ຍມກປກຣຓ-ອນຸຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ສງ຺ເຂເປເນວາຕິ ອຸທ຺ເທເສເນວ. ຍໍ ‘‘ມາຕິກາຐປນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ເມສູຕິ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ເມສຸ ກຸສລາທິຘມ຺ເມສຸ ຈ. ອວິປຣີຕໂຕ ຄຫິເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ມູລຍມກາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ເທສນາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ນານປ຺ປກາຣໂກສລ຺ລາວຫາ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສາຘນີ ຈ ໂຫຕິ, ນ ວິປຣີຕໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓໍ…ເປ… ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕນ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓເທສນານນ຺ຕຣໍ ຍມກປກຣຓເທສນາຍ ກາຣຓມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລປຣິຄ຺ຄຫຓາທິມິຈ຺ຉາຄາຫໍ. ຘມ຺ມປຸຄ຺ຄໂລກາສາທິນິສ຺ສຍານນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ກຸສລມູລາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ມູລຍມກ.໑) ຘມ຺ເມ, ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໕໐) ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໕໑) ໂອກາສໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕານໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸຄ຺ຄໂລກາສອຸປ຺ປາທນິໂຣຘຕທຸຠຍປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍານນ຺ຕິ ປາຬິຄຕິປຏິວຈນສຣູປທສ຺ສນປຏິກ຺ຂິປນປຏິເສຘນນເຍຫິ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຈ຺ຉຍກຣຓໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ, ຕທຠາວໂຕ ສໍສຍນໍ ສໍສໂຍ. ເຕສໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍານໍ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ສໍສຍປຸພ຺ພກໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຐມໍ ສໍສໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປຸພ຺ພໂກ ສໍສໂຍຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ. ສພ຺ພຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສາມິໂນ ນ ກຕ຺ຖຈິ ສໍສໂຍ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາມຕາຍ ປນ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍຄຕໍ ສໍສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສໍສຍິຕວເສນ ປຸຈ຺ຉໍ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸຈ຺ຉນວເສນ ນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ນິຈ຺ຉິຕສໍສຍຘມ຺ມວເສເນວ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຸສເລສຸ ກຸສລາ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ກຸສລາຕິ ສນ຺ເທຫາຠາວໂຕ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍານ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍວເສນາ’’ຕິ ຈ ປຐມໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ.

ຕນ຺ຕິ ຍມກປກຣຓໍ. ຕສ຺ສ ເຍ ສມຍາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓເທສນານນ຺ຕໂຣ ເທສນາສມໂຍ, ຕາວຕິໍສຠວນເມວ ເທສນາເທໂສ, ກຸສລາກຸສລມູລາທິຍມກາກາເຣນ ເທສນາຕິ ວິຠາຄໂຕ ‘‘ສງ຺ເຂເປເນວາ’’ຕິອາທິຄາຖາຫິ ວິຠາວິຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວຓ຺ຓນປຏິຎ຺ຎາ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມຍເທສເທສນາວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິມິຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອິຘ ສໍວຓ຺ຓນາຍ, ຍທິທໍ ກມານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອາຄຕຠາຣວາຫິຕາ ຈ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປຓ຺ຑິຕກິຈ຺ຈຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມຍາທິທສ຺ສເນ. ຍມນໍ ອຸປຣມນນ຺ຕິ ຍໂມ ມຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຍາ ສຕິ ມຣຓໍ ໂຫຕີຕິ…ເປ… ວິສໂຍ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ຊາຕິຍາ ສຕິ ມຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຊາຕິ ຍມສ຺ສ ວິສໂຍ, ເອວໍ ‘‘ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ ມຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຍມສ຺ສ ວິສໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕ ຫິ ມຣຓຘມ຺ມິໂນຕິ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕມຣຓໍເຍວ ກິພ຺ພິສກາຣິນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຍມປຸຣິສາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອປ຺ປຕ຺ຕມຣຓນ຺ຕິ ມຣຓໍ ຍມສ຺ສ ວິສໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິທໍ ວິສຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ເທສໍ ວາຕິ ກາມາທິຘາຕຸຕ຺ຕຍເທສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຘາຕຸຕ຺ຕຍິສ຺ສໂຣ ຫິ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ. ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍານິ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທໂສ ຈ, ເຕນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ຉ ອຠພ຺ພຏ຺ຐານານິ. ອາວຕ຺ຕາຕິ ປທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕາ. ຕນຸຣຸຫາຕິ ໂລມາ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ມູລຍມກໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ຍມກສມູຫສ຺ສາຕິ ມູລຍມກາທິກສ຺ສ ຍມກສມູຫສ຺ສ. ມູລຍມກາທໂຍ ຫິ ປກຣຓາເປກ຺ຂາຍ ອວຍວຠູຕາປິ ນິຈ຺ຈາວຍວາເປກ຺ຂາຍ ຍມກສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍສມູຫສ຺ສ ຈ ສກລສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ.

ກຸສລາກຸສລມູລວິເສສານນ຺ຕິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ສໍສຍປທສງ຺ຄຫິຕານໍ ກຸສລສງ຺ຂາຕານໍ, ຕຖາ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ກຸສລມູລສງ຺ຂາຕານໍ ວິເສສານໍ ອຕ຺ຖຍມກຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ຫິ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍ ວິເສສວນ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ກຸສລຘມ຺ມາ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິເສສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິເສສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ກຸສລມູລຘມ຺ມາ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິເສສວນ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕຸວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ວິເສສວິເສສວນ຺ຕຕາວິຠາຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ກຸສລມູລກຸສລວິເສເສຫິ ສໍສຍິຕປທສງ຺ຄຫິເຕຫິ ກຸສລກຸສລມູລານໍ ວິເສສວນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິເສສວນ຺ຕາເປກ຺ຂວິເສສວເສນ ປຐໂມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິໂຍ ປນ ວິເສສາເປກ຺ຂວິເສສວນ຺ຕວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕານນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສຍຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສານນ຺ຕິ ກຸສລກຸສລມູລວິເສສານໍ. ວິເສສວນ຺ຕາເປກ຺ຂານນ຺ຕິ ກຸສລມູລກຸສລສງ຺ຂາເຕຫິ ວິເສສວນ຺ເຕຫິ ສາເປກ຺ຂານໍ. ວິເສສວຕນ຺ຕິ ກຸສລມູລກຸສລານໍ. ວິເສສາເປກ຺ຂານນ຺ຕິ ກຸສລກຸສລມູລວິເສເສຫິ ສາເປກ຺ຂານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ມູລຍມເກ. ປຘານຠາໂວຕິ ປຐມວິກປ຺ເປ ຕາວ ສໍສຍິຕປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິເສສານໍ ປຘານຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕ ຫິ ສໍສຍິຕານໍ ວິເສສວນ຺ໂຕຕິ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ວິເສສາ ນາມ ວິເສສວນ຺ຕາຘີນາຕິ ວິເສສວນ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ປຘານຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຕິ ຫິ ອປ຺ປຘາເນ ປຘານໍ ນາມ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ເອເກໂກ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວິນິຈ຺ຉິຕວິເສສິຕພ຺ພຠາເວຫິ ອິຘ ປຘານຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວາຕິ. ນ ຘມ຺ມວາຈໂກຕິ ນ ສຠາວຘມ຺ມວາຈໂກ. ສຠາວຘມ຺ໂມປິ ຫິ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎໍ ນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໗໘). ‘‘ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ອຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ເຫຕຸຜລວາຈກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) ອາຄຕາ ຫິຕາທິວາຈກຕາ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ເຕເນວາຕິ ປາຬິອຕ຺ຖວາຈກຕ຺ຕາ ເອວ.

ຕີຓິປິ ປທານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ສມຸຈ຺ຈໂຍ ຈ ຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ສິຍາ. ກິໍ ນາມ-ປເທນ ອນວເສສໂຕ ກຸສລາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ອາສງ຺ກາຍ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕີຓິປິ…ເປ… ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖຕິ. ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ນິຣວເສສສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ນາມ-ປເທນ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ກຸສລາທິເຍວ ນາມນ຺ຕິ ນິຍໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ນາມໍເຍວ ກຸສລາທີຕິ ອິມເມວ ຈ ນິຍມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກຸສລາທີນໍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ນາມ-ປທໍ ນ ນິຣວເສສກຸສລາທິສງ຺ຄາຫກໍ, ກຸສລາທິສງ຺ຄາຫກໍ ປນ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖເມວ ຈ ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ນາມສ຺ສ ກຸສລຕ຺ຕິກປຣິຍາປນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຸສລາທິ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໒. ທຸຕິຍຍມເກຕິ ເອກມູລຍມເກ. ເອວມິຘາປີຕິ ຍຖາ ເອກມູລຍມເກ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ອິຈ຺ເຈວ ປຸຈ຺ຉາ ອາຣທ຺ຘາ, ເອວໍ ອິຘາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຍມເກປິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ອິຈ຺ເຈວ ປຸຈ຺ຉາ ອາຣຠິຕພ຺ພາ ສິຍາ. ກສ຺ມາ? ປຸຣິມຍມກ…ເປ… ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ອິທຎ຺ຈ ທຸຕິຍຍມກສ຺ສ ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕິຍຍມກໍ ປນ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕໍ. ເກຈີຕິ ປທກາຣາ. ເຕ ຫິ ຍຖາ ປຐມທຸຕິຍຍມເກສຸ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາ ເອວ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາ ສມານາ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິໂລມຠາວໍ, ນ ຕຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຍມເກ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ເວປິ ປຸຈ຺ຉາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິສາ. ຍທິ ຕຕ຺ຖາປິ ທ຺ວີຫິປິ ປຸຈ຺ຉາຫິ ສທິສາຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ປຐມປຸຈ຺ຉາ ອາຣຠິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາ ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ປຐມທຸຕິຍຍມເກສຸ ວິຍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາ ສທິສາ ອກຕ຺ວາ ຕຕິຍຍມເກ ຕາສໍ ວິສທິສຕາ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ອນາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉານຸຣູປາຍ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຉິຕສໍສຍິຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ. ຕທນຸຣູປາຍາຕິ ຕສ຺ສາ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນຸຈ຺ຉວິກາຍ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ອນຸໂລເມ ສໍສຍຈ຺ເຉເທ ຊາເຕປິ ປຏິໂລເມ ສໍສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍທິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຍ ປໂຍຊນເມວ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉານຸຣູປາ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາ, ອຖ ໂຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉານຸຣູປາ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາ, ຕາຍ ຈ ອນຸຣູປຕາຍ ອຕ຺ຖາທິວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖາທິຍມກຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເທສນາກ຺ກມໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຏິໂລມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ‘‘ກຸສລາ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລມູລາ ກຸສລາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເສສຍມເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິເສສວນ຺ຕວິເສສ, ວິເສສວິເສສວນ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ວາ ອິຘ ອນຸໂລມປຏິໂລມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມປຸຈ຺ຉາຍຎ຺ຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິເສສວນ຺ໂຕ, ເຕ ນິຈ຺ຉຍາຘິຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສຸ ຍສ຺ມິໍ ວິເສໂສ ສໍສຍາຘິຏ຺ຐາໂນ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍໍ ປນ ຕປ຺ປຏິໂລມໂຕ ເຍນ ວິເສເສນ ເຕ ວິເສສວນ຺ໂຕ, ຕໍ ວິເສສໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ວາ ປນ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ວິເສສວນ຺ເຕ ສໍສຍາຘິຏ຺ຐານຠູເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ. ອນິຍຕວຕ຺ຖຸກາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍາ ອເນກຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕານໍ.

ອິມິນາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນາຕິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ວາກ຺ເຍນ. ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວາຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ເຕເນວາຕິ ກຸສລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສ຺ສ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວິຠຊນໍ. ອິຕຣຖາຕິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕາຍ. ຕານິ ວຈນານີຕິ ກຸສລວຈນໍ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລວຈນຎ຺ຈ. ກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປວເສນ ຈສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕທີປນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອິມິນາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ. ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ…ເປ… ສມ຺ຠວໂຕຕິ ເອເຕນ ກຸສລານໍ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລຕາຍ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສ຺ເສວ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ຫິ ອິມິນາ ອວຸຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວາຠາວວຈເນນ ສ຺ວາຍມຘິປ຺ປາຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ. ຍຖາ ຫິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ ກຸສລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຠິຈຣຕິ, ນ ເອວໍ ຕໍ ກຸສລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ກຕ຺ວາ ໂຈທນາ, ກຖຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຣິຫາໂຣ? ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ ກຸສລາ ເອວາຕິ ໂຈທນາ ກຕາ, ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ ເອວ ກຸສລາຕິ ປນ ປຣິຫາໂຣ ປວຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍຍມເກ ວິຍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ກຸສລມູເລຫີຕິ ກຸສເລຫິ ມູເລຫິ. ເຕຕິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ.

ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ‘‘ກຸສລມູລານິ ເອກມູລານິ ເຈວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລານິ ຈາ’’ຕິອາທິປາຬິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ມູລານິ ຍານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ກຸສລມູເລນາ’’ຕິອາທິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນມ຺ປິ. ຕຖາຕິ ເຕນ ປກາເຣນ, ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ກາຣເຓນ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິຍ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕປິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິຍ ສຣູປທສ຺ສນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາວ. ເຍ ປນ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາ, ເຕ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາວ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ວິຠາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນາຕິ ເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູເລສຸ ເອກມູລສ຺ສ ອຠາເວນ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລກຕ຺ຕາ ເອກມູລກຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ເອເກເກນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລກຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ເອເກເກນ ເອກມູລກຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ ສມານຕ຺ໂຖ ເອກສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປນ…ເປ… ນ ເອກມູລານີ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ມິຈ຺ຉາ, ທ຺ວີສຸປິ ເອເກເກນ ອິຕຣສ຺ສ ເອກມູລກຕ຺ຕໍ ສມ຺ຠວຕິ ເອວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ນິວາຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາ, ເຕ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ເຕນ ອິຘ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປເທນ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ມູລານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອເກເກນ ອິຕຣສ຺ສ ເອກມູລກຕ຺ຕໍ ປກາສິຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອາມນ຺ຕາຕິ ອິມິນາວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຕໍຄຫຓນິວາຣຓໂຕ’’ຕິ. ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຕາວ ມູລານໍ ນິຈ຺ຉິຕໍ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎກມູລກຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມານມູລຕາ ເອວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມານມູລຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລານໍ ສມານມູລຕາມຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາຍ ເອກມູລຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາວິສິຏ຺ຐສມານມູລຕາທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ມູລານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກມູລານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ. ຍຖາ ເຕສໍ ສມານມູລຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍມູເລຫິ ອຎ຺ເຎຫີຕິ ອິຕຣມູເລຫິ ມູລທ຺ວຍໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມຫິ.

ອິທານິ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຏິໂລເມ ‘‘ກຸສລາ’’ອິຈ຺ເຈວ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ນ ‘‘ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຕ຺ເຕ ປນ…ເປ… ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູເລສຸ ກິຎ຺ຈິ ເອກມູລໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ມູລຍຸຕ຺ຕຕເມວ ວທຕິ, ນ ມູເລຫິ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ເຕເນວາຕິ ມູລຍຸຕ຺ຕຕາຍ ເອວ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາ ເອກມູລາຕິ ທ຺ວີສຸປິ ປເທສຸ. ‘‘ກຸສລມູເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸສລມູເລນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ອຸຠຍມ຺ປິ ວຈນໍ ມູລຍຸຕ຺ຕຕເມວ ວທຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາຍເມວ ເອກມູລຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ມູເລກມູລຍມກເທສນາຫິ ອຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຍມກເທສນາ ສມານຣສາ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຍມເກ. ຍທິປິ ເອກມູລາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາຕິ ອິທໍ ປທທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມູລຍຸຕ຺ຕຕເມວ ວທຕິ, ຕຖາປິ ສາມຎ຺ຎວິເສສລກ຺ຂເຓ ອຕ຺ເຖວ ເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມູລໂຍຄສາມຎ຺ເຎ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມູລການໍ ສມານມູລຕາ ເອກມູລຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກມູລວຈນໍ ເຕສຸ ອວິເສສໂຕ ມູລສພ຺ຠາວມຕ຺ຕໍ ວທຕິ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລສທ຺ໂທ ວິຍ ມູເລສຸ ລພ຺ຠມານໍ ວິເສສໍ, ນ ຈ ສາມຎ຺ເຎ ນິຈ຺ຉໂຍ ວິເສເສ ສໍສຍໍ ວິຘມຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ມູລໂຍຄສາມຎ຺ເຎ…ເປ… ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ. ວິເສເສ ປນ ນິຈ຺ຉໂຍ ສາມຎ຺ເຎ ສໍສຍໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມູລໂຍຄວິເສເສ ປນ…ເປ… ນິຈ຺ຉິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ປຣາມສນໍ, ວິເສສນິຈ຺ຉເຍເນວ ອວິນາຠາວໂຕ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວາ ສໍສຍາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກມູລາຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ. ກຸສລຠາວທີປກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຸສລຠາວສ຺ເສວ ທີປກໍ ນ ໂຫຕິ ຕທຎ຺ຎຊາຕິກສ຺ສປິ ທີປນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລຠາເວ ສໍສຍສພ຺ຠາວາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລວຈນນ຺ຕິ ເກວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລວຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸສລາຘິກາຣສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓມາຫ. ເອກມູລຄ຺ຄຫເຓ ຫິ ປໂຍຊນາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ກຸສລສ຺ສ ວເສນ ຈາຍໍ ເທສນາຕິ.

໕໓-໖໑. ມູລນເຍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ອຕ຺ເຖຕິ ມູລນເຍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ. ກຸສລາທໂຍ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມາ ອິຘ ປາຬິອຕ຺ຖຕາຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຸສລມູລຠາເວນ, ມູລສ຺ສ ວິເສສເນນ, ມູລໂຍຄທີປເນນ ຈ ປກາເສຕຸໍ. ກຸສລມູລຠູຕາ ມູລາ ກຸສລມູລມູລາຕິ ສມາສໂຍຊນາ. ມູລວຈນຎ຺ຫິ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສາຘາຣຓໍ. ອກຸສລາພ຺ຍາກຕາປິ ມູລຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸສລມູລຠາເວນ ມູລຘມ຺ມາ ວິເສສິຕາ. ມູລຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ມູລວນ຺ຕານໍ ມູລໂຍໂຄ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ສມາເນນ ມູເລນ, ມູລສ຺ສ ວິເສສເນນ, ມູລໂຍຄທີປເນນ ຈ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອກມູລມູລາ’’ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ມູເລນ ມູລຠາເວນ, ມູລສ຺ສ ວິເສສເນນ, ມູລໂຍຄທີປເນນ ຈ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລມູລາ’’ຕິ ມູລມູລນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕີສຸປິ ຍມເກສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສນເມເວຕ຺ຖ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມູລໂຍຄໍ ທີເປຕຸນ຺ຕິ ມູລໂຍຄເມວ ປຘານໍ ສາຕິສຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ທີເປຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຫິ ກຸສລານິ ມູລານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກຸສລມູລການີຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາເສ ມູລໂຍໂຄ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ມູລາ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ເກວລໍ, ‘‘ກຸສລມູລມູລາ’’ຕິ ສວິເສສນໍ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານສມາເສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖ…ເປ… ທີເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣວາຕິ ‘‘ກຸສລມູລຠາເວນ ມູລສ຺ສ ວິເສສເນນາ’’ຕິອາທິນາ ມູລມູລນເຍ ຈ, ‘‘ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສນ຺ເຕນ ກ-ກາເຣນາ’’ຕິອາທິນາ ມູລກນເຍ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ເອວ. ວຈນປຣິຍາໂຍ ມູລມູລກນເຍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໗໔-໘໕. ນ ເອກມູລຠາວໍ ລຠມາເນຫີຕິ ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ນ ເອກມູລກໍ ຕຖາວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠມາເນຫິ ອຏ຺ຐາຣສອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາເຫຕຸກສມຸຏ຺ຐານຣູປນິພ຺ພາເນຫິ ເອກໂຕ ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທໂຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວິຣຫິຕາ ອເຫຕຸກໂວຫາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ສເຫຕຸກສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອເຫຕຸກໂວຫາຣຣຫິຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ນ ເຫຕຸກເມວ, ອເຫຕຸກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສເຫຕຸກສມຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ຣູປໍ ອເຫຕຸກໍ, ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ວິປາກາພ຺ຍາກຕາ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕາ ເຫຕູ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໓) ປນ ວຈນໂຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຍເຄນ ສເຫຕຸກສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອເຫຕຸກໂວຫາຣາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ສເຫຕຸກໂວຫາເຣນ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ‘ອເຫຕຸກໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ເອກມູລ’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ອເຫຕຸກໂວຫາຣາຠາເວນ ສເຫຕຸກຕາປຣິຍາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອປິຈ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ສເຫຕຸກຕາປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວາ ສເຫຕຸກທຸເກ ວິຍ…ເປ… ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເອກມູລກທຸເກ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຍຄາໂຍຄວເສນາຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ໂຍຄາໂຍຄວເສນ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສພ຺ຠາວາສພ຺ຠາວວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຫຕຸກໂວຫາຣເມວ ລຠຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕເຫຕຸສພ຺ຠາວໂຕ.

ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ສເຫຕຸກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ອເຫຕຸກໍ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ສມູລກຕ຺ຕາ ‘ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ນ ເອກມູລ’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ສຕິປິ ສມູລກຕ຺ເຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສເຫຕຸກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ເອກມູລ’ນ຺ຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘ອເຫຕຸກໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ນ ເອກມູລໍ, ສເຫຕຸກໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ເອກມູລ’ນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸປິ ປເທສຸ ອນວໂຣຘໂຕ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຫຕຸກອພ຺ຍາກຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ອພ຺ຍາກຕມູເລນ ເອກມູລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕສ຺ສ ເອກມູລຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໖-໙໗. ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຣາສິໂຕ ນມນນາມນສງ຺ຂາເຕນ ວິເສເສນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໍ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາມານໍ ນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ອຘິກຠາວມາຫ ວິຎ຺ຎາຍມານເມວ ປກຣເຓນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ອເຫຕຸກໍ ນາມໍ ສເຫຕຸກໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປາຐນ຺ຕເຣ ກສ຺ມາ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸປາກຏຠາວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມູລຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຂນ຺ຘຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒-໓. ຂນ຺ຘຍມເກ …ເປ… ປຣິຎ຺ຎາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ປຘານຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພທສ຺ສນໍ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍກຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ໂມ, ສາ ຈ ຍາວເທວ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ປຣິຎ຺ຎາສຸ ຈ ນ ວິນາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ, ຕີຣຓຎ຺ຈ ສມ຺ປຸຓ຺ຓປຣານຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ກາລປຸຄ຺ຄໂລກາສວິຠາຄມຸເຂນ ຂນ຺ຘານໍ ວິສຸໍ ສຫ ຈ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ສາຕິສຍໍ ສມ຺ຠວຕິ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉສຸ ກາລເຠເທສຸ…ເປ… ປຣິຎ຺ຎາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຘານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ວິນາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ, ເອວໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ວິນາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ. ສາ ຈ ສຸຕມຍຎາຓມູລິກາຕິ ເທສນາກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສມຸທາຍາວຍວປທຕ຺ຖາທິວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂນ ຂນ຺ເຘສຸ ປຣິຎ຺ຎາປ຺ປເຠທໍ ປກາເສຕຸກາໂມ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ປນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສມຸທາຍປເທຫິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສມຸທາຍາວຍວປເທສຸ. ຘມ຺ໂມຕິ ຣຸປ຺ປນາທິໂກ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ໂມ. ສມຸທາຍປທສ຺ສາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິສມຸທາຍປທສ຺ສ. ຍທິປິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມຸທາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ປນ ອວຍໂວ ສມຸທາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນ ສມຸທາໂຍປິ ອວຍໂວຕິ ສຕິປິ ສມຸທາຍາວຍວານໍ ເຠເທ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາວໂຕ ອຕ຺ເຖວາເຠໂທຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ສມານຕ຺ຖຕາຍ ສິຍາ ອາສງ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຄຓນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕຊ຺ຊາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິອາທີສຸ ເອກເທໂສ ສມຸທາຍປທຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒) ປນ ສກໂລຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາທິ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອວຍວປທານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພວິສຍານໍ ສມານາຘິກຣຓຕາຍ ສມຸທາຍປທຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ສມຸທາຍປທານມ຺ປິ ອວຍວປທຕ຺ຖຕາ. ນ ຫິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ເຠໂທ ອເຠໂທ ວາ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ເຠທາເຠໂທ, ຕສ຺ມາ ອເຠທທສ຺ສນວເສນ ປຐມນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຠທທສ຺ສນວເສນ ທຸຕິຍນໂຍ. ໂຍ ຫິ ຣຸປ຺ປນາທິສງ຺ຂາໂຕ ຣາສຏ຺ໂຐ ອວຍວປເທຫິ ຣູປາທິສທ຺ເທຫິ ຈ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ຈ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຣາສິຠາເວນ ອເປກ຺ຂິໂຕ ຣຸປ຺ປນາທິອຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ.

ຍຖາ ອວຍວປເທຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ສມຸທາຍປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມຸທາຍປເທຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ອວຍວປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປຎ຺ເຈວ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ປທໂສຘນາ ກຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ…ເປ… ປທໂສຘນວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອວຍວປທສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕິຍາ ອວຍວປທຕ຺ຖສ຺ສ ສມຸທາຍປທຕ຺ຖຕາຍ ສິຍາ ອເນກນ຺ຕິກຕາ, ສມຸທາຍປທສ຺ສ ປນ ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສມຸທາຍປທຕ຺ຖສ຺ສ ອວຍວປທຕ຺ຖຕາຍ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາໂວ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ປກາສິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາທິ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ຂນ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຘານຠູຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປທສ຺ສາ’’ຕິ. ເວທນາທິອຸປປທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ. ຣູປາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣູປສງ຺ຂາເຕນ ອວຍວປເທນ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປເທ. ປຘານຠູເຕນ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຸປ຺ປນຏ຺ຐສ຺ສ ກິໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສມາເນ ອວຍວປທາຠິເຘຍ຺ຍຠາເວ ອປ຺ປຘາເນນ ປເທນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ກສ຺ມາ ປຘາເນນ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ຣາສຏ຺ຐມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈີຕິ ຣຸປ຺ປນຏ຺ໂຐ. ເກນຈິ ສມຸທາຍປເທນາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປເທນ, ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິປເທນ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ເພນາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ. ຣູປຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິອວຍວສມຸທາຍປທໂສຘນມຸເຂນ ຕຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປາຬິຄຕິ ປທໂສຘນມູລຈກ຺ກວາໂຣ. ເອວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນາຕິ ອິມິນາ ຍ຺ວາຍໍ ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິສມຸທາຍປເທຫິ ຈ ທສ຺ສິຕາກາໂຣ ອຕ຺ຖວິເສໂສ, ຕໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ວິເສສນຠາໂວ ເຠທກຕາຍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາ, ວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ ອເຠທໂຍເຄນ ເຠທນ຺ຕຣໂຕ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ເຕສໍ ເຠທາເຠທານໍ ເອກວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ.

ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສມານາຘິກຣເຓ. ເຕນາຕິ ວາ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປເທ. ຍຖາ ນີລຸປ຺ປລປເທ ອຸປ຺ປລວິເສສນຠູຕໍ ນີລໍ ວິສິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ເອວມິຘາປິ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູຕໍ ຣູປມ຺ປິ ວິສິຏ຺ຐເມວ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ຂນ຺ຘໂຕ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຕໍ ຂນ຺ໂຘ ຈາ’’ຕິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວເນວ ຍໍ ຣູປໍ, ໂສ ຂນ຺ໂຘ. ໂຍ ຂນ຺ໂຘ, ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ອາປນ຺ໂນ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພວ…ເປ… ວິເສສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວິເສສເນນ ຈ ນາມ ນິທ຺ຘາຣິຕຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາ, ນ ອນິທ຺ຘາຣິຕຣູເປນາຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ປິຍຣູປສາຕຣູປສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຕໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ ຕສ຺ເສວາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ຣຸປ຺ປນຏ຺ໂຐ ຣູປນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຫິ ໂສ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູປສ຺ສ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວເນວ. ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ທສ຺ເສນ຺ເຕນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທີສຸ ອຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນ ຣູປສທ຺ເທນາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຈ຺ຈມານໍ ຠູຕຸປາທາຍມ຺ປິ ເຠທໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ສຸທ຺ເຘນາຕິ ເກວເລນ, ຣູປສທ຺ເທນ ວິນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຍິທໍ ປກຣຓາທິອວຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມານາຘິກຣຓຕໍ ວາ. ໂຍ ຫິ ຣູປສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣໂຓ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ, ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູປສທ຺ເທນ ວິຍ ຕທຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຍທິປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ ເອວ ຈ, ຂນ຺ໂຘ ປນ ນ ຣູປເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ສພ຺ເພ…ເປ… ວິເສສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕເນວາຕິ ອຣູປສຠາວສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ. ເຕຕິ ຂນ຺ຘາ. ວິຠຊິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຂນ຺ໂຘ ເຈວ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ, ອວເສສາ ຂນ຺ຘາ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

ຂນ຺ຘານໍ ຣູປວິເສສນ…ເປ… ສໍສໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ເວທນາ ອຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ວິນິວຕ຺ຕາ ເວທນາ ຂນ຺ຘວິເສສນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພ ຈ ຂນ຺ຘາ ກິໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູຕາຍ ເວທນາຍ ວິເສສິຕພ຺ພາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈີຕິ ອນຸຠວນາທິປ຺ປກາຣາ. ເກນຈິ ວິເສສເນນາຕິ ເວທນາທິນາ ວິເສສເນນ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ຈ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວິສຸໍ ສຫ ຈ ຣຸປ຺ປນາທິເກ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕມານາ ກທາຈິ ອວຍວຠູເຕ ປວຕ຺ຕຕິ, ກທາຈິ ສມຸທາຍຠູເຕ, ຕສ຺ສາ ປນ ຕຖາ ປວຕ຺ຕນາກາເຣ ນິທ຺ຘາຣິເຕ ຍສ຺ມາ ຣູປາທິກ຺ຂນ຺ຘາ ປທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ວິໂສຘິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ຕພ຺ພິສຍກງ຺ຂາປໂນທນໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປຎ຺ເຈວ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປຐມວາເຣນ ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ ອວຍວຕ຺ໂຖ ວິຍ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ສມຸທາຍປເທຫິປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປນ ທຸຕິຍວາເຣນ ວິເສສວາຈີ ວິຍ ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ ສາມຎ຺ຎຠູເຕນປິ ຕໍຕໍວິສິຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ໂສ ໂສ ເອວ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສພ຺ໂພຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຠາວາ ຍທິປິ ຂນ຺ໂຘເຍວ ຣູປໍ, ໂສ ປນ ນ ສພ຺ໂພ ຣູປໍ, ອຖ ໂຂ ຕເທກເທໂສ, ຕຖາ ເວທນາທໂຍປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຕຕິຍວາເຣນ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣນ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ຣູປສ຺ສ ຂນ຺ຘຠາເວ ນິຈ຺ຉິເຕ ຂນ຺ໂຘ ນາມາຍໍ ນ ເກວລໍ ຣູປເມວ, ອຖ ໂຂ ເວທນາທິ ຈາຕິ ເວທນາທີນມ຺ປິ ຂນ຺ຘຠາວປ຺ປກາສເນ ນ ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາ ເວທນາທິວິເສສວນ຺ໂຕ, ເກຈິເທວ ປນ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ເຈສາ ປາຬິ ຂນ຺ຘານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຸເຂນ ສຣູປາວຘາຣຓາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ຈ ເຕສໍ ຍາວເທວ ອຸປ຺ປາທາທິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເຍສໍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ເອກເທເສປິ ສມຸທາຍໂວຫາໂຣ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ປໂຏ ທຑ຺ໂຒ, ສມຸທ຺ໂທ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ກາວຍວຠາວໂຕ ຈກ຺ການີຕິ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຍມກຠາເວນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ຍມກມູລຠາເວເນວ ວາ. ມູລຠາເວນ ຄຫຓໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠາໂວ, ຕໍສມ຺ພນ຺ຘຕາ ຈ ມູລປທາທີນໍ ນາຠິອາທິສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອປຸພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນຍິຘ ເທສນາ ມຓ຺ຑລຠາເວເນວ ສມ຺ພຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ມຓ຺ຑລຠາເວນ ສມ຺ພຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິ. ຍທິປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘມູລເກ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິມູລເກສຸ ປນ ສຎ຺ຎາທິມຸເຂນ ເທສນປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອປຸພ຺ພວເສເນວ ຄໂຕ ສິຍາ ມຓ຺ຑລຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ຕຖາ ປາໂຐ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘ…ເປ… ສມ຺ພນ຺ເຘນາ’’ຕິ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຸຣິເມນ ອສມ຺ພຊ຺ຌນເມວ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມໂສຘນໍ. ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘລາຠມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຕິ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ລພ຺ຠມານໍ ຣູປາທີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ຂນ຺ຘຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ອຸທ຺ເທສວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ. ຍທິປິ ອຸທ຺ເທເສ ຂນ຺ຘວິເສສນໍ ຣູປາທິ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘຣູປາທິມຕ຺ຕເມວ ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ວິເສສຣຫິຕສ຺ສ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຣູປາທິມຕ຺ຕຕາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ. ຂນ຺ຘວິເສສນຠາວສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ຍຖາຘິຄຕໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິເສສນຠາເວນ ກຖິຕໍ ຣຸປ຺ປນາທິກໍ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເກວລເມວ ຕໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ…ເປ… ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘວາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວາຣາລມ຺ພເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຘມ຺ມວິຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຍສຠາວໍ ປິຍຊາຕິກໍ ‘‘ກຖໍ ຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປິຍສຠາວຏ຺ເຐນ ຣູປໍ, ນ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິຍຣູປໍ…ເປ… ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ຈກ຺ຂາທິ ປິຍສຠາວມຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ປິຍຣູປເມວ ອນຸປ຺ປວິສຕິ, ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍສຠາວ…ເປ… ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍ ປນ ຍຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິເສສສທ຺ໂທ ນານຸວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຈນເສໂສ’’ຕິ. ນ ຫິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ອຊ຺ຌາຫຣຓກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຕິ ວາ ປທຸທ຺ຘາໂຣຍໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິເສສຕາ ປນສ຺ສາ ‘‘ວິເສສໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ປາກຏາ. ‘‘ອວເສສາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໍໂຍຊນວເສນ ຊານາຕິ ອຠິນິວິສຕີຕິ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິ ເອວ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ອວສິຏ຺ຐໍ ປປຎ຺ຈໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໐໑) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎານາເມນ ວາ ປປຎ຺ຈາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໒໘. ‘‘ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອນຸໂລເມ ຍຖາ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຏິໂລເມ, ອິຘ ປນ ປຏິວຈເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ສຕ຺ຕາປຏິເສເຘ ອຍໍ ນ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ທນິພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທສຠາຄຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ກຕໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນຎ຺ເຫຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ເຕນ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມສພ຺ຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຐນ຺ຕເຣນ ສມຕ຺ເຖຕິ. ກາມໍ ກຕ຺ຖຈິ ສຕິປິ ຂນ຺ເຘ ນຕ຺ຖິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຂນ຺ຘຕ຺ຕສຠາວາ ປນ ນຕ຺ຖິ ເວທນາຕິ ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕາ’’ຕິອາທິ.

໓໙. ‘‘ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຸປາທາຍ ຘມ຺ໂມ ວິຍ ປິຍສຠາໂວປິ ຣູປສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເວທນາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວ ຣູປສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍຖາ ຈກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອາຍຕນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ເກວລໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຕເມວ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຈກ຺ຂຸ ນ ຈ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕທຕ຺ຖເມວ ອຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຣູປໍ ນ ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິສໂມປຎ຺ຎາໂສ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອາຍຕນວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ ສິຍາ’’ຕິ. ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ຕຖາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ຍທິ ປນ ຕາທິສໍ ຂນ຺ຘຄຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວມິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓເມວ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸ ຈ ນ ສິຍາ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂນ຺ໂຘ ຈ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐-໒໐໕. ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຍມເກສຸ ປທານໍ ຠິນ຺ນກາລຕ຺ຕາ ສິຍາ ອຕ຺ຖວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ວາເຣສຸ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸຣິມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ເຕນາຕິ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາເວນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕິວາຣປາເຐ, ເອຕິສ຺ສໍ ວາ ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ. ຉ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕີເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕ ປນ ຕໂຍຕິ ອຕ຺ຕນາ ວິສຸໍ ອນນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສິເຕ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຍຖາທສ຺ສິຕາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕພ຺ພາກາຣາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນາຕີຕາທໂຍ ເຍ ປາຬິຍໍ ອຸຊຸກເມວ ອາຄຕາ. ‘‘ນ ວິສຸໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຫີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກາຫິ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິໂລມວເສນ ປວຕ຺ຕາຫິ. ເຕເນວາຕິ ນຍໂຕ ໂຍເຊຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອວ. ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸເຍວ, ອຖ ໂຂ ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຍຊນາສຸກຣຕາຍ ເອວ ປຸຣິເມ ອໂຍຊນາ, ອຖ ໂຂ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອມິສ຺ສກ…ເປ… ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ.

ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ເຍນ ເອກປທທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ລາຠສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ. ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ປຸເຣປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເອກປທທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕເມວຕ຺ຖມ຺ປິ ວິວຣຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ. ‘‘ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຖສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊໂນ, ຕສ຺ສ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ. ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ປຸຣິເມນ ອຸທ຺ເທສປເທນ. ເຕນ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປທສ຺ສ ສມານຕ຺ຖຕາ ອິຘ ສທິສຕ຺ຖຕາ. ເອເກນ ປເທນາຕິ ເອເກນ ປຘານາປ຺ປຘາເນນ ຍມກປເທນ, ນ ປຐມປເທເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘລາຠສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນາຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ວາ ນິໂຣຘສ຺ສ ວາ ລພ຺ຠມານຕາຍ ສມານຕາມຕ຺ເຕນ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸເຣປຎ຺ຫສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຍ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປາໂທ ປາຬິຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຣູເປນ ຐິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນ ສທິສຕ຺ຖຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕາປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ອິຕຣສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂໂປ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສູຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ໂສ ເອວ ‘‘ໂນ’’ຕິ ປຏິເສຘີຍຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສຍຕ຺ຖນິວາຣຓໍ ປຏິເສໂຘ’’ຕິ. ‘‘ນ-ກາຣວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ປຏິເສຘສ຺ສ ປຏິເສຘິຕມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ປາຬິຄຕິປຏິເສຘວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕເທກເທສປກ຺ເຂປວເສນາຕິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ເອກເທສສ຺ສ ປກ຺ຂິປນວເສນ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຐເມ ຐາເນ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ສຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ເຫສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຈ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ເຂປໍ ລຠຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ເອວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິວວຕ຺ຖານທສ຺ສນາທິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸຈ຺ຉາວິຠງ຺ໂຄ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຐານານິ ເອກສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ໂຍຊນານໂຍຕິ ອິເມສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຸທ຺ຘາວາສານນ຺ຕິອາທິ ປາຬິຍາ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຠູມິຍໍ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ເອກິສ຺ສາ ຠູມິຍາ ເອກສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸຕິຍວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍວາຣາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາ ຎາປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ຫິ…ເປ… ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນາຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ອກມ຺ມເຊສຸ ກຸສລາທີສຸ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນາຍໍ ເຕປິ ອິຘ ຕໍນິສ຺ສິຕາ ເອວ ກຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ…ເປ… ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ເຕເນວາຕິ ກມ຺ມຊສນ຺ຕາເນເນວ. ຕສ຺ມາຕິ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ເອກຕ຺ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ. ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ຍຖາ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠູມິຍາ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສວຈນໂຕ ສກເລປິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ສາ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາຍ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ເຫຏ຺ຐາຠູມິກສ຺ສ ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາເກ ອຸປຣິຠູມິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ ອຸທ຺ຘໍໂສຕວຈນໂຕ. ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕຎ຺ຈາຕິ ຫິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘໍໂສຕປາຬິສພ຺ຠາວາ’’ຕິ. ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາຕິ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ເນຕພ຺ພາ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ.

ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນາຕິ ອງ຺ກິໂຕກາສຠາວິຣູປຸປ຺ປາທສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ນິຈ຺ຉເຍນ. ວິເສສິຕາ ຕຖາຠາວິຣູປຠາວິໂນ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປີຕິ ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປິ. ເຕ ເອວ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ເຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວຊ຺ຊິຕາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ເຍ ວິຣຫິຕາ, ເຕ ຕຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ‘‘ເຕ ຕໂຕ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອສຎ຺ຎາຠວໂຕ. ປຈ຺ຉິມຠວິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມຠວໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຈ຺ຉິມຠວິການມ຺ປິ ອຣູປານໍ ອຣູປຠເວ ຍຖາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປາທິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘປີຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ອາຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣູປຠເວ. ອິຕຣານຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວຎ຺ຈາຕິ ອິຕຣສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນສພ຺ຠາວມ຺ປິ. ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິການມ຺ປິ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຂນ຺ຘເຠທສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານປຣິຍາໂຍ ໂອຬາຣິກໂທສປ຺ປຫານໂຕ ກິເລສູປສມສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສນ຺ຕິ ຕໍຕໍຠູມິຍໍ ຐິຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ. ຍຖາ ປນາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍຕິ ອິທໍ ໂອກາສສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລວເສນ ສມານາຘາຣຕາຍ ສມານກາລຕ຺ເຕນ ອສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ໂອກາສວເສນ ປນ ສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍກິຓ຺ຓຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໐໘. ຕສ຺ສາປີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ສປິ. ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວາຕິ ຍຖາຄຫິເຕ ໂອກາເສ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ເສວ ໂອກາສວິສິຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປນ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ລພ຺ຠມາເນ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣປິ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ໂອກາສວາໂຣປິ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂອກາສວາໂຣປິ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ໂອກາໂສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິເສສຠາເວເນວ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ວິສຸໍ, ຕສ຺ມາ.

ອຎ຺ຎຖາຕິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ວິຍ ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ປຣິຎ຺ຎາວຈເນ. ‘‘ໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຖາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ອິຕຣສ຺ສປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຸປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຊານນສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສເນເວຕ຺ຖ ຕໂຍ ອທ຺ໂຘ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖາ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ສາຕິສຍໍ, ຕທຠາວາ ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ຕສ຺ເສວ ວຊິຣູປມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສານຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊູປມຕາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວຈເນນ. ຕທວເສສສພ຺ພປຸຄ຺ຄເລຕິ ຕໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂຕ ອວເສສສພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ. ອິມໍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສໍ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນາທໂຍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອາຍຕນຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໙. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອວຍວປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກເທໂສ ສກໂລ ວາ ສມຸທາຍປທານໍ ອຕ຺ໂຖ, ສມຸທາຍປເທຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ອວຍວປທານໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຍທສ຺ສນຕາຍ ສພ຺ພປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໑໗. ວາຍນໍ ສວິສຍໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໍ, ຕຍິທໍ ຍຖາ ຄນ຺ຘາຍຕເນ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ສີລາທີສຸປີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລາທິເຍວ ຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ…ເປ… ນາມານີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສວິສຍພ຺ຍາປນໍ ຕຕ຺ຖ ປສຏຠາໂວ ປາກຏຠາໂວ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປສາຣຓຏ຺ເຐນ ປາກຏຠາວຏ຺ເຐນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສູຈນໍ ວາ ວາຍນໍ. ‘‘ເທວກາຍາ ສມາຄຕາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗), ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໐໘) ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸປິ ກາຍຘມ຺ມສທ຺ທາ ອາຄຕາຕິ ‘‘ສສຠາວ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕິ. ກາຍວຈເນນ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ‘‘ນ ຘມ຺ໂມ ນາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ວິນິວຕ຺ຕວິເສສສພ຺ພສຠາວຘມ຺ມວາຈກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຘມ຺ມາຍຕນສງ຺ຂາຕຘມ຺ມວິເສສວາຈກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘-໒໑. ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ. ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນາຕິ ໂມຆປຸຈ຺ຉາຠາວມາຫ. ເອເກກນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິກໍ ເອເກກໍ. ປຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ. ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນ ສງ຺ຄຫໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຫາເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ວກ຺ຂຕິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ ວິເສສນິວິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄລວາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ ອພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ສທິສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂອກາສວາເຣ ປນ…ເປ… ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ. ປຸຄ຺ຄລວາເຣປີຕິ ຍຕ຺ຖ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວາເຣປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ປເຄວ ໂອກາສວາເຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຣຕ຺ຕກາມກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວນາພເລນ ວິຣຕ຺ໂຕ ກາໂມ ເອເຕນາຕິ ວິຣຕ຺ຕກາມໍ, ຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ, ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ. ປຏິສນ຺ຘິ ເອວ ພີຊໍ ປຏິສນ຺ຘິພີຊໍ, ຕສ຺ສ. ‘‘ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ເອກນ຺ຕໂຕ ກາມຕຓ຺ຫານິທານກມ຺ມເຫຕຸການິ ຆານາທີນີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄນ຺ຘາທໂຍ ຈ ນ ສນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ເຕສມ຺ປິ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຈທເກນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ຕານິ ຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ຍຖາ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕຖາ ອິຘ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ຕານິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ‘‘ຍສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຸຠເຍສໍ ວິສຸໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອກຊ຺ຌໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ປາຬິອນາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລຄ຺ຄຫຓໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິທສ຺ສນຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນຠາເວນາຕິ ນິທສ຺ສນຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາສງ຺ຂາເຕນ ນິທສ຺ສນຠາເວເນວ, ນ ປນ ເຕສໍ ນິທສ຺ສິຕພ຺ເພຫິ ສພ຺ພຖາ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາວານຸຊານນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ສາຕິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາ. ຆານາຍຕນຍມເກນາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກເນວ. ຕໍເສສານີຕິ ເຕນ ຆານາຍຕນມູລກກາຍາຍຕນຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ເສສານິ. ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ອນາຣຸຬ຺ຫານີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນາຣຸຬ຺ຫານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ອນຸກຑ຺ຒີຍຕິ, ນ ‘‘ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາຕິ…ເປ… ສມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ປວຕ຺ຕມານານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສຫຈາຣິຕາຍາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຈ ປວຕ຺ຕມານານ’’ນ຺ຕິ. ອິຕຣານິ ຆານາຍຕນມູລການິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ທ຺ເວ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ, ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຈ ຍມເກສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ອິຕຣທ຺ວຍມູລການິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນມູລການິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ ອວິເສສຕ຺ຕາ ອປ຺ປວິເສສຕ຺ຕາ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນຍມເກ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາວເສນ ອປ຺ປວິເສໂສ, ອິຕຣວເສນ ອວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປາຍຕນມູລກມນາຍຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາຍຕນ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍມການນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນມູລກຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນຍມການໍ. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍມການໍເຍວ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສຣູປການໍ ອຈິຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ອາທິປຸຈ຺ຉານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ຍມການໍ ປຐມປຸຈ຺ຉານໍ.

ເຫຏ຺ຐິເມຫີຕິ ອິທໍ ອວິເສສວຈນມ຺ປິ ເຍສຸ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕທເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄນ຺ຘຣສ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມສຸ ອຸທ຺ເທສານຸຣູປໍ ລພ຺ຠມານວິເສສກຖນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຸທ຺ເທສານຸຣູປຄຸເຓນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ອກຖນມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ອລພ຺ຠມານຕາທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຈກ຺ຂຸວິກລໂສຕວິກລາ ວິຍ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິກໂລປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ໂສ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊຈ຺ຈນ຺ຘມ຺ປິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນເມວ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕາ ນ ນິວາຣິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໒໒-໒໕໔. ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍາວຕາ ‘‘ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ໂອກາໂສເຍວ ອາມຏ຺ໂຐຕິ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຣຓວິຠາວນາຘິປ຺ປາເຍເນວ ‘‘ກສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີຕິ ປຈ຺ຉິມຠວິກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕທວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມຠວາວຕ຺ຖສ຺ສ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວິໂນ. ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ອຖ ກສ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍທິ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຖ ເກນ ກາຣເຓນ ປຏິໂລເມ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ອິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ? ນນູຕິອາທິນາປິ ໂຈທໂກ ຕເມວ ວິໂຣຘໍ ວິຠາເວຕິ. ໂນ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຠເວ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຠເວຕິ ຍສ຺ມິໍ ຠເວ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມິໍ ຠເວ. ອນາຄຕຠາເວນ ອວຈນໂຕຕິ ຠາວີຠາເວນ ອວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອາຣທ຺ຘຸປ຺ປາທຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນ ປນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ປາຐນ຺ຕເຣນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຍຫິ ອາຍຕເນຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍຕໍອາຍຕນນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ອວສ຺ສໍຠາວີອາຍຕນສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕານສ຺ສ ວາ, ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ, ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອາຍຕນປຏິລາຠສ຺ສ ຊາຕິຠາວໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປນ຺ນໍ ຠວຕິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຣູເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນກາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ວິປາໂກ ຆານາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຆານາຍຕນານິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນີທິສໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໂກ ເອວ ອິຘ ອຆານໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ກຖມິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຈທນາຍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຈນຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ເມ ປຏິກ຺ເຂໂປເຍວາຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອາຍຕນຍມເກ. ຍຖາທສ຺ສິຕາສູຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາຣາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ. ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ກສ຺ມາ ປຏິວຈເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິເກນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປເທນ ຄຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ເອກເທເສ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠເວນາຕິ ເອກເທເສ ສໍສຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠເວນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖປຏິໂຍຄຠູຕສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິວຈນສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພຫິ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍທິ ສິຍາຕິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ອຕ຺ເຖ ຍທິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສິຍາ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນ ສິຍາ ອໂນກາສຠາວໂຕ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ, ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ, ເຍ ຈ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂາຍຕນຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ, ຕຖາ ‘‘ຣູປາວຈເຣ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ, ອຣູປານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນຎ຺ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຣູປາຍຕນຎ຺ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຠາຄວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປາຐເສໂສ. ອຖ ກສ຺ມາຕິ ຍທິ ອຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ນ ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕໍ ນ, ອຎ຺ຎາຍ ປາຬິຍາ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຍຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທ ອນາຄຕຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ເອກສນ຺ຕານສ຺ສາ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ອນາຄຕວາເຣ. ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເອວ ວເສນ ໂສ ນິໂຣໂຘ ຕຖາ ອນາຄຕຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ນິໂຣໂຘ ອຸປປນ຺ນານໍ ວເສນ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ເສວ ຍຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ເອວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຠເທ ສຕິປິ ກາລເຠທາມສນສ຺ສ ກາຣເຓ ສຕິປິ. ອນາຄຕກາລາມສນວເສເນວ ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ ອຸປປນ຺ນເມວ ຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ວເສນ ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ອຸປປຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕນ຺ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປນ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕນ຺ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປວຕ຺ເຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ. ວກ຺ຂຕີຕິອາທິປິ ປວຕ຺ເຕ ນິໂຣຘໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຈຸຕິນິໂຣຘສ຺ເສວ ຄຫິຕຕາຍ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປາຐນ຺ຕຣວຈເນນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ ອາຍຕນຍມເກ. ຍທິ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສປິ ຈຸຕິຍາ ເອວ ນິໂຣໂຘ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທິ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ປຏິລທ຺ຘຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ເຕຕິ ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ. ອຈກ຺ຂຸກວຈນຎ຺ຈ ສາວເສສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຘາຕຸຍມກໍ

໑-໑໙. ສທ຺ທຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘານນ຺ຕິ ອິທໍ ຍານິ ຈກ຺ຂຸຘາຕາທິມູລເກສຸ ສທ຺ທຍມການິ, ສພ຺ພານິ ຈ ສທ຺ທຘາຕຸມູລການິ, ຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕານິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕາທິສມ຺ພນ຺ຘານິ ວິຍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອເຕເນວ ອາຍຕນຍມເກປິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ສທ຺ທຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຍມການໍ ອລພ຺ຠມານຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘາຕຸຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຈ຺ຈຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໒໖. ໂສຕິ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາຘິຏ຺ຐາເນສຸ. ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ສງ຺ຂາຣາທິປທນ຺ຕຣານເປກ຺ໂຂ. ເຕນາຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂທຸກ຺ຂປທຄ຺ຄຫຓໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ເຂ ວິສຍຠູເຕ. ເອສ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐໂມ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂເມວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນຍິທໍ ອວຘາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາຕິ ປນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ໂກຈິ ຜລຘມ຺ເມສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ເອໂກປິ ຜລສຠາເວສຸ ນຕ຺ຖິ, ຜລສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຜລຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ຈ ຜລງ຺ເຄສູຕິ ສາມຎ຺ຎຜລງ຺ເຄສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໙໒, ໔໙໕) ອາຄໂຕ ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕຕິ ກາຣຓູປຈາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ປຠວາທິສຠາວາ ເອວ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອປ຺ປຠວາທິສຠາວາ, ຕສ຺ມາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ຍຖາຣຫໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຈສຠາເວ ສຠາວຘມ຺ເມ ຈ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຜລຘມ຺ເມ ເອວ ອຸທ຺ຘຣິ. ນນຸ ຈ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຘມ຺ມາ ອສຈ຺ຈສຠາວາຕິ ເຕປິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ? ນ, ເຕສໍ ມຄ຺ຄຄຕິກຕ຺ຕາ. ‘‘ຜລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວິຍ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປທໂສຘເນນ…ເປ… ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ເອເຕນ ອສຈ຺ຈສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ປກຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕຕໍ ອາຫ. ເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ. ຕພ຺ພິເສສນໂຍຄວິເສສນ຺ຕິ ເຕນ ທຸກ຺ຂາທິວິເສສນໂຍເຄນ ວິສິຏ຺ຐຕໍ. ສຈ຺ຈວິເສສນຠາເວເນວ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທິຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖາຕິ ຍຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈຍມເກ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ສຈ຺ຈວິເສສນຠູຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂາທໂຍ ຄຫິຕາ. ເອວໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸປີຕິ ນ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ເອວ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໂສຘນວາເຣ ຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣ ຈ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ສມຸທາຍປທານໍເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘາທິວາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເຈຕ຺ຖາປິ ສຸທ຺ຘວາເຣ ເອວ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ຍທິ ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນຠູຕານເມວ ຣູປາທີນໍ ຄຫເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຸຣິໂມ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປາໂຐວ ພລວາຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗-໑໖໔. ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາ ຍາວ ທຸກ຺ຂສມຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຕິ ສປ຺ປເທສໍ ປວຕ຺ຕາປິ ສາ ຕທຕ຺ຖາວຫາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຣິຍຕ຺ຕາ…ເປ… ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອນ຺ຕິມຠເວ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂວິຈາຣຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສພ຺ເພ ສຸທ຺ຘາວາສາ ອນ຺ຕິມຠວິກາ ອຸທ຺ຘໍໂສຕວຈນໂຕ. ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາ. ອວິເສເສນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ພນ຺ຘີຠາເວເນວ ຕໍສມງ຺ຄີ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມາ ນິຈ຺ຉຍຣູເປນ ຄຫິໂຕ, ນິຈ຺ຉິຕສ຺ເສວ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາຄທສ຺ສເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕສ຺ເວວ…ເປ… ອຸປປນ຺ນເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕສ຺ເວວ ເກຈິ ທສ຺ສີຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກໂກຏ຺ຐາສຸປ຺ປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນຕິ ທຸກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຸປ຺ປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນ. ເຕສູຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິເຕສຸ. ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີສູຕິ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີນໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ເອຕ຺ຖ ຈາຕິອາທິນາ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິຍາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ກຕ຺ຖຈິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ເສປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ຕໍຣຫິຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທຣຫິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ຈາໂວມິສ຺ສສ຺ສາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຕໍຣຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍສຫິຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສຫິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ‘‘ປວຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປນ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຫິຕຕາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ. ຕຖາ ນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ຍຖາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຫິໂຕ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ໂສ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ນ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ນິໂຣໂຘປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໘໘) ນິໂຣຘວາເຣ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສມຸທຍສຈ຺ຈຍມເກ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຍມເກປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເອວເມວ ຕຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ.

ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ເອວໍ ຂຓວເສນ ໂອກາສຄ຺ຄຫເຓ ສຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອນນຸຊານນວເສນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ເອຕສ຺ສ ຍມກປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ອຣຫນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໗໑) ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ນ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຠາວິໂນ ສມຸທຍປຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ອາຘາໂຣ, ອຖ ໂຂ ກາມາວຈຣາທິໂອກາໂສ, ຕສ຺ມາ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເຫສາຕິ ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເອສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາສວເສນ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣ ກາມາວຈຣາທິໂອກາສວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນ ຂຓວເສນ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂອກາສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ…ເປ… ໂສ ເອວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອກາສວາເຣ. ປຸຄ຺ຄລວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສງ຺ຂາຕວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຕ຺ຖ ເຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາມາວຈຣາທິໂອກາເສ ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ.

ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ວທຕິ. ອປເຣ ‘‘ອຣູເປຕິ ອິມໍ ປຸຣິມາເປກ຺ຂມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ປວຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຣູປຠວວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ’ຕິອາທີສຸປິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຄຫິໂຕຕິ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຘິກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິຈ຺ຉໂຍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິຈ຺ຉເຍນປິ ຠວິຕພ຺ພໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ວິນາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈາຘາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕເມວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອປິຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘປິ ນ ສພ຺ໂພ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ເອກນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຘີໂນຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາປິ ຕຕ຺ຖ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອິຕຣໍ, ອິຕຣໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວິຠຊິຕພ຺ພາ ອວິຠຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຍາຍໍ ປສງ຺ໂຄ ປຐມວາເຣ, ທຸຕິຍວາເຣ ປນ ວິຠຊນາ ເອວ ສາຕິ ນາຍໍ ປສງ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ, ປຐມວາເຣປິ ວາ ນາຍໍ ປສງ຺ໂຄ. ກສ຺ມາ? ເອສາ ຫິ ຍມກສ຺ສ ປກຕິ, ຍທິທໍ ຍຖາລາຠວເສນ ໂຍຊນາ.

ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ຠວງ຺ຄໍ, ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ວິສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອປເຣ. ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ປນ ສຫຊາຕໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອພ຺ຍາກຕຠາເວນ ສມານຊາຕິກຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ເຖວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ. ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸຕິຍຈິຕ຺ເຕນ ຈ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ເຕນ ສມານຄຕິກຕາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸຕິຍາກຸສລຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ອຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອິຕຣຠາວາຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາຐນ຺ຕເຣນ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຕິ ຈຕຸໂວກາຣາ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ວິເສສເນນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາຕິ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຍຖາ ສຸທ຺ຘາວາສສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈຕຸໂວກາຣາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ນ ຫິ ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອາເຘຍ຺ຍາຘາຣຠາເວນ ອເປກ຺ຂິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ຄຫິຕາ’’ຕິ. ກາມາວຈເຣ…ເປ… ອຸປປນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາ, ຣູປາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາ, ວາ-ສທ຺ເທນ ກາມາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາຕິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸປປນ຺ໂນກາເສ. ອຠິສມໂຍຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຠິສມໂຍ ຍາວ ອຸປປນ຺ໂນ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາວ ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນປຸຄ຺ຄລາ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ອຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ກິໍ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຍມເກ ອສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມານຄຕິກາຕິ ວິສຸໍ ນ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ, ຕໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຐມປເທນ ຄຫິຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຣເຫ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘາວາເສ ເຍ ອນຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕສຸ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣສຸ ສຸທ຺ຘາວາສາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຕຕ຺ຖ ອນຠິສເມຕາວິໂນຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພກາລສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອເຕນາຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ. ໂວທານຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂວທານຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ, ອນຸໂລມຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ, ອວສິຏ຺ຐວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕາທິສມງ຺ຄິໂນປິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ສພ຺ພນ຺ຕິມຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ, ຕາວ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິຈິຕ຺ຕານໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທີນໍ ນຸປ຺ປາທາທີສຸ ສມານຄຕິກາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຠາວິໂນ ນິໂຣຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິກ຺ເຂປປຏິກ຺ເຂປວເສນ ປວຕ຺ເຕສຸ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ສຕິປິ ວິເສເສຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສວ ອຠຊນໂຕ ໂກຏ຺ຐາສທ຺ວຍສມ຺ຠວາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກສຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕານິ ປນ ເຫຏ຺ຐິມານິ ຕີຓິ ຜລານິ ມຊ຺ເຌ ຈ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອໂວກິຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຍາ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາ ກາຕພ຺ພາ, ຕໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ…ເປ… ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອຣູເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ກຖມຍໍ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຎ຺ຎວຈເນນປີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອປວາທວິສຍປຣິຍາເຍນ ອຸປສຄ຺ຄາ ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ໂລກສິທ຺ໂຘຍໍ ຎາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໖໕-໑໗໐. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈຍມເກ ເອວ. ອປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຠາວວຈໂນ, ນາປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຏິປກ຺ຂວຈໂນ, ອຖ ໂຂ ຕທຎ຺ຎວຈໂນຕິ ຍຖາຣຫໍ ສຈ຺ເຈສຸ ລພ຺ຠມານານໍ ປຫາຕພ຺ພຕາທີນມ຺ປິ ທສ຺ສເນ ອາປນ຺ເນເຍວ ສມຍວາໂຣ ທສ຺ສນປໂຣ, ເຍສຎ຺ຈ ນ ທສ຺ສນປໂຣ, ເຕສຸ ເກສຸຈິ ສຈ຺ເຈສຸ ລພ຺ຠມານານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ວິເສສານໍ ອຍໍ ວາໂຣ ນ ທສ຺ສນປໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຉິກຣຓ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ສມຸທເຍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາເວຕໍ ສມຸທຍສ຺ສປິ ຕີເຣຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ, ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທຸກ຺ຂໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເມວາຕິ? ສມຸທຍສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕານໍ ເກສຎ຺ຈິ ສມຸທຍໂກຏ຺ຐາສານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສງ຺ຄຫຓໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ວາ ອສງ຺ກຣໂຕວ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູຕກຖນເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ເຂ ສມຸທເຍ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ສາຘາຣຓາຕິ. ເອວໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓເຠທຠິນ຺ນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂເຓ ເອວ ລພ຺ຠຕິ ເອກຎາຓກິຈ຺ຈຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສງ຺ຂາຣຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ສຕິປິ ກຸສລມູລາທີນມ຺ປິ ວິຠຕ຺ຕຠາເວ ຂນ຺ຘາທິວິຠາໂຄ ຕໂຕ ສາຕິສໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ປຸພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຠູວາທໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ກຸສລມູລາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນິສາເມນ຺ເຕຫິ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ວາ ເອຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິປິ ກາຍສງ຺ຂາຣານໍ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ເຫຕຸຜລຠາໂວເຍວ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ສາມິວຈນຣູປາວິຠູໂຕ ປນ ອຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖເຠໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍສ຺ສ…ເປ… ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປນາຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ.

໒-໗. ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນາຕິ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ມິສ຺ສເອເກກປທວເສນ. ອຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ກຣຊກາຍາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ເຖວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປທໂສຘນ…ເປ… ອວຈນີຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວ ອຕ຺ຖາຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມາເນ ສມາສປທຠາເວ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ອິຘ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ຠິນ຺ນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິປທານິ ສມານາຘິກຣຓານີຕິ ປທທ຺ວຍາຘິຏ຺ຐາໂນ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ອິຘ ປນ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິປທານິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓານີຕິ ຕຖາຣູໂປ ອຕ຺ໂຖ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕ’’ຕິ.

ວິສຸໍ ອທີເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ອໂຊເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ຍທິ ທີເປຕີຕິ ປຣິກປ຺ປວເສນ ວທຕິ. ເຕນ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ທານໍ ສມານາຘິກຣຓຕໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ‘‘ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖວ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຂນ຺ຘຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ເທນ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ທານໍ ປນ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕ ນ ເກວລໍ ສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທເຍວ ສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ກາຍສທ຺ໂທປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ກາຍສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພ຺ຍຘິກຣເຓນ ປນ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕາ ອຕ຺ເຖວາຕິ.

ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣສ຺ສ. ປທໂສຘເນນ ທສ຺ສິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສຸທ຺ຘກາຍາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຖາຘິປ຺ເປຕານເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ສຸທ຺ຘກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣເມເວຕ຺ຖ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ສກລສງ຺ຂາຣຍມກວິສຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ປນ ສງ຺ຂາຣຍມເກ’’ຕິ. ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິກສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ເຈຕນາກາຍອຠິສງ຺ຂຣຓສງ຺ຂາຣາທິ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄໂຫ. ຍທິ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາຣາ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ອິຘ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ອຖ ກສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິວາຣເມວ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ປທໂສຘນວາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣຫີ’’ຕິອາທິ. ສໍສໂຍ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ທວຈນີຍຕາສາມຎ຺ຎໂຕ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິປທານໍ ພ຺ຍຘິກຣຓຠາວໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອສມານາຘິກຣເຓຫິ…ເປ… ທສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໙. ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ໂອກາສຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຌານສ຺ສ ໂອກາສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຠູມິ ປນ ຍທຄ຺ເຄນ ປຸຄ຺ຄລານໍ ໂອກາໂສ, ຕທຄ຺ເຄນ ສງ຺ຂາຣານມ຺ປິ ໂອກາໂສ. ‘‘ທຸຕິເຍ ຌາເນ ຕຕິເຍ ຌາເນ’’ຕິອາທິນາ ຌານໍ, ‘‘ກາມາວຈເຣ ຣູປາວຈເຣ’’ຕິອາທິນາ ຠູມິ ຈ ວິສຸໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕາ. ອິຕີຕິ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ມາ ຌານມ຺ປິ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓຕິ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ຍທາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສສງ຺ຂາຣາທີນໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕທາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຄຍ຺ຫນໍ ໂຫຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຌານໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠູມິຌານສງ຺ຂາຕານໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຍຖາຣຫໍ ກາຍສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຄຫຓໍ ກຖນໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ. ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌາໂນກາສວເສນາຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໂອກາສວເສນ ຄຫິຕາ. ກຖໍ? ‘‘ວິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ເກນ? ເຕເນວ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຣຫິຕອສ຺ສາສປສ຺ສາສຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຐມໂກຏ຺ຐາເສ ຌາໂນກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນໍ ກຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຠູມິໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ວິປ຺ປກາຣານນ຺ຕິ ຌານຠູມິໂອກາສເຠເທນ ທຸວິຘານໍ. ເຕສນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນານໍ ກາມາວຈຣານ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສາຘາຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ສ ຈ ອວຈ຺ເຉທກໍ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິເສສ…ເປ… ຂເຓ’’ຕິ. ເຕນ ວິເສສເນນ. ກາມາວຈຣານມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນານໍ, ອຖ ໂຂ ກາມາວຈຣານມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ກີທິສານໍ ກາມາວຈຣານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄຕາທີນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທກນິມຸຄ຺ຄວິສຎ຺ຎິຠູຕາ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນ ມຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ. ເຕ ຫິ ອກາມາວຈຣຕາຍ ວິຍ ຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄິໂນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາວ ນິວຕ຺ຕິຕາ. ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຠາວສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ນິທສ຺ສິຕາຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣາ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຕພ຺ພິຣຫິຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມຊ຺ຌາໂນກາສາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວິຣຫວິສິຏ຺ຐາຕິ ໂຍຊນາ. ປຐມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄີນໍ ຣູປາຣູປາວຈຣານໍ ຄຫຓໍ, ທຸຕິຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄພ຺ຠຄຕາທີນໍ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຌາໂນກາສຠູມິໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ນເຍນ ອຸປາເຍນ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສຸ.

໒໑. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ຌານໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ຌານໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ຈ ອນິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິໍ ປນ ຕໍ ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠູມີນໍ ໂອກາສຠາວສ຺ເສວ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ຌານໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຌາໂນກາໂສວ ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ນ ຠູມິໂອກາໂສ ຄຸຓຠູຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປາຣູປຠູມິຍາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວິເສສິຍມາເນ ຕເທກເທໂສວ ໂອກາສວເສນ ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ນ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອກາສວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ ຈາ’’ຕິ. ຌານຠູໂມກາສານນ຺ຕິ ຌາໂນກາສຠູມິໂອກາສານໍ.

ນນຸ ຈ ຌານຠູມິໂອກາເສ ອສງ຺ກຣໂຕ ໂຍຊິຍມາເນ ນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາມາວຈໂຣກາເສຕິ ໂຈທນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຍທິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສ ກາມາວຈໂຣກາເສ ຈ. ຕໍທ຺ວຍຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ກາຍວຈີສງ຺ຂາຣທ຺ວຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ໂອກາສທ຺ວຍສ຺ສ ອສງ຺ກຣໂຕ ຄຫເຓ ອຍຎ຺ຈ ຄຸໂຓ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸໍ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນາຕິ ວິຕກ຺ກາທິຌານງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ວິຕກ຺ກຣຫິໂຕປິ ວິຈາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຕກ຺ກ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ສກລກ຺ໂຂຠກຣຘມ຺ມວິຄເມນ ວິຕກ຺ເກກງ຺ຄປ຺ປຫາຍິກໂຕ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ‘‘ມຸທ຺ຘຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ວິສທິສຸທາຫຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໗. ອາວຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂຕ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນຸສຍຍມກໍ

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ກມ຺ມສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ. ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິນາ ກຸສລມູລກຸສລາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍທີປເກນ ມູລຍມເກນາ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ, ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈໍ, ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ພຫຸລຂນ຺ຘາທິມຸເຂນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ວິຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂນ຺ຘາທີສຸ ຕີຣຓພາຫຸລ຺ລໂຕ’’ຕິ. ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ປຣໍ ປຫານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສຍປຫານນ຺ຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຍທິປິ ອນຸສເຍຫິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອນຸສຍາຠາເວ ປນ ຕທາຣມ຺ໂຠ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສເຍຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອນຸສຍຠາເວນ ລພ຺ຠມານານນ຺ຕິ ອນຸສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານານໍ, ອນຸສຍສຠາວານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທາທີຫິ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ. ອນຸສເຍສຸ ຄຓນສຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ອໂພຘິເຕສຸ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ຕພ຺ພິສຍາ ເທສນາ ນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕສຸ ຕຖາ…ເປ… ທຸຣວໂພຘຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປຸຣິເມສູຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຘິ ປຏິເສໂຘ ວາຕິ ກຕ຺ວາ ສານຸສຍວາຣາທິອເປກ຺ໂຂ, ນ ອນຸສຍວາຣາທິອເປກ຺ໂຂ ອນຸສຍວາເຣ ປາຬິວວຕ຺ຖານສ຺ສ ປເຄວ ກຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕສຸ ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ປຸຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ຫິ ຕີສຸ ປຸຣິເມສຸ ໂອກາສວາເຣ ຍໂຕ ຕໂຕຕິ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ນ ອນຸສຍວາຣາທີສຸ. ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕຕິ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໒) ປາຬິອາຄຕປທສ຺ສ, ‘‘ກາມຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຍມກຠາເວນ ອຏ຺ຐກຖາອາທິຄຕປທສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ. ກຖມຍໍ ຍມກເທສນາ ສິຍາ ທຸຕິຍສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ນາຍໍ ຍມກເທສນາ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິຘາຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມວາເຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສຍຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນນ຺ຕິ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາຍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ເອວມ຺ປິ ກຖມິທໍ ອນຸສຍຍມກໍ ຍມກເທສນາສພ຺ຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍມກເທສນາ…ເປ… ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ປຏິໂລມຕ຺ຖວເສນ. ປຐມປເທນ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນປິ ຍມກເທສນາ ໂຫຕິ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໒), ຕຕ຺ຖ ປນ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຖາ ເທສນາ ກຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ລພ຺ຠມານຕາວເສນາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ລພ຺ຠມານຕາວເສນ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິມິນາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອນຸສຍາ ອນາຄຕາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ຍໂຕ ເຕ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ນ ຈ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍໍສຠາວາ ປນ ຘມ຺ມາ ອນາຄຕາ ອນຸສຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍສຠາວາ ເອວ ເຕ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ອທ຺ຘາເຠເທນ ສຠາວເຠໂທ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນຸສຍານໍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວາ ປຣິຍາຍໂຕ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑) ‘‘ອຕີໂຕປິ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍປກາຣາຕິ ອນຸສຍປ຺ປກາຣາ, ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາ’’ຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນານາກຣໂຓຕິ ນິພ຺ພິເສໂສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນານຸສຍານໍ ນິນ຺ນານາກຣຓຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ‘‘ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໒໐໓) ອາຄຕໍ. ອນຸສຍນຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ນິວິສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອິທານິ ເຍນ ປຣິຍາເຍນ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອນຸສຍໂວຫາໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອນາຄຕມ຺ປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ປນ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອເຕນ ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາ ນາມ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ເຕສໍ ປຣິຍາຍໂຕວ ອນຸສຍຠາວໍ ປກາເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕາທິສານນ຺ຕິ ເຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ, ຕາທິສານໍ. ຘມ຺ໂມ ເອວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຘມ຺ມາກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມາກາຣາ ອນິຈ຺ຈຕາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ເຕ ອຸປ຺ປາທາທິສມງ຺ຄິໂນ ສິຍຸໍ, ຘມ຺ມາ ເອວ ສິຍຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຖາມຄມນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈທໂກ ໂຈເທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕານຸສຍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ’’ຕິ. ນ ຫິ ຖາມຄມເນ ຄຫິເຕ ໂຈທນາຍ ໂອກາໂສ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ນ ເກວລມຏ຺ຐກຖາຍເມວ ປາຐຄໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ເອວເມວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄໂຕ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ກິໍ ປນ ຕໍ ຖາມຄມນນ຺ຕິ ປຣາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓຕິ ກິເລສວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ກິເລສຕາທິສຠາໂວ ວິຍ ກາມຣາຄາທິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອລພ຺ຠມາໂນ ເຕສໍເຍວ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ, ຍໂຕ ເຕ ຠວພີຊໍ ຠວມູລນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຖາມຄມນໍ ເຕສໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອນຸສຍນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄໂຕຕິ ອນຸສຍສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓) ອນຸສຍວາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໐) ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸສຍນາກາໂຣ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ອນຸສຍວາເຣນ ນິນ຺ນານາກຣໂຓ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວິຈາຣໍ ອາຣຠຕິ ‘‘ອນຸສຍອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາຣານໍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປຫີນາກາຣທີປກໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ອິມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ອນິໂຣຘາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ຎາຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອປ຺ປຫີນາກາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຠາວສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານສຠາວຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຈນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ’’ຕິ ອາຫ. ວຈນຕ຺ຖວິເສເສນ ຕໍທ຺ວຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ມນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ປທຕ຺ຖນານຕ຺ເຖນ ວາຣນ຺ຕຣເທສນາ ໂຫຕິ ຍຖາ ສຫຊາຕສໍສຏ຺ຐວາເຣສູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາຕິອາທິ ຕເມວ ວຈນຕ຺ຖວິເສສໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຍຄ຺ຄໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຠາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ອນຸສຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອກນ຺ເຕນ ເຈຕເທວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໐). ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕ ສທາ ວິຊ຺ຊມານາ ນຸ ໂຂ ເຕ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານຸສຍນຏ຺ເຐນ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍນິເສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຠາເວນ ຖາມຄຕຕາ ອນຸສຍຏ຺ໂຐຕິ ຍໍ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມ຺ມເທວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອນຸສຍສທ຺ທສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ເຕນ ວາຣທ຺ວຍເທສນຸປ຺ປາທິກາ ອນຸສຍສທ຺ທຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນາຕິ ອິທມ຺ປິ ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ ຕາວາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕໍ ຕິວິຘເມວ ຕນ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ຕິຕ຺ຕເຍນປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒. ເອວໍ ສຕີຕິ ເວທນານໍ ວິເສສິຕພ຺ພຠາເວ ກາມຘາຕຸຍາ ຈ ວິເສສນຠາເວ ສຕິ. ກາມາຘາຕຸຍາ ອນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອປ຺ປຘານຠາວໂຕ, ປຘານາປ຺ປຘາເນສຸ ປຘາເນ ກິຈ຺ຈທສ຺ສນໂຕ, ວິເສສນຠາເວນ ຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຫຕຸ ໂກ ໂທໂສຕິ ກທາຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກມາໂນ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວີສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ຕຖາ ‘‘ຕີສຸ ຘາຕູສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຘາຕຸອາທິເຠເທນ ຕິວິຘໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຣູປາຣູປຘາຕູນໍ ຠວຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ເອກນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ. ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ຕີສຸ ເວທນາສູຕິ ຈ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ຈ ອາຘາເຣ.

ທ຺ວີສ຺ເວວາຕິ ທ຺ວີສຸ ສຸໂຂເປກ຺ຂາສຸ ເອວ. ສພ຺ພາສຸ ທ຺ວີສູຕິ ຍາສຸ ກາສຸຈິ ທ຺ວີສຸ. ເຕນາຕິ ‘‘ກາມຣາໂຄ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນສາມຕ຺ຖິຍລທ຺ເຘນ ວິເສສນິຈ຺ຉເຍເນວ. ຠວຣາຄານຸສຍຏ຺ຐານໍ ຣູປາຣູປຘາຕຸໂຍ ຕທນຸຣູປາ ຈ ເວທນາ. ນ ຫິ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ກາມຣາຄານຸສໂຍວ ອນຸເສຕີຕິ ອວຘາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ທ຺ວີສຸ ເອວ ປນ ເວທນາສູຕິ ອິຈ຺ຉິຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວີສ຺ເວວ ອນຸເສຕິ, ນ ຕີສູ’’ຕິ. ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສຍານໍ, ກິໍ ຕໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກ຺ກາເຍ? ສພ຺ໂພ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ. ຈ-ສທ຺ເທນ ປຏິຆານຸສຍຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎາຕິ ກາມຣາຄານຸສຍຏ຺ຐານຠູຕາ ທ຺ເວ ເວທນາ.

ອຎ຺ເຎສຸ ທ຺ວີຫິ ເວທນາຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ. ປິຍຣູປສາຕຣູເປສູຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພມຘຸຣສຠາເວສຸ. ວິເສສນຎ຺ເຈຕໍ ຣູປາທີນໍ ສພ຺ພທ຺ວາຣສພ຺ພປຸຣິເສສຸ ອິຏ຺ຐຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕາຍ ກຕໍ. ສາຕສນ຺ຕສຸຂຄິທ຺ຘິຍາຕິ ສາຕສຸເຂ ສນ຺ຕສຸເຂ ຈ ຄິຊ຺ຌນາກາເຣນ ອຠິກງ຺ຂນາກາເຣນ. ຕຕ຺ຖ ສາຕສຸຂໍ ກາຍິກໍ, ສນ຺ຕສຸຂໍ ເຈຕສິກໍ. ສາຕສຸຂໍ ວາ ກາຍິກສຸຂໍ, ສນ຺ຕສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂໍ. ຕຖາ ຈາຫຸ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໔໔; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໒໗). ປຣິຕ຺ຕໍ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ສຸຂໍ ສາຕສຸຂໍ, ອໂນຬາຣິກໍ ສນ຺ຕສຸຂໍ. ປຣິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເວທນາຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ໂສຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ເວທນາສຸ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕີຕິ ເວທນາເປກ຺ໂຂ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາ ປຸຕ຺ຕາເປກ຺ຂາຍ ຘາຕິຍາ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນປ຺ປວຕ຺ຕິ, ສຍນສງ຺ຂາຕາ ປວຕ຺ຕິ ຈ ກາມຣາຄສ຺ສ ນິກາມນເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ອຠິລປຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ຕສ຺ສ, ເອວໍ ປຏິຆານຸສຍາທີນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈກຣຓເມວ ທຸກ຺ຂເວທນາທີສຸ ອນຸສຍນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸສຍນວຈເນນາຕິ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສຍນວຈເນນ. ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສູຕິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ວເສນ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ອນິຏ຺ຐາທີສຸ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສູຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຫິ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫຓໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທີສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຸສຍເນ. ກາມສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຠວາທີນນ຺ຕິ ກາມສ຺ສາທຠວສ຺ສາທວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຣູປາຣູປຠວານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເວທນາຕ຺ຕຍຘາຕຸຕ຺ຕເຍສຸ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ທຸກ຺ຂປຏິຆາໂຕ ທຸກ຺ເຂ ອນຠິຣຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອນິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ. ມຫຄ຺ຄຕາ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປາຣູປຠວາ, ອນຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ຠວຣາໂຄອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍອວິຊ຺ຊານຸສຍາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານປຸຈ຺ຉາຍໍ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ. ກາມຣາໂຄ ປນ ຍຕ຺ຖ ນານຸເສຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນາຣູປາຣູປຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕຕິ ຕສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ເສ ວິຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຸ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຫນ຺ຕູຕິ ຕາສໍ ເວທນານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ປນ…ເປ… ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຕິປິ ກາມຣາຄານຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐາເນ ຕໍ ປນ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເວທນາທ຺ວຍຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ເວທນາທ຺ວຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸໍ ນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ນານຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ນານຸເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອວິຠາຄໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ອນຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ອນຸເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ອວິຠາຄໂຕວ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ. ອວິຠາຄໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຆສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິເສເສນ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອວິເສເສນາຕິ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ. ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອວຍວານໍ ສມູຫວເສນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕ຺ເວວ ຄເຫຕ຺ວາ. ‘‘ອວິເສເສນ ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ອນຸກຑ຺ຒຕິ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຄຫສ຺ສິຕາທິວິຠາຄສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂທມນສ຺ເສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ວາ ປຏິເຆ. ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິອາທິນາ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖມິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ນ ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທາຫຏໍ, ຕຖາ ອິຘ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຐານໍ ກຖມວິໂຣໂຘຕິ ອາຫ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ເຫສາ, ສາ ປນ ປຣິຍາຍເທສນາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ເອວ. ຣາຄານຸສໂຍຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍໂຕ ‘‘ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມາ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານຎ຺ຈ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ໂລກິຍາ…ເປ… ນານຸເສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕຕິ ສຠາເວເນວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອນຸສຍຍມເກ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ຕໍປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕຕິ ເຕສໍ ປຏິຆາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ. ນ ເກວລໍ ມຄ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ, ອຖ ໂຂ ພລວວິປສ຺ສນາສພ຺ຠາວໂຕປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍສມຸຄ຺ຆາ…ເປ… ຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ.

ອິທານິ ຍເທຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸສຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພຘມ຺ມວເສນ ວາ ສິຍາ ຄຫຓວິເສເສນ ວາຕິ ທ຺ເວ ວິກປ຺ປາ, ເຕສຸ ປຐມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍນຏ຺ຐາເນ ສຕີ’’ຕິ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ຍມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທິ ສິຍາຕິ ຍທິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ສິຍາ. ເອຕສ຺ສປີຕິ ທິຏ຺ຐານຸສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສປິ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ກາມຣາຄສ຺ສ ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ປນາຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕໍນິນ຺ນຕາຍາຕິ ອສຕິປິ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓ ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິນ຺ນາ, ຕໍ ເຕສໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕີ’’ຕິ. ອຖ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທາຫຣຓວເສນ ນິຣູປນໍ. ທຸກ຺ເຂ ປຏິຫຎ຺ຎນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ, ນາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ປຏິຆສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາລມ຺ພິຕໍ ຣູປາທິ ສຸຂເວທນາ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ປຏິຆສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ທຸກ຺ຂນິນ຺ນຕາຍ ທຸກ຺ຂເມວ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ. ທຸກ຺ຂາທີສຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ກາຍກິລມນທຸກ຺ເຂ ທານານຸຠາວາທິເກ ຈ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມໂຓປິ ໂລໂຠ ‘‘ເອວໍ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ສຸຂາຠິສງ຺ຄວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຸຂຸເປກ຺ຂາເຠທໍ ສາຕສນ຺ຕສຸຂທ຺ວຍເມວ ອສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ, ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂາທິ, ຕສ຺ມາ ຠວຣາຄ…ເປ… ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈາຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປໍເຍວ ອຸປພ຺ຣູຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄສ຺ສ ສຸຂຊ຺ຌາສຍຕາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິສມຊ຺ຌາສຍຕາ ວິຍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຕສໍ ຣາຄປຏິຆານໍ ນານານຸສຍຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ອສຕິປິ ຄເຫຕພ຺ພເຠເທ ຄຫຓວິເສເສນ ອນຸສຍນຏ຺ຐານສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ. ‘‘ຍຕ຺ຖ…ເປ… ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຄເຫຕພ຺ພເຠເທນ ຫິ ຣາຄປຏິຆານໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານເຠເທ ຄຍ຺ຫມາເນ ວິປາກມຕ຺ເຕ ຐາຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນປິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຣິສທ຺ວາຣານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນິຍຕນ຺ຕິ. ຍທິປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາມຣາຄານຸສຍຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຍຖາ ປນ ສຸຂຸເປກ຺ຂາສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ໂທມນສ຺ເສນ ສຫ ປວຕ຺ໂຕ ໂທໂສ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ປຏິຆານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລໂຠປິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ປຏິເສຘນຕ຺ໂຖ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ອິຕຣຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຫິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິຆານຸສຍຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ-ກາຣສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖຕາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ອຠາວຕ຺ຖຕໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາສງ຺ກຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠວຣາຄສ຺ສປິ…ເປ… ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ກາມຣາຄສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ກາມຣາໂຄ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ຍທິ ‘‘ຠວຣາໂຄ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຠວຣາຄສ຺ສປິ…ເປ… ຠເວຍ຺ຍ. ຕໂຕ ຈ ກາມຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຠວຣາຄສ຺ສ ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ຠເວຍ຺ຍ, ກາມຣາຄໂຕ ຈ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິເສໂສ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ສຫຊາຕານຸສຍວເສນ ນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓວິເສເສນາຕິ ຣູປາຣູປຘາຕຸສງ຺ຂາຕອາຣມ຺ມຓວິເສເສນ. ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາມຣາຄໂຕ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ເທສນາ ກຕາຕິ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ເອຕ຺ຖ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາ ກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫຊາຕເວທນາວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວາໂຣ

໑. ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໓. ປວຕ຺ຕາວິຣາມວເສນາຕິ ອນຸສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິຣາມວເສນ, ອວິຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອນຸສຍານໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄເນວ…ເປ… ປຸພ຺ເພ’’ຕິ.

໒໐. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການຎ຺ຈ ຐານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ’’ຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ປກຕິຍາ ສຠາເວນ. ສຠາວສິທ຺ຘາ ຫິ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ປກຕິຍາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຫາເນນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ. ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມີນໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອນາຄາມິອຣຫນ຺ຕານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣ. ປຸຣິມນເຍຕິ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນເຍ. ໂອກາສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອິຘ ປນ ທຸກ຺ຂເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຉິມນເຍຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນເຍ. ອໂນກາສຕາ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ.

ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໖-໑໓໑. ‘‘ສານຸສໂຍ, ປຊຫຕິ, ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ກາມຣາເຄນ ສານຸສໂຍ, ກາມຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ກາມຣາຄໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອນຸສຍສມງ຺ຄິຠາເວນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຘມ຺ໂມ. ຠວວິເສເສນ ວາຕິ ເກວເລນ ຠວວິເສເສນ ວາ. ອິຕເຣສູຕິ ປຏິຆານຸສຍາທີສຸ. ຠວານຸສຍວິເສເສນ ວາຕິ ກາມຠວາທິຠວວິສິຏ຺ຐານຸສຍວິເສເສນ ວາ. ສານຸສຍຕານິຣນຸສຍຕາທິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຫານາປຫານປຣິຎ຺ຎາປຣິຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ຠວວິເສເສ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸສຍານໍ ອປ຺ປຫານນ຺ຕິ? ນ ຕໍ ອນຸສຍກຕໍ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໂຕ ອໂນກາສຕາຍ ຈາຕິ ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ສຸຂອຸເປກ຺ຂາສຸ ເວທນາສຸ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ…ເປ… ອນຸສຍານ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸສຍໂນກາໂສ ອໂນກາໂສ, ຕສ຺ສ ປນ ສານຸສຍຕາທິເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸສຍສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິຣນຸສຍຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປ຺ປຫານາປຣິຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຣິຊານນໍ ສມຕິກ຺ກມນນ຺ຕິ ປຣິຎ຺ຎາວາເຣປິ ‘‘ອປາທາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕຕິ ອນຸສຍນຏ຺ຐານເຫຕຸ. ‘‘ອນນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິມິຕ຺ຕາປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສານຸສຍວາເຣ ນິມິຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ອປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ຕໂຕ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ປາຬິປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຕໂຕ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ. ເອວມາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິຎ຺ຎາວາຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ເຫຕຸອຕ຺ເຖເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ.