໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ ວິຠງ຺ເຄ ວິຍາຕິ ຍຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ນ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ. ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕເທສນານຸໂຣເຘນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຓິມານິ…ເປ… ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕກ຺ກເມນາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສຍໍ ຍທຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕກ຺ກເມນ ອຸທ຺ເທໂສ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປວຕ຺ຕິວາເຣຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫຓໍ, ເອວໍ ອຸປາທິນ຺ນສ຺ສ ອນຸປາທິນ຺ນສ຺ສ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຊານໍ ອກມ຺ມຊານຎ຺ຈ ອນຸປາລກ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ສຫຊຘມ຺ມານຸປາລກມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ເກວລໍ ຂຓຏ຺ຐິຕິຍາ ເອວ ກາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ປພນ຺ຘານຸປຈ຺ເຉທສ຺ສປິ ກາຣຓເມວ. ອຎ຺ຎຖາ ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓໍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມຊານຎ຺ຈ ອນຸປາລກ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີສຸ ຈ ປວຕ຺ຕມານານໍ ກມ຺ມຊານໍ ອນຸປາລກໍ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ. ຕໍມູລການີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມູລການິ. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕິວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສເນວ, ອິຕຣໍ ອິຕຣວເສນປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍາວສາເນສຸ ເອກນ຺ຕອຸປາທິນ຺ເນສຸ ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມູລເມວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສມູລການິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລການິ. ອາຍຕນຍມເກ ວິຍາຕິ ຍຖາ ອາຍຕນຍມເກ ປຏິສນ຺ຘິວເສນາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປາໂທ, ມຣຓວເສນ ຈ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ມຊ຺ເຌ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຍໍ ປນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລເກສຸ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ເອວ ຄຫິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໔. ໂກຈິ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ໂກຈິ ສຠາວຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ຣູປາທີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສຸຂາ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ’’ຕິອາທີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂສທ຺ທານໍ ສາມຎ຺ຎວຈນຠາເວປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເທສນາຍໍ ເຕ ວິສິຏ຺ຐວິສຍາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂສ຺ສ…ເປ… ຄຫິໂຕເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຠທໍ ກຕ຺ວາ.

໑໔໐. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານນຏ຺ເຐນ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ຈ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປນ ຈກ຺ຂູນິ ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕຓ຺ຫາໂສຕເມວາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຍສ຺ສ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ໂສຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໓໙) ປນ ທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ໂສຕຠາໂວ ອາຄໂຕ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິສ຺ສເຍນາຕິ ‘‘ໂຍ ເຕສໍ ຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍຸ ຐິຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໓໔) ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິສ຺ສເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ໂຍຊນາ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອລພ຺ຠມານາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິເຍເຫວ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕໍມູລກາ ຈ ນຍາຕິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລກາ ຈ ນຍາ. ເຕຫີຕິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ. ໂຍຊນາຕິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນຫິ ໂຍຊນາ. ຕໍມູລກາ ຈ ຕຖາໂຍຊນາມູລຠູຕາ ຈ ນຍາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລກາ ຈ ນຍາ. ປາກຏາເຍວາຕິ ປາຬິຄຕິຍາ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍມານໂຍຊນຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວ.

ຕໍ ວຈນໍ. ໂສມນສ຺ສວິຣຫິຕສຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິນິທສ຺ສນວເສນາຕິ ໂສມນສ຺ສວິຣຫິຕສຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິເຍວ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ນ ປນ ຄຓນປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍເຍວາຕິ ນິຍໂມ ກໂຕ’’ຕິ. ຕໍສມານລກ຺ຂຓາຕິ ຕາຍ ສຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓາຕິ ປຣິຕ຺ຕວິປາກຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ສໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ອຸເປກ຺ຂາປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ. ປຣິຕ຺ຕວິປາກປຏິສນ຺ຘິ ຈ ກຸສລວິປາກາເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາປິ ຫິ ສຈກ຺ຂຸກາ ສິຍາ. ຕໍສມານລກ຺ຂຓາຕິ ວາ ຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ຈ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານປຏິສນ຺ຘິ ຈ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ກາມາວຈເຣ…ເປ… ນິທສ຺ສນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມຫາວິປາກນິທສ຺ສເນນ, ເຍຫິ ສມານຕາຍ ອິເມ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເອກໍເສນ ຕໍສຠາວາ ເອວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ສໂສມນສ຺ສ…ເປ… ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ອຍມຕ຺ໂຖ ເອກໍສໂຕ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາສງ຺ກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການຎ຺ຈ…ເປ… ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ສເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິການໍ ກາມາວຈຣານໍ ນິຍມໂຕ ສຈກ຺ຂຸກາທິຠາວທສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກວເສນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ອາຍຕນຍມເກ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາຍໍ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທກກມ຺ມສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທນໂຕ ຄພ຺ເຠປິ ຍາວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາຍ ‘‘ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕານນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ. ອິຕ຺ຖີນໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນນ຺ຕິ ອາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອິຕ຺ຖີນໍ ອຈກ຺ຂຸການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕ ເອວາຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ ເອວ.

ຕໍສມານລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ໂສເປກ຺ຂອຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິຠາເວນ ສມານລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕ. ສມາຘິເລໂສ ທຸພ຺ພລສມາຘິ ໂຍ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິມຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ວິຍ ທຸພ຺ພລໍ ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ‘‘ວີຣິຍເລໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ, ເລສມຕ຺ຕສ຺ສປິ ວີຣິຍສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎສູຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ. ເກສຸຈີຕິ ເອກຈ຺ເຈສຸ. ອຸຠເຍນປິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ອິຘາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕ. ສມາຘິວີຣິຍານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານິ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ສມາຘິມຕ຺ຕໍ, ນ ວີຣິຍເລສສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວິເສສນຎ຺ຫິ ວິເສສິຕພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ວີຣິເຍ ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຕເທວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປາເຍ ໂອປປາຕິກວເສນາຕິ ອິທໍ ສຸຄຕິຍໍ ໂອປປາຕິໂກ ວິກລິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ລພ຺ຠນ຺ເຕວ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິການໍ ວເສນາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍສນ຺ຕານານໍ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ອຠິຓ຺ຫໂສວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ປຐມກປ຺ປິກາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕານໍ ປຣິວຕ຺ຕມານລິງ຺ຄານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຐມກປ຺ປິການໍ ປນ ວເສນ ອຸປ຺ປາໂທ ເອວ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສເນວ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາສຸປິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນຫິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປາທິນ຺ນອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໐. ສນ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘທສ຺ສນໂຕຕິ ສນ຺ຕານວເສນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ທິສ຺ສມານຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິສມານຄຕິກຕໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ສາເຘຕິ. ອາຄມໂຕ ປນ ‘‘ວິນາ ໂສມນສ຺ເສນາ’’ຕິອາທິນາ ປຣໂຕ ສາເຘສ຺ສຕິ. ເຉໂທຕິ ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຣູປທສ຺ສເນເນວ ສໍສຍເຉທນໂຕ.

ຕສ຺ສາຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ. ເຕ ຈ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອຸປ຺ປາໂທວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ອນຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປາໂທ…ເປ… ນ ປວຕ຺ເຕ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ນ ເກວລໍ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອິຕຣໂກຏ຺ຐາເສປິ ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ໂຈທນາ ກຕາ, ຕມຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ນນຸ ສຸທ຺ຘາວາສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຍຖາ ‘‘ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມນສ຺ສມນິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍມນິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຕທາຕິ ປຐມສ຺ສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຘຣມານກາເລ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຕ຺ເຖວ ກາລເຠໂທ, ອຸຠຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຠຍໍ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນ ນິທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸທາຫຣເຓນ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຕາທິສານໍ ອເນເກສໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠມານໍ ຕເທກເທເສນ ສພ຺ພປຐມສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓນ ນິທສ຺ສິຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຂຓທ຺ວເຍ ລພ຺ຠມານໍ ຕເທກເທເສນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນ ນິທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຕສນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ປວຕ຺ເຕ. ອິຘາຕິ ອນາຄຕກາລເຠເທ. ນ ນ ສມ຺ຠວຕິ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສ຺ສ ວິຍ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓສ຺ສປິ ອນາຄຕກາລຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕອຸປ຺ປາທສມ຺ຠວໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ວາຣນ຺ຕເຣປິ ທິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປິ ປຈ຺ຉິມ…ເປ… ສນ຺ຘິກສ຺ສາຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ໂກ ປນ ວາໂທ ອປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ຈຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ‘‘ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຸຕິໂຕ ປຸພ຺ເພວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຐມປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ໂຖຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ຍມເກສຸ ຍາ ປຐມປຸຈ຺ຉາ, ຕາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖນິສ຺ສໂຍຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູໂຕ ມາທິໂສວ ມຍາ ສທິໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ອຸປປຕ຺ຕິອຸປ຺ປາທິນ຺ທ຺ຣິຍວາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖອິນ຺ທ຺ຣິຍສຫິໂຕ, ອຸຠຍຸປ຺ປາທິນ຺ທ຺ຣິຍວາ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖອິນ຺ທ຺ຣິຍສຫິໂຕ ວາ. ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສປິ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ວິຍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖເມວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ນິຍເມຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ຕາສຸ ເອວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປຐມປຸຈ຺ຉາສຸ ເອວ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອນາຄຕຠາວມຕ຺ເຕນ ສຣູປໂຕ ຄຫິຕໍ ອຸປ຺ປາທໍ ອຸປ຺ປາທສງ຺ຂາຕໍ, ‘‘ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອນາຄຕຠາວມຕ຺ເຕນ ສຣູປໂຕ ຄຫິຕໍ ນິໂຣຘໍ ວາ ນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ວາ ສໍສຍຕ຺ຖໍ ນ ນິຍເມຕີຕິ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ສ ນິຍໂມ ໂຫຕິ, ນ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ…ເປ… ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອຸປ຺ປາທວາເຣ ວິຈາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນິໂຣຘວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ອນາຄຕານໍ ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເຕ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນຸໂລເມ. ນ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ປຏິໂລເມ. ຕເມວ ອໂຍເຊຕພ຺ພຕໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ໂຍເຊຕຸໍ, ຕຖາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິທຎ຺ຈ ທ຺ວຍໍ ຍຖານຸໂລເມ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ເອວໍ ປຏິໂລເມ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ເອວໍ…ເປ… ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຠູຕາຠາວສ຺ສ…ເປ… ສມ຺ຠວານຸປປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ອຠູຕາຠາວສ຺ສາຕິ ອຠູຕສ຺ສ ອຠາວສ຺ສ, ອຠູຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ອຠາວສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠູຕຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາໂວ ຈ ປຏິໂລເມ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສ ວິເສສຣຫິຕສ຺ສ ອຠູຕາຠາວສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ຣູປາຠາໂວ ເວທນາຠາໂວຕິ ໂກຈິ ອຠາໂວປິ ວິເສສສຫິໂຕ, ນ ເອວມຍນ຺ຕິ ວິເສສຣຫິຕສ຺ສ ອຠູຕາຠາວສ຺ສ.

ກາລນ຺ຕຣໂຍຄາຠາວໂຕຕິ ກາລວິເສສໂຍຄາຠາວໂຕ. ຍາທິສານນ຺ຕິ ຍານິ ຠູຕານິ ນ ວຕ຺ຕມານານິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານິ, ເຕສໍ ອນາຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ນິສ຺ສຍຠູໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສນ຺ນິຈ຺ຉິໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິໂຕ. ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ນິສ຺ສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສຍາ. ຕາທິສານໍເຍວ ອນາຄຕານໍເຍວ ອຸປປຕ຺ຕິຈຸຕິອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈຸຕິສງ຺ຂາຕອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ອນຸປ຺ປາທານິໂຣຘານໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ. ຊີວິຕາທີນມ຺ປິ ຊີວິຕມນິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນມ຺ປິ. ອນຸປ຺ປາທານິໂຣຘາ ສໍສຍປເທນ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ.

ເຍ ໂສເປກ຺ຂປຏິສນ຺ຘິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຣູປໂລເກ, ເຕ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍສມານລກ຺ຂຓຕາຍາຕິ ເຕນ ໂສເປກ຺ຂປຏິສນ຺ຘິກຠາເວນ ສມານລກ຺ຂຓຕາຍ. ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ຘມ຺ມຍມເກ ຕາທິສສ຺ເສວ ວຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖປິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕຍມເກ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ອຕີຕໂວຫາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໔໓໕-໔໘໒. ໂລກິຍອພ຺ຍາກເຕຫີຕິ ຜລຘມ຺ມນິພ຺ພານວິນິມຸຕ຺ເຕຫິ ອພ຺ຍາກເຕຫິ. ຕານິ ອຸປາທາຍາຕິ ຕານິ ໂລກິຍອພ຺ຍາກຕານິ ອຸປາທາຍ. ຕໍສມານຄຕິການໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ‘‘ໂສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໒໐໖) ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ປຣິຊານິຕພ຺ພໍ, ຕເທວ ປຣິຊານາຕີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມວິປຣີເຕ ອຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘປິ ໂຈທໂກ ‘‘ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ ‘‘ຍທິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍມິສ຺ສກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອິຘ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍມິສ຺ສການໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສາ ເຕສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕຖາ ຠາເວຕພ຺ພມິສ຺ສການໍ ຠາເວຕພ຺ພຕາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ຘມ຺ມຍມເກ’’ຕິອາທິ. ກຸສລາກຸສເລສຸ ຠາວນາປຫານາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ຕໍ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທິ. ນ ອພ຺ຍາກຕຠາວນ຺ຕິ ເອເກນ ຍຖາ ຜສ຺ສທ຺ວາຣໂຕ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໂຕ ກຸສລາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ, ເອວໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຍ ນ ອພ຺ຍາກຕາທີນໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕາຕິ ສມຸທຍສຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລາກຸສລາປີຕິ ກຸສລາກຸສລຠາວາປິ ສມານາ. ຠາເວຕພ຺ພປຫາຕພ຺ພຠາເວຫິ ວິນາປິ ໂຫຕິ, ໂຍ ນ ມຄ຺ຄສມຸທຍສຈ຺ຈປກ຺ຂິໂຍ. ຍຖາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈເມວ ຣູປໍ, ນ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຏິໂຍຄິວິນິວຕ຺ຕນເມວ ເອວ-ກາເຣນ ກຣີຍຕິ, ນ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕຕາທໂຍ ນິວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ປຫາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ ປຏິໂຍຄິຠູຕໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເມວ ນິວຕ຺ຕີຍຕິ, ນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎວິເສສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ປຫາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິອາທິ. ຠາເວຕພ຺ພຠາໂວ ເອວ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຄຫິໂຕ ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານນໂຕ. ‘‘ປຣໂຕ ລິຂິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ຫິ ອາທິ ອນຸໂລເມ ອາຄຕໍ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ປຣິຊານາຕີຕິອາທິ ປນ ປຏິໂລເມ. ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມາຕິ ອິທໍ ‘‘ໂນ ຈ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍມູລກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິໂລເມ ອາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປຐມໍ ອາຄຕໍ ປທໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຕາທິສສ຺ເສວ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປທານຸກ຺ກມໂຕ ເອວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອາຣທ຺ຘາ, ປຣິໂຍສາປິຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ອນຸປຏິປາຏິຍາວ ລິຂິຕໍ, ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອນຸໂລເມ ອາຄຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຣິຎ຺ຎາວາເຣ. ຉ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ຍາວ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ຉ ປຸຄ຺ຄລາ. ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຠພ຺ພາຠພ຺ພານໍ ກິຈ຺ຈວິເສສສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄ຺ຄຫຓສາມຎ຺ເຎ ຠພ຺ພານໍ ກິຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຈ ອຠພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ເອວ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມຄ຺ຄໍ ນ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິມາຫ. ອຣຫາຕິ ອຣິໂຍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ປຐມມຄ຺ຄຜລສມງ຺ຄີຕິ ປຸຣິມມຄ຺ຄຜລສມງ຺ຄີ. ອິຕໂຣຕິ ອຣຫາ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລເຠທໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອິຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ໂສ ຈ ອຠພ຺ໂພຕິ ຄຫິໂຕ, ອິຘ ຠພ຺ໂພ ອິຘ ອຣິຍາ, ເຍ ຈ ປຐມມຄ຺ຄຜລສມງ຺ຄິໂນ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລສມງ຺ຄິໂນຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ຎຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສໍ ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຏ຺ຐ ອຣິຍາຕິ ອິເມສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລານໍ ເຠທໂຕ ອເຠທໂຕ ຈ ຄຫຓວເສນ ອາຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປາຐປເທເສ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທວເສນ, ນິຈ຺ຉຍວເສເນວ ວາ. ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕປາຬິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖທສ຺ສເນນ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຍມກປກຣຓ-ອນຸຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.

ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ