໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ

ຈຕຸສຈ຺ຈວິທູຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສມາຫຏານິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອເວທິ ປຏິວິຊ຺ຌີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈວິທູ. ສຕິປິ ສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈວິທຸຠາເວ ອນຎ຺ຎປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວສ຺ສ ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣສນ຺ຕາເນສຸ ປສາຣິຕຠາເວນ ປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ຠຄວາວ ວິເສເສນ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈວິທູ’’ຕິ ໂຖມນໍ ອຣຫຕິ.

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ອຘິຏ຺ເຐມາຕິ ສໍວິທຫາມ. ທູຕກມ຺ມນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ. ອິຣິຍາປຖໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຘານານຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ. ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວາຕິ ‘‘ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕອິຣິຍາປຖາ ອຕິວິຍ ອຸປສນ຺ຕາ, ກຕຣໍ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉິໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ. ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ອສຕີຕິ ‘‘ຠາສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາຐເສສໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ເຘ ອສຕິ. ‘‘ຠາສິໂຕ’’ຕິ ອຕີຕວຈນໍ ກຖໍ ອນາຄຕວຈເນນ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລກ຺ຂຓໍ ປນ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອີທິເສ ຫິ ຐາເນ ‘‘ຘາຕຸສມ຺ພນ຺ເຘ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ອຍຖາກາລວິຫິຕາປິ ປຈ຺ຈຍາ ສາຘໂວ ຠວນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ວທນ຺ຕິ.

໑໙໔. ວຓ຺ຓວາຕິ ອິມິນາ ສກລສຣີຣານຸຄຕວຓ຺ຓສ຺ສ ມນາປຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ຓາຕິ ອິມິນາ ສກລສຣີຣວຓ຺ຓໂຕປິ ອຘິກຕຣໍ ມຸຂວຓ຺ຓສ຺ສ ມນາປຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິວຓ຺ຓາຕິ ອິມິນາ ປນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ສຣີຣວຓ຺ຓສ຺ສ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຓຕ຺ຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາໂສ ຫທຍວຕ຺ຖຸ, ປຎ຺ຈປສາທານໍ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາວຈເນເນວ ຫທຍວຕ຺ຖຸອາທິສກລສຣີຣສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາ ທສ຺ສິຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຠນ຺ຕມິຄປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຊານນໂຕ ຠນ຺ຕມິຄສທິສາ. ຈຕຸຈກ຺ກນ຺ຕິ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໍ. ອິຣິຍາປໂຖ ຫິ ອິຘ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ‘‘ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ນວທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນວຫິ ວຓມຸເຂຫິ ນວທ຺ວາຣໍ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສີສໂຣຄາທິທຸກ຺ຂໍ. ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສູຕິ ປຕ຺ຕປຈນຈີວຣຣຊນໂຍຄຏ຺ຐານາທິກິຈ຺ເຈສຸ. ຍາເປຕຸນ຺ຕິ ວຫິຕຸໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໑໙໕. ສນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ອິມິນາ ປນ ເຕສໍ ອຸປລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຈວ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ. ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປນ຺ຖທູຫນກມ຺ມນ຺ຕິ ປນ຺ຖຆາຕນກມ຺ມໍ. ຫນນ຺ໂຕຕິ ມາເຣນ຺ໂຕ. ຆາເຕນ຺ໂຕຕິ ມາຣາເປນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ຫນນ຺ໂຕຕິ ພນ຺ຘນຕາຬນາທີຫິ ຫິໍສນ຺ໂຕ. ຆາເຕນ຺ໂຕຕິ ມາເຣນ຺ໂຕ. ຉິນ຺ທນ຺ໂຕຕິ ປເຣສໍ ຫຕ຺ຖາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ປຈນ຺ໂຕຕິ ທຓ຺ເຑນ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ໂຕ. ປຈນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ທຫນໍ ວິພາຘນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຈນ຺ໂຕຕິ ວາ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕາເສນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປຈນ຺ໂຕຕິ ຄາເມສຸ ອຄ຺ຄິປາຕນວເສນ ເຄຫາທີນິ ຌາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອເຊຬກາທີນິ ປຈນ຺ໂຕ.

ເຍ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ພຫຸລຄາຣວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມພຫຸລາ, ເຕ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ອຕິພ຺ພຄາຣວາ. ອຸທ຺ຘເຕຕິ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ອວຊ຺ເຊ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍ ວຊ຺ເຊ ອວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິເກ. ອຸນ຺ນເຬຕິ ອຸຄ຺ຄຕນເຬ, ອຸຏ຺ຐິຕຕຸຈ຺ຉມາເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈປເລຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມຓ຺ຑນາທິນາ ຈາປລ຺ເລນ ຍຸຕ຺ເຕ. ມຸຂເຣຕິ ມຸຂຂເຣ, ຂຣວຈເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິກິຓ຺ຓວາເຈຕິ ອສໍຍຕວຈເນ ທິວສມ຺ປິ ນິຣຕ຺ຖກວຈນປ຺ປລາປິເນ. ມຸຏ຺ຐາ ນຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ, ສຕິວິຣຫິເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສມ຺ປຊາເນຕິ ນິປ຺ປຎ຺ເຎ. ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຕິ ສໍວຣາຠາເວນ ຄິຫິກາເລ ວິຍ ວິວຏອິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເກຕິ ຘມ຺ເມນ ອາມິເສນ ຈ ອສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອນາເຖ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ. ລາຠຄຣຸເກຕິ ປຈ຺ຈຍຄຣຸເກ.

ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສາມນ຺ຕຊປ຺ປານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໘໗) ຫິ ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສາມນ຺ຕຊປ຺ປນວເສນ ຕິວິຘໍ ກຸຫກວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ສໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາຍກເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິມ຺ຫາປນໍ ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫກວຕ຺ຖຸ. ຕຖາ ຈີວຣາທີຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກ຺ເຂປເນນ ເຕ ຈ ຄຫປຕິເກ ອຕ຺ຕນິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສທ຺ເຘ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ໂນ ອສ຺ສ, ສເຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ຕທນຸຄ຺ຄຫກາມຕໍເຍວ ອາວິກຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ອສີຕິສກຏຠາເຣຫິ ອຸປນາມນເຫຕຸຠູຕໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫກວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມປຣິທີປນວາຈາຍ ຕຖາ ຕຖາ ວິມ຺ຫາປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫກວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕາທິວິຫາໂຣ ໂລກສມ຺ມຕເສນາສນໍ ນາມ. ໂລກສມ຺ມຕ …ເປ… ອຸປາເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານຄຸໂຓຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິປາເຈຕຸນ຺ຕິ ປຣິຓາເມຕຸໍ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຖຘຸຣາທິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ຕມ຺ມູລກປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ໂທສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນຕິ ໂຄຈຣຄາເມ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລຠິຕພ຺ພປິຓ຺ຑປາເຕ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ. ເຕ ຈ ວຕ຺ຕສີເສນ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ລາຠນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕນ຺ຕິປເວຓິຆຏນກາ ສາສນໂຊຕກາ’’ຕິ.

ກິຈ຺ເຉນາຕິ ນ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂາປຏິປທາວ ໂຫນ຺ຕິ, ປາຣມີປູຣຓກາເລ ປນ ສຣາຄໂທສໂມຫສ຺ເສວ ສໂຕ ອາຄຕານໍ ຍາຈການໍ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ສີສໍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ຄລໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຸອຎ຺ຊິຕານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກຸລວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐາປກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມນາປຈາຣິນິໍ ຠຣິຍນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎານິປິ ຂນ຺ຕິວາທີສທິເສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນີຍປຏິປທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສິເຣນາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ເອກສ຺ເສວ ທາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ຄຣຸຠາວໂຕ ‘‘ຄຣຸຠຓ຺ຑານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ເພສໍ ຠາເຊຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຘາຣຓປຣິກ຺ຂາຣຠາເວນາຕິ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ສພ຺ພຠິກ຺ຂຸສາຘາຣຓປຣິກ຺ຂາຣຠາເວນ. ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຸປລາເປຕີຕິ ອິທໍ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕຖາຠາວໂຕ ເຖເນຕ຺ວາ’’ຕິ, ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍອເວຠງ຺ຄິຍຠາວໂຕ ເຖເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຣຸຠຓ຺ຑຎ຺ຫິ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍອວເອຠງ຺ຄິຍຠາວໍ ເຖເນຕິ. ກຸລທູສກທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ອຠູຕນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຫິ ຕສ຺ສ ຕໍ ອສນ຺ຕນ຺ຕິ. ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຣຓວຈນໍ. ອຸລ຺ລປຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຕາຍຸໂກ ລປຕິ. ສີລຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຖາລປນສມກາລເມວ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸເຓຫິ ສມ຺ຠາວນາຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຫຕາ…ເປ… ເຖເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑສ຺ສ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມປິ ເຖນິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ກິຕວສ຺ເສວາຕິ ກິຕວສ຺ສ ສກຸຓຄ຺ຄຫຓມິວ. ເກຣາຏິກສ຺ສາຕິ ສຐສ຺ສ. ໂຄຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຘາຣຓນາມໍ, ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ສມຓາຕິ ໂຄຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ, ນາມມຕ຺ຕສມຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິມານວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄຫິ ຎາຕມຣິຍາທາຍ ເອວ ຊານນໂຕ ອຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ຕສ຺ສາ ຜລຠາວໂຕ ອຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ ຕໍສຫຄຕາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ຈ ອຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິໍສູ’’ຕິ. ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຫີນາຘິມານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສີລວໂຕປິ…ເປ… ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອກາຣກຠາວໂຕ. ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ. ສຸທ຺ຘສມຖລາຠີ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາປິ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຎ຺ຎາຓພເລນ ‘‘ອຣິໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘສມຖລາຠິໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ ອຸຈ຺ຈວາລງ຺ກວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ຕລງ຺ຄຣວາສີ ຘມ຺ມທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ນາມ ເອໂກ ປຠິນ຺ນປ຺ປຏິສມ຺ຠິໂທ ມຫາຂີຓາສໂວ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທທາຍໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸຈ຺ຈວາລງ຺ກວາສີມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມຓຠາວກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ, ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວເມວສ຺ສ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍເມວ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ ຘມ຺ມທິນ຺ນ, ອກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ຊານມານາ ກຖຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຫສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອສຊ຺ຊມາໂນວ ກເຖສິ. ຕໂຕ ‘‘ອຕິຕິກ຺ຂໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຓໍ, ກທາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາເລ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ສມາຘິມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ວຬຎ຺ເຊຖາຕິ. ນ ອິທໍ, ອາວຸໂສ, ຠາຣິຍນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປຖາຕິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພເສຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປສິ. ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາ ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ຊິຕກຓ຺ໂຓ ປສາຣິຕນງ຺ຄຸຏ຺ໂຐ ໂສຓ຺ຑໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຠຣວໍ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຠິມຸຂໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ນໍ ກໂຣຖາຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ເຠຣວໍ ອາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕເມນໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອວສ຺ສໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມທິນ຺ນ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາທມູເລ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສາມິຈ຺ເຈວາຫໍ ອາຄໂຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕຕິເຍ ປທວາເຣ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ກິຣ ໂທສຈຣິໂຕ ອໂຫສິ.

ອຘິມານວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສວິຠງ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໗-໑໙໘. ຍສ຺ມາ ປນາຕິອາທິ ‘‘ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອສໍວິຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ກາຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ອນຠິຊານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ເອສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກເຖຕິ ຊານາເປຕິ ວາ. ‘‘ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ຎາເຓນ ຈ ອສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ອສໍວິຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ປກຕິມນຸສ຺ເສຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣານໍ ພຸທ຺ຘາທິອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ອຘິຄມຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ອຖ ປທຠາຊເນ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກສ຺ມາ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກໂຕປິ ໂຫຕິ, ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ປນ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ‘‘ກຸສເລ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ. ຂຓລຍມຸຫຸຕ຺ຕ-ສທ຺ທາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠິນ຺ນຕ຺ຖາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ຂຓປຣິຍາຍວເສເນວ ‘‘ຕໍ ຂຓໍ ຕໍ ລຍໍ ຕໍ ມຸຫຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຘິຄໂມ, ຌານາທິ, ອຘິຄມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ອຘິຄມປຸຈ຺ຉາ. ເຕນາຫ ‘‘ຌານວິໂມກ຺ຂາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອຸປາຍປຸຈ຺ຉາຕິ ອຘິຄມຸປາຍປຸຈ຺ຉາ. ກິນ຺ຕີຕິ ເກນ ປກາເຣນ, ເກນ ວິຘິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີຕິ ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ອນິທ຺ຘາຣິຕເຠທາ ຌານາທິວິເສສາ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ອິທານິ ເຕສໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນາກາຣທສ຺ສນໍ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຉຫາກາເຣຫິ ອຘິຄມພ຺ຍາກຣຓໍ ໂສເຘຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ. ເອຕ຺ຕາວຕາວາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ພ຺ຍາກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ນ ສກ຺ກາຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍາກຣຓຎ຺ຫິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອຍາຖາວໂຕປິ ໂຫຕີຕິ. ອິເມສຸ ປນ ຉສຸ ຐາເນສຸ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ນາມ ຊາຕຣູປປຕິຣູປກມ຺ປິ ຊາຕຣູປໍ ວິຍ ຂາຍຕີຕິ ຊາຕຣູປໍ ນິຆໍສນຕາປນຈ຺ເຉທເນຫິ ໂສເຘຕພ຺ພໍ, ເອວເມວ ອິເມສຸ ອິທາເນວ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວິໂມກ຺ຂາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິສມາປຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນມຄ຺ຄຠາວນາຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ອຘິຄຕວິເສສສ຺ສ ສຕິສມ຺ໂມສາຠາວໂຕ. ເສສປຸຈ຺ຉາສຸປິ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ປເທ ເອເສວ ນໂຍ.

ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນກິເລສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສຈິ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລເສສຸ ສນ຺ເທໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຍ. ໂສ ຫິ ສກທາຄາມີ ສມາໂນປິ ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ໂກ ສຸ ນາມ ເມ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ, ເຍນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໕) ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຍໍ ກິຣ ຣາຊາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ໂລຠໂທສໂມຫາ ນິຣວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ກິໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ເອວໍ ສນ຺ເທໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ອໂກວິທຕ຺ຕາ. ‘‘ອຍໍ ກິເລໂສ ອສຸກມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ອໂກວິທສ຺ສ ຫິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ສາ ປນ ນ ສພ຺ເພສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເອໂກ ຫິ ປຫີນກິເລສເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ເອໂກ ອວສິຏ຺ຐກິເລສເມວ, ເອໂກ ມຄ຺ຄເມວ, ເອໂກ ຜລເມວ, ເອໂກ ນິພ຺ພານເມວ. ອິມາສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂນ ລທ຺ຘຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຕິ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ເອວໍ ໂຫຕິ. ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາກຸສລາຕິ ສຊ຺ຌາຍມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ ນິປຸຓາ.

ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິ ອາຄມນປຏິປທາ. ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ສຸທ຺ຘາ ອຸທາຫຸ ນ ສຸທ຺ຘາຕິ ວິຈາຣຓວເສນ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປມາທປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ອປເນຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອປເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຍທີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ຍທິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ອາກາເສ ປາຓິສເມນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕນ ສທິສໍ, ສມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິສທິສາ ປຏິປທາ ໂຫຕີຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສຕ຺ຕາ. ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມ…ເປ… ນ ໂຫຕີຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ ນ ໂຫຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປນ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ເອກໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທຫຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ນຫາຍມານໍ ກລ຺ຍາຓີນທີມຸຂທ຺ວາເຣ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາເທ ອຄ຺ຄເຫສິ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ‘‘ກຸມ຺ຠີໂລ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ມຫາສທ຺ທໍ ອກາສິ, ຕທາ ນໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ຊານິໍສຸ. ຈນ຺ທມຸຂຕິສ຺ສຣາຊກາເລ ປນ ມຫາວິຫາເຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວ ທຸພ຺ພລຈກ຺ຂຸໂກ ວິຫາເຣເຍວ ອຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ຣາຊາ ‘‘ເຖຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄເຕສຸ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສປ຺ໂປ ວິຍ ປາເທ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຖໂຣ ສິລາຖມ຺ໂຠ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສຕິ. ສຸຄນ຺ຘໍ ວາຍສິ ໂນ ຕິສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ອຕິສູໂຣ ໂຫຕິ ນິພ຺ຠໂຍ, ໂສ ຣຊນີເຍນ ອາຣມ຺ມເຓນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ. ວສຠຣາຊາປິ ຫິ ເອກໍ ເຖຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນ ຆເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພທຣສາຬວໍ ມທ຺ທມາໂນ ນິສີທິ. ມຫາເຖຣສ຺ສ ເຂໂຬ ຈລິໂຕ, ເຖຣສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ອາວິຠູໂຕ. ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ຣສຕຓ຺ຫາ ນາມ ສຸປ຺ປຫີນາ, ທິພ຺ເພສຸປິ ຣເສສຸ ນິກນ຺ຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຈສ຺ສ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຕຓ຺ຫາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ’’ຕິ ອປເນຕພ຺ໂພ.

ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນລກ຺ຂຓາ ປາປິຈ຺ຉາຕິ ອາຫ – ‘‘ຍາ ສາ ອິເຘກຈ຺ໂຈ…ເປ… ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕວ ສມາໂນ ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມວ ສມາໂນ ‘ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ກຸສີໂຕວ ສມາໂນ ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີວ ສມາໂນ ‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ອສມາຫິໂຕວ ສມາໂນ ‘ສມາຫິໂຕຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎວ ສມາໂນ ‘ປຎ຺ຎວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຂີຓາສໂວວ ສມາໂນ ‘ຂີຓາສໂວຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ຍາ ເອວຣູປາ ອິຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉາຄຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາປິຈ຺ຉຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິປເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາປິກາຍາຕິ ລາມິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ. ອປກໂຕຕິ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມາອາຊີວໂຕ ອເປໂຕ ກໂຕຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ອຠິຠູໂຕ ປຣາຊິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠູໂຕ ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ.

ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕີຕິ ຍຖາ ກຸໂສ ເຍນ ທຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອນຸກນ຺ຕຕິ ຜາເລຕິ, ເອວເມວ ສມຓຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ຂຓ຺ຑສີລາທິຕາຍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ ນິຣຍາຍ ອຸປກຑ຺ຒຕິ, ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິຖິໂລຕິ ໂອລີຍິຕ຺ວາ ກຣເຓນ ສິຖິລຄ຺ຄາເຫນ ກໂຕ. ປຣິພ຺ພາໂຊຕິ ຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ໂມ. ຠິຍ຺ໂຍ ອາກິຣເຕ ຣຊນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຊ຺ຊມານໍ ຣາຄຣຊາທິໍ ເອວຣູໂປ ສມຓຘມ຺ໂມ ອປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອປຣມ຺ປິ ຣາຄຣຊາທິໍ ອາກິຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸຠາໂວຕິ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສມໂຓ ອຫ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານນໂຕ ໂວຫາຣມຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ. ອຊານເມວາຕິ ປາເຐ ເອວາຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອຊານເມວນ຺ຕິ ປາເຐ ປນ ເອວໍ ຊານາມິ ເອວໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອວຈນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອສຸຠຊ຺ຌານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຍຄຕາສຕິຊ຺ຌານຎ຺ຈ ກສິຓຊ຺ຌານຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ‘‘ກາຍຄຕາສຕິຊ຺ຌານໍ ປຖວີກສິຓຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ວິ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ໂຖ ວິວິຘຕ຺ໂຖ ວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ. ຕສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມລາຠໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂສ ປນາຍ’’ ນ຺ຕິອາທິ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ນາມ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ນາມໍ ລຠຕິ ສຣເສນ ວາ ປຈ຺ຈນີເກນ ວາ ສຄຸເຓນ ວາ ອາຣມ຺ມເຓນ ວາ ອາຄມເນນ ວາ. ສເຈ ຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ສເຈ ທຸກ຺ຂໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ສເຈ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ສຣສໂຕ ນາມໍ ນາມ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕຘຸວນິມິຕ຺ຕສສ຺ສຕນິມິຕ຺ຕານິ ປຊຫນ຺ໂຕ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ປນ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ປຓິຘິໍ ປຕ຺ຖນໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຕ຺ຕສຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມໍ ນາມ.

ຣາຄາທີຫິ ປເນສ ສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ວາ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ຣາຄາທິປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ນາມໍ. ສ຺ວາຍໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອນິມິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມໍ. ອາຄມນໍ ປນ ທຸວິຘໍ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ມຄ຺ຄາຄມນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ລພ຺ຠຕິ, ຜເລ ມຄ຺ຄາຄມນໍ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຫິ ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ, ສຸຎ຺ຎຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ, ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ປນ ນາມໍ ນ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ລພ຺ຠຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຊຫນໂຕ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ລພ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ອນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕນາມກໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຍໍ ອາຄມນິຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ເທຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕນ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ມຄ຺ຄາຄມເນນ ປນ ຜລໍ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ປຓິຘິໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓິຫິຕາ ນາມ, ອປ຺ປຓິຫິຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລໍ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ. ເອວໍ ວິປສ຺ສນາ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເທຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຜລສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອາຄມນໂຕ ນາມໍ. ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ມຄ຺ເຄ ຣາຄາທໂຍ ສນ຺ຕິ, ອຸປຣູປຣິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາຄາທີນໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຣາຄາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄໂທສໂມຫນິມິຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ສວິຄ຺ຄຫານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານມ຺ເປຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣາຄາທໂຍວ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຓິຘີຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີນ’’ນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ອວຈນໂຕ ‘‘ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິ. ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສນາຕິ ສຕິປຏ຺ຐານຈຕຸກ຺ກາທິເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສນ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສເນວ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ສຕິປຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ເຈກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣ-ສທ຺ເທນ ວິນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ.

ນນຸ ຈ ‘‘ກິເລສປ຺ປຫານເມວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ກິເລສານໍ ປຫານມຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ໂຫຕີຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກິເລສປ຺ປຫານສ຺ສ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ກິຈ຺ຈວເສນ ມຄ຺ໂຄ ທີປິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຣາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຫິ ຣາຄໂທສານໍ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຣູປຣາຄອຣູປຣາເຄ ສນ຺ຘາຍ. ນ ຫິ ເຕ ເຕນ ປຫີຍນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຣາຄາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຕາຕິ ຣາຄາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິນີວຣຓຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣາຄາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຣາຄນີວຣຓສ຺ສ ອຠາເວນ ວິຄຕນີວຣຓຕ຺ຕາ ວິນີວຣຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຍາ ຈ ປຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ວິສຸໍເຍວ ໂລກໂຕ ອປຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ຍຖາ ວິນາ ໂລກຸຕ຺ຕຣ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ລາຠີມ຺ຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ເອວມິທໍ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ…ເປ… ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ປມາຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສຸທ຺ຘິກວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ອຸລ຺ລປນາກາຣນ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິອາທິອຸລ຺ລປນາກາຣໍ. ອາປຕ຺ຕິເຠທນ຺ຕິ ‘‘ນ ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິອາປຕ຺ຕິເຠທໍ. ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ນ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນາ’’ຕິ ປາໂຐຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ກຕ຺ຕຸສາຘໂນປິ ຠຓິຕ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານິຕຸໍ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປນ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຸສາວາໂທຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ສກ຺ກາ ນ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຠຓິຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ນ ຠວິຕຸໍ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ປຸພ຺ພຠາຄກ຺ຂເຓ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ວິນາ ສຫສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ວຈນກ຺ຂເຓ ‘‘ມຸສາ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ນິວຕ຺ເຕຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອວິສຍຠາວໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ທວາຕິ ສຫສາ. ຣວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຂລິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຠຓນໍ.

ຕໍ ຊານາຕີຕິ ຕໍຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕໍຎາຓຕາ, ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓສໂມຘານນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ພຫຸຠາໂວ, ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອເນກຎາຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ…ເປ… ຊານິຕຸນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ໂມຫາວໂພໂຘ ຈ ອີທິສສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຓາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຎ຺ຈ ‘‘ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ປນ…ເປ… ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຕິ ‘‘ເສສທ຺ວຍໍ ນ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອວສ຺ສໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠຓິສ຺ສາມີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຕິ ‘‘ຠຓາມິ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ນ ນ ໂຫຕິ, ໂຫຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອກໍ ວິຍ ປກາສຕີຕິ ອເນກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ປກາສຕິ. ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິອາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາປຊ຺ຊາມິ, ສມາປນ຺ໂນຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປນ຺ໂນຕິ ອິເມສໍ ອສຕິປິ ກາລນານຕ຺ເຕ ວຈນວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ.

໒໐໗. ສກຠາວປຣິຈ຺ຈຊນວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ. ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ‘‘ສຣາໂຄ ສໂທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຠາວໂຕ ຈຕ຺ຕມ຺ປິ ເກຈິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນຍິທເມວນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຍໍ ເຍນ ວນ຺ຕໍ, ໂສ ປຸນ ຕໍ ອາທິຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາທິຍນຠາວທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ. ວນ຺ຕມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ສນ຺ຕຕິລຄ຺ຄໍ ສິຍາ, ນຍິທເມວນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິໂຕ ວິໂມຈນວເສນາ’’ຕິ. ມຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ ວິຍ ຜລໍ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ເອວມິທນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຫີໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກ຺ວຈິ ອນວຏ຺ຐານທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ. ຍຖາ ກິຎ຺ຈິ ທຸນ຺ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຸນ ອາທາຍ ສມ຺ມເທວ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິປສ຺ສນາຍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອາທິນ຺ນສທິສໍ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທິນ຺ນປຸພ຺ພສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ. ອຸກ຺ເຂຏິໂຕຕິ ອຸຕ຺ຕາສິໂຕ, ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ປລາປິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ປລາປິໂຕ, ນ ປຸນ ໂສ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນ ອນລ຺ລີຍນຠາວທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ, ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວທສ຺ສນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂິຏ-ສທ຺ທໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ອຸຕ຺ຕາສຕ຺ເຖ ປຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຓຸເຍວ ອຓຸສຫຄຕໍ, ອຕິຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຸທ຺ຘິກວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ເກວລຎ຺ຫິຍນ຺ຕິ ເກວລຎ຺ຫິ ອຍໍ. ‘‘ວາໂຣ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຊານາຕີຕິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ປກຕິຍາ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປນ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ປກ຺ກມນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມໍ ອຣຫາຕິ ຊານາຕູ’’ຕິ ຕມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກມຕີຕິ ອາຄຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອວິທິເຕປິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ຊານນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ຕງ຺ຂເຓ ຊານນໍ ນາມ ອີທິສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຄຫຓໂຍຄ຺ເຄ ປເທເສ, ປກຕິຈກ຺ຂຸນາ ປກຕິໂສເຕນ ຈ ທຏ຺ຐຸໍ ໂສຕຸຎ຺ຈ ອຣຫຏ຺ຐາເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເຈ ໂກຈິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ທິພ຺ພາຍ ຈ ໂສຕຘາຕຸຍາ ທິສ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຊານາຕິ, ນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພສ຺ສ ‘‘ກິມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ສຸຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ເພນປິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ເທຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຌານໍ ນາມ ກິເຣສ ສມາປຊ຺ຊີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ເຕປິ ຎາເຕ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິເຍວ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒໒. ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ, ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣູປໂຕ ປນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕວຕ຺ຖຸວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕປິ ໂວຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠາຍນ຺ໂຕປີຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຍິ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ອຎ຺ເຎປິ ຊານນ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ຠາຍນ຺ໂຕປິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ເສກ຺ຂຠູມິຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ຌານຠູມິມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວການໍ.

ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓສ຺ສ ໂຠຊນປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ໂຠຊນປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ຠຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ຈີວຣສຓ຺ຐປນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ.

໒໒໕. ອາຣາຘນີໂຍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ໂມ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນາຕິ ວຕ຺ຖຸທ຺ວຍໍ ເອກສທິສມ຺ປິ ທ຺ວີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ອາໂຣເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ອາໂຣປິຕໍ.

໒໒໖. ປສາທຠຎ຺ຎນ຺ຕິ ເກວລໍ ປສາທມຕ຺ເຕນ ຠຓນໍ, ນ ປນ ‘‘ສຠາວໂຕ ເອເຕ ອຣຫນ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ປນ ‘‘ເອເຕ ສຠາວໂຕ ອຣຫນ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ອາຍນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

໒໒໗. ປທສາ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕິກາຍ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍາເນນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂຍ ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຍໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ກຕິກາຍ ກຕຕ຺ຕາ ອປຸພ຺ພາຈຣິມໍ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສຫ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ‘ອຸຏ຺ເຐຖ ຄຈ຺ຉາມ, ເອຖ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ເອວໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄມເນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕໍ ປນ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ ອຣຫນ຺ໂຕເຍວ ວສນ຺ຕູຕິ ຍທິ ຠິກ຺ຂູ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຕໍ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນານາເວຣຊ຺ຊກາຕິ ນານາຊນປທວາສິໂນ. ສງ຺ຆລາໂຠຕິ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາໂສ. ອຍຎ຺ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ພຫິສີມຏ຺ຐານໍ ອວິເສເສນ ສງ຺ຆລາຠສ຺ສ ສາມິຠາວາປາທນໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຕ. ວິເສສໂຕ ປນ ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ, ອີທິສໍ ວາ ທາຕຸໍ, ເອຕ຺ຕການໍ ວາ ທາຕຸໍ, ອີທິສສ຺ສ ວາ ທາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໒໘. ອາຍສ຺ມາ ຈ ລກ຺ຂໂຓຕິອາທີສຸ ໂກ ປນາຍສ຺ມາ ລກ຺ຂໂຓ, ກສ຺ມາ ຈສ຺ສ ລກ຺ຂໂຓຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ໂກ ຈາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ກສ຺ມາ ຈ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ເນນາຕິ ປຸຣິສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ເນນ. ພ຺ຣຫ຺ມສເມນາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາວສເມນ. ອີສກໍ ຫສິຕໍ ສິຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທຫສິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ນຍິທໍ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກມຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ເອໂກ ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕ ອຕ຺ຕຠາວາຕິ ເປຕຕ຺ຕຠາວາ. ນ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເທວຕ຺ຕຠາວາ ວິຍ ປກຕິຍາ ອາປາຖໍ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ຣຸຈິຍາ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ທຸກ຺ຂາຠິຠູຕານໍ ອນາຖຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ ກຣຸຓາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຸຎ຺ເຎ ກຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕທຸຠຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ວາ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ຊາຕິ. ອຸປປຕ຺ຕິສີເສນ ຫິ ຕຖາຣູປໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວທຕິ. ທຸສ຺ສທ຺ຘາປຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທສ຺ສ ເຕສໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ທຸສ຺ສທ຺ຘາປຍາຕິ ອິທຎ຺ຈ ນ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ປນ ສຸຓນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ. ອຖ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖໂຣ ກສ຺ມາ ນ ອທ຺ທສ, ກິມສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປນ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ, ອິຕໂຣ ອນາວຊ຺ຊເນນ ນ ອທ຺ທສ.

ວິຕຸເຑນ຺ຕີຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຑນ຺ຕິ, ອສິຘາຣູປເມຫິ ຕິຂິເຓຫິ ໂລຫຕຸຓ຺ຑເກຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ວິຕຸທນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຜາສຸຬນ຺ຕຣິກາຫີຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ໂລຫຕຸຓ຺ຑເກຫີຕິ ໂລຫສລາກາສທິເສຫິ, ກາຬໂລຫມເຍເຫວ ວາ ຕຸຓ຺ຑເກຫິ. ປສາທຸສ຺ສທາຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍມານານມ຺ປິ ກາຍປ຺ປສາທສ຺ສ ພລວຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປກ຺ກຄຓ຺ຑສທິສາຕິ ອິມິນາ ປນ ອຕິວິຍ ມຸທຸສຠາວຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕາຕິ ຄຣຫນຈ຺ຉຣິຍໍ ນາເມຕໍ.

ຈກ຺ຂຸຠູຕາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ, ໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸຠູຕາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຣາຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຣາຕິ ກາຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປມາເຓ ສຕ຺ຕນິກາເຍ, ເຕ ຈ ໂຂ ວິຠາເຄນ ກາມຠວາທິເຠເທ ຠເວ, ນິຣຍາທິເຠທາ ຄຕິໂຍ, ນານຕ຺ຕກາຍນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີອາທິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ຕຖາຣູເປ ສຕ຺ຕາວາເສ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ເມ ອຸປເນຕຸໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ເຕນ.

ໂຄຆາຕໂກຕິ ຄຸນ຺ນໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ຫນນໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຄຸນ຺ນໍ ຫນນກມ຺ມສ຺ສ. ອປຣາປຣິຍກມ຺ມສ຺ສາຕິ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມສ຺ສ. ພລວຕາ ໂຄຆາຕກກມ຺ເມນ ວິປາເກ ທີຍມາເນ ອລທ຺ໂຘກາສໍ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິປກ຺ກວິປາເກ ອິທານິ ລທ຺ໂຘກາສໍ ‘‘ອວເສສກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສຠາຄຕາຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ສຠາຄຠາເວນ ສທິສຠາເວນ. ອາຣມ຺ມຓສຠາຄຕາຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສຠາຄຠາເວນ ສທິສຠາເວນ. ຍາທິເສ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ຈ ວິປາໂກ ປວຕ຺ໂຕ, ຕາທິເສເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ອິມສ຺ສ ວິປາໂກ ຈ ປວຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສປິ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ໂສ ເອວ ຕິຕ຺ຕິໂຣ, ຕານິເຍວ ໂອສຘານີຕິ. ຍສ຺ມາ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິສເຍ ‘‘ກມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ ທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໂຕ ຠິນ຺ນໍ ວິສຸໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ສຣິກ຺ຂກວິປາກທານສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ ຍຕ຺ຖ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂເກນ ວິປາເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣ…ເປ… ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສີຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕູປຈິຕສ຺ສ ເປຕູປປຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກໂຕກາສສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອິທານິ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອໂຫສິ. ໂສຕິ ໂຄຆາຕໂກ. ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກເປໂຕ ຊາໂຕ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິປາກວເສນ.

໒໒໙. ເປສິໂຍ ກຕ຺ວາຕິ ຄາວິໍ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ໂຄມໍສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ເປສິໂຍ ກຕ຺ວາ. ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາຕິ ກາລນ຺ຕຣໍ ຐປນຕ຺ຖໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ. ສຸກ຺ຂາປິຕມໍສເປສີນຎ຺ຫິ ວລ຺ລູຣສມຎ຺ຎາຕິ. ນິປ຺ປກ຺ຂຈມ຺ເມຕິ ວິຄຕປກ຺ຂຈມ຺ເມ. ອຸຣພ຺ເຠ ຫນ຺ຕີຕິ ໂອຣພ຺ຠິໂກ. ເອຬເກຕິ ອເຊ. ນິວາປປຸຏ຺ເຐຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນນິວາເປນ ໂປສິເຕ ອສິນາ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ. ເອກໍ ມິຄນ຺ຕິ ທີປກມິຄໍ. ກາຣຓາຫີຕິ ຍາຕນາຫິ. ຎຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຎຕ຺ວາ. ເປສຸຎ຺ຎຸປສໍຫາຣວເສນ ອິໂຕ ສຸຕໍ ອມຸຕ຺ຣ, ອມຸຕ຺ຣ ວາ ສຸຕໍ ອິຘ ສູເຈຕີຕິ ສູຈໂກ. ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສິ ມນຸສ຺ເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈຕິ ຣຎ຺ຎາ ອຑ຺ຑກຣເຓ ຐປິໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ຄາມຊນກາຍໍ ກູຏຏ຺ເຐນ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ‘‘ຄາມກູໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຈິ ‘‘ຕາທິໂສເຍວ ຄາມເຊຏ຺ຐໂກ ຄາມກູໂຏ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຣຫສ຺ສງ຺ເຄ ນິສີທນວເສນ ວິສມາ ນິສຊ຺ຊາ ອໂຫສິ. ຜຸສນ຺ໂຕຕິ ເຖຍ຺ຍາຍ ຜຸສນ຺ໂຕ.

໒໓໐. ອນິສ຺ສໂຣຕິ ມາຕຸຄາໂມ ສສາມິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຜສ຺ເສ ອນິສ຺ສໂຣ. ຘໍສິຕ຺ວາຕິ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ. ມງ຺ຄນວເສນ ອຸລຕີຕິ ມງ຺ຄຸລິ, ວິຣູປພີຠຈ຺ຉຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຣູປໍ ທຸທ຺ທສິກໍ ພີຠຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄິນາ ປກ຺ກສຣີຣຕາຍ ອຸປ຺ປກ຺ກໍ, ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຄ຺ຆຣຓວເສນ ກິລິນ຺ນສຣີຣຕາຍ ໂອກິລິນີ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອງ຺ຄາຣສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓຕາຍ ໂອກິຣິນີ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອງ຺ຄາຣຈິຕເກຕິ ອງ຺ຄາຣສຎ຺ຈເຍ. ສຣີຣໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉານິ ເສທຄຕານິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎຕິ ກາລິງ຺ຄສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ. ນາຏກິນີຕິ ນຈ຺ຈນກິຈ຺ເຈ ອຘິຄຕາ ອິຕ຺ຖີ. ເສທນ຺ຕິ ເສທນໍ, ຕາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສີສກໍ ກພນ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ກມ຺ມາຍູຫນກາເລ ຕຖາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓປຣິຈຍໂຕ. ລາມກຠິກ຺ຂູຕິ ຫີນາຈາຣຕາຍ ລາມໂກ, ຠິກ຺ຂຸເວສຕາຍ ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ຊີວນໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸ. ຈິຕ຺ຕເກຬິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ຕໍ ຕໍ ກີຬນ຺ໂຕ. ອຍເມວາຕິ ຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ.

໒໓໑. ນິສ຺ເສວາລປຓກກທ຺ທໂມຕິ ຕິລພີຊກາທິເຠເທນ ເສວາເລນ ນີລມຓ຺ຑູກປິຏ຺ຐິວຓ຺ເຓນ ອຸທກປິຏ຺ຐໍ ຉາເທຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓເກນ ກທ຺ທເມນ ຈ ວິຣຫິໂຕ. ສຸນ຺ທເຣຫິ ຕິຕ຺ເຖຫີຕິ ສຸຂາວຄາຫຓຏ຺ຐານຕາຍ ກທ຺ທມາທິໂທສວິຣຫໂຕ ຈ ສຸນ຺ທເຣຫິ ຕິຕ຺ເຖຫິ. ຕໂຕ ອຸທກທຫໂຕ ຕໍເຫຕຸ, ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຄຠວນຄໂຕປິ ຫິ ໂສ ຣຫໂທ ຕໂຕ ອຸປຣິມນຸສ຺ສໂລເກ ຊລາສເຍນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ອຍໍ ຕໂປທາ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຕໂຕຕິ ນາຄຠວເນ ອຸທກທຫໂຕ ອຍໍ ຕໂປທາ ສນ຺ທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອຸປຣິຠູມິຕລໍ ອາໂຣຫຕິ, ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ຕປນໂຕ ຕປໍ ອຸທກໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມວເສນ ຕໂປທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເປຕໂລໂກຕິ ເປຕານໍ ອາວາສຏ຺ຐານໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເປຕໂລໂກຕິ ໂລຫກຸມ຺ຠີນິຣຍາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນຄຣສ຺ສ ປນ ປຣິໂຕ ປພ຺ພຕປາທວນນ຺ຕເຣສຸ ພຫູ ເປຕາວາສາປິ ສນ຺ເຕວ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເປຕວຕ຺ຖຸປາຬິຍາ ລກ຺ຂຓສໍຍຸຕ຺ເຕນ ອິມາຍ ຈ ວິນີຕວຕ຺ຖຸປາຬິຍາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ກຕຫຕ຺ຖາຕິ ຖິຣຕຣໍ ລກ຺ເຂສຸ ອວິຣຊ຺ຌນສຣກ຺ເຂປາ. ອີທິສາ ປນ ຕຕ຺ຖ ວສີຠູຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ກຕຫຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອິເມ ປນ ກຕຫຕ຺ຖາ, ຈິຓ຺ຓວສີຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສິປ຺ປທສ຺ສນວເສນ ກຕໍ ຣາຊກຸລານິ ອຸເປຈ຺ຈ ອສນໍ ສຣກ຺ເຂໂປ ເອເຕຫີຕິ ກຕຸປາສນາ, ຣາຊກຸລາທີສຸ ທສ຺ສິຕສິປ຺ປາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຠຄ຺ໂຄຕິ ປຣາຊິໂຕ.

໒໓໒. ໂທສທສ຺ສນ ປຸພ຺ພກ ຣູປ ວິຣາຄ ຠາວນາ ສງ຺ຂາຕ ປຏິປກ຺ຂ ຠາວນາວເສນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕາປິ ສທ຺ເທນ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕຖາ ປນ ນ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສິຍາຕິ ອິຘ ອາເນຎ຺ຊສມາຘີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອເນຊໍ ອຈລໍ ກາຍວາຈາວິປ຺ຜນ຺ທວິຣຫິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ສມາຘິປຈ຺ຈນີການໍ ອຕິທູຣຕາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ໂຊຕິ ອຣູປາວຈຣສມາຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມາຘິປຣິປນ຺ຖເກ ຘມ຺ເມຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທິເກ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວິຕກ຺ກາທີສຸ ອາທີນວສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ນ ສຸຏ຺ຐຸກຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ.

ນນຸ ຈາຍມາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ປຐມວສ຺ເສວ ອຠິນວປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ໂຕ, ອິທຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປາຣາຊິກໍ ວີສຕິມວສ຺ສໂຕ ອຸປຣິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ອິມສ຺ມິໍ ປາຣາຊິເກ ຠຄວຕາ ວິນິຈ຺ຉິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ກຖາມຄ຺ໂຄ – ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາປເທ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ເອສ ວທຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປນ຺ຕາ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຠຄວາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ຕຖາວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ປນ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ອາເນຕ຺ວາ ອິຘ ອາໂຣເປສຸນ຺ຕິ.

ສາວການໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອສຎ຺ຎສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິຣາຄຠາວນາຍ ວາໂຍກສິຓນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍກ຺ກມວນ຺ຕານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວເສເນວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຸຕິເມວ ອທ຺ທສາ’’ຕິ. ນຍໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂສີຕິ ວຏ຺ເຏ ສໍສຣຓກສຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຠາວກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສຎ຺ຎຠເວ ປນ ອຈິຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິມິນາ ນເຍນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘວິກລສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຕຸນ຺ຕິ ນຍໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນປິ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ປຏິວິທ຺ຘສທິສາ. ຍຖາ ນາມ ໂກຈິ ຘນຸສິປ຺ເປ ກຕຫຕ຺ໂຖ ເອກໍ ເກສສງ຺ຂາຕໍ ວາລໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິທາເລຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໍ ອໍສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຕິງ຺ຄຓຜລສ຺ສ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອປຣໍ ອໍສຸໍ ກຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ຄໂກຏິຍໍ ຍຖາ ຕສ຺ສ ອໍສຸສ຺ສ ອູກາມຕ຺ຕໍ ວາ ລິກ຺ຂາມຕ຺ຕໍ ວາ ກຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ຄໂກຏິໂຕ ອຘິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸສຠມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຐິໂຕ ກຓ຺ຑພທ຺ຘາຍ ວາລໂກຏິຍາ ວາຕິງ຺ຄຓພທ຺ຘໍ ວາລສ຺ສ ໂກຏິໍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອິມິນາປິ ກຕໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອໂສ ອຄ຺ໂຄ. ຍທິທນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອິຘ ປາຕິໂມກ຺ຂວເສນ ອໂນສາຣິຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຍທິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປາຣາຊິກາຘິກາຣຕ຺ຕາ ສນ຺ເຕສຸປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກເຏສຸ ອິຘ ປາຣາຊິກາວ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍສໍ…ເປ… ອສໍວາໂສຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວາ ທີເປຕຸກາໂມ ຕໍສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕຕິອາທິກໍ ປນ ອນຸຎ຺ຎາຕປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກ຺ກໂມປິ ອຍເມວ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓານິ ນາມ. ເອເຕສຸ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາ ນາມ ຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕາ ເຕເນວ ຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ ອກ຺ຂການໍ ອໂຘ ຊາຓຸມຓ຺ຑລານໍ ກປ຺ປຣານຎ຺ຈ ອຸປຣິ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອາມສນາທິໍ ສາທິຍຕິ, ຕສ຺ສາ ອຘິວຈນໍ. ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕໍ ວຊ຺ຊໍ ຊານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ສາ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາ ນາມ. ສມຄ຺ເຄນ ປນ ສງ຺ເຆນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍໍທິຏ຺ຐິໂກ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓວເສນ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ສາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາ ນາມ. ຍາ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຕິນ຺ຕາ ຕຖາວິຘສ຺ເສວ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ສາທິຍຕິ, ກາຍສໍສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິເສວນຕ຺ຖາຍ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ, ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສລ຺ລປຕິ ວາ, ສງ຺ເກຕໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ອາຄມນໍ ວາ ສາທິຍຕິ, ເກນຈິ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາສໍ ປວິສຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ຐຕ຺ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ອຍໍ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາຍ ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາ. ເນສຎ຺ຫິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑໂກ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາປນ຺ນສທິສຕາຍ ‘‘ປາຣາຊິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕພ຺ຠາວຠາວິຕາຍ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ວສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸ, ປຸຄ຺ຄລານໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຣຫຕາ. ສາ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກາຄຕສພ຺ພໂທສວິຣຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕາ. ຕໍ ວິປນ຺ນໍ ປຓ຺ຑກຠາວາທິໂຍເຄນ ເຍສໍ ເຕ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາວຣເຓ ກາຣຓມາຫ. ປາຣາຊິກາປນ຺ນສທິສຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາທິກມ຺ມໍ ມາຕຸຆາຕາທິກໍ ວິຍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຄ຺ໂຄ ອວາຣິໂຕ’’ຕິ.

ທີຆຕາຍ ລມ຺ພມານໍ ອງ຺ຄຊາຕເມຕສ຺ສາຕິ ລມ຺ພີ. ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ປາຣາຊິໂກ, ອຖ ໂຂ ຍທາ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂ ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ວາ ປເວເສຕິ, ຕທາ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ມຸທຸ ປິຏ຺ຐິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຸທຸປິຏ຺ຐິໂກ, ກຕປຣິກມ຺ມາຍ ມຸທຸກາຍ ປິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສປິ ຍທາ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂວຈ຺ຈມຄ຺ເຄສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປເວເສຕິ, ຕທາ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ປຣສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທຕີຕິ ໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສູປຣິ ນິສີທຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ມາຕຸຆາຕກປິຕຸຆາຕກອຣຫນ຺ຕຆາຕກາ ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ລມ຺ພີອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຐມປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ ເອວາຕິ ກຖໍ ຈຕຸວີສຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຘ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ລມ຺ພີອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປາຣາຊິເກນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຍສ຺ມາ ປນ ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິເສວິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕນ ປຣິຍາເຍນ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຈ຺ຈິ ອຕ຺ຖາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.