ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓຠາໂວ. ສນ຺ນິເວໂສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປກຣຓານໍ ຕທວຍວານຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖານໍ. ສາຄເຣຫິ ຕຖາ ຈິນ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວວິຊານນຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາຄຣາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊລສາຄຣາທີຫິ ສຫ ນຍສາຄຣວິຈາໂຣ. ‘‘ສຕຠາເຄນ ສຫສ຺ສຠາເຄນ ຘມ຺ມນ຺ຕຣາ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເທເສສີ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາເຠເທຫິ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວກຖາ ເທສນາຫິ ຄມ຺ຠີຣຕາ.

‘‘ເອວໍ ເຕມາສໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາກາເລ ຠຄວໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ຍາປິຕາກາຣວິຈາໂຣ ເທສນາ…ເປ… ຄຫຓໍ. ຕຖາ ເຖຣສ຺ສ…ເປ…ປິ ຈາຕິ ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ ວາຈນາມຄ຺ໂຄ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ອຠິຘມ຺ເມ ວາຈນາມຄ຺ຄສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສມ຺ພນ຺ຘິຕຕາ ຕສ຺ສ ຈ ເຕເນວ ອຸປ຺ປາທິຕຕາ. ໂຍ ຫິ ຠຄວຕາ ເທວຕານໍ ເທສິຕາກາໂຣ, ໂສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວາຣນຍຕນ຺ຕິຕາຍ ອນນ຺ໂຕ ອປຣິມາໂຓ ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາຈນາໂຍຄ຺ໂຄ, ໂຍ ຈ ເຖຣສ຺ສ ເທສິຕາກາໂຣ, ໂສ ອຕິສໍຂິຕ຺ຕຕາຍ. ນາຕິສງ຺ເຂປນາຕິວິຕ຺ຖາຣຠູໂຕ ປນ ປາຐນໂຍ ເຖຣປ຺ປຠາວິໂຕ ວາຈນາມຄ຺ໂຄຕິ.

ວຈນຕ຺ຖວິຊານເນນາຕິອາທິນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທິປທານຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມ-ສທ຺ທວິຈາຣສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘມາຫ. ‘‘ເຍ ເຕ ມຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ສິກ຺ຂິຕໍ ສິກ຺ຂິໍສຸ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ອຠິຘມ຺ເມ ນານາວາທາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ ກິຎ຺ຈາປິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ‘‘ອຠິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ຈ ສມາຘິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ເອວ ປນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຘິກາ ປາຬີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມພ຺ຍຠິຈາຣຠາເວນ ວິເສສໂຕ ອຠິຘມ຺ໂມ ວິຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕປິ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂຍ ໂວ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໖) ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ອຕິເຣກວິເສສຏ຺ຐາ ຠິນ຺ນສຠາວາ ຍໂຕ ເຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຘິກວິຈິຕ຺ຕປຣິຍາເຍຫິ ໂພຘິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມາຕິເຣກຘມ຺ມວິເສສຏ຺ເຐຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ເອກວຈເນນາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ…ເປ… ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ’’ຕິ.

ປໂຍຄເມວ ນາຣຫຕິ ອຸປສຄ຺ຄ-ສທ຺ທານໍ ຘາຕຸ-ສທ຺ທສ຺ເສວ ປຸຣໂຕ ປໂຍຊນີຍຕ຺ຕາ. ອຖາປິ ປຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຕິມາລາທີສຸ ອຕິ-ສທ຺ທາທໂຍ ວິຍ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ‘‘ອຕິມາລາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາສວເສນ ອນາວິຠູຕາຍ ກມນກິຣິຍາຍ ວິເສສໂກ ອຕິ-ສທ຺ໂທ, ນ ມາລາຍ, ເອວມິຘາປິ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ນ ຘມ຺ມວິເສສໂກ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ຫິ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ອິທໍ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ, ອຕ຺ເຖ ອຸປສຊ຺ຊຕີຕິ ວາ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິຉຕ຺ຕາທີສຸ ຫິ ອຕິ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ກລ຺ຍາໂຓ ປູຊິໂຕ ວາ ປຸຣິໂສ ອຕິປຸຣິໂສຕິ ຠວຕິ, ເອວໍ ອຕິເຣກວິເສສຏ຺ຐານມ຺ປິ ກລ຺ຍາຓປູຊິຕຕ຺ຖຠາວສມ຺ຠວໂຕ ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປູຊິຕໍ ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອຕິຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ທນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກລ຺ຍາຓປູຊິຕຠາວາ ຫິ ຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຄຸຓວິເສໂສ ເຈສ ຍທິທໍ ປມາຓາຕິເຣໂກ ຈ ວິຈິຕ຺ຕຣູປຕາ ຈ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ອກິຣິຍາຍປີ’’ຕິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ຠວຕິ. ຍຖາ ຈ ອຕິຉຕ຺ຕາທີສຸ, ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມ-ສທ຺ເທປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ນິປາຕາຕິ. ຕພ຺ຠາວທີປກຕ຺ຕາຕິ ອຕິເຣກວິເສສຠາວທີປກຕ຺ຕາ.

ເອກໂຕ ອນາຄຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເອກໂຕ ອາຄຕານໍ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ຉ ອິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໕-໔໙໖) ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາເວນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເອກສຸຕ຺ຕຠາເວນ ອນາຄຕານໍ ພາວີສຕິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເອກໂຕ ອາຄມນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເອກໂຕ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພຎ຺ຈ ອນາຄຕາ ຫິ ຠູມນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທປຏິສມ຺ຠິທາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ອາຄຕານິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ຕຖາ ນ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເວຣມຓີນໍ ວິຍ ປນ ສຠາວກິຈ຺ຈາທິວິຠາຄວິນິມຸຕ຺ໂຕ ພາວີສຕິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມາໂນ ວິຠຊນປ຺ປກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ສິຍາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

ຍທິປິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ປນ ປວຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ ເຫຕຸອາທິຠາໂວ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຄຸຓີຠູຕາ ເຫຕຸເຫຕຸຜລຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕິອາທິ ອຸທ຺ເທເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານໍເຍວ ຂນ຺ຘາທີນໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄາທີສຸ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິເກ. ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ປາຓາຕິປາຕາ…ເປ… ປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓີຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ອຎ຺ໂຎ ປນ ເວຣມຓີນໍ ວິຠຊິຕພ຺ພປ຺ປກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ອຕີຕານິຈ຺ຈາທິວິຠາໂຄ ເວຣມຓີນໍ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕພ຺ພເສເນວ ວິຊານິຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ປນ ອຎ຺ໂຎ ອຠິຘມ຺ມນຍວິຘຸໂຣ ເວຣມຓີນໍ ວິຠຊິຕພ຺ພປ຺ປກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອນຸປທຘມ຺ມສມ຺ມສນກຖາຍໍ ນ ເວຣມຓິໂຍ ອຸທ຺ຘຏາ.

ນນຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີຘາຕຸກຖາທີນມ຺ປິ ວເສນ ອຠິຘມ຺ມປາຬິຍາ ອຕິເຣກວິເສສຠາໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂສ ປນ ເອກນ຺ຕອຠິຘມ຺ມນຍນິສ຺ສິໂຕ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ສິທ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ເອເຕນ ວາ ນິທສ຺ສເນນ ໂສປິ ສພ຺ໂພ ເນຕພ຺ໂພ. ອຠິຘມ຺ມນຍສາມຎ຺ເຎນ ວາ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເກຫິ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຫວາຣາຕິ ປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປາຬິນຍາ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ເອວ. ອເປກ຺ຂາວສິກຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຫນ຺ຕຠາວສ຺ສ ຍໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ ມຫາຘາຕຸກຖາຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄວຈນວເສນ ອວເສສາ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມຫທເຍ ອາຄຕຕນ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຫທຍ…ເປ… ອາຄຕຕນ຺ຕິໂຕ ຣູປກຓ຺ຑຘາຕຸວິຠງ຺ຄາທີສຸ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຘາຕຸກຖາຍໍ ອາຄຕຕນ຺ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ຘາຕຸກຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ມຫາຘາຕຸກຖາ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມຫທເຍ ອາຄຕຕນ຺ຕິໂຕ ຘາຕຸກຖາຍໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຘາຕຸກຖາຍ ອາຄຕຕນ຺ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍປຎ຺ຈກສ຺ສ, ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໍ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ເທສາທິອນາມສເນນ ຣູປາທິສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຘມ຺ມປ຺ປເຠທໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐເມວ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຸປລພ຺ຠຕິ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕາຍ ປຏິກ຺ເຂປຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ, ຕຖາ ສພ຺ພທາ ສພ຺ເພສູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍທິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທໂຍ ຄຫິຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍນ, ອຖ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐນິສ຺ສຍໍ ອຸປລກ຺ເຂຕິ. ເອເຕຫີຕິ ເອເຕຫິ ວຈເນຫິ. ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐເທສກາລປ຺ປເທເສຫິ ກຖໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐາທີນໍ ປເທໂສ ເອກເທສຠູໂຕ ສພ຺ໂພຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ? ປເທສານໍ ປຸຖຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສພ຺ເພສຸ ປເທເສສູ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ເຠທາມສນວເສນ ຈາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ປວຕ຺ໂຕຕິ ນ ປຸຣິເມຫິ ອວເສໂສ.

ອຸປລພ຺ຠຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາຕິ ເອກນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎາຄ຺ຄຫຓປຏິກ຺ເຂປຄ຺ຄຫຓນິຄ຺ຄຓ຺ຫນານໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປຏິຎ຺ຎາຐປນນິຄ຺ຄຫປາປນາໂຣປນານຎ຺ຈ ວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຕນ຺ຕິ ປຐມປຎ຺ຈກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ເອໂກ ອວຍໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ເນຕພ຺ພໍ. ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ສຸນິຄ຺ຄຫຠາວໍ ອິຈ຺ຉໂຕ ສກວາທິໂນ ‘‘ຕ຺ວໍ ເຈ ປນ ມຎ຺ຎສິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໓) ປຏິຎ຺ຎາຐປເນນ, ເຕນ ‘‘ຕວ ຕຕ຺ຖ ເຫຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເຫວໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ເຫວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ອຖ ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໒) ປຣວາທິໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິກມ຺ມໍ ຍຖາ ສກວາທີ ນ ນິພ຺ເພເຐຕິ, ເອວໍ ກຣຓໍ ປຏິກມ຺ມເວຐນໍ. ປຣວາທິໂນ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ທຸປ຺ປຏິກມ຺ມຠາວໍ ອິຈ຺ຉໂຕ ສກວາທິໂນ ຕໍນິທສ຺ສເນນ ‘‘ເອໂສ ເຈ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິໂຕ ເຫວ’’ນ຺ຕິ ປຏິກມ຺ມນິທສ຺ສເນນ, ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ…ເປ… ປຣມຕ຺ເຖນາຕິ (ກຖາ. ໑). ໂນ ຈ ມຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ເຫຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເຫວໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ເຫວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ອຖ ອມ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ໂຫມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕) ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິຕຠາວທສ຺ສເນນ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາວກຣຓໍ ນິຄ຺ຄຫນິພ຺ເພຐນໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຍໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ເຍ ກເຕ ນິຄ຺ຄເຫ ເສ ນິຄ຺ຄເຫ ທຸກ຺ກເຏ ສຸກເຕ ປຏິກມ຺ເມ ສຸກຕາ ປຏິປາທນາ’’ຕິ ສກວາທິໂນ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ, ອນິຄ຺ຄຫຠາວາໂຣປເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ສຸປຏິກມ຺ມຠາວກຣເຓນ ຈ ສກວາທິໂນ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ເຉໂທ ວິນາສນໍ ປຸຄ຺ຄລວາທນິເສຘນວເສນ ສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມຕາຍ ອນຸໂລມນວເສນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕພ຺ພິໂລມນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈໂກ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ທຸຕິຍປຎ຺ຈໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕທາຘາໂຣຕິ ເຕ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖາ ຣູປາທໂຍ ອາຘາຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທາຘາໂຣ. ເອເຕນ ‘‘ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍປກາໂຣ ປຸຄ຺ຄລວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ວາ ອາຘາຣຠູໂຕຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຕ຺ຕນິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍປກາໂຣ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ເຕຫີຕິ ເຕຫິ ຣູປາທີຫິ ວິນາ. ອາຘາຣາເຘຍ຺ຍາທິຠາເວນ ອສໍສຏ຺ໂຐ ວິສຸໍເຍວ ວິນາ. ເຕນ ສຕ຺ຕາທິຄຸເຓຫິ ອໂວກິຓ຺ໂຓ ປຸຣິໂສຕິ ເອວມາທິໂກ. ຕໍສາມິຠູຕຕາຍ ວາ ຕທຘີນຠາເວນ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຣູປວາ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍປກາໂຣ ປຸຄ຺ຄລວາໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຎ຺ໂຎຕິ ເອເຕນ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍປກາໂຣ. ຣຸປ຺ປນາທິສຠາໂວ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ, ສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິສຠາໂວ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ. ຣູປາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອນຎ຺ໂຎ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຈ ຕທາຘາຣາທິຠູໂຕ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ ສກວາທີ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ປຸຄ຺ຄລວາທີ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຣູປາທິ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸມານໂຕ ວາ ຄາຫຍິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ກາຣກເວທກຠາວສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊມານກຕ຺ຕາ. ນາປິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຣຸປ຺ປນສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິສຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ອຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ຍເຖວ ຫິ ນ ວິນາ ອິນ຺ຘເນນ ອຄ຺ຄິ ປຎ຺ຎາປິຍຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎໍ ອິນ຺ຘນໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ສກ຺ກາ ປຏິຊານິຕຸໍ, ນາປິ ອນຎ຺ຎໍ. ຍທິ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ສິຍາ, ນ ອຸຓ຺ຫໍ ອິນ຺ຘນໍ ສິຍາ. ອຖ ອນຎ຺ໂຎ, ນິທ຺ທຫິຕພ຺ພໍເຍວ ທາຫກໍ ສິຍາ. ເອວເມວ ນ ວິນາ ຣູປາທີຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາປິຍຕິ, ນ ຈ ເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ, ນາປິ ອນຎ຺ໂຎ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ລທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລວາທີ ‘‘ນ ເຫວາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິນ຺ຘໂນປມາ ຕາວ ຍທິ ໂລກໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ, ອປຬິຕ຺ຕໍ ກຏ຺ຐາທິອິນ຺ຘນໍ ນິທ຺ທຫິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ປຬິຕ຺ຕໍ ຠາສຸຣຸຓ຺ຫໍ ອຄ຺ຄິ ທາຫກຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກາລິກໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍທິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ອນິຈ຺ໂຈ ຈ ອາປນ຺ໂນ. ອຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກຏ຺ຐາທິເກ ປຬິຕ຺ເຕ ຍໍ ອຸສຸມໍ ໂສ ອຄ຺ຄິ, ຕໍສຫຊາຕານິ ຕີຓິ ຠູຕານິ ອິນ຺ຘນໍ, ເອວມ຺ປິ ສິທ຺ຘໍ ລກ຺ຂຓເຠທໂຕ ອຄ຺ຄິນ຺ຘນານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອິນ຺ຘນໂຕ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນິຈ຺ໂຈ ຈ ອາປນ຺ໂນຕິ ພ຺ຍາຫຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປກາເຣສຸ ເອເກນ ປກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເອກຕ຺ຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄເລ ປຏິສິທ຺ເຘ ຕທຠິນິເວໂສປິ ອຍາຖາວໂຕ ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນ ຄຫິຕາກາຣສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ສກຏ຺ຐານໂຕ ຈາວິໂຕ ປຏິເສຘິໂຕ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລທິຏ຺ຐິໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລເຍວ ວາ ຕຖາ ປສ຺ສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ‘‘ສາມີ ນິວາສີ ກາຣໂກ ເວທໂກ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ’’ຕິ ອຠິນິເວສວິສຍຠູໂຕ ຫິ ປຣິກປ຺ປມຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປຏິກ຺ຂິປີຍຕິ, ‘‘ນ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໂວຫາຣປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອນນຸໂຍໂຄ ອາກາສກຸສຸມສ຺ສ ຣຕ຺ຕນີລາທິຠາວວິຈາຣຓາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ວິເສສໂຈທນາຍ ອນາປຊ຺ຊນໂຕ ປຸນ ‘‘ນ ເຫວາ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອາປຊ຺ຊນເລໂສ. ວຎ຺ຌາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ທີຆຣສ຺ສຕານຸໂຍຄສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ຎານຎ຺ຎຕານຸໂຍຄສ຺ສ ອນນຸໂຍຄຠາໂວ ເອວ ອິຘ ອວິປຣີຕຕ຺ໂຖ.

ຍໍກາຣຓາຕິ ເອເຕນ ‘‘ຍໂຕນິທານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິອໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຊ຺ຌາຈຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ. ອຠິນນ຺ທນາທໂຍ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ວາ ອຠິນນ຺ທນຊ຺ໂຌສານານິ, ຕີຫິປິ ອຠິວທນໍ ອວິເສເສນ ວາ ຕີຫິປິ ຕໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ເຈ ນຕ຺ຖິ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິນາ ອຠິນນ຺ທນາທີນໍ ອຠາວສູຈເນນ ຜລູປຈາຣໂຕ ອຠິນນ຺ທນາທີນໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠູຕໍ ມຄ຺ຄຜລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຈາມສນຎ຺ຈ ເອເສວາຕິ ອິທນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິ…ເປ… ຜລໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ຎາຍຕີຕິ ຊານ’’ນ຺ຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານເນນ ນິຣວເສສໍ ເຎຍ຺ຍຊາຕໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຕພ຺ພິສຍາຍ ຊານາຕິກິຣິຍາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ກຣຓໍ ຠວິຕຸມຣຫຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປກຣຓວເສນ, ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ວາ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊານນ຺ຕາປິ ວິປລ຺ລາສວເສນ ຊານນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ປຐມຊ຺ຌານອຣູປຊ຺ຌາເນຫິ ກາມຣູປປຣິຎ຺ຎາວາທິໂນ. ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິເຍວ ຠຄວາ ອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄຫິ ຕໍປຣິຎ຺ຎາວາທິຕາຍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວເສນ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໓, ໑໗໕ ອາທໂຍ) ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວາ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ຎາຓຠູໂຕຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາທິກໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໍ ຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ເອວໍ ຎາຓຠູໂຕຕິອາທີສຸປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາຕິສໂຍ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕຸອາທິຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ວທຕີຕິ ວຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປ-ກາຣສ຺ສ ປກຏ຺ຐຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຣໍ…ເປ… ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ເນຕາ ນິນ຺ເນຕາ.

‘‘ເອກູນນວຸຕິ ຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສຫຈຣິຍາຍ ຍຖາ ‘‘ກຸນ຺ຕາ ປຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ປາຬິປເທສານໍ ເອເກກໍ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາປິ ກິຎ຺ຈາປິ ກຸສລຕ຺ຕິກປທານິເຍວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ຈິຕ຺ຕານິ ວິຠຕ຺ຕານິ, ກຸສລຕ຺ຕິເກນ ປນ ສຠາວຘມ຺ມສງ຺ຄຫິຕານໍ ເສສຕ຺ຕິກທຸກປທານໍ ອສງ຺ຄຫິຕານໍ ອຠາວໂຕ ກຸສລຕ຺ຕິກປທຸທ຺ຘາເຣນ ນຍທສ຺ສນຠູເຕນ ອິຕຣຕ຺ຕິກທຸກປທານິປິ ອຸທ຺ຘຏາເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມາຕິກາຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ຠວຕິ.

ໂສ ຈ ຘມ຺ໂມຕິ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໖໐) ປຸຣິມາຍ ປຸຣິມາຍ ປາຬິຍາ ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມາເນນ຺ຕີ’’ຕິສທ຺ທສ຺ສ ປຏປຏາຍຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ທນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມານໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານກຣຓຎ຺ຈ ອູນປກ຺ຂິປເນນ ອຘິກາປນຍເນນ ວາ ໂຫຕິ, ອິຘ ອູນປກ຺ຂິປເນນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ‘‘ປຏ຺ຐານໍ ສມາເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ.

ພລວຕາ ຎາຓເວເຄນ ອຠິຘມ຺ມປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສປ຺ປວຕ຺ເຕນ. ພລວໂຕ ຎາຓເວຄສ຺ສ ສພ຺ພກິເລສກ຺ເຂປນວສປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ຄມ຺ຠີຣເມວ ຄມ຺ຠີຣຄຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນິຣວເສເສນາຕິ ນ ກຎ຺ຈິ ອວເສເສຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈຂີລຣຫິເຕນາຕິ ປຎ຺ຈເຈໂຕຂີລຣຫິເຕນ.

ເອກາຘິເກສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກິເລສສເຕສູຕິ ‘‘ຊາຕິມໂທ’’ຕິອາທິນາ ເອກກວເສນ ອາຄຕາ ເຕສຕ຺ຕຕິ, ‘‘ໂກໂຘ ຈ ອຸປນາໂຫ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ທຸກວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສ, ‘‘ຕີຓິ ອກຸສລມູລານີ’’ຕິອາທິນາ ຕິກວເສນ ປຎ຺ຈາຘິກໍ ສຕໍ, ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸກ຺ກວເສນ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສ, ‘‘ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈກວເສນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ, ‘‘ຉ ວິວາທມູລານີ’’ຕິອາທິນາ ຉກ຺ກວເສນ ຈຕຸຣາສີຕິ, ‘‘ສຕ຺ຕ ອນຸສຍາ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕກວເສນ ເອກູນປຎ຺ຎາສ, ‘‘ອຏ຺ຐ ກິເລສວຕ຺ຖູນີ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກວເສນ ຈຕຸສຏ຺ຐິ, ‘‘ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິອາທິນາ ນວກວເສນ ເອກາສີຕິ, ‘‘ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນີ’’ຕິອາທິນາ ທສກວເສນ ສຕ຺ຕຕິ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປ຺ປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐາຣສກວເສນ ອຏ຺ຐສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກາຘິເກສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກິເລສສເຕສຸ. ເສສາ ເຕນວຸຕາຘິກໍ ຉສຕໍ ກິເລສາ. ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕາຄຕາຫິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີຫິ ສຫ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕ຺ຕສຕໍ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຈຸທ຺ທເສກນ຺ຕາກຸສລາ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕສາຘາຣຓາ, ຈຸທ຺ທສ ກຸສລຕ຺ຕິກສາຘາຣຓາ, ອຸປຈຍາທິທ຺ວຍໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວີສຕິ ຣູປານິ ຈາຕິ ອິເມ ອສີຕິ ຘມ຺ມາ, ອິເມສຸ ຠາວທ຺ວເຍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເອກູນາສີຕິ, ພາຫິຣາ ເອກູນາສີຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕໍ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອສີຕິອຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ເຕປຎ຺ຎາສ ອຣູປຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐາຣສ ຣູປຣູປານິ, ອາກາສຘາຕຸ, ລກ຺ຂຓຣູປານິ ຈາຕິ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ປຎ຺ຎາສສຕໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ມິໍ ທສ ທສ ກິເລສາຕິປິ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ. ຕຖາ ເອຕ຺ຖ ເວທນໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ອຣູປຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐາຣສ ຣູປຣູປານິ ຈາຕິ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ ວິປສ຺ສນູປຄຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ປຎ຺ຎາສສຕໍ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທສ ທສ ກິເລສາຕິປິ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ທ຺ວາທສອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ປຐເມ ຉ ກິເລສາ, ທຸຕິເຍ ສຕ຺ຕ, ຕຕິເຍ ຉ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈເມ ຉ, ຉຏ຺ເຐ ສຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕເມ ຉ, ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕ, ນວເມ ປຎ຺ຈ, ທສເມ ຉ, ເອກາທສເມ ປຎ຺ຈ, ທ຺ວາທສເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ສພ຺ເພ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ, ອິເມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກາ ປຎ຺ຈສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕີຕິ ສຏ຺ຐິອຘິການິ ຕີຓິ ສຕານິ, ມໂນທ຺ວາຣິກາ ປນ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ, ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວານວຸຕິອຘິການິ ສຕ຺ຕສຕານິ, ຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວິສຍຕາຍ ຈຕຸຣາສີຕິອຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ປຎ຺ຈ, ອວເສສຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓວເສນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓກາ ເສສາ ຈາຕິ ທສ, ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ວີສຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເອກວີສຕິຍາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ ກິເລສາຕິ ທ຺ວາທສາຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ທ຺ວາທສສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ປຐເມ ວີສຕິ ຘມ຺ມາ, ທຸຕິເຍ ທ຺ວາວີສຕິ, ຕຕິເຍ ວີສຕິ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ທ຺ວາວີສຕິ, ປຎ຺ຈເມ ເອກູນວີສຕິ, ຉຏ຺ເຐ ເອກູນວີສຕິ, ສຕ຺ຕເມ ເອກູນວີສຕິ, ອຏ຺ຐເມ ເອກວີສຕິ, ນວເມ ເອກູນວີສຕິ, ທສເມ ເອກວີສຕິ, ເອກາທສເມ ໂສຬສ, ທ຺ວາທສເມ ໂສຬສາຕິ ສພ຺ເພ ອກຸສລຘມ຺ມາ ຉຕ຺ຕິໍສາຘິການິ ທ຺ເວ ສຕານິ, ອິເມ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຉຕ຺ຕິໍ ສາຘິການິ ທ຺ເວ ສຕານິ, ສພ຺ເພ ໂສຬສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ຈ ສຫສ຺ສໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕເຣສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານໍ ‘‘ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິອາທິນາ ອຕີຕາທິຠາວາມສນໂຕ. ເຂປເນຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນ. ‘‘ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ເຂເປຕ຺ວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕີຕາທີນໍ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຕີຕາທິຠາວາມສນາ ອຄ຺ຄຫຓໍ ເຂປເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຕິເກ, ຕຖາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕີຕຕິກຕິເກ ‘‘ອຕີຕາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຕີສຸ ກາເລສຸ ທສ຺ສນາທິປຫາຕພ຺ພວຈນໍ ກຕໍ, ຕໍ ອຕີຕາທີນໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຕາຍ ອປາຍຄມນີຍຕາຍ ຈ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ເພຫິ ນິຣຕິສຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນ ຠາສິຕຕ຺ຖວຈນນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຫິຕປຣິຍາຍວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ເອກເທສກຖນໍ. ຍຖາ ຫິ ອຍໍ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ນ ຠາສິຕຕ຺ຖວຈນໍ, ເອວໍ ວິສຍປ຺ປໂຍຊນາທິວຈນມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຫິຕປຣິຍາຍສ຺ສ. ‘‘ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິປສໍສລາຠາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວາ ປຣຕ຺ໂຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໖໙) ກິຎ຺ຈາປິ ສຸຕ຺ຕນິຣເປກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖຠາເວນ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ປນ ເອໂກປິ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ ສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ພຕໍ ນາຕິກ຺ກມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ສຸຕ຺ຕໍ ສູເຈຕີ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ຠາສິຕຕ຺ຖວຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ. ປຸຣິມກາ ຫິ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທາ ຫິຕປຣິຍາຍາ, ຕໂຕ ປເຣ ຉ ຠາສິຕຕ຺ຖປ຺ປເຠທາ, ປຈ຺ຉິມກາ ປນ ອຸຠຍສຠາວາ. ຕຕ຺ຖ ທຸຣຘິຄມຕາຍ ວິຠາວເນ ອລທ຺ຘຄາໂຘ ຄມ຺ຠີໂຣ, ນ ວິວໂຏ ຄຸຬ຺ໂຫ, ມູລຸທກາທໂຍ ວິຍ ປໍສຸນາ ອກ຺ຂຣສນ຺ນິເວສາທິນາ ຕິໂຣຫິໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຎາເປຕພ຺ໂພ ເນຍ຺ໂຍ, ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ ນີໂຕ. ອນວຊ຺ຊນິກ຺ກິເລສໂວທານາ ປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ກຸສລວິປາກກິຣິຍຘມ຺ມວເສນ ວາ. ປຣມຕ຺ໂຖ ນິພ຺ພານໍ, ອວິປຣີຕສຠາໂວ ເອວ ວາ. ສາຕິສຍໍ ປກາສິຕານິ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ປກາສິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໑໒໔໒), ‘‘ສກວາເທ ປຎ຺ຈສຸຕ຺ຕສຕານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ຈ ເອວມາທີສຸ ສຸຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອິທເມວ ອຕ຺ຖານໍ ສູຈນໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອກນ຺ຕຫິຕປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນິກາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຕິ ອິທມ຺ປິ ວິເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສມ຺ປາປເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ຕປ຺ປຣຠາວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຣຠາໂວ ຈ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸໂລມໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕຖາ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທິປ຺ປກາສນປຘານຕາປິ. ອິຕເຣຫີຕິ ວິນຍາຠິຘມ຺ເມຫິ.

ຣຕ຺ຕິອາທີສູຕິ ຣຕ຺ຕິຣາຊວິນເຍສຸ ວິສຍຠູເຕສຸ. ນນຸ ຈ ‘‘ອຠິຣຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິລກ຺ຂິຕາ’’ຕິ ຈ ຎາຓລກ຺ຂຓກິຣິຍາວິເສສໂກ ອຠິ-ສທ຺ໂທຕິ? ນ, ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິລກ຺ຂິຕາ’’ຕິ ອຠິ-ສທ຺ທວິສິຏ຺ຐານໍ ຎາຕລກ຺ຂິຕສທ຺ທານໍ ຣຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣຓຕາຍ ຣຕ຺ຕິວິສຍຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວາຈກສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ນິປາຕານໍ ຕທຕ຺ຖໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລກ຺ຂິຕສທ຺ທຕ຺ຖໂຊຕໂກ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ລກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິລກ຺ຂິຕສທ຺ທປຣິຍາໂຍ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕສທ຺ໂທຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຠິວິນຍສທ຺ທສ຺ສ ປນ ອຠິປຸຣິສສ຺ສ ວິຍ ສມາສສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ນິປາຕາ, ອເນກຕ຺ຖເຠໂທ ຈ ສທ຺ທານໍ ປໂຍຄວິສໂຍຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນາທໂຍ ເທເສຕພ຺ພາທິນິຣເປກ຺ຂາ ນ ສນ຺ຕິ, ອາຓາທໂຍ ປນ ວິເສສໂຕ ເທສກາທິອຘີນາຕິ ຕໍຕໍວິເສສໂຍຄວເສນ ເຕສໍ ເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອາຓາວິຘານໍ ວິເສສໂຕ ອາຓາຣຫາຘີນໍ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໂຍຄໂຕ, ເອວໍ ໂວຫາຣປຣມຕ຺ຖວິຘານານິ ຈ ວິຘາຍກາຘີນານີຕິ ອາຓາທິວິຘິໂນ ເທສກາຍຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປຣາຘຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວິຍ ຘມ຺ມານຸຣູປມ຺ປິ ສາສນໍ ວິເສສໂຕ ຕຖາວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາສິຕພ຺ພ…ເປ… ຕພ຺ພຠາເວນາ’’ຕິ. ສໍວຣາສໍວຣນາມຣູປານໍ ວິຍ ວິນິເວເຐຕພ຺ພາຍ ທິຏ຺ຐິຍາປິ ກຖນໍ ສຕິ ວາຈາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ນາສຕີຕິ ວິເສສໂຕ ຕທຘີນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ…ເປ… ກຖາ’’ຕິ. ອຸປາຣມ຺ຠາທີຕິ ອຸປາຣມ຺ຠນິສ຺ສຣຓຘມ຺ມໂກສຣກ຺ຂຓານິ. ປຣິຍາປຸຓນາທີຕິ ປຣິຍາປຸຓນສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໂຍ.

ຕນ຺ຕິສມຸທາໂຍ ອວຍວຕນ຺ຕິຍາ ອາຘາໂຣ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕິ. ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ ສມຸເຂນ, ວິສຍວິສຍິມຸເຂນ ວາ ວິນຍາທີນໍເຍວ ຄມ຺ຠີຣຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ວິນຍາທໂຍ, ເຕສຎ຺ຈ ວິສໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມຕ຺ຖວິສຍາ ຈ ເທສນາປຏິເວຘາຕິ. ‘‘ປຏິເວຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ທຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເທສນາຍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປຏິເວຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕຸຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸຎ຺ຈ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເທສນາປິ ຫິ ປຏິເວໂຘ ວິຍ ອວິປຣີຕໍ ສວິສຍວິຠາວນໂຕ ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕິ ຍໂຕ ‘‘ອວິປຣີຕາຠິລາໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອເຕນ ເທສນາສທ຺ທສຠາວາຕິ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິຠາໂວ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຕໍຕໍສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓຕາ. ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ວາຈໂກຕິ ວຈນວຈນີຍໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍຕໍວຈນີຍວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຫິ ສທ຺ໂທ ເທສນາຕິ. ນນຸ ຈ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຘມ຺ມສ຺ສປິ ສທ຺ທສຠາວຕ຺ຕາ ຘມ຺ມເທສນານໍ ວິເສໂສ ນ ສິຍາຕິ? ນ, ເຕສໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖານໍ ໂພຘກຠາເວນ ຎາໂຕ ອຸຄ຺ຄຫິຕາທິວເສນ ຈ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສທ຺ທປ຺ປພນ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ, ປຈ຺ຉາ ປເຣສໍ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສນໂກ ສທ຺ໂທ ເທສນາຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ທສມຸຏ຺ຐາປໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເທສນາ ມຸສາວາທາທໂຍ ວິຍ. ວຈນສ຺ສ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມາຫ. ໂສ ຫິ ວຈນໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕໍ ວາ ເອເຕນ ປວຕ຺ຕີຍຕີຕິ ປວຕ຺ຕນໍ. ເທສີຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ເທສນາ. ປກາເຣຫິ ຎາປີຍຕິ ເອເຕນ, ປກາຣໂຕ ຎາເປຕີຕິ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິອາທິ. ອຠິສເມຕິ, ອຠິສມີຍຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ອຠິສມໂຍຕິ ເອວມ຺ປິ ອຠິສມຍຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ອຠິສເມຕພ຺ພໂຕ ປນ ອຠິສມໂຍຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປຏິເວໂຘເຍວາຕິ.

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ຕໍເທສນາຍ ປຏິເວຘນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏິເວຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນວິສຍິກຣຓານໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາຣເຓ ຜລໂວຫາເຣນ ເຕ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາຣມ຺ຠ…ເປ… ເຫຕຸຠາເວນາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ. ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ກຖນວເສນ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ‘‘ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸທ຺ທານສງ຺ຄຫາທິເຠໂທ ສງ຺ຄີໂຕຕິ ປາໂຐ ຍຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ສງ຺ຄີຕິຍາ’’ຕິ ປນ ລິຂນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ວາ ສງ຺ຄີຕິຍາຕິ ຠາເວນ ຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ອຘິກຣເຓ. ປິຏກາທີຕິ ປິຏກນິກາຍງ຺ຄຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘານິ.

ຕຕ຺ຖ ອງ຺ເຄສຸ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄເມວ ນ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ ຄາຖາຠາວໂຕ ຘມ຺ມປທາທີນໍ ວິຍ, ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ວາ ສິຍາ ສຄາຖກຕ຺ຕາ ສຄາຖາວຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ, ຕຖາ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປເທສານນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວິຘິ, ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ;

ສນິມິຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ສຫຕາຎ຺ເຎນ ນາຎ຺ຎໂຕ. (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ);

ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສາມຎ຺ຎວິຘິ. ເຕເນວາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ ເນຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິເຍຏ຺ຐີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫວາຣ). ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ (ປາຈິ. ໑໒໔໒) ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ເອວມາທິ ຈ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ, ຕເທກເທເສສຸ ປນ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ ວິເສສວິຘໂຍ ເຕນ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຄຍ຺ຍສ຺ສ ສຄາຖກຕ຺ຕໍ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ໂລເກປິ ຫິ ສສິໂລກໍ ສຄາຖກໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍຄນ຺ຖໍ ‘‘ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາຖາວິຣເຫ ປນ ສຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ພ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຍາກຣຓເມວ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຄາຖການມ຺ປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາທິສຎ຺ຎານໍ ອໂນກາສຠາວໂຕ ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ປນ ສຕີ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມປທາທີສຸ ເກວລໍ ຄາຖາພນ຺ເຘສຸ ສຄາຖກຕ຺ເຕປິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ຄາຖາອຸທານອິຕິວຸຕ຺ຕກອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ສຕິປິ ຄາຖາພນ຺ຘຠາເວ ຠຄວໂຕ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ຈຣິຍານຸຠາວປ຺ປກາສເກສຸ ຊາຕກສຎ຺ຎາ. ສຕິປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາເວ ສຄາຖກຕ຺ເຕ ຈ ເກສຸຈິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເວທສ຺ສ ລຠາປນໂຕ ເວທລ຺ລສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ສຄາຖກຕ຺ຕາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕນ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວິເສສວິຘໂຍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໂຕ ປເຣ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄາທໂຍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄາທິນິມິຕ຺ຕຣຫິຕໍ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ວິເສສສຎ຺ຎາປຣິຫາເຣນ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ.

ນນຸ ຈ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈທນາ ຕທວຕ຺ຖາຕິ? ນ, ໂສຘິຕຕ຺ຕາ. ໂສຘິຕຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ຄາຖາວິຣເຫ ສຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓຠາວສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄາຖາຠາວໂຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ’’ຕິ, ຕໍ ນ, ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຫິ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີສຸ ສຸຕ຺ຕຠາໂວ. ນ ຫິ ຕານິ ຘມ຺ມປທພຸທ຺ຘວໍສາທໂຍ ວິຍ ຄາຖາຠາເວນ ປຎ຺ຎາຕານິ, ກິນ຺ຕຸ ສຸຕ຺ຕຠາເວເນວ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕນາມກນ຺ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຄາຖກຕ຺ຕາ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ວາ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ສຫຕາຎ຺ເຎນ. ສຫ ຄາຖາຫີຕິ ສຄາຖກໍ, ສຫຠາໂວ ຈ ນາມ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຄາຖາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ‘‘ສຫ ຄາຖາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນ, ອຎ຺ຎໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ຕາ ຄາຖາ ຊາຕກາທິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອໂຕ ນ ຕາຫິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີນໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄຠາໂວຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຊິນສາສນໍ ອຠິຘມ຺ໂມ. ປຏິວິທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ປຏິເວຘຠູມິ ປຏິເວຘາວຕ຺ຖາ, ປຏິເວຘເຫຕຸ ວາ. ‘‘ໂສ ເອວໍ ປຊານາມິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑-໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ໂສ ເອວໍ ປຊານາມິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑-໑໒). ປຈ຺ຈຍາທີຫີຕິ ປຈ຺ຈຍສຠາວວູປສມຕທຸປາຍາທີຫິ. ປຣວາທິໂຈທນໍ ປຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ ປຣວາທິໂຈທນໍ ປຕ຺ວາ. ອຘິຄ…ເປ… ຣູເປນາຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຈ ໂສ ເທເສຕພ຺ໂພ ຈາຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພເທເສຕພ຺ໂພ, ໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມ, ຕທນຸຣູເປນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາຘມ຺ມສາສນຕ຺ຕາ ຍຖາຘິຄຕຘມ຺ມເທສນາຠາວໂຕ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ອຘິຄມນິທານໍ. ເທສກາລາທິເຍວ ເທສນານິທານໍ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເທສນານິທານໍ ຍາວ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຠິຘມ຺ມເທສນາວິເສເສນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ເຕ ວາ ເທສິເຕຫິ ອຣິຍສຈ຺ເຈຫິ ສກລາຠິຘມ຺ມປທຕ຺ຖສງ຺ຄຫໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠິຘມ຺ມຠູຕານໍ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ເທສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຕການໍເຍວ ເທສນາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ອຑ຺ຒຉກ຺ເກສຸ ຊາຕກສເຕສຸ ປຣິປາຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຕກາສຸ ເອວ ຊາຕີສຸ ປຸຎ຺ຎາທິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ, ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ເອຕ຺ຕກາ ເອວ ຊາຕິໂຍ ເທສິຕາຕິ? ຕທຎ຺ເຎສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ.

ສຸເມຘກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ເສຍ຺ຍໂຕ ວາ ສທິສໂຕ ວາ ທຫນ຺ໂຕ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ຕຖາ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຕສ຺ສ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອປຣິຫານິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕາປເສຫິ ອສໂມ’’ຕິ. ຍຖາ ນິພ຺ພານໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ນິຈ຺ຈາຠິມຕໍ ອວິປຣີຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສພ຺ພກາລໍ ຕຖາຠາເວນ ‘‘ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ວຈນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສສ຺ສຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອວິປຣີຕເມວາ’’ຕິ. ອຸປປາຣມີອາທິວິຠາເຄນ ອເນກປ຺ປກາຣຕາ. ສມາທານາຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມາທານສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປວຕ຺ຕນໍ ກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓເຕເຊນາຕິ ປາຣມີປວິຈຍຎາຓປ຺ປຠາເວນ. ມຫານຸຠາວຎ຺ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອນາວຣຓໍ ອນາຈຣິຍກໍ ມຫາໂພຘິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູປປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ມນຸສ຺ສປຸຣິສຠາວາທິອາຘາຣເມວ ຊາຕໍ. ກາຍາທີສຸ ອສຸຠສຎ຺ຎາທິຠາເວນ ສຸທ຺ຘໂຄຈຣາ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປກຣຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລີນຕາ’’ຕິ ອາຫ. ລີນຕາຕິ ຈ ສງ຺ໂກໂຈ ວີຣິຍຫານິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອສາ ເມ ວີຣິຍປາຣມີ’’ຕິ.

ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.