໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວາຣາລມ຺ພເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຘມ຺ມວິຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຍສຠາວໍ ປິຍຊາຕິກໍ ‘‘ກຖໍ ຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປິຍສຠາວຏ຺ເຐນ ຣູປໍ, ນ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິຍຣູປໍ…ເປ… ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ຈກ຺ຂາທິ ປິຍສຠາວມຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ປິຍຣູປເມວ ອນຸປ຺ປວິສຕິ, ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍສຠາວ…ເປ… ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍ ປນ ຍຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິເສສສທ຺ໂທ ນານຸວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຈນເສໂສ’’ຕິ. ນ ຫິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ອຊ຺ຌາຫຣຓກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຕິ ວາ ປທຸທ຺ຘາໂຣຍໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິເສສຕາ ປນສ຺ສາ ‘‘ວິເສສໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ປາກຏາ. ‘‘ອວເສສາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໍໂຍຊນວເສນ ຊານາຕິ ອຠິນິວິສຕີຕິ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິ ເອວ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ອວສິຏ຺ຐໍ ປປຎ຺ຈໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໐໑) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎານາເມນ ວາ ປປຎ຺ຈາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໒໘. ‘‘ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອນຸໂລເມ ຍຖາ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຏິໂລເມ, ອິຘ ປນ ປຏິວຈເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ສຕ຺ຕາປຏິເສເຘ ອຍໍ ນ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ທນິພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທສຠາຄຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ກຕໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນຎ຺ເຫຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ເຕນ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມສພ຺ຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຐນ຺ຕເຣນ ສມຕ຺ເຖຕິ. ກາມໍ ກຕ຺ຖຈິ ສຕິປິ ຂນ຺ເຘ ນຕ຺ຖິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຂນ຺ຘຕ຺ຕສຠາວາ ປນ ນຕ຺ຖິ ເວທນາຕິ ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕາ’’ຕິອາທິ.

໓໙. ‘‘ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຸປາທາຍ ຘມ຺ໂມ ວິຍ ປິຍສຠາໂວປິ ຣູປສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເວທນາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວ ຣູປສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍຖາ ຈກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອາຍຕນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ເກວລໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຕເມວ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຈກ຺ຂຸ ນ ຈ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕທຕ຺ຖເມວ ອຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຣູປໍ ນ ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິສໂມປຎ຺ຎາໂສ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອາຍຕນວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ ສິຍາ’’ຕິ. ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ຕຖາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ຍທິ ປນ ຕາທິສໍ ຂນ຺ຘຄຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວມິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓເມວ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸ ຈ ນ ສິຍາ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂນ຺ໂຘ ຈ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐-໒໐໕. ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຍມເກສຸ ປທານໍ ຠິນ຺ນກາລຕ຺ຕາ ສິຍາ ອຕ຺ຖວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ວາເຣສຸ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸຣິມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ເຕນາຕິ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາເວນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕິວາຣປາເຐ, ເອຕິສ຺ສໍ ວາ ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ. ຉ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕີເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕ ປນ ຕໂຍຕິ ອຕ຺ຕນາ ວິສຸໍ ອນນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສິເຕ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຍຖາທສ຺ສິຕາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕພ຺ພາກາຣາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນາຕີຕາທໂຍ ເຍ ປາຬິຍໍ ອຸຊຸກເມວ ອາຄຕາ. ‘‘ນ ວິສຸໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຫີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກາຫິ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິໂລມວເສນ ປວຕ຺ຕາຫິ. ເຕເນວາຕິ ນຍໂຕ ໂຍເຊຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອວ. ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸເຍວ, ອຖ ໂຂ ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຍຊນາສຸກຣຕາຍ ເອວ ປຸຣິເມ ອໂຍຊນາ, ອຖ ໂຂ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອມິສ຺ສກ…ເປ… ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ.

ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ເຍນ ເອກປທທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ລາຠສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ. ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ປຸເຣປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເອກປທທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕເມວຕ຺ຖມ຺ປິ ວິວຣຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ. ‘‘ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຖສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊໂນ, ຕສ຺ສ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ. ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ປຸຣິເມນ ອຸທ຺ເທສປເທນ. ເຕນ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປທສ຺ສ ສມານຕ຺ຖຕາ ອິຘ ສທິສຕ຺ຖຕາ. ເອເກນ ປເທນາຕິ ເອເກນ ປຘານາປ຺ປຘາເນນ ຍມກປເທນ, ນ ປຐມປເທເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘລາຠສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນາຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ວາ ນິໂຣຘສ຺ສ ວາ ລພ຺ຠມານຕາຍ ສມານຕາມຕ຺ເຕນ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸເຣປຎ຺ຫສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຍ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປາໂທ ປາຬິຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຣູເປນ ຐິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນ ສທິສຕ຺ຖຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕາປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ອິຕຣສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂໂປ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສູຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ໂສ ເອວ ‘‘ໂນ’’ຕິ ປຏິເສຘີຍຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສຍຕ຺ຖນິວາຣຓໍ ປຏິເສໂຘ’’ຕິ. ‘‘ນ-ກາຣວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ປຏິເສຘສ຺ສ ປຏິເສຘິຕມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ປາຬິຄຕິປຏິເສຘວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕເທກເທສປກ຺ເຂປວເສນາຕິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ເອກເທສສ຺ສ ປກ຺ຂິປນວເສນ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຐເມ ຐາເນ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ສຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ເຫສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຈ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ເຂປໍ ລຠຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ເອວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິວວຕ຺ຖານທສ຺ສນາທິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸຈ຺ຉາວິຠງ຺ໂຄ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຐານານິ ເອກສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ໂຍຊນານໂຍຕິ ອິເມສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຸທ຺ຘາວາສານນ຺ຕິອາທິ ປາຬິຍາ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຠູມິຍໍ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ເອກິສ຺ສາ ຠູມິຍາ ເອກສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸຕິຍວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍວາຣາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາ ຎາປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ຫິ…ເປ… ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນາຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ອກມ຺ມເຊສຸ ກຸສລາທີສຸ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນາຍໍ ເຕປິ ອິຘ ຕໍນິສ຺ສິຕາ ເອວ ກຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ…ເປ… ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ເຕເນວາຕິ ກມ຺ມຊສນ຺ຕາເນເນວ. ຕສ຺ມາຕິ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ເອກຕ຺ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ. ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ຍຖາ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠູມິຍາ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສວຈນໂຕ ສກເລປິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ສາ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາຍ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ເຫຏ຺ຐາຠູມິກສ຺ສ ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາເກ ອຸປຣິຠູມິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ ອຸທ຺ຘໍໂສຕວຈນໂຕ. ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕຎ຺ຈາຕິ ຫິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘໍໂສຕປາຬິສພ຺ຠາວາ’’ຕິ. ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາຕິ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ເນຕພ຺ພາ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ.

ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນາຕິ ອງ຺ກິໂຕກາສຠາວິຣູປຸປ຺ປາທສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ນິຈ຺ຉເຍນ. ວິເສສິຕາ ຕຖາຠາວິຣູປຠາວິໂນ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປີຕິ ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປິ. ເຕ ເອວ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ເຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວຊ຺ຊິຕາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ເຍ ວິຣຫິຕາ, ເຕ ຕຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ‘‘ເຕ ຕໂຕ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອສຎ຺ຎາຠວໂຕ. ປຈ຺ຉິມຠວິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມຠວໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຈ຺ຉິມຠວິການມ຺ປິ ອຣູປານໍ ອຣູປຠເວ ຍຖາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປາທິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘປີຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ອາຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣູປຠເວ. ອິຕຣານຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວຎ຺ຈາຕິ ອິຕຣສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນສພ຺ຠາວມ຺ປິ. ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິການມ຺ປິ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຂນ຺ຘເຠທສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານປຣິຍາໂຍ ໂອຬາຣິກໂທສປ຺ປຫານໂຕ ກິເລສູປສມສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສນ຺ຕິ ຕໍຕໍຠູມິຍໍ ຐິຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ. ຍຖາ ປນາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍຕິ ອິທໍ ໂອກາສສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລວເສນ ສມານາຘາຣຕາຍ ສມານກາລຕ຺ເຕນ ອສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ໂອກາສວເສນ ປນ ສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍກິຓ຺ຓຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໐໘. ຕສ຺ສາປີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ສປິ. ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວາຕິ ຍຖາຄຫິເຕ ໂອກາເສ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ເສວ ໂອກາສວິສິຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປນ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ລພ຺ຠມາເນ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣປິ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ໂອກາສວາໂຣປິ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂອກາສວາໂຣປິ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ໂອກາໂສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິເສສຠາເວເນວ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ວິສຸໍ, ຕສ຺ມາ.

ອຎ຺ຎຖາຕິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ວິຍ ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ປຣິຎ຺ຎາວຈເນ. ‘‘ໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຖາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ອິຕຣສ຺ສປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຸປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຊານນສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສເນເວຕ຺ຖ ຕໂຍ ອທ຺ໂຘ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖາ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ສາຕິສຍໍ, ຕທຠາວາ ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ຕສ຺ເສວ ວຊິຣູປມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສານຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊູປມຕາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວຈເນນ. ຕທວເສສສພ຺ພປຸຄ຺ຄເລຕິ ຕໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂຕ ອວເສສສພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ. ອິມໍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສໍ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນາທໂຍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອາຍຕນຍມກໍ