສ ວຕ຺ຕຍມານາ. ວສວຕ຺ຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕທາກາຣານຸວິຘານໍ. ຉນ຺ທາທີສຸ ຫິ ຫີເນສຸ ມຊ຺ຌິເມສຸ ປຓີເຕສຸ ຕໍຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫີນາທິຠາເວນ ຕທນຸວຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາປເນນ, ເຕສໍ ວາ ວເສ ວຕ຺ຕເນນ. ເຕຫິ ຉນ຺ທາທໂຍ. ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕາຘີນານໍ ປຕິຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຄຣຸກາຕພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມໂລຠນີຍຘມ຺ມາທິ.

ຕທນນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນິຍໂມຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕໍ. ຕໍຕໍສຫກາຣີປຈ຺ຈຍວິສິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ເຕນ ເຕນ ອາຣມ຺ມຓາທິນາ ສຫກາຣີກາຣເຓນ ຕທຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາສງ຺ຂາຕໍ ວິເສສໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕາຍເຍວາຕິ ຍາ ເວຂາທາເນ ປຸປ຺ຜນສມຕ຺ຖຕາ ເວຂາປຄເມ ລທ຺ໂຘກາສາ, ຕາຍເມວ.

ອຸປສຄ຺ຄວເສນປິ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ທຕ຺ຖມຕ຺ຕໂຕ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ວຈນີຍຕ຺ຖໂຕຕິ ຠາວຕ຺ຖໂຕ. ຠາວຕ຺ໂຖປິ ຫິ ວຈນຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ວຈນີໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິໂຣຘຸປ຺ປາທນ຺ຕຣາຠາວໂຕຕິ ປຸຣິມນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ພ຺ຍວຘາຍກາຠາວໂຕ. ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຕິ ເອເຕນ ນິໂຣຘານໍ ນິໂຣຘສມກາລຸປ຺ປາທວາທໍ ນິວາເຣຕິ. ສຕິ ຫິ ສມກາລຕ຺ເຕ ພ຺ຍວຘານາສງ຺ກາ ເອວ ນ ສິຍາ ສຓ຺ຐານາຠາວໂຕ. ອິທມິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ວິຠາຄາຠາວາ ອຕ຺ຕນາ ເອກຕ຺ຕມິວ ອຸປເນຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ສຓ຺ຐານາຠາເວນ ຫິ ອປ຺ປຏິຆຠາວູປລກ຺ຂເຓນ ວິຠາຄາຠາວໍ, ເຕນ ເອກຕ຺ຕມິວູປນຍນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອນນ຺ຕຣຠາວໍ ສາເຘຕິ, ສຫາວຏ຺ຐານາຠາເວນ ປນ ອນນ຺ຕຣເມວ ອຸປ຺ປາທນໍ.

ວິຠາຄໂຕ ຎາເຓນ ອາກຣີຍຕີຕິ ອາກາໂຣ, ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິເຠໂທ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ນິໂຣຘຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣຕາຍາຕິ ໂຍຊນາ. ປຸຣິມຈຸຕີຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸຣິມຈຸຕິ. ຍທິ ກາລນ຺ຕຣຕາ ນຕ຺ຖິ, ກຖມິທໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ເຕສໍ…ເປ… ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ. ນນຸ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ຣູປສນ຺ຕາໂນ ປວຕ຺ຕເຕວາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ຈ…ເປ… ອຎ຺ຎສນ຺ຕານຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຠິນ຺ນສນ຺ຕານໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາເຣນປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາຣູປ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍທິປິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວຕ຺ຕມານາ ວິເສສໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣກຠາເວນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ວິສທິສສຠາວຕາຍ ວິສຸໍເຍວ ສນ຺ຕານຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ພ຺ຍວຘາຍກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ມິຖຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ຍໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ວິສໍສຏ຺ຐາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຸປກາຣໂກ ຈ ນາມ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານານມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ ນ ຕາວຕາ ສນ຺ຕານາເຠໂທຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເນສໍ ພ຺ຍວຘາຍກຕາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ສມານຊາຕິການໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ອນນ຺ຕຣຠາເວນ ປາກຏາ, ນ ຕຖາ ອສມານຊາຕິການນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຊວນານນ຺ຕຣສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ວິຍ ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣໂກ. ໂສ ເຍນ ວິເສເສເນຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸເຣປຈ຺ຉາຠາວາ, ຕທຸປາທິກາ ວາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕນ ຄຫິຕານໍ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຈນໍ ອລຠນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄີ ຫິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໒.ຈິຕ຺ຕຍມກ.໘໑). ໂສຕິ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ອປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ກາລວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທຣຫິຕໍ. ຍໂຕຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ. ເຕເນວາຕິ ກາລວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ເອວ ຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໂຕ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປາກເຏນາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ນິທສ຺ສນຠາວນິທສ຺ສນໍ. ສິທ຺ຘຎ຺ຫິ ນິທສ຺ສນໍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຜລຠູຕານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຫຊາຕຠາເວນາຕິ ສຫ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ. ອຕ຺ຕນາ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕາ. ເຕນ ຐິຕິກ຺ຂເຓປິ ເນສໍ ອຸປກາຣກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ປກາສສ຺ສ ປທີໂປ ວິຍາ’’ຕິ ນິທສ຺ສນມ຺ປິ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປທີໂປ ຫິ ປກາສສ຺ສ ຐິຕິຍາປິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຕາວເສເນວາຕິ ອິມິນາ ສຫຊາຕາທິຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກສ຺ສ ອຸປກາຣກຕາມຕ຺ຕໍ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠາວວເສນາຕິ ລກ຺ຂຓສງ຺ກຣາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ສຫຊາຕຕາທິວເສນາ’’ຕິ. ຍທິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ ປນ ເຕນ ວິນາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຫຊາຕຕາທິວິຘຸເຣເນວ ປກາເຣນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຫຊາຕາທິ…ເປ… ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ປຸເຣຊາຕ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຫຊາຕຕາທີຕິ ຈ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕາທີນໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຖວີຘາຕຸຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ເອວ ເສສຘາຕຸໂຍ ອຸປາທາຣູປານິ ວິຍ ຍຖາສກກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນ ປຖວີຘາຕຸ ເສສຘາຕູນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນາຕິ ອາຘາຣາກາເຣນ. ອາຘາຣາກາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ເນສໍ ສາຕິສຍໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໂຕ ຠູຕານິ ອນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ຐານານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ຂາທີນມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນ ອຸປກາຣກຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຍາ ວິເສສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອເທສການໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອຘິຏ຺ຐານາກາໂຣ ສມ຺ຠວຕິ. ຍທິປິ ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຠາໂວ, ເຍນ ປນ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສເສນ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຏຸມນ຺ທຠາເວສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຕທນຸວິຘານາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍມິທໍ ເຕສໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ໂຘ ວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວສາມຎ຺ເຎ ສຕິປິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍໂຕ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິເສໂສ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສ຺ວາຍໍ ຘາຕຸວິຠງ຺ເຄ ວິຠາວິໂຕເຍວ. ຂນ຺ຘາທໂຍ ຕໍຕໍນິສ຺ສຍານໍ ຂນ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ‘‘ອຸປກາຣກາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ນິສ຺ສໂຍຕິ ວທຕິ, ນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓູປປນ຺ນເມວ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອິຘ ນິສ຺ສຍຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິທ຺ຘາເຣຕີ’’ຕິ.

ສຸຏ຺ຐຸກຕຕໍ ທີເປຕິ, ກສ຺ສ? ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປກຕສທ຺ເທນ ວິເສສິຍມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ເກນ ກຕນ຺ຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓຫີຕິ ສິທ຺ໂຘວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຖາຕິ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຠາເວນ. ອຖ ວາ ຕຖາຕິ ນິປ຺ຜາທນວເສນ ອຸປເສວນວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜາທນໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສໂມຘາເນນ ຜລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຸປເສວນເມວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປເສວິໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລີຍາປນໍ ປຣິໂຠຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປໂຠຄູປເສວນ’’ນ຺ຕິ. ວິຊານນາທິວເສນາຕິ ວິຊານນສຎ຺ຊານນານຸຠວນາທິວເສນ. ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປເສວິຕສ຺ສ ປກຕຠາເວນ. ອນາຄຕານມ຺ປິ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ປເຄວ ອຕີຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ ຫິ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸຕຸ ໂຠຊນໍ ເສນາສນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໘) ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາເວ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ຍຖາ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ເອກໍເສນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸຠເຍສຸ ອຸຠເຍສໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣານໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ສງ຺ກຣາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາກາຣາທີຫິ ວິສິຏ຺ຐາ, ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາກາຣາທີຫິ ວິສິຏ຺ຐາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ປຈ຺ຉາຊາຕປຸເຣຊາຕາກາຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ຐາ, ເອວໍ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາກາຣາທໂຍ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍາກາຣາທໂຍ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຠຕ຺ຕສຠາວາ ເອວາຕິ.

ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນຫີຕິ ອິມິນາ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕທນຸຄຸຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປວຕ຺ຕິມາຫ. ເຕເນວາຕິ ເຈຕນາຫາຣວເສນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ເອວ.

ປໂຍເຄນ ກຣຓີຍສ຺ສາຕິ ເອເຕນ ຠິນ຺ນຊາຕິ ຍໍ ຕາທິສໍ ປໂຍເຄນ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນຏ຺ຐສ຺ສ ປາກຏຠາໂວຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ເອກສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ເອກວາຣເມວ ປວຕ຺ຕິ. ອຕ຺ຕສທິສສ຺ສາຕິ ອຣູປຘມ຺ມສາຣມ຺ມຓຕາສຸກ຺ກກຓ຺ຫາທິຠາເວຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທິສສ຺ສ. ອິທໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສນໍ, ‘‘ອຕ຺ຕສທິສສຠາວຕາປາທນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສນໍ, ຕຎ຺ຈ ຠິນ຺ນຊາຕິຍຕາທິເມວ ວິສທິສສຠາວຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ນ ຠູມນ຺ຕຣຕາທິ. ນ ຫິ ປຣິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ວາສນໍ ວາສໍ ຄາຫາປນໍ, ອິຘ ປນ ວາສນໍ ວິຍ ວາສນໍ, ຠາວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄນ຺ຖາທີສູຕິ ຄນ຺ຖສິປ຺ປາທີສຸ. ວິສເຍ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ນ ນິທ຺ຘາຣເຓ. ເຕນ ຄນ຺ຖສິປ຺ປາທິວິສຍາ ປຸຣິມສິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຍນາທິກິຣິຍາ ‘‘ຄນ຺ຖາທີສຸ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ປນ ອາເສວນາກາຣາ ອິຘ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອາເສວນາ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເອວ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ຄນ຺ຖາທິວິສຍາ ຫິ ອາເສວນາ ຄນ຺ຖາທີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາ ຣູປວິສຍຊ຺ຌານໍ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໘; ໓.໓໑໒; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙; ຘ. ສ. ໒໔໘).

ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາຣຠາເວນ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕປໂຍໂຄ ເຈຕນາ’’ຕິ. ຕາຍາຕິ ຕາຍ ເຈຕນາຍ. ອຸປ຺ປນ຺ນກິຣິຍຕາວິສິຏ຺ເຐຕິ ຈິຕ຺ຕປໂຍຄສງ຺ຂາຕາຍ ເຈຕນາກິຣິຍາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສິຏ຺ເຐ ວິເສສໍ ອາປນ຺ເນ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສນ຺ຕາເນ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາພລໍ ຕາທິສໍ ວິເສສາຘານໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຍໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອວເສສປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຕສ຺ສາ ຜລຠູຕານິ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສປຈ຺ຈຍ…ເປ… ນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ. ເຕນາຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍຠາເວນ. ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອສຫຊາຕານມ຺ປິ ຠາວີນໍ ອຸປກາຣິກາ ເຈຕນາ ສຫຊາຕານໍ ອຸປກາຣິກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາເວນາຕິ ອຸສ຺ສາຫນໍ ອຸສ຺ສາໂຫ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາໂຫຕິ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ, ໂສ ເອວ ສນ຺ຕຠາໂວຕິ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາໂວ, ເຕນ. ອຸສ຺ສາໂຫຕິ ຈ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ພ຺ຍາປາໂຣຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ວີຣິຍຸສ຺ສາໂຫ. ສ຺ວາຍໍ ຍຖາ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕານຸສຍານໍ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ສາຕິສໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ຕຖາ ນິຣນຸສຍານໍ. ຕໂຕ ເອວ ເຕ ສນ຺ຕສຠາວາ ວິປາກຸປ຺ປາທນພ຺ຍາປາຣຣຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຕາຍ ປນ ສອຸສ຺ສາຫາ ເອວາຕິ ຕໂຕປິ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນາຕິ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫເຓນ. ສາຣມ຺ມຓາທິຠາເວນາຕິ ສາຣມ຺ມຓອຣູປຘມ຺ມຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຜສ຺ສາທິຠາເວນ. ວິສທິສວິປາກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸສ຺ສາຫມຕ຺ຕຣຫິຕສນ຺ຕຠາວສ຺ສ ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ເນສຸ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອວ ລພ຺ຠນໂຕ. ໂສຕິ ວິປາກຠາໂວ. ວິປາການໍ ປໂຍເຄນ ອສາເຘຕພ຺ພຕາຍາຕິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ກິໍ ນາມນ ສິຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣປໂຍເຄນ ຍຖາ ກຸສລາກຸສລາ ນິປ຺ຜາທີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ວິປາການໍ ປໂຍເຄນ ອນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ປໂຍເຄນາຕິ ກມ຺ມຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິມູລເຫຕຸຠູເຕນ ປຸຣິມປໂຍເຄນ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ປໂຍເຄນ ວິນາ. ເສສປຈ຺ຈເຍສູຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຸປ຺ປາທເນ ສຫກາຣີກາຣເຓສຸ. ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາເຍວ ປໂຍເຄ ສຕິ ອສຕິປີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອວຘາຣເຓນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິປາການໍ ນິຣຸສ຺ສາຫຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ນ ກິເລສວູປສມສນ຺ຕຠາໂວ ຍຖາ ຕໍ ສນ຺ຕາເນສຸ ຌານສມາປຕ຺ຕີສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ວິປາການໍ ສນ຺ຕຠາໂວ ນານຸມານິໂກ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ຕຠາວໂຕເຍວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິຊານາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍວຕນ຺ຕິ ວິປາກປຈ຺ຈຍວນ຺ຕານໍ, ວິປາກປຈ຺ຈເຍນ ອຸປກຕ຺ຕພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິປາການໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ. ວິປາການຸກຸລໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສນ຺ຕສຠາວໍ ປຈ຺ຈຍຠາວມາຫ.

ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸພລປ຺ປທານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ, ຕຍິທໍ ອາຫາເຣສຸ ນ ນິຍຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຖາ ສຕິ ຕເທວ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສຕິປິ…ເປ… ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເຕນ ປຘານາປ຺ປຘາເນສຸ ປຘາເນນ ນິທ຺ເທໂສ ຎາຍຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ປນ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ສ຺ວາຍໍ ເຕສໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຠາວວິຠາວເນເນວ ອາວິ ຠວຕີຕິ ຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓານິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ສຫຸປ຺ປາທນຠາເວນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຣູປີນໍ ອາຫາຣານ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຣມ຺ປິ ເນສໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຊນິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປູປຕ຺ຖມ຺ຠກຣູປາຫາຣສ຺ສາ’’ຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຣູປາຣູປາຫາຣາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຐິຕິຍາປິ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ນ ພ຺ຍຠິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ກຸໂຕ ຊນກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຕິ ປນ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຊນໂກ ອຊນໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກ ໂຫຕິ, ອນຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ຊນໂກ ນ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຊນກຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາຣານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສເນວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊນຍມາໂນປິ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອວິຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ສນ຺ຕຕິຍາ ຆຏ຺ຏນວເສນ.

ຍທິ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ເຕສໍ ນານາກຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິນິວາຣເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍປວຕ຺ຕິຍາ ນິວາຣເກ ອຎ຺ເຎ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕເນນາຕິ ປຸຣິມາຠິສງ຺ຂາຣສິທ຺ເຘນ ໂຘເຣຍ຺ຍຠາເວນ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕິຍາ. ຄຣຸຠາໂວຕິ ເຊຏ຺ຐກຠາໂວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ຉນ຺ທາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິວິພນ຺ຘເກ ຕຸລ຺ຍໂຍຄີຘມ຺ເມ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ເມ ວິຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ອຖ ໂກ ຈຣຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິ. ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ເຈສຸ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຈກ຺ຂາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊີວເນ ອນຸປາລເນ ຊີວນ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມຫິ ຊີວິຕສ຺ສ, ສຸຂິຕາທີຫິ ສຸຂິຕທຸກ຺ຂິຕໂສມນສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສິຕຸເປກ຺ຂິເຕຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມຫິ ສຸຂາທີນໍ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສູຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິປຈ຺ຈຍາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ. ເຕຫິ ຈກ຺ຂາທິປຈ຺ຈເຍຫິ. ຈກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິຊີວິຕສຸຂາທິສທ຺ຘາທີນໍ.

ເຕສຸ ກິຈ຺ເຈສູຕິ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ເຈສຸ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐ, ສາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຕທນຸວຕ຺ຕເນນ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອນຸວຕ຺ຕເນນ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ເຈ. ປວຕ຺ຕີຕິ ຈ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຘິປຕິຍຏ຺ຐສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ອນຸວຕ຺ຕເກນ ຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີໂຍ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐ, ນ ເອວໍ ຠາວທ຺ວຍສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ຕາທິເສນ ກາຣຓຕາມຕ຺ເຕນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈເຍຫິ. ຕໂຕຕິ ອິຕ຺ຖາທິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຕໍສຫິຕສນ຺ຕາເນຕິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທິສຫິຕສນ຺ຕາເນ. ‘‘ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານິປິ ຈກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕາທີຫິ ປນ ຕານິ ຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ.

ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານຠູຕານນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຖວີກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອຸປນິຊ຺ຌານວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ. ວິຕກ຺ກາທີນນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິເວທນາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານໍ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຸປນິກຈ຺ຈ ນິຊ຺ຌານຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ພ຺ຍຕ຺ຕຕຣໍ ໂອໂລກນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈິນ຺ຕນເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເປກ຺ຂນໍ ຈິນ຺ຕນຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກນາທິວເສນາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກາທີນໍເຍວ ສາຘາຣໂຓ, ເຍນ ເຕເຍວ ‘‘ຌານງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາທ຺ວຍນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນມ຺ປິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຏ຺ຐສ຺ສ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ອນຸປນິຊ຺ຌານສຠາວເມວ ຕໍ ໂພເຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍທ຺ວຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ນ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ອຌານງ຺ຄາ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຄຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ວິຕກ຺ກປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕາ ຌານງ຺ຄານໍ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຌານງ຺ຄວຈເນເນວ ອຌານງ຺ຄານໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ກຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ. ເອກນ຺ເຕນ ນ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິຍ ອເນກນ຺ເຕນ. ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ຫິ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຌານງ຺ຄຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອກນ຺ເຕນ ອຌານງ຺ຄໍ ສຸຂທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຖ ກຖໍ ປສງ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຌານງ຺ຄຏ຺ຐາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍທິ ເອກນ຺ເຕນ ອຌານງ຺ຄຕໍ ເວທນາທ຺ວຍໍ, ກຖໍ ຌານງ຺ຄໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຌານງ຺ຄຏ຺ຐາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕິປິ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍທ຺ວຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເວທນາທ຺ວເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຕາທິສາ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ກສ຺ມາ ນ ຐປິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຄຕານໍ ຌານປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປນ ນຕ຺ຖິ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄຫຓໍ ກຕໍ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ.

ຍໂຕ ຕໂຕ ວາຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໂຕ ວາ ສຸຄຕິໂຕ ວາ ສໍກິເລສໂຕ ວາ ໂວທານໂຕ ວາ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ສ຺ວາຍໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາ ວາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ວາ ມິຈ຺ຉາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ເອວ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອວມວຘາຣຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອວາຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອວຘາຣເຓ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ອລາໂຠ ນິຍໂຕຕິ ໂສ ປຕິໂຍຄີສຸ ນິວຕ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ອລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິເຍ ປນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານິ ອລາເຠ ນິຍຕານີຕິ ເຕສຸ ອນວເສສໂຕ ອລາເຠນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ສຕິ ໂຍ ເກສຸຈິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ຌານປຈ຺ຈໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ໂສປິ ນິວາຣິໂຕ ສິຍາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ລາຠາຠາວສ຺ເສວ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເອກຈ຺ຈາລາໂຠ ອປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ກສ຺ສຈິ ລາໂຠ ນ ນິວາຣິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຐມປທາວຘາຣຓວເສນ ອຕ຺ເຖ ວິຎ຺ຎາຍມາເນ. ເອຕ຺ຕກເມວ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາຕິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ເກສຸຈິ ຈິຕ຺ເຕສຸ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍສຸ ກສ຺ສຈິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາໂຠ ນ ນິວາຣິໂຕຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ອຸປຣິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສວິຕກ຺ກ…ເປ… ກຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ນ ກຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕໍ ກຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ວາ ລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ເຖຕິອາທິ ປຈ຺ຉິມປທາວຘາຣຓວເສນ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອວາຕິ ເອວໍ ນິຍເມ ກຣິຍມາເນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ປາຐນ຺ຕເຣນປິ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍນ ອລາເຠນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອລາຠນ຺ຕິ ຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ປກາສິຕໍ ອລາຠໍ. ເອສາຕິ ເອສ ອິຘ ປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ. ກີທິໂສ ປນ ອລາໂຠຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສເຫຕຸເກສູຕິ ສເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ. ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາຕິ ອວິສເຏ ກຕ຺ວາ. ເອກຕ຺ຕຄຕຠາວກຣຓນ຺ຕິ ເອກຠາວາປາທນໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປກຣເຓ ຌານປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕວ ຍຖາລາຠປຈ຺ຈຍາກາຣວິຠາວເນ ເທສນາຍ ຕປ຺ປຣຠາວໂຕ.

ສມນ຺ຕິ ອວິສມໍ, ສມ຺ມາ, ສຫ ວາ. ປກາເຣຫີຕິ ເອກວຕ຺ຖຸກຕາທິປ຺ປກາເຣຫິ. ຍຸຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສໍສຏ຺ຐຕາຍ. ສາ ປນ ສໍສຏ຺ຐຕາ ຍສ຺ມາ ສຠາວໂຕ ອເນເກສມ຺ປິ ສຕໍ ເອກຕ຺ຕຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກີຠາໂວປຄມເນນ ວິຍ ອຸປກາຣກຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ອຸປກາຣກຕາ ຈ ເຕສໍ ພຫູນໍ ສຫຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕກາຣິຕາຍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

ຍຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ສຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສໍສຏ຺ຐຕາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ຍຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ສມານານໍ. ອຍຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕຕາ ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ອຣູປສຠາວຕ຺ຕາ ອຸຠຍໍ ສມຘຸຣໍ, ອິຘ ຣູປາຣູປສຠາວຕ຺ຕາ ວິຘຸຣນ຺ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ວິສໍສຏ຺ຐຠາເວນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານຕ຺ຕູປຄເມນາ’’ຕິ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ວິເສສນໍ ຍາ ນານຕ຺ຕູປຄມນສງ຺ຂາຕາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ, ນ ສາ ‘‘ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຠາວມຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອຸປກາຣກຕາ ວິນາ ສໍສຄ຺ເຄນ ສຫາວຏ຺ຐາຍິຕາຍ ກິຈ຺ຈກາຣິຕາທີຫິ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ນ ຫີຕິອາທິ ‘‘ຍຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ ‘‘ຕາທິເສ ໂຍເຄ ສຕິເຍວ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ‘‘ວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘານໍ, ສຫຊາຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໔) ວຕ຺ຖຸສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕວເສນ ຍຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ, ນ ເອວໍ ອຍຸຕ຺ຕານໍ ວຕ຺ຖຸສຫຊາຕ…ເປ… ອຕ຺ຖີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຣູປານໍ ຣູເປຫິ ກສ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິປ຺ປໂຍໂຄເຍວ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາຍ ອຠາວໂຕ. ສມ຺ປຍຸຊ຺ຊມານານຎ຺ຫິ ອຣູປານໍ ຣູເປຫິ, ຣູປານຎ຺ຈ ເຕຫິ ສິຍາ ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາ, ສມ຺ປໂຍຄລກ຺ຂຓໍ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ຈຕູຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ’’ຕິ.

ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ ກຕຠາວວິສິຏ຺ຐາ ອຕ຺ຖິຕາ ວຸຈ຺ຈມານາ ກິຣິຍາຍ ສິທ຺ຘຠາວເມວ ທີເປຕິ, ນ ສິຊ຺ຌມານຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຕາລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຖິຠາວ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພ຺ພຕ຺ຕຜລຕາຍ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປເນຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄເຫຕພ຺ພຕາ, ຕທຸປາທານສ຺ສ ວາ ປພນ຺ຘາວິຈ຺ເຉໂທ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປລພ຺ຠມານຕາລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຖິຠາວ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ຍທິປິ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ລພ຺ຠມານຕາ ອຕ຺ຖິຠາໂວ, ຕຖາປິ ຕສ຺ສ ຍຖາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໂຕ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສາຕິສໂຍ ພ຺ຍາປາໂຣ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປ຺ປຏ຺ຐານາ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສຫຊາຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ ນ ນິສ຺ສຍາທິຠາເວນາຕິ ‘‘ສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣກຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕິ.

ຜສ຺ສາທີນໍ ອເນເກສໍ ສຫຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ນ ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ເນ ສນ຺ຘາຍ, ອຖ ໂຂ ນານາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ເນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຜສ຺ສາທິສມຸທາເຍ ສຕິ ທຸຕິໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ສຫຠາໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຫຠາວປຏິກ຺ເຂເປເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປນ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ວເສນ ວິວຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຕິ ອເນເກສໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ສຫຠາວາຠາເວນ. ຍທິ ນຕ຺ຖິຕາມຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກຕາ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາ, ອນານນ຺ຕຣາຕີຕວເສນປິ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິ. ຕານີຕິ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕານິ. ທທມານໍ ວິຍາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ໂອກາສໍ ເທຕິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາເນນ ອຸປກາຣກຕາ’’ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເອວມຊ຺ຌາສຍາ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ອຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຍ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ.

ນຕ຺ຖິຕາວິຄມານໍ ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປລທ຺ຘິຕາສາມຎ຺ເຎ ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍສຸ ລພ຺ຠມານໍ ວິເສສມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠາວມຕ຺ເຕນາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວມຕ຺ເຕນ. ເຕເນຕ຺ຖ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປກາຣກຕ຺ຕໍ ອາຫ, ຍຖາ ຕໍ ‘‘ໂອກາສທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠາວວິຄເມນາຕິ ເອເຕນ ນິໂຣຘໂຕ ປຣມ຺ປິ ຍໂຕ ‘‘ວິຄຕຕາ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ຍາສໍ ນຕ຺ຖິຕາວິຄຕຕານໍ ວເສນ ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ວິເສເສ ທສ຺ສິເຕ ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈຍານໍ ວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິຕາ ຈ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣສຸຎ຺ຎຕາ ວິຄຕຕາ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣາ ນ ນິໂຣຘສມກາລາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາວິເສເສປິ ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາວວິເສໂສ ນິທ຺ຘາຣິໂຕ, ຕຖາ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາວວິເສໂສຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ຍຖາ ຫິ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕີຫິ ນຕ຺ຖິວິຄຕຕານໍ ເຠໂທ ລກ຺ຂິໂຕ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ຘຣມານຕານິໂຣຘານຸປຄເມຫິ ອຕ຺ຖິອວິຄຕຕານນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນາຍໍ ຘມ຺ມາວິເສເສ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສໂສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູເປນ ຐິໂຕ ສມ຺ມາ ວິຠາວິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕທຠິສມຍາຍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສານໍ ອຘິຄມຕ຺ຖໍ.

ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ເອກສ຺ສປິ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນນ຺ຕຣາທີຫີຕິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ສຸຂຸມຣູປໍ. ນ ຫິ ຕໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ນນຸ ຈ ຣູປຣູປມ຺ປິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວນ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ນາຄຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປຣູປໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາຄຕເມວາຕິ ຍທິປິ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ນາຄຕໍ, ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກາທີສຸ ປນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ຣູປຣູປສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທໂສ

໑. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມວິກປ຺ເປ ໂຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາໂວເຍວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠຍຖາປິ ເຫຕຸຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອສ ນໂຍ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸປີ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມສຠາໂວ ເອວ, ນ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎາ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຸປກາຣກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ອາຫ. ອຸປກາຣກຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຕໍ.

ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ປຐມາຍ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມນິທ຺ເທສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ປຐເມນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ. ເອຕສ຺ສາຕິ ເຫຕຸສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍມຕ຺ຖມາຫ. ໂສ ຫິ ຉພ຺ພິໂຘ ນວວິໂຘ ທ຺ວາທສວິໂຘຕິ ອເນກເຠເທນ ຠິນ຺ໂນປິ ເຫຕຸຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ເອກວຈເນນ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິໂຍ ເຫຕຸສທ຺ໂທຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ເຫຕຸນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຫຕຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕ ເຫຕຸນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປທເມຕໍ. ນ ຫິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີສທ຺ທຕ຺ຕາ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ເກນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘິອນ຺ຕຣໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ນາຍໍ ເອກນ຺ໂຕຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ທຸຕິເຍ ເຫຕຸສທ຺ເທ ອວິຊ຺ຊມາເນ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ອຍເມກນ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎາເປກ຺ໂຂປິ ສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິເສສນໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ນ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ປຐມສ຺ສ ເຫຕຸສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ທານເປກ຺ຂຕໍ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຫຫຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອຕ຺ເຖວ ພ຺ຍາວໂຏ’’ຕິ. ອວິສິຏ຺ຐາຕິ ນ ວິເສສິຕາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ພ຺ຍາວເຏນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນ ວິເສສິຍນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປສຸຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ເທນ ເຫຕຸສທ຺ທວິເສສນຣຫິເຕນ ຕທຕ຺ຖມຕ຺ຕພ຺ຍາວຏຕ຺ຕາ ອວິເສສໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຄຫຓໍ ສິຍາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ເທນາ’’ຕິອາທິ. ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫາເຣຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຈ ນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຜສ຺ສເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓເວທນາຊີວິຕວິຣຫິໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ…ເປ… ຕໍ ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ.

ເອວມ຺ປີຕິ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ຄຍ຺ຫມາເນປິ ນາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິປິ ເຫຕໂວ ພຫໂວ, ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສ ຈາຍໍ, ຕຖາປິ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສສນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕ…ເປ… ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວິນາປິ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວ ສິທ຺ເຘປີຕິ ອິມິນາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາຍເມກນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕເມວ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ນ ປນ ເຫຕູນນ຺ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຄຫຓໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກມານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອວມ຺ປິ ຄຫຓໍ ສິຍາ’’ຕິ. ໂສຕິ ທຸຕິໂຍ ເຫຕຸສທ຺ໂທ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕູນຎ຺ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈາຕິ ສມາສໍ ວິກປ຺ເປນ຺ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາມຕ຺ຕາທິຠາເວນ ນິຣເປກ຺ຂາຕິ ເຫຕຸຌານມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐານອຸປນິຊ຺ຌານນິຍ຺ຍານມຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິຣເປກ຺ຂາ ເຫຕຸຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສາເປກ຺ຂາ ເອວາຕິ ອຎ຺ຎສາເປກ຺ຂາ ເອວ. ອາຫຣິຕພ຺ພອິສິຕພ຺ພາ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປກຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຍຫິ ສາເປກ຺ຂາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ວິນາປິ…ເປ… ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ວິເສເສນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ, ອິຘ ຈ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຸນ ວິເສສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ? ປຈ຺ຈຍຠູເຕເນວ ເຫຕຸນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ເຫຕູນໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ.

ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ນິທ຺ເທໂສຕິ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທສຠາວມາຫ. ປາກຏີຠູເຕ ເອວ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຕິ, ປາກຏີຠາໂວ ຈ ອຎ຺ຎານເປກ຺ເຂນ ສທ຺ເທນ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນເປກ຺ຂນີໂຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣພ຺ຍາວຏຕ຺ຕາ. ອຎ຺ໂຎຕິ ເຫຕຸສທ຺ທໂຕ ອຎ຺ໂຎ. ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພປກາສໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ປຏິນິທ຺ເທສໍ ລເຠຍ຺ຍ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປນ-ສທ຺ໂທ ສຕິປິ ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ນິທ຺ເທສຠາເວ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກສທ຺ເທ ລພ຺ຠມານານໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພານໍ ປາກຏີກຣຓສງ຺ຂາຕໍ ເຫຕຸສທ຺ທໂຕ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ‘‘ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ສມາສປທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕມາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວຈເນນາ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກເທໂສວ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມານໍ ວິເສສນຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອສມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ວິເສສນໍ ນາມ ວິເສສິຕພ຺ພາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວຈນນ຺ຕຣາເປກ຺ເຂນາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຕາຍ ວິນາ ປຏິນິທ຺ເທສຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກສທ຺ເທ ປາກຏີຠູຕໍ ກິໍ ປນາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕ ເຫຕູ ເຈວ…ເປ… ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຈ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກສທ຺ເທ ປາກຏີຠູຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ‘‘ເຍຫິ ເຫຕູຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນ. ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ປກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ເຫຕູ…ເປ… ສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘາຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘນໍ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສນ ປຣາມສຕິ. ເຕເນວາຕິ ປຐເມເນວ ເຫຕຸສທ຺ເທນ. ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ຍຖາ ປາກຏາ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໂຈທນາຍມ຺ປິ ເອວເມວ ເຕເນວ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ປາກຏາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ…ເປ… ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ທຸວິຘມ຺ປິ ວາ ເຫຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ອປເນຕ຺ວາຕິ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣເຫຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ-ສທ຺ທວຈນີຍຕໍ ໂຈເທຕິ, ‘‘ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ອປາກຏຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຫຣຕິ ຈ. ເຫຕູ ຫິ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອິທໍ ອຍໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວຈນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ໂຕວ ໂສ ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກໂຕ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ເອກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານິ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສປິ. ເອວໍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ເທເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕຖາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາສມຸຏ຺ຐານຠາເວນ. ວຈເນນາຕິ ຍຖາທສ຺ສິເຕນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຈເນນ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຫຕຸອາທິປຏິພທ຺ຘຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ ຍທຄ຺ເຄນ ຕານິ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີນິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີນິປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອາຣມ຺ມຓເມຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍເທຕໍ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາວເສນ ມໂນທ຺ວາເຣ ເຈຕນໍ ເສສທ຺ວາເຣສຸ ກາຍວຈີປໂຍຄວເສນ ສງ຺ກປ຺ປນໍ, ຍຎ຺ຈ ກາມຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍນໍ, ເອຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐິຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐານາຍ. ປຕິຏ຺ຐິເຕຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາປຕິຏ຺ຐາປຕ຺ເຕ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓ ວິຣຸຬ຺ເຫຕິ ຕໂຕ ເອວ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓພີເຊ ວິຣຸຬ຺ເຫ ວິຣຸຫນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຕິຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐິຕິຍາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາຣມ຺ມເຓ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິສິທ຺ເຘ ອາຍຕິປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ວິຣຸຬ຺ເຫ ພີຊຠາເວນ ວິຣຸຫນ຺ເຕ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ປຸຣິມຕຣສິທ຺ຘາຍາຕິ ເຂຕ຺ຕຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຸເຣຕຣເມວ ສິທ຺ຘາຍ ປຖວິຍາ. ອຕ຺ຕລາໂຠເຍວ ເຈຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວານໍ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕິຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ເສສຣູປານນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ເສສຣູປານໍ, ປວຕ຺ເຕ ປນ ຕິສນ຺ຕຕິຣູປານມ຺ປິ. ສຫຠວນມຕ຺ຕໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສຫຠາເວນປິ ຫິ ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ວິເສສມຕ຺ຕາ. ກຕ຺ຖຈິ ກຕ຺ຖຈີຕິ ປກຕິກາລຠວວິເສສາທິເກ. ຕຕິຍປກຕິຍຎ຺ຫິ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ ຈ ຠາວກລາໂປ ນຕ຺ຖິ, ຣູປຠເວ ກາຍກລາໂປປິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຕ຺ເຖວ ຆານຊິວ຺ຫາກລາປາ, ກາມຠເວ ຈ ອນ຺ຘາທີນໍ ຈກ຺ຂາທິກລາປາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອຠາວາຠາວໂຕຕິ ນາມຣູໂປກາເສ ກຕ຺ຖຈິປິ ອຠາວາຠາວໂຕ.

ເຕສນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປາທີນໍ. ນ ຫິ ເຫຕຸ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຸຕຸອາຫາຣຊານໍ ປນ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຍຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄເຍວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ນ ປນ ລພ຺ຠຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີເຍ ຕາທິສສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາວປຏິພາຫນໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ເຫຕູ ສຫຊາຕານ’’ນ຺ຕິ ອເທສນາຍ ປຣິຫາຣວຈນໍ, ອີທິສີ ປນ ໂຈທນາ ອໂນກາສາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕ, ໂສ ຕເຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊນໍ ຄມນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ຕສ຺ສ ຂໂຓ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓຕິ ເອວໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສທ຺ເທນ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທນ ວິຍ ສພ຺ເພ ປວຕ຺ຕມານຠາວາ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂເຓເຍວ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕນ. ອນາລມ຺ພິຍມານານນ຺ຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນາລມ຺ພິຍມານານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຣູປາທີນໍ ຍທາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາໂວ, ຕທາ ອນາລມ຺ພິຍມານຕາວາຕິ. ສພ຺ພຣູປານີຕິ ສພ຺ພານິ ຣູປາຍຕນານິ, ຍຕ຺ຕການິ ຕານິ ອາປາຖຄຕານິ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ຐິຕານິ, ຕານິ ສພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຕິປິ ຫິ ອເນເກສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາປາຖຄມເນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາໂຠໂຄ, ຕໍ ຕໍເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພໍ. ນີລາທິສງ຺ຆາຕວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໍ ນີລາທິຣູປາຍຕນມຕ຺ຕວເສນ. ສມຸທິຕານິເຍວ ຫິ ຣູປາຍຕນານິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ນ ວິສຸໍ ວິສຸນ຺ຕິ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ ທສ຺ສິໂຕຍໍ ນໂຍ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕ ເຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຣູປາຍຕນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣໍ ນາມ ນ ສິຍາ. ສທ຺ທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຖາ ສທ຺ທາທໂຍປີ’’ຕິ. ‘‘ສຫ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຍນ຺ຕິ ຫິ ວຈນໍ ຣູປາທີນິ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ເຍ ເອເຕ’’ຕິອາທິໂກ ປຸຣິໂມ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ນ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິໂກ ປນ ປຈ຺ຉິໂມ, ‘‘ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິວເສນ ວາ ອິຘາປິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ວິຍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປາຐສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາ ນາຄຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ນ ຫິ ອນນ຺ຕຣເມວ ປາຬິຍໍ ສຣູປໂຕ ອາຄຕມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປທນ຺ຕຣໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ນິຍມວເສນ ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ວຈນໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຖມິທໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ? ກມາຠາໂວປິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອວິເສສວຈເນເນວ ສິທ຺ໂຘ ອາຣມ຺ມຓານຸປຸພ຺ພິຍາວ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ມໂນຘາຕຸຍາ ວິຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓານິ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ຄຫິຕານິ, ຕຕ຺ຖ ວິຍ ວາ ເອເຕເນວ ນິຍມາຠາໂວປິ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນໍ. ນທິຍາ ສນ຺ທນໍ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕາ ອວິຣຕມວິຈ຺ເຉທນາຍໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິກິຣິຍາວ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຣຕໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄຫວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓປວຄ຺ຄໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ພກາລສງ຺ຄຫວເສນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕີຕານາຄຕ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸທາຍວເສນາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຣາສີກຣຓວເສນ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕມານຸປຈາເຣນ ວິນາວ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຖໍ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍທິປິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ເກຈິ ອຕີຕາ ອນາຄຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕານາຄຕານໍ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸປ຺ປາເທ ວາ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຐິຕິຍໍ ວາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕີຕານາຄຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ເຕສູຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍາຕິ ຕໍ ຕໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ສມານສຠາວຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອຕ຺ຖາເຠເທນ ສຠາວເຠໂທ ອຕ຺ຖິ. ນ ປນ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວນ຺ຕຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຕທຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍວນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາເຍວ, ເຕ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາເຍວາຕິ.

ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາຕິ ຍໍນິມິຕ຺ຕາຍໍວຈນເຠໂທ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຫິ ກລາປໂຕ ປວຕ຺ຕມານາປິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ກທາຈິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕິ, ກທາຈິ ເອກຊ຺ຌໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ປຸຣິມາໂຠໂຄເຍວ ປນ ຕຖາຄຫເຓ ກາຣຓໍ. ຕຍິມໍ ທີເປຕຸໍ ຠຄວຕາ ຍໍວຈນເຠໂທ ກໂຕຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຍສ຺ມາ ປນ ເອກກລາປປຣິຍາປນ຺ນານມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫເຓ ນ ສມຸທາໂຍ ຄຍ຺ຫຕິ ຕທາໂຠຄາຠາວໂຕ, ອຖ ໂຂ ສມຸທິຕາ ຘມ຺ມາ ເອວາຕິ ສຫຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ວິສຸໍຄຫຓຄຕິກໍ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍຄຫຓສພ຺ຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕິປິ ວິສຸໍຄຫເຓ ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວທນາທີສູຕິ ເວທນາທີສຸ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ, ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປນ ຄຫຓວເສນ ຜສ຺ສາທີສຸ. ໂຍ ຈ ຣູປາທິໂກຕິ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕຣສ຺ສ ສາຘາຣຓາຣມ຺ມຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ຈ ອເນເກ ຜສ຺ສາທໂຍຕິ ອິທໍ ອສາຘາຣຓາຣມ຺ມຓວເສນ. ເຕ ສພ຺ເພຕິ ເຕ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓປ຺ປເຠເທ ສພ຺ເພປິ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມ. ເອເກກເມວ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຣູປາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ຈ ອເນເກ ນີລາທິເຠທໂຕ. ຕຖາຕິ ອເນເກ. ເຕນ ເຠຣິສທ຺ທາທິເກ, ມູລຄນ຺ຘາທິເກ, ມູລຣສາທິເກ, ກຖິນສມ຺ຜສ຺ສາທິເກ, ເວທນາທິເກ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເນເກຕິ ຫິ ອິມິນາ ອເນກກລາປຄຕານໍເຍວ ວຓ຺ຓາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຠາວມາຫ. ສາມຎ຺ຎໂຕ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາຣຫໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິທສ຺ສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ.

ກຸສລວິປາກສ຺ສາຕິ ກຸສລສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ຈ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ທິຏ຺ຐນິພ຺ພາໂນເຍວາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານເມວ ອຕ຺ຖໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ຫິ ນິພ຺ພານວິຠາວນໍ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ສິຍາ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສປິ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ເຈນ ຕາວ ຕໍ ວິຠາເວຕຸເມວ ນ ສກ຺ກາ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປເຄວ ວິຠູຕເມວາຕິ ຕໍ ເຕນ ວິຠາວິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓກຣຓາຠາວໍ ອາຄມໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ໂຄຈຣາເສວນາຍ ອາເສວິຕສ຺ສປິ ນິວຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐສຈ຺ໂຈເຍວ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ນິພ຺ພານໍ ວິຠາເວຕິ, ນ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ໂຈ. ຕໍ ປນ ຎາຓໍ ຂນ຺ເຘ ວິຍ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ເຘປິ ວິຠາເວຕີຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຂນ຺ຘວິຠາວເນ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ວິຠາເວຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເອເຕນ ປໂຍຊນາຠາວໂຈທນາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາເຓປິ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ທສ຺ສິຕາ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາເຓປິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘວິຠາວນກາເລ’’ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາຣຫ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ສຈິ ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສປິ ຣູປາວຈຣສ຺ສ, ປເຄວ ອິຕຣສ຺ສ.

ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓. ຘຸຣສຫຈຣິຍໂຕ ໂຘເຣຍ຺ໂຍ ‘‘ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຘຸຣນ຺ຕິ ຘຸຣຄ຺ຄາຫ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ທສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາສິທ຺ຘໍ ປາສໍສຠາວໍ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຊຏ຺ຐກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມຉນ຺ທສ຺ສາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕີ’’ຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ປເທ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉນ຺ທສທ຺ທສ຺ສ ສມານຣູເປນ ສທິສາກາເຣນ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐນາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ຉນ຺ທສທ຺ທສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ເຕນ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ຕໍສມານຕ຺ຖຕາຍ ຈ ຕໍສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທສທ຺ເທເນວ ອຘິປຕິສທ຺ທຣຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສາຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກວິເສສນຠາໂວຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ໂສ ເອວ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາສງ຺ຂາໂຕ ວິເສສນຠາໂວ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ວີຣິຍາຘິປຕິ ວີຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິອາທີສຸ ປຸຣິມວີຣິຍສ຺ສ ສມານຣູເປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ ອຕິທິສຕິ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອຘິປຕີນໍ ປວຕ຺ຕນາກາຣໍ. ອລທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ລພ຺ຠນີຍໍ, ລທ຺ຘຸໍ ວາ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ທຸຕິເຍ ປນ ອຕ຺ເຖ ລາຠມຣຫຕີຕິ ລທ຺ຘພ຺ພໍ. ອວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ປເຄວ ອນວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາ ກຸສລກິຣິຍຘມ຺ມາ ມຫາພລາ ສາຘິປຕິກາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປນາສທິສາ…ເປ… ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປນາສທິສາຕິ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສທິສາ. ກມ຺ມກິເລສາວຣຓຠູຕາ ຈ ເຕຕິ ເຕ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ມາ ກມ຺ມາວຣຓຠູຕາ, ເຍ ອານນ຺ຕຣິຍປ຺ປກາຣາ ກິເລສາວຣຓຠູຕາ, ເຍ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຈຕນາຍ ປເນຕ຺ຖ ກິເລສາວຣຓປກ຺ຂິກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອານນ຺ຕຣິຍເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຆສ຺ສ ກມ຺ມາວຣຓປກ຺ຂິກຕາ ວິຍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂຄຕິ ອນນ຺ຕຣຕາຍ ວິນາ ຠາວິນີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂສຄ຺ຄານໍ ກາມາວຈຣເທວານມ຺ປີ’’ຕິ. ເຕນ ເຕສຸ ອານນ຺ຕຣິຍາ ວິຍ ອສມ຺ຠາວິໂນ ອເຫຕຸກາຠິນິເວສາທໂຍປີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕິວິໂຘປິ ກິຣິຍາຣມ຺ມຓາຘິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ກິຣິຍາຣມ຺ມຓາຘິປຕີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຸທາຫຸ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມໂຓຕິ ອຸຠຍຖາປິ ນ ສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມາວຈຣາທິເຠທໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣສນ຺ຕານຄຕານໍ ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຠາວໂຕຕິ ອວຈນໂຕ. ອວຈນຎ຺ຫິ ນາມ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠາໂວ ເອວາຕິ ເອເຕເນວ ອນຸທ຺ຘຏຕາປິ ອວຸຕ຺ຕໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓທ຺ວຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕເມວ ວິຎ຺ຎາຍມານຕໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍມາເນປີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຂນ຺ເຘ’’ຕິອາທິ. ຣູເປ ເອວ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສຸ ອຣູເປ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິອນຸສາຣໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ວິຈາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ອຕີຕາຣມ຺ມເຓ ອນາຄເຕ ຂນ຺ເຘ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຣູເປປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕເຕວ. ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍສພ຺ຠາວໂຕ ປນາຕິ ອິທໍ ຍຖາທສ຺ສິຕປາຬິຍາ ວິໂຣຘປຣິຫຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຈນໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສເຍນ, ກຕ຺ຖຈິ ນຍທສ຺ສເນນ ໂຫຕີຕິ ກຸໂຕ ວິໂຣຘາວສໂຣ.

ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣສຸຎ຺ຎຕາ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕຕາ ໂອກາສທານວິເສໂສ, ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ຈິຕ຺ຕນິຍມເຫຕຸຕາ, ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ຈ ສຓ຺ຐານາຠາວໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ຈ ຈິຕ຺ຕນິຍມເຫຕຸວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘາຕຸວເສນາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນ. ເອຕ຺ຕກາ ເອວ ຫິ ຘາຕຸໂຍ ຠິນ຺ນສຠາວາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອຠິນ຺ນສຠາວາ ປນ ວິເສສາຠາວໂຕ ປຸຣິມຕາມຕ຺ຕໍເຍວ ວິເສສໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ຕາ ກຸສລາທິເຠເທນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາທິວເສນ ຈາ’’ຕິ. ຍາ ປນ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ມໂນຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສມ຺ໂມໂຫ ສິຍາ, ປຸເຣ ມໂນຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ອິທານິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ມໂນຘາຕຸຍາຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສາ ນ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ມໂນຘາຕຸຍາ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິຘາຕູນໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນຘາຕຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາຕິ ຈາ’’ຕິ. ຕເຖວາຕິ ນິຍມາຠາວໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ເທສນາຍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິເສສາຠາໂວ ຈິຕ຺ຕວິເສສທສ຺ສນວິຈ຺ເຉໂທ ນິຍມາຠາໂວ ຈາຕິ ອິເມ ໂທສາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ນິທສ຺ສເນນາຕິ ຘາຕຸວເສນ ນິທສ຺ສເນນ. ນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຈ ຘມ຺ມາ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວມາທິກສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ນິຣວເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິຣວເສສສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາວິໂນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ສທິສກຸສລານນ຺ຕິ ສມານກຸສລານໍ, ສມານຕາ ເຈຕ຺ຖ ເອກວີຖິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠູມິຠິນ຺ນານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສມານວີຖິຕາ ຈ ຍສ຺ມາ ສມານເວທນາ ສມານເຫຕຸກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເວທນາຍ ວາ ເຫຕູຫິ ວາ ສທິສກຸສລານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຎາຓສງ຺ຂາຣາທິເຠທສ຺ສປິ ວິກປ຺ປນວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈຸຕິປິ ຄຫິຕາ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕເມວ ຫິ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ຈຸຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸສລາກຸສລານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ກທາຈິ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກາມາວຈຣກິຣິຍາຍ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາວຊ຺ຊນຄ຺ຄຫເຓນ ກາມາວຈຣກິຣິຍໍ ວິເສເສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ກາມາວຈຣວິປາໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ຄຫິຕໍ ສນ຺ຕີຣຓານນ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖. ໂປຣາຓປາໂຐຕິ ປຸຣາຕໂນ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ. ອິມສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ. ອວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຍທິປິ ສຫຄຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ສໍສຏ຺ຐສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ສມານຕ຺ຖສ຺ສປິ ກຕ຺ຖຈິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິຍາຍວິເສສໂພຘນຕ຺ຖໍ, ຕຖາປິ ນ ມູລສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອຎ຺ຎອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ, ກມ຺ມພ຺ຍຕິຫາເຣ ເຈຕໍ ປທໍ, ຕສ຺ມາ ອິຕເຣຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ໂຍ ຫິ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ໂສປິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອກ຺ກມນໍ ປວິສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສນກ຺ຂເຓ ຫິ ຘມ຺ມາ ປຸຣິມຠວໂຕ ອິມໍ ຠວໍ ປວິສນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໂລກໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ປຏິສນ຺ຘິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິ…ເປ… ອຘິປ຺ປາເຍນາຫາ’’ຕິ. ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຂຓນ຺ຕເຣ ຣູປີນໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ‘‘ກຎ຺ຈິ ກາເລ ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ເຕນ ປທທ຺ວເຍນ ສມາເນສຸ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ປຸຣິມໂຕ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວິເສສມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ‘‘ກຎ຺ຈິ ກາເລ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ເກຈິ ກາເລຕິ ວາ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ’’ຕິ ວາ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຐມວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ເກຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ‘‘ກຎ຺ຈີ’’ຕິ ອຍໍ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍ ຫິ ອຍໍ ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈນາຠິເຘຍ຺ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈ ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຠຸມ຺ເມກວຈນາຠິເຘຍ຺ໂຍ, ຕທຸຠຍໍ ສຕິ ກາລວນ຺ຕກາລຕາວິຠາເຄ ກິໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຈນີຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຠຸມ຺ມວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວິຠາເຄນ ປເທນ. ວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ວຕ຺ຖຸສຠາວາ. ຫທຍຣູປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຣູປນ຺ຕຣານນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂຕ ອຎ຺ຎຣູປານໍ. ອຣູປີນໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິວາຣິຕໍ ນິວາເຣຕີຕິ ໂຍຊນາ, ຕຖາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ກາລນ຺ຕເຣ ປຏິສນ຺ຘິກາລໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອຣູປີນໍ ນິວາເຣຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ປາຬິຍໍ ວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທສສ຺ສ ຣູປກຠາວມາຫ. ປຸນປິ ປຸຣິມໂຕ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອຸປຈເຍນ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຣິເມນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນາຕິ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຈເນນ. ‘‘ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ວຕ຺ຖຸ ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທິປາເຐນ. ອຕ຺ຖວິວຣຓຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕ ມຫາວາຣາ. ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຕ ອາປນ຺ເນ ກິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ. ເກວລສ຺ສາຕິ ນາມຣຫິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ. ຕຖາຕິ ນາມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ.

ກຕ຺ຖຈີຕິ ‘‘ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ເທເສ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ລພ຺ຠຕິ. ວຈເນນາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ປາຬິຍໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ລພ຺ຠເຕວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ລພ຺ຠມາເນປີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນ. ສມຸທາເຍກເທສວເສນ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ອວຍວາວຍວິສມ຺ພນ຺ເຘ ອວຍວິນິ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ວາ ‘‘ກຓ຺ຫາ ຄາວີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ອິທໍ ນ ລພ຺ຠຕິ ສພ຺ພທາປິ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ສຫຊໍ ປຸເຣຊນ຺ຕິ ຫິ ວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍຕາມຕ຺ຕເມວ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາ. ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວຕິ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາຕິ ອາຣຸປ຺ປວິປາກຏ຺ຐປນສ຺ສ. ປກາເສຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອປາກຏໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວຈເນນ ໂຈທນາ ອໂນກາສາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙. ອຸປນິສ຺ສເຍ ຕໂຍຕິ ອນນ຺ຕຣາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍປ຺ປເຠເທ ຕໂຍ ອຸປນິສ຺ສເຍ. ອເນກສງ຺ຄາຫກຕາຍາຕິ ອເນເກສໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫຓໂຕ. ເອກນ຺ເຕເນວ ໂຫນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕນິຍມເຫຕຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕິນິຍມໂຕ. ເຍສຸ ປເທສູຕິ ເຍສຸ ກຸສລາທິປເທສຸ. ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ສງ຺ຄຫໍ ຄໂຕ, ກຸສລາທິປເທສຸ ເຍສໍ ປທານໍເຍວ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ. ເຕສູຕິ ກຸສລາກຸສລປເທສຸ. ນ ຫິ ກຸສໂລ ອກຸສລສ຺ສ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອກຸສໂລ ວາ ກຸສລສ຺ສ, ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍາ ປນ ອເນກນ຺ຕິກາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນານໍ ກຸສລາທີນໍ ກຸສລສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸສລາທີຫີຕິ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ອກຸສເລນ ກຸສເລນ ວາ. ອວິເສເສນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສເສ ນິຍມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອກຸສລາທີສຸ ອກຸສລກຸສລານໍ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິນາ.

ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍໍ ປຸພ຺ພາປຣນິຍເມນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍໍ ນ ລຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປກຕສ຺ສາຕິ ນິປ຺ຜາທິຕສ຺ສ, ອຸປເສວິຕສ຺ສ ວາ. ນ ຫິ ຣູປສນ຺ຕານສ຺ສ ສທ຺ຘາທິນິປ຺ຜາທນໍ ອຕ຺ຖິ, ອຸຕຸໂຠຊນາທິອຸປເສວນໍ ວາ ສມ຺ຠວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫິ…ເປ… ຣູປສນ຺ຕາເນນາ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ຣູປສນ຺ຕາເນ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕິ, ໂສ ຈ ນ ວິນາ ສມານຊາຕິເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ສ຺ວາຍໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍລາໂຠຕິ ກທາຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ອຸຕຸພີຊາທິກໍ ກມ຺ມາທິ ຈ ເຕນ ຣູເປນ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ເນນ. ອຸປ຺ປາທນໍ ສາຠິສນ຺ຘິກໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຘິປຕີສຸ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ ວິຍ ປກປ຺ປນໍ ສໍວິທຫນໍ. ປກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ກາຣຓຠາເວນ ອວຏ຺ຐານໍ, ຍໂຕ ກາຣຓວິເສໂສ ‘‘ປກຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຣູປສ຺ເສວ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຈ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ອຸຕຸພີຊາທີນໍ ອງ຺ກຸຣາທີສຸ ກຖໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕຸພີຊາທໂຍ ປນ…ເປ… ຠາວໂຕ’’ຕິ. ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ຈ ຍສ຺ມາ ພລວຕາກາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ເອກນ຺ເຕນ ປຸຣິມນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຍທິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ກຖໍ ປຸຣິມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມປຸຣິມານໍເຍວ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕປິ ວາ ປຣິກປ຺ປນວເສນ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນາເຍວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອສໍວິທິຕາກາເຣ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຕ຺ຖນາປວຕ຺ຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍສມານລກ຺ຂຓຕາຍາ’’ຕິ.

ຘມ຺ເມຕິ ປຸຄ຺ຄລເສນາສນປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອຸປາທານຠູເຕ ຘມ຺ເມ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂນ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພາ ຕທຸປາທານຠູຕາ ຘມ຺ມາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ‘‘ເສນາສນມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍເຍວ ວຈເນ. ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ໂຈທນາຍ ‘‘ວກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປິຈ ຕາທິສານໍ ປຸພ຺ເພ ປກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສານນ຺ຕິ ຍາທິສາ ອຸຕຸອາທໂຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ, ຕາທິສານໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຸເຣຕຣໍ ປກຕຕ຺ຕາ ປກຕູປນິສ຺ສຍໂຍຄ຺ຍຕາຍ ອາປາທິຕຕ຺ຕາ.

ກສິຓາທີນມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘ເອກຈ຺ຈາຍາ’ຕິ ອາຫາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ກສິຓມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ປເຄວ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣກຸສລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ປນ ຍຖາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກສິຓາທິມ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນຌານຸປ຺ປາທເນຕິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກກຸສລານໍ, ຣູປາວຈຣກຸສລານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຘິນິຍາມກສ຺ສາຕິ ຣູປາວຈຣປຏິສນ຺ຘິນິຍາມກສ຺ສ. ຈຸຕິໂຕຕິ ຣູປາວຈຣປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ຈຸຕິຍາ. ປຸຣິມຊວນສ຺ສ ວເສນາຕິ ຈຸຕິຍາ ອາສນ຺ນຊວນຠາເວນ. ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ອຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ອຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ກາມາວຈຣກຸສລມ຺ປິ ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກສ຺ສ ເຕຠູມກກຸສລານມ຺ປິ ປາທກາທິວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ປາກໂຏເຍວ, ຕຖາ ຕໍຕໍຠູມກກຸສລານໍ ຕໍຕໍຠູມກກິຣິຍານໍ, ກາມາວຈຣກຸສລສ຺ສ ຣູປາຣູປາວຈຣກິຣິຍານໍ, ຣູປາວຈຣກຸສລສ຺ສ ອຣູປາວຈຣກິຣິຍາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສທ຺ຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານໍ ເທຕີ’’ຕິອາທິນາ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ອຸທ຺ເທສວເສເນວ ປາໂຐ ອາຄໂຕ, ນ ວິຠຊນວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຬິຍມ຺ປິ…ເປ… ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ. ກຸສລຕ຺ຕິກາທີສຸ ອນຸໂລມາທິເຠທຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫາວາເຣສູຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຣສ຺ສ ສິເນຫຸປ຺ປາທເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ເລໂສ, ຠາວິໂນ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ອກຸສລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອິທໍ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຣູປາວຈຣາທິກຸສລານນ຺ຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານໍ ອຸປ຺ປາທິຍມານສ຺ສ ຣູປາວຈຣກຸສລສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຣູປາວຈຣກິຣິຍສ຺ສ ຈ ອຣູປາວຈຣວິປາໂກ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖາທີສຸ…ເປ… ອຣຫໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ຕໍ ວິປາກໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕໍ ກຸສລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ວິປາການໍ ກຸສລູປນິສ຺ສຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຠູມກາ…ເປ… ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ. ໂລກິຍກຸສລານໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ຕຖາ ເຕຠູມກວິປາໂກ’’ຕິ ເຕຠູມກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ອນາຄາມິນາ. ຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ຕສ຺ມາຕິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕານິ ວິຍາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລານິ ວິຍ. ເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ. ອິມສ຺ສາຕິ ອນາຄາມິໂນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ສນ຺ຕາເນ ຌານາທີນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນໍ ນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ອນຸປລທ຺ຘປຸພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອນາຄາມິໂນ ຌານາທີນໍ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປລທ຺ຘປຸພ຺ພສທິສເມວ ຫິ ອນາຄຕມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເຫຏ຺ຐິມຜລານໍ ກຸສລູປນິສ຺ສຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ.

ຍຖາ ວິປາກາ ກຸສລານໍ, ເອວໍ ກິຣິຍາປິ ເຕສໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຣິຍໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລສ຺ສປິ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ. ອກຸສລສ຺ສ ຈ ຈຕຸຠູມກວິປາກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ກິຣິຍສ຺ສປີຕິ ຍຖາ ກຸສລສ຺ສ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ວເສນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ກິຣິຍສ຺ສປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຣາຄາທິອຸປ຺ປາທເນ ອກຸສລສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຸສລາກຸສລູປນິສ຺ສຍຠາວມຸເຂນ ຈຕຸຠູມກວິປາກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ຍທິ ກິຣິຍສງ຺ຂາໂຕ…ເປ… ໂຫຕິເຍວ, ອຖ ກສ຺ມາ ປກຕູປນິສ຺ສຍວິຠຊເນ ກິຣິຍາ ນ ຄຫິຕາ, ອຸຕຸໂຠຊນເສນາສນານິເຍວ ຄຫິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ເອວມາທິກນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສຫຊາໂຕ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍປຣິຍາໂຍ ອຸປນິສສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓູປນິສໍ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປູປນິສຎ຺ຈ ສຬາຍຕນນ຺ຕິອາທິເກນາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນາມຣູປານໍ ຜສ຺ສຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສ຺ສິຕເມວ ນຍທສ຺ສນວເສນາຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ທສ຺ສິຕເມວ, ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາວເສສວເສນ ເທສນາ ກຕາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣູເປນ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ປຸເຣຊາຕໍ ອາຣພ຺ຠ ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ສຣູເປນ ປາຬິຍໍ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິວິຘາຠິຎ຺ຎາຍ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສປິ ຫິ ຣູປຘມ຺ມາຣມ຺ມຓກາເລ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ‘‘ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕຎາເຓສຸ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອິຕຣສ຺ສປິ ອຠາວາຕິ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕສ຺ສປິ ອຠາວາ ອຄ຺ຄຫຓໍ ປຏິສນ຺ຘິຠາວິໂນຕິ ໂຍຊນາ. ສຕິປິ ກສ຺ສຈິ ປຏິສນ຺ຘິຠາວິໂນ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາເຕ ວິຠູຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓາຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານສທິສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕຣສ຺ສປິ ອຠາວາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິຍ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ. ສນ຺ຕີຣຓຠາວິໂນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາປິ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຣູປາທີນິ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓານີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ມໂນຘາຕູນຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓຠາວິໂນ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ລິຂິຕໍ.

ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑. ນິຣວເສສທສ຺ສິຕປຸເຣຊາຕທສ຺ສນວເສນາຕິ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຕິສມຸຏ຺ຐານິກຣູປກາຍສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ນິຣວເສສໂຕ ທສ຺ສິຕສ຺ສ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ. ປຈ຺ຈຍາ ຫິ ອິຘ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣວິປາກາ, ເຕສຸ ກາມາວຈຣວິປາໂກ ຈ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ອິຕໂຣ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣູປາວຈຣວິປາໂກ ປນ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຍຖາຣຫມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ອາເສວນປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒. ປກາເຣຫິ ຄຸຓິຕໍ ປຄຸຓໍ, ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິສເຍນ ປຄຸຓໍ ປຄຸຓຕຣໍ, ຕໂຕເຍວ ພລວຕຣໍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ເຕນ ປຄຸຓຕຣພລວຕຣຠາເວນ ວິສິຏ຺ຐໍ ວິເສສປ຺ປຕ຺ຕໍ. ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ວິປາເກ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ວິປາກາພ຺ຍາກຕໂຕ ວິເສເສຕີ’’ຕິ.

ອາເສວນປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓. ເອວໍສຠາວາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ອຸປກາຣກສຠາວາ. ສມຕ຺ຖຕາຕິ ອານຸຠາໂວ. ຕສ຺ສາຕິ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘກຏຕ຺ຕາຣູປສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອກໂວກາເຣ ຣູປມ຺ປີຕິ ເອກໂວກາເຣປິ ຣູປໍ ນ ຊເນຕິ, ປເຄວ ຈຕຸໂວກາເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔. ວິປາກປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຍຖາ ຫິ ຣູປຠເວ ສຎ຺ຎີນໍ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາເຣເນວ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອສຎ຺ຎີນມ຺ປີຕິ ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣກມ຺ມຸນາ ຍຖາ ວິປາການຸຣູປານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕ ເກສຎ຺ຈິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ, ກຕ຺ຖຈິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ນ ເອວໍ ວິປາການນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເຕສໍ ວເສນາຕິ ເຕສໍ ວິປາກປຈ຺ຈຍລາຠີນໍ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ‘‘ເອກນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິຠາເວຕິ. ຠູມິທ຺ວຍວິປາໂກຕິ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣວິປາໂກ ອາຣຸປ຺ເປ ຣູປສ຺ສ ນ ຫິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຍຊນາ.

ວິປາກປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໕. ເກວລາຍ ໂອຊາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ອສິຕປີຕາທິວຕ຺ຖູຫິ ສຫ ອຊ຺ໂຌຫຣິໂຕວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂາທນີຍໂຠຊນີຍປ຺ປເຠເທ ອສິເຕ ຕາວ ກພຬີກາຣຕາ ໂຫຕຸ, ປາຕພ຺ພາທິເກ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຕພ຺ພ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນຸປາລໂກຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ເອຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ສຕິ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິວິໂຘປິ…ເປ… ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອາຫາຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໖. ‘‘ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມິສ຺ສກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເກ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ນ ຄຫິຕໍ, ນ ເອວມິຘ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຣູປານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂານິ ອາວຊ຺ຊນາຣມ຺ມຓາທິອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສາເປກ຺ຂານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ສິຍຸໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປາຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກທາຈິປິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສໂມຘານາເປກ຺ຂຕາຍ ຈ. ໂຍ ປນ ນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕເຣສຸ ສາເປກ຺ຂານິ, ເອວໍ ສາເປກ຺ໂຂ ອຫຸຕ຺ວາ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ນິຣເປກ຺ໂຂ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຍຖາ ທຸວິຘມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານໍ ເຕສມ຺ປິ ລິງ຺ຄາທີນໍ ສິຍຸໍ ວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຠາວສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທິຏ຺ໂຐຕິ? ສຈ຺ຈໍ ທິຏ຺ໂຐ, ນ ປນ ໂສ ສມານຊາຕິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຕິ ເຈວນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ສມານຊາຕິຍໍເຍວ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ. ສຫໂຍເຄ ຫິ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ຍທິປິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ລິງ຺ຄາທີນໍ ກລລາທິກາເລ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕໍ ນ ຜເຣຍ຺ຍຸໍ ເຕສໍ ຕທາ ອຠາວໂຕ. ເຍ ປນ ຣູປຘມ຺ມາ ຕທາ ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕາວ, ເຕສໍ ກສ຺ມາ ນ ຜຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອພີຊຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຕທນຸຣູປານນ຺ຕິ ກລລາທິອວຕ຺ຖານຸຣູປານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ປກຕິວິຠາໂຄ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກຸສລຊາຕິຍນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເຍ ປນ ‘‘ກຸສລຊາຕິກ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕກວຈນໍ. ວິສຸໍ ເອກຊາຕິ ວາ ຠູມິ ວາ ນ ໂຫຕິ ຕເທກເທສຠາວໂຕ. ເຫຕຸອາທີສຸປີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອກຸສລາຫາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອສ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຠູມິວເສນ ວຸຕ຺ເຕສູ’’ຕິອາທິນາ ອຣູເປ ອລພ຺ຠມານສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຏ຺ຐປເນ ອຕ຺ຖນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອສ ນໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ. ຕຖາ ອປຣິຍາປນ຺ນກຸສລເຫຕຸ, ຕຖາ ອກຸສລເຫຕູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຐມາປຣິຍາປນ຺ນກຸສລເຫຕຸ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕາກຸສລເຫຕຸ ຈ ວິສຸໍ ເອກຊາຕິ ຠູມິ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຣຸປ຺ເປ ອລພ຺ຠມານາປິ ວິສຸໍ ນ ຐປິຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ອກຸສລາຫາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ.

ສຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາ ສິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ). ຕສ຺ສ ປນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາໂວ ຍທິປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕາ ປນ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຖາປິ ຕໍ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປາທ…ເປ… ນິວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສທິສນ຺ຕິ ຫິ ເອເຕນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປກາສິໂຕ. ປວຕ຺ເຕຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ປຏິສນ຺ຘິຍຎ຺ຈ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ຫິ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ປຏິຈ຺ຈວາຣາທໂຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວາຣປຣິໂຍສານາ ຉ ວາຣາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິນາ, ນ ຐິຕິກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອເຕສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ວາເຣສຸ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນຸປາລນໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນ ປາກຏໍ ພລວຎ຺ຈ ຍຖາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາສ຺ສ ຕໍ ປາກຏໍ ພລວຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໗. ຌານປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໗. ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາຕານີຕິ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຌານງ຺ຄຠາວວິເສສນໂຕ ວາ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຠູຕາເນວ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ຌານງ຺ຄານິ, ນ ອິຕຣສຸຂທຸກ຺ຂານີຕິ ຌານງ຺ຄຠູຕານໍເຍວ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຌານງ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສູ’’ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕິ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ເຕນາຕິ ວິເສສນຠູເຕນ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ.

ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຈິນ຺ຕນາປວຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນປວຕ຺ຕິຍາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ກາຣເຓນາຕິ ‘‘ອຸປນິຊ຺ຌານາກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ກາຣເຓນ. ປຸພ຺ເພຕິອາທິໂຕ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ວຊ຺ຊິຕານີຕິ ສຕ຺ຕສຸ ອງ຺ເຄສຸ ທສ຺ສິຍມາເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ວຊ຺ຊິຕານິ. ອຏ຺ຐກຖາ ເຫສາຕິ ເລເສນ ອປກາເສຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ຕີສຸປິ ເອກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ວຈເນນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອຌານງ຺ຄຕາທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ວຈເນນ. ຕໂຕ ອຸເປກ຺ຂາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ ອຌານງ຺ເຄສຸ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕຕິ ‘‘ອຸປນິຊ຺ຌານາກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອນຸທ຺ຘຏຠາໂວ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ ອນຸປນິຊ຺ຌາຍນສຠາເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນາກາຣຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ກາຣເຓນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ປາຬິຍໍ ອນຸທ຺ຘຏຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໍໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສວິນິໂມຈນຕ຺ຖໍ.

ເຍ ປນາຕິອາທິ ປທກາຣມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ໂສມນສ຺ສາທີຫີຕິ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຌານງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຫິ. ອວິຠູຕຠາໂວ ອຸເປກ຺ຂນໍ. ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ອວິຠູຕກິຈ຺ຈາ ວຸຕ຺ຕາ. ສມານານໍ ເກສໍ? ສຸຂາທີນໍ, ເກຫິ? ໂສມນສ຺ສາທີຫິ, ກຖໍ? ສຸຂ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕຕາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍາຕິ ສຸຂາທີຫິ, ຕທຎ຺ເຎຫິ ອຠິນິໂຣປນາທີຫິ ຈ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍກິຈ຺ຈຕາຍ ຈ ອນຸປນິຊ຺ຌາຍນກິຈ຺ຈຕາຍ ຈ ອສມານຕາຍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘຏຠາເວ ກາຣຓໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ສາຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ຂານີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ນ ຄຫິຕາ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຍຸຕ຺ຕມໂນຘາຕຸອາທີສູຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ມໂນຘາຕຸຍາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີສຸ ຈ. ຕສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍປິ.

ຌານປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໘. ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘. ທຸວິຘມ຺ປິ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຈ ເອວໍ ອນວຊ຺ຊສາວຊ຺ຊເຠເທນ ທຸວິຘມ຺ປິ. ວີຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກາທິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ, ເອເກກເມວ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຫິ ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີເວຫິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ລພ຺ຠມານານິ ຈ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ, ຈ-ສທ຺ເທນ ອລພ຺ຠມານານິ ຈ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄວຈນສາມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຣິຍາຍນິທ຺ເທໂສ ອິຘ ກິມຕ຺ຖິໂຍຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໂວຫາໂຣປິ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ເຕນາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອມຄ຺ຄງ຺ຄານິປິ ສຸຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄງ຺ຄໂວຫາຣສິທ຺ຘິຍາ ອິຘ ມຄ຺ຄງ຺ເຄຫິ ສຫ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ. ອິທານິ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາທສງ຺ຄານິ ນ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ, ກສ຺ມາຕິ ເຈຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ປາຬິຍໍ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕເຍວ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄງ຺ຄານິ, ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວິຍ ສຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຣິຍາຍນິປ຺ປຣິຍາຍມຄ຺ຄງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ເຖປິ ອຕ຺ຖວຈເນ ເອວໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິຍາຍ…ເປ… ອຘິກຣຓານີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຬິຄຕອຘິກຣຓສທ຺ທປຕິຣູປໂກ ອຎ຺ໂຎ ອຘິກຣຓສທ຺ໂທ ປາຬິຄຕຕທຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ອຸຠຍປທຕ຺ໂຖ ອຸທ຺ຘໂຏ ‘‘ອຘິກຣຓໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານີ’’ຕິ, ເອວມິຘາປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໍ ອິຕຣຎ຺ຈ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸກາເມນ ປາຬິຄຕຕທຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕຖາ ນ ກຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປາຬິຄໂຕເຍວ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘໂຏ, ນ ຕທຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ, ນ ຈ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣມຸເຂນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ ນິຍມິໂຕ, ຕສ຺ມາ. ເຕສູຕິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ. ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມາຘໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສມາຘໂຍ ສມ຺ມາມິຈ຺ຉາສທ຺ເທຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສມາຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ສນ຺ຕິເຍວາຕິ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິເກ ອນວເສເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນິຍມນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນ ວິເສສນຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໐. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐. ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາວຕ຺ຖຸຠູໂຕຕິ ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູໂຕ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຣູປິໂນ ຫິ ຂນ຺ຘາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑. ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ອສຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຍທິທໍ ສມາສໂຕ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓໍ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕຍິທໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ນິພ຺ພາເນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິພ຺ພານຎ຺ຈ…ເປ… ອຸປກາຣກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິເສສໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນຕ຺ຖິຠາໂວປກາຣກຕາວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຠາວວິຣຸທ຺ໂຘ. ວິຄຕາວິຄຕປຈ຺ຈຍາ ວິຍ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸຊຸປຈ຺ຈນີກຠາເວນ ຐິຕາ ນຕ຺ຖິອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍາ. ນ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ນຕ຺ຖິຠາໂວປກາຣກຕາອວິໂຣຘໂຕ. ເຍ ຫິ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ, ເຕ ນຕ຺ຖິຠາໂວປກາຣກຕາວິຣຸທ຺ຘາ ເອວ ທິຏ຺ຐາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຕິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍສໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ເອກໂຕຕິ ສຫ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ຕທຠາໂວຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາໂວ. ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາວເສນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ຘມ຺ມສຠາວວເສນາຕິ ຘມ຺ມຕາວເສນ. ຘມ຺ມຕາ ເຫສາ, ຍທິທໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສຫ ປຸເຣຕຣໍ ປຈ຺ຉາ ຈ ລພ຺ຠມານາ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາຕິ. ຍຖາ ວາ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣານໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ສຕິປິ ນິຍຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຉພ຺ພິຘຠາເວ ອາຣມ຺ມຓມນາມສິຕ຺ວາ, ທ຺ວາຣໂຕ ທ຺ວາຣມນາມສິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຉພ຺ພິຘຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສຕິປິ ສຫຊາຕາທິຠາເວ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ສຫຊາຕາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫາວາເຣ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ອາຄເຕ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມໂກຏ຺ຐາສຠູເຕ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສເສ ສຫຊາຕາທິເຠທໍ ອາມສິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາຫາໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສຫຊາຕາທິເຠທໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຫຊາຕາທິຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໒-໒໓-໒໔. ນຕ຺ຖິວິຄຕອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒-໒໓. ເອຕ຺ຖາຕິ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍ. ນານນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕໍ. ເອເຕນາຕິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໂຕ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິເສສມຕ຺ຕທີປເນນ ‘‘ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ນານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຘມ຺ໂມ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສງ຺ຄຫິເຕຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວມາທິພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສງ຺ຄຫິເຕ. ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາເນນ ອຸປກາຣກາ ອຣູປຘມ຺ມາ, ວິຄຕຠາເວນ ອຸປກາຣກາຕິ ເອວມາທິເກ ປຈ຺ຈຍານໍ ລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕ.

ນຕ຺ຖິວິຄຕອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

ອາທິມປາໂຐຕິ ປຸຣິມປາໂຐ. ຕຖາ ຈ ສຕີຕິ ໂທສສ຺ສປິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ. ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາໂວປິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂທສສ຺ສປິ ຄຣຸກຣຓໍ ປາຬິຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເສສານ’’ນ຺ຕິ ວຈເນເນວ ນິວາຣິໂຕຕິ ກທາຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ນ ຈ ເສສານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຸເຣຊາຕາທີຫີຕິ ປຸເຣຊາຕກມ຺ມາຫາຣຌານິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄວິປາກປຈ຺ຈເຍຫິ. ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສສ຺ສ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ວິສຸຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂລຠໂມຫາ ວິປາກປຈ຺ຈຍາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂທໂສຕິ ເອວໍ ວິສຸຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍເຍວ ປຖວີອາທິສຠາວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕານໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຍຖາໂຍຄໍ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ເອຕໍ…ເປ… ຠາວທສ຺ສນໍ, ອຖ ໂຂ ເອກຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອເຕນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປາທີນນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນາທີນໍ.

ເຠທາຕິ ວິເສສາ. ເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທິວິເສສໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕ ເອວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສານໍ ສາມຎ຺ຎຠູເຕ ຂນ຺ເຘ ເອວ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຐານສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ ເອເຕນ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປຣິຍາຍມຄ຺ຄຠາເວເນຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີນໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເສເສຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອຫິຣິກາທີສຸ.

ທສຘາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ຕຖາ ຫທຍວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕວຈນໍ. ປາໂຐ ປນ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸ ເຕສຎ຺ເຈວ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວເສນ ທສຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສາຍຕນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອິທໍ ຣູປາທີນໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ວິຍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ອຠາວໂຕ, ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສາຣມ຺ມຓານິ. ສພ຺ພາຕິກ຺ກນ຺ຕປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂາຕິ ‘‘ເອກຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຈາເຣ ເຫຕຸອາທິອຕິກ຺ກນ຺ຕປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂາ ເອເຕສໍ ຣູປາທີນໍ ອປຸພ຺ພຕາ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອາຣມ຺ມຓອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂາ. ນ ຫິ ຣູປາທີນິ ເຫຕຸສຫຊາຕາຘິປຕິອາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອປຸພ຺ພຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເອກູນວີສຕິວິໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ນ ຫິ ໂອຊາ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ.

ອຕ຺ໂຖຕິ ວາ ເຫຕຸອາທິຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຎາເຓນ ວາ ຎາຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາກາໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ປຐານສ຺ສ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ຫີ’’ຕິອາທິນາ.

ຍໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອາເສວນກມ຺ມປຈ຺ຈຍານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນນ຺ຕຣຏ຺ຐານຕາຍ. ສຫຊາຕມ຺ປິ ຫິ ອນນ຺ຕຣເມວາຕິ. ໂກຈິ ປເນຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍສມຸທາເຍ ໂກຈິ ຕເທກເທສຠູໂຕ ກມ຺ມສຠາໂວ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍທິທໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາເຕ ປເນຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕຄ຺ຄຫເຓ. ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ນິສ຺ສຍຠູຕເມວາຕິ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາມສນໍ ປຸເຣຊາຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນຍໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸເຣຊາຕໂຕ ປຣໂຕປີ’’ຕິ. ເຕນ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈເຍສຸປິ ວກ຺ຂມາເນສຸ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍໍ ປນ ນຍໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິໂຕ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ‘‘ນິສ຺ສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສຍເມວາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມາທີສຸ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານໍ ນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີ’’ຕິອາທິນາ ປເຄວ ອຕິເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂມເຍວ ປຸເຣຊາຕໂຕປີຕິ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ໂຖເຍວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

‘‘ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ມຄ຺ຄວຊ຺ຊານໍ ນວນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມປາເຐ, ປຸຣິມປາເຐ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ‘‘ທສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມປາເຐ ‘‘ເອກາທສຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸຣິມປາເຐ ‘‘ທ຺ວາທສຫີ’’ຕິ.

ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘຕາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈາຕິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ວິເສສມນາມສິຕ຺ວາ ເກວລໍ ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘຕາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ, ນ ຈ ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘຕາອາຣມ຺ມຓຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍສຠາຄຕາທສ຺ສເນນ ປຈ຺ຈຍວິສຠາຄຕາທສ຺ສເນນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຫຕຸອາທີນໍ ສຫຊາຕານໍ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ເຫຕຸອາຣມ຺ມຓາທີນໍ ສຫຊາຕາສຫຊາຕຠາເວນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຠາຄຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເອວມາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸເຣຊາຕານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປາທີນຎ຺ຈ ປຸເຣຊາຕຠາເວນ ສຠາຄຕາ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຖຸຂນ຺ຘາທີນໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕຠາເວນ ວິສຠາຄຕາຕິ ເອວມາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຫຕຸນເຫຕຸອາທິຠາວໂຕປິ ເຈຕ຺ຖ ຍຸຄຬກໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິຕເຣ ຕທຎ຺ຎຠາເວນ. ເອວມິຕເຣສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ຍຸຄຬກໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸຠຍປ຺ປຘານຕາຕິ ຊນໂນປຕ຺ຖມ຺ຠນປ຺ປຘານຕາ. ຐານນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ ກາຣຓຠາໂວຕິ ວິນາປິ ຠາວປຈ຺ຈຍໍ ຠາວປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕີຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນາຕິ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍປກຕູປນິສ຺ສຍວິຠາເຄນ ວິຠຊນ຺ເຕນ. ຕໂຍປິ ອຸປນິສ຺ສຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອຸປນິສ຺ສຍວິຠາຄຠາວໂຕ. ອຸປນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓເມວ ກາຕພ຺ພໍ ສາມຎ຺ຎຣູເປນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເອວມວຏ຺ຐິເຕ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍປກຕູປນິສ຺ສໂຍຕິ ຠິນ຺ທນໍ ວິຠາຄກຣຓໍ ຍທິ ປກຕູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນນຸ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍາປິ ຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິເຍວາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ທສ຺ສິຕນຍາຕິ ຕເທກເທເສນ ອິຕຣມ຺ປິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍສມານຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ເຕຫິ ອນນ຺ຕຣາທີຫິ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ອຣູປານໍເຍວ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຕນ຺ຕິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນນ຺ຕຣາທີສຸ ປຐິຕ຺ວາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.