ຣູປວິຠຕ຺ຕິ

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໙໔. ປຖວີອາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ວິຍ ນ ເຫຕຸອາທິຠາໂວປິ ສາຘາຣໂຓຕິ ນ ເຫຕູສຸ ວິຠຊິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານວິຠາຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຠາຄາຠາວທສ຺ສນສຣູປທສ຺ສນເມວ ນິທ຺ເທໂສ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ວິຠາຄຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິປິ ຫິໂນຕິ ເອເຕນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ກຸສລາທິໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ອໂລຠາທໂຍ ເກວລໍ ເຫຕຸປທວຈນີຍາ, ກາຣຓຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປນ ມຫາຠູຕາທໂຍປິ ເຫຕຸ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍາຕິ ມູລຏ຺ຐວາຈິນາ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸເຫຕູ’’ຕິ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນໂຕ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ມູລຕ຺ເຖນ ອຸປກາຣກຘມ຺ມາ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໐໕໙-໑໐໖໐) ປຏ຺ຐາເນ ຈ ເຕເຍວ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ມູລເຫຕຸ ປຈ຺ຈຍເຫຕູຕິ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຫິໂນຕິ ເອເຕນ, ເອຕສ຺ມາ ວາ ຜລໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຫຕຸ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ທານໍ ອນານຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຫຕຸສທ຺ທປຣິຍາຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຠູຕຕ຺ຕຍນິສ຺ສິຕານິ ຈ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸມຫາຠູຕນິສ຺ສິຕໍ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ສພ຺ພທາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພາກາຣໍ ຈຕຸມຫາຠູຕເຫຕຸກໍ ມຫາຠູຕານິ ຈ ອນາມຏ຺ຐເຠທານິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ.

ກມ຺ມສມາທານານນ຺ຕິ ສມາທານານໍ ກມ຺ມານໍ, ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມານໍ ວາ. ອຎ຺ເຎສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວິປາກສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທີສຸ.

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ວຈີ…ເປ… ມໂນ…ເປ… ວິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍສຸຈຣິຕສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໑; ວິຠ. ໘໐໙),

‘‘ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ, ຍທິທໍ ຫີນປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) – ເອວມາທິວຈນໂຕ ກມ຺ມໍ ວິປາກສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕໍ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປາກນິຍາມກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຍເຍວ ຐານໍ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສຠາວໂຕ. ນ ຫິ ເຕຫິ ວິນາ ໂກຈິ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ຄຕິ…ເປ… ນິປ຺ຜາທິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຘານໍ ກາຣຓໍ. ອນຎ຺ຎສຠາວໂຕຕິ ເຫຕຸອາທິສຠາວາຠາວໂຕ.

ຣຸປ຺ປນໍ ຣູປໍ. ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປຖວີອາທິອຕ຺ໂຖເຍວ ຣຸປ຺ປຕີຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຣູປີຣູປຠາວໂຕ’’ຕິ. ເອຕໍ ສຠາວນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ສຕິ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ຣູເປ ນິຍເມຕິ ຣູປສ຺ເສວ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ນ ຣູປໍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ກາລເຠທວເສນ ອຕໍສຠາວສ຺ສປິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນ ຣູປໍ ຕຕ຺ຖ ນິຍນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິ ຫີຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ຣູປສ຺ເສວ ນິຍນ຺ຕພ຺ພຕາຠາວໍເຍວ ວິວຣຕິ. ເອຕເມວາຕິອາທິນາ ອຸທ຺ເທເສນ ນິທ຺ເທສໍ ສໍສນ຺ເທຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອຕເມວ ຣູເປ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຠາວໍ ນິຍເມຕພ຺ພໍ ນິທ຺ເທເສ ເອວ-ສທ຺ເທນ ນິຍເມຕິ ອວຘາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂມຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ສຕິ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ນິຍນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ນິຍໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຣູເປ ອຕ຺ຖິ ເອວ ຣູປສ຺ເສວ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ວິສິຏ຺ຐກາລສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອວຘາຣຓໍເຍວ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂມ, ໂສ ຣູເປ ອຕ຺ຖິເຍວ ສມ຺ຠວຕິເຍວ, ນ ອຣູເປ ວິຍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກາລເຠທນ຺ຕິ ກາລວິເສສໍ. ອນາມສິຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອນາມຏ຺ຐກາລເຠທໍ ຕໂຕເຍວ ອຣູເປຫິ ສມານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອເຕນ ກາລເຠທາມສເນນ ວິເສເສຕິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ເມວາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຕມານກາລິກໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕສຠາວໍ, ຕໍ ຍຖາສກໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວເມວ, ນ ເຕຫິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ນາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓນິຍມາຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ເອວໍ ອວິປຣີເຕ ອຕ຺ເຖ ວິຠາວິເຕປິ ໂຈທໂກ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາປຕ຺ຕິໍ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອກີຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ‘‘ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາໂວເຍວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິສຍນ຺ຕເຣ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ນ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ປນ ຣູປສ຺ສ ຉວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ຍຖາສກໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາວ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເອກໂຕ ສງ຺ຄຫຓວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ຉຬາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕາທິອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານສ຺ສ ວິສຸໍ ອສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນ ເອກີຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປຐມຊ຺ຌານາທິໂຕ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ຉຬາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອຣູປໂຕ ຣູປສ຺ສ ວິສຍວເສນ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປ …ເປ… ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ຣູເປ ນິຍເມຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ຣູປໍ ຕສ຺ມິໍ ນິຍເມຕພ຺ພໍ, ອນິຍຕເທໂສ ຈ ເອວ-ສທ຺ໂທຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຏ. ໕໙໔) ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຉຫິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ໂທສມາຫ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐານໂຍຊເນນ ກາຈິ ອິຏ຺ຐສິທ຺ຘິ, ອຖ ໂຂ ອນິຏ຺ຐສິທ຺ຘິເຍວ ສພ຺ພຣູປສ຺ສ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓນິຍມາທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ນິຍເມ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຸປ຺ປ…ເປ… ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ຈ ໂສຕປຕິຕຕາຍປິ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຣູປໂຕ ວິຘຸຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ຎາຓສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຸຣິມຎາຓໍ ວຕ຺ຖຸກາຣຓນ຺ຕິ ຎາຓວຕ຺ຖຸ. ‘‘ສຊາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສ-ກາໂຣ ສມານສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມານຊາຕິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານຊາຕິຕາ ຈ ສມ຺ມາວາຈາທີນໍ ສີລນຕ຺ໂຖ ເອວ. ເອເຕນ ສມານສຠາວຕາ ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອວິກ຺ເຂປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐານຸສ຺ສາຫນານິ ວິຍ ເຕສໍ ອວິກ຺ເຂໂປປິ ອຕິສເຍນ ອຸປກາຣໂກຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ໂຎປກາຣວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ເອເຕສໍເຍວ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ. ຍໍ ປນ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໘) ຈ ‘‘ວາຍາມສຕິໂຍ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສມາຘິສຠາວຕໍ ເຕສໍ ສມາຘິສ຺ສ ອຸປກາຣກຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຈ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມາຘິເຍເວຕ຺ຖ ສຊາຕິໂຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໘; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫຕິ ສມາຘິຕທຸປກາຣກຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ວິສຍສຠາວາວຄ຺ຄຫຓໍ ປຏິເວໂຘ, ອປ຺ປນາ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫນິປາໂຕ ຕທວຄາໂຫເຍວາຕິ ‘‘ປຏິເວຘສທິສໍ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວຘສ຺ສ ຕທາຫນນປຣິຍາຫນນມນຸຄຸຓຕາຍ ສມານນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິຕກ຺ການໍ ກິຈ຺ຈສຣິກ຺ຂຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.