໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໙. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອວຍວປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກເທໂສ ສກໂລ ວາ ສມຸທາຍປທານໍ ອຕ຺ໂຖ, ສມຸທາຍປເທຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ອວຍວປທານໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຍທສ຺ສນຕາຍ ສພ຺ພປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໑໗. ວາຍນໍ ສວິສຍໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໍ, ຕຍິທໍ ຍຖາ ຄນ຺ຘາຍຕເນ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ສີລາທີສຸປີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລາທິເຍວ ຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ…ເປ… ນາມານີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສວິສຍພ຺ຍາປນໍ ຕຕ຺ຖ ປສຏຠາໂວ ປາກຏຠາໂວ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປສາຣຓຏ຺ເຐນ ປາກຏຠາວຏ຺ເຐນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສູຈນໍ ວາ ວາຍນໍ. ‘‘ເທວກາຍາ ສມາຄຕາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗), ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໐໘) ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸປິ ກາຍຘມ຺ມສທ຺ທາ ອາຄຕາຕິ ‘‘ສສຠາວ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕິ. ກາຍວຈເນນ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ‘‘ນ ຘມ຺ໂມ ນາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ວິນິວຕ຺ຕວິເສສສພ຺ພສຠາວຘມ຺ມວາຈກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຘມ຺ມາຍຕນສງ຺ຂາຕຘມ຺ມວິເສສວາຈກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘-໒໑. ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ. ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນາຕິ ໂມຆປຸຈ຺ຉາຠາວມາຫ. ເອເກກນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິກໍ ເອເກກໍ. ປຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ. ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນ ສງ຺ຄຫໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຫາເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ວກ຺ຂຕິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ ວິເສສນິວິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄລວາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ ອພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ສທິສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂອກາສວາເຣ ປນ…ເປ… ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ. ປຸຄ຺ຄລວາເຣປີຕິ ຍຕ຺ຖ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວາເຣປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ປເຄວ ໂອກາສວາເຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຣຕ຺ຕກາມກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວນາພເລນ ວິຣຕ຺ໂຕ ກາໂມ ເອເຕນາຕິ ວິຣຕ຺ຕກາມໍ, ຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ, ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ. ປຏິສນ຺ຘິ ເອວ ພີຊໍ ປຏິສນ຺ຘິພີຊໍ, ຕສ຺ສ. ‘‘ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ເອກນ຺ຕໂຕ ກາມຕຓ຺ຫານິທານກມ຺ມເຫຕຸການິ ຆານາທີນີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄນ຺ຘາທໂຍ ຈ ນ ສນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ເຕສມ຺ປິ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຈທເກນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ຕານິ ຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ຍຖາ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕຖາ ອິຘ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ຕານິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ‘‘ຍສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຸຠເຍສໍ ວິສຸໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອກຊ຺ຌໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ປາຬິອນາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລຄ຺ຄຫຓໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິທສ຺ສນຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນຠາເວນາຕິ ນິທສ຺ສນຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາສງ຺ຂາເຕນ ນິທສ຺ສນຠາເວເນວ, ນ ປນ ເຕສໍ ນິທສ຺ສິຕພ຺ເພຫິ ສພ຺ພຖາ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາວານຸຊານນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ສາຕິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາ. ຆານາຍຕນຍມເກນາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກເນວ. ຕໍເສສານີຕິ ເຕນ ຆານາຍຕນມູລກກາຍາຍຕນຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ເສສານິ. ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ອນາຣຸຬ຺ຫານີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນາຣຸຬ຺ຫານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ອນຸກຑ຺ຒີຍຕິ, ນ ‘‘ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາຕິ…ເປ… ສມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ປວຕ຺ຕມານານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສຫຈາຣິຕາຍາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຈ ປວຕ຺ຕມານານ’’ນ຺ຕິ. ອິຕຣານິ ຆານາຍຕນມູລການິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ທ຺ເວ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ, ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຈ ຍມເກສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ອິຕຣທ຺ວຍມູລການິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນມູລການິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ ອວິເສສຕ຺ຕາ ອປ຺ປວິເສສຕ຺ຕາ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນຍມເກ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາວເສນ ອປ຺ປວິເສໂສ, ອິຕຣວເສນ ອວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປາຍຕນມູລກມນາຍຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາຍຕນ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍມການນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນມູລກຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນຍມການໍ. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍມການໍເຍວ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສຣູປການໍ ອຈິຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ອາທິປຸຈ຺ຉານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ຍມການໍ ປຐມປຸຈ຺ຉານໍ.

ເຫຏ຺ຐິເມຫີຕິ ອິທໍ ອວິເສສວຈນມ຺ປິ ເຍສຸ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕທເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄນ຺ຘຣສ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມສຸ ອຸທ຺ເທສານຸຣູປໍ ລພ຺ຠມານວິເສສກຖນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຸທ຺ເທສານຸຣູປຄຸເຓນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ອກຖນມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ອລພ຺ຠມານຕາທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຈກ຺ຂຸວິກລໂສຕວິກລາ ວິຍ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິກໂລປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ໂສ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊຈ຺ຈນ຺ຘມ຺ປິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນເມວ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕາ ນ ນິວາຣິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໒໒-໒໕໔. ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍາວຕາ ‘‘ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ໂອກາໂສເຍວ ອາມຏ຺ໂຐຕິ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຣຓວິຠາວນາຘິປ຺ປາເຍເນວ ‘‘ກສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີຕິ ປຈ຺ຉິມຠວິກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕທວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມຠວາວຕ຺ຖສ຺ສ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວິໂນ. ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ອຖ ກສ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍທິ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຖ ເກນ ກາຣເຓນ ປຏິໂລເມ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ອິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ? ນນູຕິອາທິນາປິ ໂຈທໂກ ຕເມວ ວິໂຣຘໍ ວິຠາເວຕິ. ໂນ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຠເວ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຠເວຕິ ຍສ຺ມິໍ ຠເວ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມິໍ ຠເວ. ອນາຄຕຠາເວນ ອວຈນໂຕຕິ ຠາວີຠາເວນ ອວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອາຣທ຺ຘຸປ຺ປາທຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນ ປນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ປາຐນ຺ຕເຣນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຍຫິ ອາຍຕເນຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍຕໍອາຍຕນນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ອວສ຺ສໍຠາວີອາຍຕນສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕານສ຺ສ ວາ, ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ, ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອາຍຕນປຏິລາຠສ຺ສ ຊາຕິຠາວໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປນ຺ນໍ ຠວຕິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຣູເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນກາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ວິປາໂກ ຆານາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຆານາຍຕນານິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນີທິສໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໂກ ເອວ ອິຘ ອຆານໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ກຖມິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຈທນາຍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຈນຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ເມ ປຏິກ຺ເຂໂປເຍວາຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອາຍຕນຍມເກ. ຍຖາທສ຺ສິຕາສູຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາຣາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ. ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ກສ຺ມາ ປຏິວຈເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິເກນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປເທນ ຄຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ເອກເທເສ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠເວນາຕິ ເອກເທເສ ສໍສຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠເວນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖປຏິໂຍຄຠູຕສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິວຈນສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພຫິ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍທິ ສິຍາຕິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ອຕ຺ເຖ ຍທິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສິຍາ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນ ສິຍາ ອໂນກາສຠາວໂຕ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ, ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ, ເຍ ຈ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂາຍຕນຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ, ຕຖາ ‘‘ຣູປາວຈເຣ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ, ອຣູປານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນຎ຺ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຣູປາຍຕນຎ຺ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຠາຄວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປາຐເສໂສ. ອຖ ກສ຺ມາຕິ ຍທິ ອຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ນ ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕໍ ນ, ອຎ຺ຎາຍ ປາຬິຍາ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຍຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທ ອນາຄຕຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ເອກສນ຺ຕານສ຺ສາ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ອນາຄຕວາເຣ. ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເອວ ວເສນ ໂສ ນິໂຣໂຘ ຕຖາ ອນາຄຕຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ນິໂຣໂຘ ອຸປປນ຺ນານໍ ວເສນ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ເສວ ຍຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ເອວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຠເທ ສຕິປິ ກາລເຠທາມສນສ຺ສ ກາຣເຓ ສຕິປິ. ອນາຄຕກາລາມສນວເສເນວ ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ ອຸປປນ຺ນເມວ ຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ວເສນ ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ອຸປປຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕນ຺ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປນ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕນ຺ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປວຕ຺ເຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ. ວກ຺ຂຕີຕິອາທິປິ ປວຕ຺ເຕ ນິໂຣຘໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຈຸຕິນິໂຣຘສ຺ເສວ ຄຫິຕຕາຍ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປາຐນ຺ຕຣວຈເນນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ ອາຍຕນຍມເກ. ຍທິ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສປິ ຈຸຕິຍາ ເອວ ນິໂຣໂຘ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທິ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ປຏິລທ຺ຘຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ເຕຕິ ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ. ອຈກ຺ຂຸກວຈນຎ຺ຈ ສາວເສສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຘາຕຸຍມກໍ

໑-໑໙. ສທ຺ທຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘານນ຺ຕິ ອິທໍ ຍານິ ຈກ຺ຂຸຘາຕາທິມູລເກສຸ ສທ຺ທຍມການິ, ສພ຺ພານິ ຈ ສທ຺ທຘາຕຸມູລການິ, ຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕານິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕາທິສມ຺ພນ຺ຘານິ ວິຍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອເຕເນວ ອາຍຕນຍມເກປິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ສທ຺ທຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຍມການໍ ອລພ຺ຠມານຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘາຕຸຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຈ຺ຈຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໒໖. ໂສຕິ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາຘິຏ຺ຐາເນສຸ. ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ສງ຺ຂາຣາທິປທນ຺ຕຣານເປກ຺ໂຂ. ເຕນາຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂທຸກ຺ຂປທຄ຺ຄຫຓໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ເຂ ວິສຍຠູເຕ. ເອສ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐໂມ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂເມວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນຍິທໍ ອວຘາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາຕິ ປນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ໂກຈິ ຜລຘມ຺ເມສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ເອໂກປິ ຜລສຠາເວສຸ ນຕ຺ຖິ, ຜລສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຜລຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ຈ ຜລງ຺ເຄສູຕິ ສາມຎ຺ຎຜລງ຺ເຄສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໙໒, ໔໙໕) ອາຄໂຕ ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕຕິ ກາຣຓູປຈາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ປຠວາທິສຠາວາ ເອວ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອປ຺ປຠວາທິສຠາວາ, ຕສ຺ມາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ຍຖາຣຫໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຈສຠາເວ ສຠາວຘມ຺ເມ ຈ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຜລຘມ຺ເມ ເອວ ອຸທ຺ຘຣິ. ນນຸ ຈ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຘມ຺ມາ ອສຈ຺ຈສຠາວາຕິ ເຕປິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ? ນ, ເຕສໍ ມຄ຺ຄຄຕິກຕ຺ຕາ. ‘‘ຜລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວິຍ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປທໂສຘເນນ…ເປ… ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ເອເຕນ ອສຈ຺ຈສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ປກຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕຕໍ ອາຫ. ເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ. ຕພ຺ພິເສສນໂຍຄວິເສສນ຺ຕິ ເຕນ ທຸກ຺ຂາທິວິເສສນໂຍເຄນ ວິສິຏ຺ຐຕໍ. ສຈ຺ຈວິເສສນຠາເວເນວ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທິຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖາຕິ ຍຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈຍມເກ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ສຈ຺ຈວິເສສນຠູຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂາທໂຍ ຄຫິຕາ. ເອວໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸປີຕິ ນ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ເອວ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໂສຘນວາເຣ ຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣ ຈ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ສມຸທາຍປທານໍເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘາທິວາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເຈຕ຺ຖາປິ ສຸທ຺ຘວາເຣ ເອວ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ຍທິ ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນຠູຕານເມວ ຣູປາທີນໍ ຄຫເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຸຣິໂມ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປາໂຐວ ພລວາຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗-໑໖໔. ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາ ຍາວ ທຸກ຺ຂສມຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຕິ ສປ຺ປເທສໍ ປວຕ຺ຕາປິ ສາ ຕທຕ຺ຖາວຫາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຣິຍຕ຺ຕາ…ເປ… ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອນ຺ຕິມຠເວ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂວິຈາຣຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສພ຺ເພ ສຸທ຺ຘາວາສາ ອນ຺ຕິມຠວິກາ ອຸທ຺ຘໍໂສຕວຈນໂຕ. ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາ. ອວິເສເສນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ພນ຺ຘີຠາເວເນວ ຕໍສມງ຺ຄີ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມາ ນິຈ຺ຉຍຣູເປນ ຄຫິໂຕ, ນິຈ຺ຉິຕສ຺ເສວ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາຄທສ຺ສເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕສ຺ເວວ…ເປ… ອຸປປນ຺ນເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕສ຺ເວວ ເກຈິ ທສ຺ສີຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກໂກຏ຺ຐາສຸປ຺ປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນຕິ ທຸກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຸປ຺ປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນ. ເຕສູຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິເຕສຸ. ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີສູຕິ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີນໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ເອຕ຺ຖ ຈາຕິອາທິນາ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິຍາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ກຕ຺ຖຈິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ເສປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ຕໍຣຫິຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທຣຫິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ຈາໂວມິສ຺ສສ຺ສາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຕໍຣຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍສຫິຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສຫິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ‘‘ປວຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປນ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຫິຕຕາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ. ຕຖາ ນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ຍຖາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຫິໂຕ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ໂສ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ນ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ນິໂຣໂຘປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໘໘) ນິໂຣຘວາເຣ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສມຸທຍສຈ຺ຈຍມເກ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຍມເກປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເອວເມວ ຕຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ.

ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ເອວໍ ຂຓວເສນ ໂອກາສຄ຺ຄຫເຓ ສຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອນນຸຊານນວເສນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ເອຕສ຺ສ ຍມກປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ອຣຫນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໗໑) ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ນ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຠາວິໂນ ສມຸທຍປຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ອາຘາໂຣ, ອຖ ໂຂ ກາມາວຈຣາທິໂອກາໂສ, ຕສ຺ມາ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເຫສາຕິ ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເອສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາສວເສນ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣ ກາມາວຈຣາທິໂອກາສວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນ ຂຓວເສນ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂອກາສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ…ເປ… ໂສ ເອວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອກາສວາເຣ. ປຸຄ຺ຄລວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສງ຺ຂາຕວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຕ຺ຖ ເຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາມາວຈຣາທິໂອກາເສ ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ.

ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ວທຕິ. ອປເຣ ‘‘ອຣູເປຕິ ອິມໍ ປຸຣິມາເປກ຺ຂມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ປວຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຣູປຠວວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ’ຕິອາທີສຸປິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຄຫິໂຕຕິ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຘິກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິຈ຺ຉໂຍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິຈ຺ຉເຍນປິ ຠວິຕພ຺ພໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ວິນາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈາຘາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕເມວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອປິຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘປິ ນ ສພ຺ໂພ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ເອກນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຘີໂນຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາປິ ຕຕ຺ຖ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອິຕຣໍ, ອິຕຣໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວິຠຊິຕພ຺ພາ ອວິຠຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຍາຍໍ ປສງ຺ໂຄ ປຐມວາເຣ, ທຸຕິຍວາເຣ ປນ ວິຠຊນາ ເອວ ສາຕິ ນາຍໍ ປສງ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ, ປຐມວາເຣປິ ວາ ນາຍໍ ປສງ຺ໂຄ. ກສ຺ມາ? ເອສາ ຫິ ຍມກສ຺ສ ປກຕິ, ຍທິທໍ ຍຖາລາຠວເສນ ໂຍຊນາ.

ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ຠວງ຺ຄໍ, ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ວິສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອປເຣ. ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ປນ ສຫຊາຕໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອພ຺ຍາກຕຠາເວນ ສມານຊາຕິກຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ເຖວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ. ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸຕິຍຈິຕ຺ເຕນ ຈ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ເຕນ ສມານຄຕິກຕາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸຕິຍາກຸສລຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ອຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອິຕຣຠາວາຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາຐນ຺ຕເຣນ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຕິ ຈຕຸໂວກາຣາ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ວິເສສເນນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາຕິ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຍຖາ ສຸທ຺ຘາວາສສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈຕຸໂວກາຣາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ນ ຫິ ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອາເຘຍ຺ຍາຘາຣຠາເວນ ອເປກ຺ຂິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ຄຫິຕາ’’ຕິ. ກາມາວຈເຣ…ເປ… ອຸປປນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາ, ຣູປາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາ, ວາ-ສທ຺ເທນ ກາມາວຈເຣ ອຠິສເມຕາວິໂນ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປນ຺ນາຕິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸປປນ຺ໂນກາເສ. ອຠິສມໂຍຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຠິສມໂຍ ຍາວ ອຸປປນ຺ໂນ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາວ ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນປຸຄ຺ຄລາ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ອຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ກິໍ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຍມເກ ອສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມານຄຕິກາຕິ ວິສຸໍ ນ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ, ຕໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຐມປເທນ ຄຫິຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຣເຫ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘາວາເສ ເຍ ອນຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕສຸ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣສຸ ສຸທ຺ຘາວາສາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຕຕ຺ຖ ອນຠິສເມຕາວິໂນຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພກາລສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອເຕນາຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ. ໂວທານຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂວທານຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ, ອນຸໂລມຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ, ອວສິຏ຺ຐວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕາທິສມງ຺ຄິໂນປິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ສພ຺ພນ຺ຕິມຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ, ຕາວ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິຈິຕ຺ຕານໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທີນໍ ນຸປ຺ປາທາທີສຸ ສມານຄຕິກາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຠາວິໂນ ນິໂຣຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິກ຺ເຂປປຏິກ຺ເຂປວເສນ ປວຕ຺ເຕສຸ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ສຕິປິ ວິເສເສຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສວ ອຠຊນໂຕ ໂກຏ຺ຐາສທ຺ວຍສມ຺ຠວາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກສຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕານິ ປນ ເຫຏ຺ຐິມານິ ຕີຓິ ຜລານິ ມຊ຺ເຌ ຈ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອໂວກິຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຍາ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາ ກາຕພ຺ພາ, ຕໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ…ເປ… ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອຣູເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ກຖມຍໍ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຎ຺ຎວຈເນນປີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອປວາທວິສຍປຣິຍາເຍນ ອຸປສຄ຺ຄາ ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ໂລກສິທ຺ໂຘຍໍ ຎາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໖໕-໑໗໐. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈຍມເກ ເອວ. ອປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຠາວວຈໂນ, ນາປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຏິປກ຺ຂວຈໂນ, ອຖ ໂຂ ຕທຎ຺ຎວຈໂນຕິ ຍຖາຣຫໍ ສຈ຺ເຈສຸ ລພ຺ຠມານານໍ ປຫາຕພ຺ພຕາທີນມ຺ປິ ທສ຺ສເນ ອາປນ຺ເນເຍວ ສມຍວາໂຣ ທສ຺ສນປໂຣ, ເຍສຎ຺ຈ ນ ທສ຺ສນປໂຣ, ເຕສຸ ເກສຸຈິ ສຈ຺ເຈສຸ ລພ຺ຠມານານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ວິເສສານໍ ອຍໍ ວາໂຣ ນ ທສ຺ສນປໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຉິກຣຓ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ສມຸທເຍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາເວຕໍ ສມຸທຍສ຺ສປິ ຕີເຣຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ, ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທຸກ຺ຂໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເມວາຕິ? ສມຸທຍສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕານໍ ເກສຎ຺ຈິ ສມຸທຍໂກຏ຺ຐາສານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສງ຺ຄຫຓໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ວາ ອສງ຺ກຣໂຕວ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູຕກຖນເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ເຂ ສມຸທເຍ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ສາຘາຣຓາຕິ. ເອວໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓເຠທຠິນ຺ນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂເຓ ເອວ ລພ຺ຠຕິ ເອກຎາຓກິຈ຺ຈຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສງ຺ຂາຣຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ສຕິປິ ກຸສລມູລາທີນມ຺ປິ ວິຠຕ຺ຕຠາເວ ຂນ຺ຘາທິວິຠາໂຄ ຕໂຕ ສາຕິສໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ປຸພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຠູວາທໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ກຸສລມູລາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນິສາເມນ຺ເຕຫິ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ວາ ເອຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິປິ ກາຍສງ຺ຂາຣານໍ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ເຫຕຸຜລຠາໂວເຍວ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ສາມິວຈນຣູປາວິຠູໂຕ ປນ ອຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖເຠໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍສ຺ສ…ເປ… ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປນາຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ.

໒-໗. ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນາຕິ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ມິສ຺ສເອເກກປທວເສນ. ອຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ກຣຊກາຍາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ເຖວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປທໂສຘນ…ເປ… ອວຈນີຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວ ອຕ຺ຖາຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມາເນ ສມາສປທຠາເວ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ອິຘ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ຠິນ຺ນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິປທານິ ສມານາຘິກຣຓານີຕິ ປທທ຺ວຍາຘິຏ຺ຐາໂນ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ອິຘ ປນ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິປທານິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓານີຕິ ຕຖາຣູໂປ ອຕ຺ໂຖ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕ’’ຕິ.

ວິສຸໍ ອທີເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ອໂຊເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ຍທິ ທີເປຕີຕິ ປຣິກປ຺ປວເສນ ວທຕິ. ເຕນ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ທານໍ ສມານາຘິກຣຓຕໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ‘‘ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖວ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຂນ຺ຘຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ເທນ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ທານໍ ປນ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕ ນ ເກວລໍ ສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທເຍວ ສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ກາຍສທ຺ໂທປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ກາຍສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພ຺ຍຘິກຣເຓນ ປນ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕາ ອຕ຺ເຖວາຕິ.

ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣສ຺ສ. ປທໂສຘເນນ ທສ຺ສິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສຸທ຺ຘກາຍາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຖາຘິປ຺ເປຕານເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ສຸທ຺ຘກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣເມເວຕ຺ຖ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ສກລສງ຺ຂາຣຍມກວິສຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ປນ ສງ຺ຂາຣຍມເກ’’ຕິ. ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິກສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ເຈຕນາກາຍອຠິສງ຺ຂຣຓສງ຺ຂາຣາທິ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄໂຫ. ຍທິ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາຣາ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ອິຘ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ອຖ ກສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິວາຣເມວ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ປທໂສຘນວາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣຫີ’’ຕິອາທິ. ສໍສໂຍ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ທວຈນີຍຕາສາມຎ຺ຎໂຕ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິປທານໍ ພ຺ຍຘິກຣຓຠາວໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອສມານາຘິກຣເຓຫິ…ເປ… ທສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໙. ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ໂອກາສຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຌານສ຺ສ ໂອກາສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຠູມິ ປນ ຍທຄ຺ເຄນ ປຸຄ຺ຄລານໍ ໂອກາໂສ, ຕທຄ຺ເຄນ ສງ຺ຂາຣານມ຺ປິ ໂອກາໂສ. ‘‘ທຸຕິເຍ ຌາເນ ຕຕິເຍ ຌາເນ’’ຕິອາທິນາ ຌານໍ, ‘‘ກາມາວຈເຣ ຣູປາວຈເຣ’’ຕິອາທິນາ ຠູມິ ຈ ວິສຸໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕາ. ອິຕີຕິ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ມາ ຌານມ຺ປິ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓຕິ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ຍທາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສສງ຺ຂາຣາທີນໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕທາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຄຍ຺ຫນໍ ໂຫຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຌານໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠູມິຌານສງ຺ຂາຕານໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຍຖາຣຫໍ ກາຍສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຄຫຓໍ ກຖນໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ. ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌາໂນກາສວເສນາຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໂອກາສວເສນ ຄຫິຕາ. ກຖໍ? ‘‘ວິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ເກນ? ເຕເນວ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຣຫິຕອສ຺ສາສປສ຺ສາສຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຐມໂກຏ຺ຐາເສ ຌາໂນກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນໍ ກຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຠູມິໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ວິປ຺ປກາຣານນ຺ຕິ ຌານຠູມິໂອກາສເຠເທນ ທຸວິຘານໍ. ເຕສນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນານໍ ກາມາວຈຣານ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສາຘາຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ສ ຈ ອວຈ຺ເຉທກໍ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິເສສ…ເປ… ຂເຓ’’ຕິ. ເຕນ ວິເສສເນນ. ກາມາວຈຣານມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນານໍ, ອຖ ໂຂ ກາມາວຈຣານມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ກີທິສານໍ ກາມາວຈຣານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄຕາທີນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທກນິມຸຄ຺ຄວິສຎ຺ຎິຠູຕາ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນ ມຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ. ເຕ ຫິ ອກາມາວຈຣຕາຍ ວິຍ ຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄິໂນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາວ ນິວຕ຺ຕິຕາ. ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຠາວສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ນິທສ຺ສິຕາຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣາ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຕພ຺ພິຣຫິຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມຊ຺ຌາໂນກາສາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວິຣຫວິສິຏ຺ຐາຕິ ໂຍຊນາ. ປຐມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄີນໍ ຣູປາຣູປາວຈຣານໍ ຄຫຓໍ, ທຸຕິຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄພ຺ຠຄຕາທີນໍ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຌາໂນກາສຠູມິໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ນເຍນ ອຸປາເຍນ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສຸ.

໒໑. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ຌານໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ຌານໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ຈ ອນິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິໍ ປນ ຕໍ ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠູມີນໍ ໂອກາສຠາວສ຺ເສວ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ຌານໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຌາໂນກາໂສວ ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ນ ຠູມິໂອກາໂສ ຄຸຓຠູຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປາຣູປຠູມິຍາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວິເສສິຍມາເນ ຕເທກເທໂສວ ໂອກາສວເສນ ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ນ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອກາສວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ ຈາ’’ຕິ. ຌານຠູໂມກາສານນ຺ຕິ ຌາໂນກາສຠູມິໂອກາສານໍ.

ນນຸ ຈ ຌານຠູມິໂອກາເສ ອສງ຺ກຣໂຕ ໂຍຊິຍມາເນ ນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາມາວຈໂຣກາເສຕິ ໂຈທນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຍທິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສ ກາມາວຈໂຣກາເສ ຈ. ຕໍທ຺ວຍຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ກາຍວຈີສງ຺ຂາຣທ຺ວຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ໂອກາສທ຺ວຍສ຺ສ ອສງ຺ກຣໂຕ ຄຫເຓ ອຍຎ຺ຈ ຄຸໂຓ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸໍ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນາຕິ ວິຕກ຺ກາທິຌານງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ວິຕກ຺ກຣຫິໂຕປິ ວິຈາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຕກ຺ກ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ສກລກ຺ໂຂຠກຣຘມ຺ມວິຄເມນ ວິຕກ຺ເກກງ຺ຄປ຺ປຫາຍິກໂຕ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ‘‘ມຸທ຺ຘຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ວິສທິສຸທາຫຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໗. ອາວຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂຕ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນຸສຍຍມກໍ

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ກມ຺ມສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ. ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິນາ ກຸສລມູລກຸສລາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍທີປເກນ ມູລຍມເກນາ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ, ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈໍ, ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ພຫຸລຂນ຺ຘາທິມຸເຂນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ວິຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂນ຺ຘາທີສຸ ຕີຣຓພາຫຸລ຺ລໂຕ’’ຕິ. ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ປຣໍ ປຫານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສຍປຫານນ຺ຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຍທິປິ ອນຸສເຍຫິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອນຸສຍາຠາເວ ປນ ຕທາຣມ຺ໂຠ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສເຍຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອນຸສຍຠາເວນ ລພ຺ຠມານານນ຺ຕິ ອນຸສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານານໍ, ອນຸສຍສຠາວານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທາທີຫິ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ. ອນຸສເຍສຸ ຄຓນສຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ອໂພຘິເຕສຸ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ຕພ຺ພິສຍາ ເທສນາ ນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕສຸ ຕຖາ…ເປ… ທຸຣວໂພຘຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປຸຣິເມສູຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຘິ ປຏິເສໂຘ ວາຕິ ກຕ຺ວາ ສານຸສຍວາຣາທິອເປກ຺ໂຂ, ນ ອນຸສຍວາຣາທິອເປກ຺ໂຂ ອນຸສຍວາເຣ ປາຬິວວຕ຺ຖານສ຺ສ ປເຄວ ກຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕສຸ ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ປຸຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ຫິ ຕີສຸ ປຸຣິເມສຸ ໂອກາສວາເຣ ຍໂຕ ຕໂຕຕິ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ນ ອນຸສຍວາຣາທີສຸ. ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕຕິ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໒) ປາຬິອາຄຕປທສ຺ສ, ‘‘ກາມຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຍມກຠາເວນ ອຏ຺ຐກຖາອາທິຄຕປທສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ. ກຖມຍໍ ຍມກເທສນາ ສິຍາ ທຸຕິຍສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ນາຍໍ ຍມກເທສນາ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິຘາຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມວາເຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສຍຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນນ຺ຕິ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາຍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ເອວມ຺ປິ ກຖມິທໍ ອນຸສຍຍມກໍ ຍມກເທສນາສພ຺ຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍມກເທສນາ…ເປ… ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ປຏິໂລມຕ຺ຖວເສນ. ປຐມປເທນ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນປິ ຍມກເທສນາ ໂຫຕິ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໒), ຕຕ຺ຖ ປນ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຖາ ເທສນາ ກຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ລພ຺ຠມານຕາວເສນາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ລພ຺ຠມານຕາວເສນ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິມິນາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອນຸສຍາ ອນາຄຕາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ຍໂຕ ເຕ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ນ ຈ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍໍສຠາວາ ປນ ຘມ຺ມາ ອນາຄຕາ ອນຸສຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍສຠາວາ ເອວ ເຕ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ອທ຺ຘາເຠເທນ ສຠາວເຠໂທ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນຸສຍານໍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວາ ປຣິຍາຍໂຕ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑) ‘‘ອຕີໂຕປິ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍປກາຣາຕິ ອນຸສຍປ຺ປກາຣາ, ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາ’’ຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນານາກຣໂຓຕິ ນິພ຺ພິເສໂສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນານຸສຍານໍ ນິນ຺ນານາກຣຓຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ‘‘ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໒໐໓) ອາຄຕໍ. ອນຸສຍນຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ນິວິສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອິທານິ ເຍນ ປຣິຍາເຍນ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອນຸສຍໂວຫາໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອນາຄຕມ຺ປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ປນ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອເຕນ ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາ ນາມ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ເຕສໍ ປຣິຍາຍໂຕວ ອນຸສຍຠາວໍ ປກາເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕາທິສານນ຺ຕິ ເຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ, ຕາທິສານໍ. ຘມ຺ໂມ ເອວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຘມ຺ມາກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມາກາຣາ ອນິຈ຺ຈຕາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ເຕ ອຸປ຺ປາທາທິສມງ຺ຄິໂນ ສິຍຸໍ, ຘມ຺ມາ ເອວ ສິຍຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຖາມຄມນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈທໂກ ໂຈເທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕານຸສຍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ’’ຕິ. ນ ຫິ ຖາມຄມເນ ຄຫິເຕ ໂຈທນາຍ ໂອກາໂສ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ນ ເກວລມຏ຺ຐກຖາຍເມວ ປາຐຄໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ເອວເມວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄໂຕ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ກິໍ ປນ ຕໍ ຖາມຄມນນ຺ຕິ ປຣາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓຕິ ກິເລສວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ກິເລສຕາທິສຠາໂວ ວິຍ ກາມຣາຄາທິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອລພ຺ຠມາໂນ ເຕສໍເຍວ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ, ຍໂຕ ເຕ ຠວພີຊໍ ຠວມູລນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຖາມຄມນໍ ເຕສໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອນຸສຍນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມຄໂຕຕິ ອນຸສຍສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓) ອນຸສຍວາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໐) ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸສຍນາກາໂຣ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ອນຸສຍວາເຣນ ນິນ຺ນານາກຣໂຓ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວິຈາຣໍ ອາຣຠຕິ ‘‘ອນຸສຍອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາຣານໍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປຫີນາກາຣທີປກໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ອິມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ອນິໂຣຘາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ຎາຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອປ຺ປຫີນາກາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຠາວສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານສຠາວຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຈນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ’’ຕິ ອາຫ. ວຈນຕ຺ຖວິເສເສນ ຕໍທ຺ວຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ມນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ປທຕ຺ຖນານຕ຺ເຖນ ວາຣນ຺ຕຣເທສນາ ໂຫຕິ ຍຖາ ສຫຊາຕສໍສຏ຺ຐວາເຣສູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາຕິອາທິ ຕເມວ ວຈນຕ຺ຖວິເສສໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຍຄ຺ຄໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຠາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ອນຸສຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອກນ຺ເຕນ ເຈຕເທວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໐). ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕ ສທາ ວິຊ຺ຊມານາ ນຸ ໂຂ ເຕ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານຸສຍນຏ຺ເຐນ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍນິເສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຠາເວນ ຖາມຄຕຕາ ອນຸສຍຏ຺ໂຐຕິ ຍໍ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມ຺ມເທວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອນຸສຍສທ຺ທສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ເຕນ ວາຣທ຺ວຍເທສນຸປ຺ປາທິກາ ອນຸສຍສທ຺ທຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນາຕິ ອິທມ຺ປິ ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ ຕາວາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕໍ ຕິວິຘເມວ ຕນ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ຕິຕ຺ຕເຍນປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒. ເອວໍ ສຕີຕິ ເວທນານໍ ວິເສສິຕພ຺ພຠາເວ ກາມຘາຕຸຍາ ຈ ວິເສສນຠາເວ ສຕິ. ກາມາຘາຕຸຍາ ອນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອປ຺ປຘານຠາວໂຕ, ປຘານາປ຺ປຘາເນສຸ ປຘາເນ ກິຈ຺ຈທສ຺ສນໂຕ, ວິເສສນຠາເວນ ຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຫຕຸ ໂກ ໂທໂສຕິ ກທາຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກມາໂນ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວີສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ຕຖາ ‘‘ຕີສຸ ຘາຕູສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຘາຕຸອາທິເຠເທນ ຕິວິຘໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຣູປາຣູປຘາຕູນໍ ຠວຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ເອກນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ. ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ຕີສຸ ເວທນາສູຕິ ຈ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ຈ ອາຘາເຣ.

ທ຺ວີສ຺ເວວາຕິ ທ຺ວີສຸ ສຸໂຂເປກ຺ຂາສຸ ເອວ. ສພ຺ພາສຸ ທ຺ວີສູຕິ ຍາສຸ ກາສຸຈິ ທ຺ວີສຸ. ເຕນາຕິ ‘‘ກາມຣາໂຄ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນສາມຕ຺ຖິຍລທ຺ເຘນ ວິເສສນິຈ຺ຉເຍເນວ. ຠວຣາຄານຸສຍຏ຺ຐານໍ ຣູປາຣູປຘາຕຸໂຍ ຕທນຸຣູປາ ຈ ເວທນາ. ນ ຫິ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ກາມຣາຄານຸສໂຍວ ອນຸເສຕີຕິ ອວຘາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ທ຺ວີສຸ ເອວ ປນ ເວທນາສູຕິ ອິຈ຺ຉິຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວີສ຺ເວວ ອນຸເສຕິ, ນ ຕີສູ’’ຕິ. ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສຍານໍ, ກິໍ ຕໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກ຺ກາເຍ? ສພ຺ໂພ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ. ຈ-ສທ຺ເທນ ປຏິຆານຸສຍຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎາຕິ ກາມຣາຄານຸສຍຏ຺ຐານຠູຕາ ທ຺ເວ ເວທນາ.

ອຎ຺ເຎສຸ ທ຺ວີຫິ ເວທນາຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ. ປິຍຣູປສາຕຣູເປສູຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພມຘຸຣສຠາເວສຸ. ວິເສສນຎ຺ເຈຕໍ ຣູປາທີນໍ ສພ຺ພທ຺ວາຣສພ຺ພປຸຣິເສສຸ ອິຏ຺ຐຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕາຍ ກຕໍ. ສາຕສນ຺ຕສຸຂຄິທ຺ຘິຍາຕິ ສາຕສຸເຂ ສນ຺ຕສຸເຂ ຈ ຄິຊ຺ຌນາກາເຣນ ອຠິກງ຺ຂນາກາເຣນ. ຕຕ຺ຖ ສາຕສຸຂໍ ກາຍິກໍ, ສນ຺ຕສຸຂໍ ເຈຕສິກໍ. ສາຕສຸຂໍ ວາ ກາຍິກສຸຂໍ, ສນ຺ຕສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂໍ. ຕຖາ ຈາຫຸ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໔໔; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໒໗). ປຣິຕ຺ຕໍ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ສຸຂໍ ສາຕສຸຂໍ, ອໂນຬາຣິກໍ ສນ຺ຕສຸຂໍ. ປຣິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເວທນາຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ໂສຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ເວທນາສຸ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕີຕິ ເວທນາເປກ຺ໂຂ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາ ປຸຕ຺ຕາເປກ຺ຂາຍ ຘາຕິຍາ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນປ຺ປວຕ຺ຕິ, ສຍນສງ຺ຂາຕາ ປວຕ຺ຕິ ຈ ກາມຣາຄສ຺ສ ນິກາມນເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ອຠິລປຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ຕສ຺ສ, ເອວໍ ປຏິຆານຸສຍາທີນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈກຣຓເມວ ທຸກ຺ຂເວທນາທີສຸ ອນຸສຍນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸສຍນວຈເນນາຕິ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສຍນວຈເນນ. ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສູຕິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ວເສນ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ອນິຏ຺ຐາທີສຸ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສູຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຫິ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫຓໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທີສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຸສຍເນ. ກາມສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຠວາທີນນ຺ຕິ ກາມສ຺ສາທຠວສ຺ສາທວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຣູປາຣູປຠວານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເວທນາຕ຺ຕຍຘາຕຸຕ຺ຕເຍສຸ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ທຸກ຺ຂປຏິຆາໂຕ ທຸກ຺ເຂ ອນຠິຣຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອນິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ. ມຫຄ຺ຄຕາ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປາຣູປຠວາ, ອນຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ຠວຣາໂຄອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍອວິຊ຺ຊານຸສຍາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານປຸຈ຺ຉາຍໍ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ. ກາມຣາໂຄ ປນ ຍຕ຺ຖ ນານຸເສຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນາຣູປາຣູປຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕຕິ ຕສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ເສ ວິຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຸ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຫນ຺ຕູຕິ ຕາສໍ ເວທນານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ປນ…ເປ… ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຕິປິ ກາມຣາຄານຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐາເນ ຕໍ ປນ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເວທນາທ຺ວຍຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ເວທນາທ຺ວຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸໍ ນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ນານຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ນານຸເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອວິຠາຄໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ອນຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ອນຸເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ອວິຠາຄໂຕວ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ. ອວິຠາຄໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຆສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິເສເສນ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອວິເສເສນາຕິ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ. ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອວຍວານໍ ສມູຫວເສນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕ຺ເວວ ຄເຫຕ຺ວາ. ‘‘ອວິເສເສນ ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ອນຸກຑ຺ຒຕິ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຄຫສ຺ສິຕາທິວິຠາຄສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂທມນສ຺ເສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ວາ ປຏິເຆ. ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິອາທິນາ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖມິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ນ ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທາຫຏໍ, ຕຖາ ອິຘ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຐານໍ ກຖມວິໂຣໂຘຕິ ອາຫ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ເຫສາ, ສາ ປນ ປຣິຍາຍເທສນາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ເອວ. ຣາຄານຸສໂຍຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍໂຕ ‘‘ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມາ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານຎ຺ຈ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ໂລກິຍາ…ເປ… ນານຸເສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕຕິ ສຠາເວເນວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອນຸສຍຍມເກ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ຕໍປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕຕິ ເຕສໍ ປຏິຆາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ. ນ ເກວລໍ ມຄ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ, ອຖ ໂຂ ພລວວິປສ຺ສນາສພ຺ຠາວໂຕປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍສມຸຄ຺ຆາ…ເປ… ຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ.

ອິທານິ ຍເທຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸສຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພຘມ຺ມວເສນ ວາ ສິຍາ ຄຫຓວິເສເສນ ວາຕິ ທ຺ເວ ວິກປ຺ປາ, ເຕສຸ ປຐມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍນຏ຺ຐາເນ ສຕີ’’ຕິ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ຍມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທິ ສິຍາຕິ ຍທິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ສິຍາ. ເອຕສ຺ສປີຕິ ທິຏ຺ຐານຸສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສປິ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ກາມຣາຄສ຺ສ ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ປນາຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕໍນິນ຺ນຕາຍາຕິ ອສຕິປິ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓ ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄາທໂຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິນ຺ນາ, ຕໍ ເຕສໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕີ’’ຕິ. ອຖ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທາຫຣຓວເສນ ນິຣູປນໍ. ທຸກ຺ເຂ ປຏິຫຎ຺ຎນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ, ນາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ປຏິຆສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາລມ຺ພິຕໍ ຣູປາທິ ສຸຂເວທນາ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ປຏິຆສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ທຸກ຺ຂນິນ຺ນຕາຍ ທຸກ຺ຂເມວ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ. ທຸກ຺ຂາທີສຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ກາຍກິລມນທຸກ຺ເຂ ທານານຸຠາວາທິເກ ຈ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມໂຓປິ ໂລໂຠ ‘‘ເອວໍ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ສຸຂາຠິສງ຺ຄວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຸຂຸເປກ຺ຂາເຠທໍ ສາຕສນ຺ຕສຸຂທ຺ວຍເມວ ອສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ, ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂາທິ, ຕສ຺ມາ ຠວຣາຄ…ເປ… ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈາຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປໍເຍວ ອຸປພ຺ຣູຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄສ຺ສ ສຸຂຊ຺ຌາສຍຕາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິສມຊ຺ຌາສຍຕາ ວິຍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຕສໍ ຣາຄປຏິຆານໍ ນານານຸສຍຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ອສຕິປິ ຄເຫຕພ຺ພເຠເທ ຄຫຓວິເສເສນ ອນຸສຍນຏ຺ຐານສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ. ‘‘ຍຕ຺ຖ…ເປ… ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຄເຫຕພ຺ພເຠເທນ ຫິ ຣາຄປຏິຆານໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານເຠເທ ຄຍ຺ຫມາເນ ວິປາກມຕ຺ເຕ ຐາຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນປິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຣິສທ຺ວາຣານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນິຍຕນ຺ຕິ. ຍທິປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາມຣາຄານຸສຍຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຍຖາ ປນ ສຸຂຸເປກ຺ຂາສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ໂທມນສ຺ເສນ ສຫ ປວຕ຺ໂຕ ໂທໂສ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ປຏິຆານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລໂຠປິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ປຏິເສຘນຕ຺ໂຖ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ອິຕຣຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຫິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິຆານຸສຍຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ-ກາຣສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖຕາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ອຠາວຕ຺ຖຕໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາສງ຺ກຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠວຣາຄສ຺ສປິ…ເປ… ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ກາມຣາຄສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ກາມຣາໂຄ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ຍທິ ‘‘ຠວຣາໂຄ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຠວຣາຄສ຺ສປິ…ເປ… ຠເວຍ຺ຍ. ຕໂຕ ຈ ກາມຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຠວຣາຄສ຺ສ ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ຠເວຍ຺ຍ, ກາມຣາຄໂຕ ຈ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິເສໂສ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ສຫຊາຕານຸສຍວເສນ ນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓວິເສເສນາຕິ ຣູປາຣູປຘາຕຸສງ຺ຂາຕອາຣມ຺ມຓວິເສເສນ. ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາມຣາຄໂຕ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ເທສນາ ກຕາຕິ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ເອຕ຺ຖ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາ ກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫຊາຕເວທນາວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວາໂຣ

໑. ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໓. ປວຕ຺ຕາວິຣາມວເສນາຕິ ອນຸສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິຣາມວເສນ, ອວິຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອນຸສຍານໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄເນວ…ເປ… ປຸພ຺ເພ’’ຕິ.

໒໐. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການຎ຺ຈ ຐານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ’’ຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ປກຕິຍາ ສຠາເວນ. ສຠາວສິທ຺ຘາ ຫິ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ປກຕິຍາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຫາເນນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ. ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມີນໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອນາຄາມິອຣຫນ຺ຕານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣ. ປຸຣິມນເຍຕິ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນເຍ. ໂອກາສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອິຘ ປນ ທຸກ຺ຂເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຉິມນເຍຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນເຍ. ອໂນກາສຕາ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານຕາ.

ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໖-໑໓໑. ‘‘ສານຸສໂຍ, ປຊຫຕິ, ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ກາມຣາເຄນ ສານຸສໂຍ, ກາມຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ກາມຣາຄໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອນຸສຍສມງ຺ຄິຠາເວນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຘມ຺ໂມ. ຠວວິເສເສນ ວາຕິ ເກວເລນ ຠວວິເສເສນ ວາ. ອິຕເຣສູຕິ ປຏິຆານຸສຍາທີສຸ. ຠວານຸສຍວິເສເສນ ວາຕິ ກາມຠວາທິຠວວິສິຏ຺ຐານຸສຍວິເສເສນ ວາ. ສານຸສຍຕານິຣນຸສຍຕາທິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຫານາປຫານປຣິຎ຺ຎາປຣິຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ຠວວິເສເສ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸສຍານໍ ອປ຺ປຫານນ຺ຕິ? ນ ຕໍ ອນຸສຍກຕໍ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໂຕ ອໂນກາສຕາຍ ຈາຕິ ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ສຸຂອຸເປກ຺ຂາສຸ ເວທນາສຸ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ…ເປ… ອນຸສຍານ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸສຍໂນກາໂສ ອໂນກາໂສ, ຕສ຺ສ ປນ ສານຸສຍຕາທິເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸສຍສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິຣນຸສຍຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປ຺ປຫານາປຣິຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຣິຊານນໍ ສມຕິກ຺ກມນນ຺ຕິ ປຣິຎ຺ຎາວາເຣປິ ‘‘ອປາທາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕຕິ ອນຸສຍນຏ຺ຐານເຫຕຸ. ‘‘ອນນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິມິຕ຺ຕາປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສານຸສຍວາເຣ ນິມິຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ອປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ຕໂຕ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ປາຬິປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຕໂຕ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ. ເອວມາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິຎ຺ຎາວາຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ເຫຕຸອຕ຺ເຖເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ ‘‘ຍໂຕ ວາ ປນ ມານານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ, ຕໂຕ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທິນາ ສຣູປໂຕ ອນຸສຍນຏ຺ຐານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕທຕ຺ເຖຕິ ຕໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ ອຕ຺ໂຖ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ຕທຕ຺ເຖ. ‘‘ອນຸສຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ. ປມາທລິຂິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ເນ ວຸຈ຺ຈມາເນ. ຍຖາ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄທີປກຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣເຫ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນ ຫິ ອປຣິຍາປນ຺ນານໍ ອນຸສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາ’’ຕິ, ໂສປິ ນ ໂທໂສ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ອນຸສຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ, ຕເທວ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕເຖວ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໂຕ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ກາມຄາຣານຸສເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕໍ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ. ຕຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານໂຕ ອນຸສຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສາ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ອາປນ຺ເນນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ເຕນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິຈ຺ຉິຕາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຠາວຕາ ຈ ປກາສິຕາ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ອປເນຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ຍໂຕ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍ, ໂສ ຕໂຕ ມານານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ຍໂຕ ຕໂຕ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ນິສ຺ສກ຺ກວເສເນວ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ…ເປ… ນ ນ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຸມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສທ຺ທວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໂຕ ສພ຺ເພສໍ ປາທກໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ນິສ຺ສກ຺ກວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໓໒-໑໙໗. ອປ຺ປຊຫນສພ຺ຠາວາຕິ ອປ຺ປຫານສ຺ສ, ອປ຺ປຫີຍມານສ຺ສ ວາ ສພ຺ຠາວາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ນ ໂສ ມານານຸສຍໍ ນິຣວເສສໂຕ ປຊຫຕິ, ໂຍ ຈ ມານານຸສຍໍ ນິຣວເສສໂຕ ປຊຫຕິ, ນ ໂສ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕິ ປເຄວ ປຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ວາ ປນ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຫານກຣຓມຕ຺ຕເມວາຕິ ປຫານກິຣິຍາສມ຺ຠວມຕ຺ຕເມວ, ນ ນິຣວເສສປ຺ປຫານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ຐເປຕ຺ວາຕິ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາທີນໍ ນິຣວເສສປຊຫນເກ ອຏ຺ຐມກາທິເກ ຐເປຕ຺ວາ. ອວເສສາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ນິຣວເສສປ຺ປຊຫນເກຫິ ອວສິຏ຺ຐາ. ເຕສຸ ເຍສໍ ເອກຈ຺ເຈ ອນຸສຍາ ປຫີນາ, ເຕປິ ອປ຺ປຊຫນສພ຺ຠາເວເນວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຈ ຍຖາວິຊ຺ຊມາເນນາຕິ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານປ຺ປກາເຣນ ປຫາເນນ ວຊ຺ຊິຕາ ຣຫິຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ເກສຎ຺ຈີຕິ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສກທາຄາມີນໍ. ປຸນ ເກສຎ຺ຈີຕິ ອນາຄາມິອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິອຣຫນ຺ຕານໍ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ກາມຣາຄວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍທ຺ວຍໍ. ເສສານນ຺ຕິ ‘‘ເສສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລານໍ. ເຕສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນຸສຍານໍ. ອຸຠຍາປ຺ປຊຫນສ຺ສາຕິ ກາມຣາຄວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາປ຺ປຊຫນສ຺ສ. ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຍສໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ປຫີໂນ, ເຕສໍ ຕສ຺ສ ປຫີນຕາ, ເຍສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸຠຍປ຺ປຫີນໍ, ເຕສໍ ຕທປ຺ປຊຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ປນ ນ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ກາຣຓວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ເກວລໍ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຫິຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມຣາຄານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ, ເອວມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ‘‘ເສສປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາຣຓໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຣຓຠາວສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ‘‘ອຸຠຍາປ຺ປຊຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ປຫີນາປ຺ປຫີນວເສນ ກາຣຓໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຫີນານໍເຍວ ປນ ວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສໍສຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫິເຕຕິ ສໍສຍຕ຺ເຖນ ປເທນ ສງ຺ຄຫິເຕ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕໍ ປນ ປຫີຍມານຕ຺ຕາ ‘‘ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖໔-໒໗໔. ຜລຏ຺ຐວເສເນວ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐວເສນ, ກຸໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນ. ກສ຺ມາ? ຜລກ຺ຂເຓ ຫິ ອນຸສຍາ ປຫີນາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕໍ ທີເປຕີ’’ຕິ. ປຏິໂລເມ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນປິ ເທສນາ ຄຫິຕາ ‘‘ຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ອປ຺ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ອປ຺ປຫີໂນຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ. ອນຸສຍຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປກ຺ເຂກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການນ຺ຕິ ອນຸສຍານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການໍ. ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸສຍານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປກ຺ຂຕາຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນ ຫິ ເຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປກ຺ຂສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ ໂຫນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຕາຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາປາທິຕຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນ ຫິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕໍ ອາປາທິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອາປາທີຍນ຺ຕີຕິ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຄ຺ຄຫເຓນ ສນ຺ຕານພ຺ຍາປາຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ໂກຈີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ. ນ ເກວລໍ ປຫີນວາເຣເຍວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎສຸປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸສຍ…ເປ… ຄຫິຕາ’’ຕິ ອາຫ.

໒໗໕-໒໙໖. ຍຕ຺ຖ ອນຸສໂຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣໂຫ, ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາປາທນນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາເສ ເອວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໓) ວຕ຺ວາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ປຫີຍມານາ ປຫີຍຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໔). ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕໂທກາສຕ຺ຕເມວ ກາມຘາຕຸອາທິໂອກາສຕ຺ຕເມວ ອນຸສຍານໍ ທີເປນ຺ຕິ ປຫີນາປ຺ປຫີນວຈນານິ, ຕສ຺ມາ. ອໂນກາເສ ຕທຸຠຍາວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຍສ຺ມາ ກາມຣາຄປຏິຆານຸສຍານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ໂສ ເອວ ປຫາໂນກາໂສຕິ ສ຺ວາຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນກາໂສ, ຕສ຺ມິໍ ອໂນກາເສ ຕທຸຠຍສ຺ສ ປຫານາປ຺ປຫານສ຺ສ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກາມຣາຄານຸສໂຍກາເສ ຫິ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ໂສ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຫີໂນ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີໂນ’’ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ອໂນກາເສ ຕທຸຠຍາວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມາໂນກາເສຕິ ເຕນ ກາມຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ສມາໂນກາເສ. ‘‘ສາຘາຣຓຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາມຘາຕຸຍໍ ສຸຂຸເປກ຺ຂາສຸ ປຫີໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ສມານກາເລ ປຫີໂນ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕ຺ຕາ ກາມຣາຄມານານຸສຍານໍ.

ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໒-໓໔໐. ອປ຺ປຫີນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຠາວາ ອິຘ ອນຸຄມນສຍນານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມິໍ …ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘາປິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣາມສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ມູລຏີ. ອນຸສຍຍມກ ໑). ຉ ປຏິເສຘວຈນານີຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ຈຸຕູປປາຕວິສິຏ຺ຐານໍ ປຏິເສຘນວເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນານິ, ຕໂຕ ເອວ ຘາຕຸວິເສສນິທ຺ຘາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏິເສໂຘຕິ ຫິ ອິຘ ສຕ຺ຕາປຏິເສໂຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ປນ ນ-ກາເຣ ນາຍໍ ໂທໂສ. ອິມໍ ນາມ ຘາຕຸໍ. ຕໍມູລິກາສູຕິ ປຏິເສຘມູລິກາສຸ. ເອວຎ຺ຫີຕິ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປຐມໂຍຊນາຍ ສຕິ. ນກາມຘາຕຸອາທີສຸ ອຸປປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕເນເນວ ນກາມຘາຕຸອາທິຄ຺ຄຫເຓນປິ ຘາຕຸວິເສສສ຺ເສວ ຄຫິຕຕາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພາ. ວິຠາໂຄ ປເນຕ຺ຖ ທຸວິໂຘ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິຘາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຈ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ຍຖາ ອວຸຕ຺ເຕ ຠງ຺ຄາຠາວສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຕຍິທໍ ‘‘ກຕິ ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ’’ຕິ ເອຕທເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຕທປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຈ຺ຉາເປກ຺ຂຎ຺ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ.

ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸສຍຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຈິຕ຺ຕຍມກໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໖໒. ສຣາຄາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຍສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ຍສ຺ສ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາໂຣ, ຕາວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຸສລາທີຕິ ປນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຍສ຺ສ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ຍສ຺ສ ສຣຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວາໂຣ, ຕາວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ສຣາຄາທິກຸສລາທີຫີຕິ ສຣາຄາທີຫິ ອວິມຸຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ, ກຸສລາທີຫິ ອຣຓນ຺ເຕຫິ ປເທຫິ ມິສ຺ສກາ ວາຣາ. ສຸທ຺ຘິກາຕິ ເກວລາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຣາຄາທີຫິ ກຸສລາທີຫິ ຈ ອມິສ຺ສກາ. ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ໂສຬສ ປຸຄ຺ຄລວາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂສຬສວິເຘ ສຣາຄາທິມິສ຺ສກຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເອວ ເອກຊ຺ຌໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂສຬສ ປຸຄ຺ຄລວາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘມ຺ມປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມວາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ເມ ຈ ອນາມສິຕ຺ວາ ໂສຬສສຸປິ ຐາເນສຸ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຸຄ຺ຄເລ ເອວ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ໂສຬສ ປຸຄ຺ຄລວາຣາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍສຄ຺ຄວເສນາຕິ ສໍສຊ຺ຊນວເສນ ເທສນາຍ ວິມິສ຺ສນວເສນ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕກາລາ ຈ ກຖໍ ສໍສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ. ເສສານມ຺ປິ ວາຣານນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທຸປ຺ປນ຺ນວາຣາທີນໍ. ຕໍຕໍນາມຕາຕິ ຍຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປາທອຸປ຺ປນ຺ນຠາວາມສນໂຕ ອຸປ຺ປາທອຸປ຺ປນ຺ນວາໂຣຕິ ນາມໍ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ເສສວາຣານມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍຕໍນາມຕາ ປາຬິອນຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຖາຣູປສ຺ເສວາຕິ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ເອວ. ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂຓໍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍປກາຣ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌມານາກາຣສ຺ສ ‘‘ເອວໍປກາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໖໕-໘໒. ທ຺ວຍເມຕນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາປຄເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ນາມ, ຕເທວ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ອນຕີຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ. ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ປກາຣນ຺ຕເຣນ ປນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປຐມປກ຺ຂໍ ວິຠາເວຕິ. ວິຠຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈາ’’ຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວິຠຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸຠຍສ຺ສປິ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ເຍນ ປກາເຣນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຸຄ຺ຄລວາໂຣ ເຫໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຠາວໂຕ. ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທິ ອເນກຈິຕ຺ຕວເສນາຍໍ ຍມກເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ…ເປ… ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິເສໂຘ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຕຖາຣູປໍ, ຍທວຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາທິປຣິຍາເຍຫິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕທວຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໓-໑໑໓. ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລວາຣຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາຣສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລວາຣຕ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ…ເປ… ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ອຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ສິຍາ. ນ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຄຫິໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຠາວໂຕ. ເຕ ຈ ປນ ສພ຺ເພ ປຸຄ຺ຄລາ. ນິຣຸຊ຺ຌມານກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ຕາຕິ ນິຣຸຊ຺ຌມານກ຺ຂຓາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕີຕຈິຕ຺ຕາ. ຕຖາ ທຸຕິຍຕຕິຍາຕິ ຍຖາ ປຐມປຎ຺ໂຫ ອນວເສສປຸຄ຺ຄລວິສຍຕ຺ຕາ ປຏິວຈເນນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕຖາ ຕໂຕ ເອວ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຫາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປນ ປຎ຺ໂຫ ເອວໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕວເສນ ປຸຄ຺ຄລວວຕ຺ຖານໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ອຕີຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ. ປຸຣິມສ຺ສາຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ‘‘ໂນ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມາທິໂກ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄຕິ ທຸຕິຍປຎ຺ຫາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍຂຓວີຕິກ຺ກມາວີຕິກ຺ກມທສ຺ສນວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ຍຖາຣຫໍ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາເຣ. ປຸຄ຺ຄລວິສິຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິປິ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຘານາ ປຸຈ຺ຉາ ປຸຄ຺ຄລວາຣຕ຺ຕາ. ອຖາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຘານາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເສສນຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ອຸຠຍຖາປິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອນວເສສປຸຄ຺ຄລວິສຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ປນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກສ຺ມາ ນິໂຣຘກ຺ຂຓ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ຂຓໍ ນິໂຣຘກ຺ຂຓໍ ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕກາລໍ ກິໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໔-໑໑໖. ສຣາຄປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຣາຄຈິຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕສຸ ຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ. ໂສ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນາຄາມີ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ນິໂຣຘາສມງ຺ຄິຕາຍ. ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ອິທານິ ນິໂຣຘໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ປນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ອິຕເຣສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຣາຄປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໍ ວີຕຣາຄຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານໍ ອິຕຣເສກ຺ຂານຎ຺ເຈວ ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຘມ຺ມຍມກໍ