໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ

ຕີຫີຕິ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ. ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ປກາສິຕໍ, ເທສິຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທານວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນາຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ນຄຣຠູມິຍາ ວຑ຺ຒເນນ. ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາຕິ ຄາວຸຕນ຺ຕຣໍ ຄາວຸຕນ຺ຕຣໍ ປຸຖຸຠູຕຕ຺ຕາ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກິຣ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໖; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໖. ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ, ສາ ຎຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວເທສິ, ຣາຊາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທາສິ. ສາ ສມ຺ມາ ປຣິຫຣິຍມານາ ຄພ຺ຠປຣິປາກກາເລ ວິຊາຍນຆຣໍ ປາວິສິ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕີນໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ສາ ຈ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ, ເຕນ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອລຕ຺ຕກປຏລພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜສທິສໍ ມໍສເປສິໍ ວິຊາຍິ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎາ ເທວິໂຍ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິເສ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄມເຫສີ ມໍສເປສິນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ມມ ອວຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອວຓ຺ຓຠເຍນ ຕໍ ມໍສເປສິໍ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ໂສເຕ ປກ຺ຂິປາເປສິ. ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິໍສຸ. ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏິກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ‘‘ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ປຊາ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໍ ຠາຊນໍ ອູມິຠຍາທີຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ ຄງ຺ຄາໂສເຕນ ປາຍາສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕາປໂສ ໂຄປາລກກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ວິຫຣຕິ. ໂສ ປາໂຕວ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຕໍ ຠາຊນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອເຖຕ຺ຖ ຕໍ ອກ຺ຂຣປຏ຺ຏິກໍ ຣາຊມຸທ຺ທິກາລຎ຺ຉນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ມໍສເປສິໍ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ສິຍາ ຄພ຺ໂຠ, ຕຖາ ຫິສ຺ສ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘປູຕິຠາໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຸທກປ຺ປວາເຫນາຄຕສ຺ສປິ ຫິ ອຸສ຺ມາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອຸສ຺ມາ ຈ ນາມ ອີທິສາຍ ສວິຎ຺ຎາຓກຕາຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສິຍາ ຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕາຍ ປນ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ນາໂຫສິ ສອຸສຸມຄຕາຍ ປູຕິຠາໂວ ຈ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອສ຺ສມໍ ເນຕ຺ວາ ນໍ ສຸທ຺ເຘ ໂອກາເສ ຐເປສິ. ອຖ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ທ຺ເວ ມໍສເປສິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາປໂສ ທິສ຺ວາ ສາຘຸກຕຣໍ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຸນ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ເອກເມກິສ຺ສາ ເປສິຍາ ຫຕ຺ຖປາທສີສານມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ປິຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖ ຕໂຕ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ເອກາ ມໍສເປສິ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິໂສ ທາຣໂກ, ເອກາ ທາຣິກາ ອໂຫສິ. ເຕສຸ ຕາປສສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ທາຣການໍ ປຸຎ຺ຎຸປນິສ຺ສຍໂຕ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐກໂຕ ຈສ຺ສ ຂີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ຖ. ຕາປໂສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂີຣໍ ທາຣການໍ ມຸເຂ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ເຕສໍ ປນ ຍໍ ຍໍ ອຸທຣໍ ປວິສຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຓິຠາຊນຄຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ວິຍ ອຸທຣຈ຺ຉວິຍາ ອຈ຺ຉວິປ຺ປສນ຺ນຕາຍ ເອວໍ ເຕ ນິຈ຺ຉວີ ອເຫສຸໍ. ອປເຣ ອາຫຸ ‘‘ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ເນສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ລີນາ ຉວິ ອໂຫສີ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ນິຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ລີນຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ‘‘ລິຈ຺ຉວີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ.

ຕາປໂສ ທາຣເກ ໂປເສນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສູເຣ ຄາມໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສຕິ, ອຕິທິວາ ປຏິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ຎຕ຺ວາ ໂຄປາລກາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ທາຣກໂປສນໍ ປລິໂພໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ທາຣເກ ເທຖ, ມຍໍ ໂປເສສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕາປໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິ. ໂຄປາລກາ ທຸຕິຍທິວເສ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ເຜຫິ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ຘຊປຏາກາ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕູຣິເຍຫິ ວຊ຺ຊມາເນຫິ ອສ຺ສມໍ ອາຄຕາ. ຕາປໂສ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎາ ທາຣກາ, ອປ຺ປມາເທເນວ ວຑ຺ເຒຖ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫໍ ກໂຣຖ, ປຎ຺ຈໂຄຣເສນ ຣາຊານໍ ໂຕເສຕ຺ວາ ຠູມິຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຖ, ຕຕ຺ຖ ກຸມາຣໍ ອຠິສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທາຣເກ ອທາສິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ທາຣເກ ເນຕ຺ວາ ໂປເສສຸໍ. ທາຣກາ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ກີຬນ຺ຕາ ວິວາທຏ຺ຐາເນສຸ ອຎ຺ເຎ ໂຄປາລກທາຣເກ ຫຕ຺ເຖນປິ ປາເທນປິ ປຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ໂຣທນ຺ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ໂຣທຖາ’’ຕິ ຈ ມາຕາປິຕູຫິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ນິມ຺ມາຕາປິຕິກາ ຕາປສໂປສິຕາ ອມ຺ເຫ ອຕີວ ປຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເນສໍ ໂປສກມາຕາປິຕໂຣປິ ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ວິເຫເສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ນ ອິເມ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກິຣ ໂສ ປເທໂສ ‘‘ວຊ຺ຊີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍຊນສຕປຣິມາເຓນ.

ອຖ ຕໍ ປເທສໍ ໂຄປາລກາ ຣາຊານໍ ໂຕເສຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກໍ ກຸມາຣໍ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອກໍສຸ. ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອສມ຺ຠິນ຺ເນ ເອວ ຣາຊກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສຎ຺ໂຈທິຕາ ເທວຕາຘິຄ຺ຄຫິຕາ ອກໍສູຕິ ເກຈິ. ທາຣກສ຺ສ ທາຣິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ວາເຣຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ກຕິກໍ ອກໍສຸ ‘‘ພາຫິຣໂຕ ທາຣິກາ ນ ອາເນຕພ຺ພາ, ອິໂຕ ທາຣິກາ ນ ກສ຺ສຈິ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕສໍ ປຐມສໍວາເສນ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຊາຕາ ຘີຕາ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ. ເອວໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຊາຕາ. ຕໂຕ ເຕສໍ ທາຣການໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ອາຣາມຸຍ຺ຍານນິວາສຏ຺ຐານປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໍ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລີກຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວສາລີ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນ ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາ ເວສາລີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ຣາຊຄຫສາວຕ຺ຖິໂຍ ເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວນໍ ນາມາຕິອາທິ ມຊ຺ຌິມຠາຓກສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓການໍ ສມານຏ຺ຐກຖາ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໖) ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໙໘໔-໙໘໕) ອິມິນາວ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໕໙) ປນ ‘‘ມຫາວເນຕິ ພຫິນຄເຣ ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສຍໍຊາຕໍ ວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ມຫນ຺ຕຠາເວເນວ ມຫາວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ. ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ສງ຺ຆາຣາມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຓິກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກູຏາຄາຣສາລາສງ຺ເຂເປນ ເທວວິມານສທິສໍ ປາສາທໍ ອກໍສຸ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ສກໂລປິ ສງ຺ຆາຣາໂມ ກູຏາຄາຣສາລາຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນມຊ຺ເຌ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ວນໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣາເມຕິ ສງ຺ຆາຣາເມ. ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉທເນນາຕິ ຫໍສວຏ຺ຏກປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ, ຫໍສມຓ຺ຑລາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ, ອຍໍ ກາໂຍ ອວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ສວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠຕິ ນານາວິເຘຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຠາກາຣສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກສາທິວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ. ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນິຍກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ຈ ກຣຊກາເຍ ວິຈ຺ຉນ຺ທນຸປ຺ປາທນກຖໍ. ມຸຕ຺ຕໍ ວາຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ກາຍສ຺ສ ອມນຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ຕີຫິ ປເທຫິ ອທສ຺ສນີຍຕາຍ ອສາຣກຕາຍ ມຊ຺ເຌ ຈຕູຫິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ, ອນ຺ເຕ ເອເກນ ເລສມຕ຺ເຕນປິ ມນຸຎ຺ຎຕາຠາວມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ໂຂຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ສຣູເປເນວ ອມນຸຎ຺ຎຕາຍ ທສ຺ສນໍ. ຉນ຺ໂທຕິ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ. ຣາໂຄຕິ ພລວຣາໂຄ. ‘‘ເກສາ ໂລມາທີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸຠາຕິ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ສຸຠາກາເຣນ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອສຸຠາ. ອສຸຈິໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ອສຸຈິໂນ. ປຏິກູລາຕິ ນາຄຣິກສ຺ສ ອສຸຈິກຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ປຏິກູລາ.

ເກສາ ນາເມເຕ ວຓ຺ຓໂຕປິ ປຏິກູລາ, ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ອາສຍໂຕປິ ໂອກາສໂຕປິ ປຏິກູລາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຈ ເນສໍ…ເປ… ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸຎ຺ເຎປິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໘໓; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໖) ຫິ ຍາຄຸປຕ຺ເຕ ວາ ຠຕ຺ຕປຕ຺ເຕ ວາ ເກສວຓ຺ຓໍ ກິຎ຺ຈິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກສມິສ຺ສກມິທໍ, ຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ເກສາ ວຓ຺ຓໂຕ ປຏິກູລາ. ຣຕ຺ຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາປິ ເກສສຓ຺ຐານໍ ອກ຺ກວາກໍ ວາ ມກຈິວາກໍ ວາ ຉຸປິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຓ຺ຐານໂຕປິ ປຏິກູລາ. ເຕລມກ຺ຂນປຸປ຺ຜຘູປາທິສງ຺ຂາຣວິຣຫິຕານຎ຺ຈ ເກສານໍ ຄນ຺ໂຘ ປຣມເຊຄຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໂຣ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ. ເກສາ ຫິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ອປ຺ປຏິກູລາປິ ສິຍຸໍ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລາເຍວ. ຍຖາ ຫິ ທຫຣສ຺ສ ກຸມາຣກສ຺ສ ວຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓໂຕ ຫລິທ຺ທິວຓ຺ຓໍ, ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຫລິທ຺ທິປິຓ຺ຑສຓ຺ຐານໍ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕກກາຬສຸນຂສຣີຣໍ ວຓ຺ຓໂຕ ຕາລປກ຺ກວຓ຺ຓໍ, ສຓ຺ຐານໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ, ທາຐາປິສ຺ສ ສຸມນມກຸຬສທິສາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ສິຍາ ອປ຺ປຏິກູລໍ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລເມວ, ເອວໍ ເກສາປິ ສິຍຸໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ອປ຺ປຏິກູລາ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລາເຍວາຕິ.

ຍຖາ ປນ ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ຄາມນິສ຺ສນ຺ເທນ ຊາຕານິ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓານິ ນາຄຣິກມນຸສ຺ສານໍ ເຊຄຸຈ຺ຉານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປຣິໂຠຄານິ, ເອວໍ ເກສາປິ ປຸພ຺ພໂລຫິຕມຸຕ຺ຕກຣີສປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິນິສ຺ສນ຺ເທນ ຊາຕຕ຺ຕາ ເຊຄຸຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ອາສຍໂຕ ປາຏິກຸລ຺ຍໍ. ອິເມ ຈ ເກສາ ນາມ ຄູຖຣາສິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິຕກຓ຺ຓກໍ ວິຍ ເອກຕິໍສໂກຏ຺ຐາສຣາສິມ຺ຫິ ຊາຕາ, ເຕ ສຸສານສງ຺ກາຣຏ຺ຐານາທີສຸ ຊາຕສາກໍ ວິຍ ປຣິຂາທີສຸ ຊາຕກມລກຸວລຍາທິປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຈ ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ໂອກາສໂຕ ປາຏິກຸລ຺ຍໍ. ຍຖາ ຈ ເກສານໍ, ເອວໍ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສານຎ຺ຈ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘາສໂຍກາສວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ປຏິກູລຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ໂລມາທີນ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠເທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ປເຠທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠໂທຕິ.

ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ. ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠມາຕິກາຍ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ພຫຸລີກາໂຣ. ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ປຫານວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ເອເຕສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນສ຺ເສຕານິ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຌານກ຺ຂເຓ ອຎ຺ເຎປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເອຕາເນວ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣານິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ເທນ ຫິ ນານາວິສຍປໂລຠິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມາຘິຍຕິ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາຠິຠູຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ກາມຘາຕຸປ຺ປຫານາຍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ພ຺ຍາປາເທນ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິຫຎ຺ຎມານໍ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປເຣຕໍ ອວູປສນ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປຫຕໍ ຌານາຘິຄມສາຘິກໍ ປຏິປທໍ ນາໂຣຫຕິ. ອິຕິ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ ເອຕາເນວ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ວິຕກ຺ໂກ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ວິຈາໂຣ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຕິ, ເຕຫິ ອວິກ຺ເຂປາຍ ສມ຺ປາທິຕປໂຍຄສ຺ສ ເຈຕໂສ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວາ ປີຕິ ປີນນໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ອຸປພ຺ຣູຫນໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ນໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເອເຕຫິ ອຠິນິໂຣປນານຸພນ຺ຘນປີນນອຸປພ຺ຣູຫເນຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຕາ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມໍ ສມ຺ມາ ອາຘິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຫິ ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ເອຕານິ ປຎ຺ຈ ສມນ຺ນາຄຕງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເອເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຎ຺ຎເທວ ຌານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕູຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕານິ ຈ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓປິ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຸປຈາເຣ ປກຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ພລວຕຣານິ, ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣໂຕປິ ພລວຕຣານິ ຣູປາວຈຣກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິຕກ຺ໂກ ສຸວິສເທນ ອາກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣປຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຈາໂຣ ອຕິວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸມຊ຺ຊມາໂນ, ປີຕິສຸຂໍ ສພ຺ພາວນ຺ຕມ຺ປິ ກາຍໍ ຜຣມານໍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາປິ ເຫຏ຺ຐິມມ຺ຫິ ສມຸຄ຺ຄປຏເລ ອຸປຣິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ສຸຜຸສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍເມເຕສໍ ອິຕເຣຫິ ວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອປ຺ປນາຌານເມວ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຌານສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ, ເຕສໍເຍວ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ລກ຺ຂຓວເສນ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາຣນຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສຍເມວ ປກາສຍິສ຺ສຕິ. ກິເລສໂຈເຣຫິ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ ຌານໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ.

ທສລກ຺ຂຓວິຠາວເນເນວ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາປິ ວິຠາວິຕາ ໂຫຕີຕິ ທສລກ຺ຂຓໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣິມານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຣິປນ຺ຖິກໂຕ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປາຬິວຓ຺ຓນາຍເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ທສລກ຺ຂຓວິຠາວເນ. ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘີຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ຌານໍ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ, ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສາໂນ ປຸພ຺ພຠາຄິໂຍ ຠາວນານໂຍ. ປຣິປນ຺ຖໂຕ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ວິສຸທ຺ຘິ, ປຏິປທາຍ ວິສຸທ຺ຘິ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ. ສາ ປນາຍໍ ຍສ຺ມາ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທີ’’ຕິ. ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາຕິ ວິໂສເຘຕພ຺ພຕາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຌານປຣິຍາປນ຺ນາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນາ. ສາ ປນາຍໍ ຍສ຺ມາ ວິເສສໂຕ ຌານສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ສມ຺ປຫໍສນາຕິ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິສາຘກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ປຣິໂຍທປນາ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ຌານສ຺ສ ໂອສານກ຺ຂເຓ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານີຕິ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸຊ຺ຌນາກາໂຣ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ສມຖນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊນາກາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທນາກາໂຣຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຌານສ຺ສ ອາທິໂຕ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓານິ. ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ວິນາ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ອສຕິ ຈ ອປ຺ປນາຍໍ ຕທຠາວໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ວິສຸທ຺ຘິປຏິປທຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ມຊ຺ຌປຣິໂຍສານລກ຺ຂຓານຎ຺ຈ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສສມ຺ຠາຣິໂກ ອຸປຈາໂຣ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ນາມ ອປ຺ປນາ, ສມ຺ປຫໍສນາ ນາມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ອຌານຘມ຺ເມຫິ ຌານສ຺ສ ຄຸຓສໍກິຕ຺ຕນໍ ນາມ ກຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠູມນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ປາຬິຍາ ເຈຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘‘ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິຕຎ຺ຈ ຎາເຓນ ຈ ສມ຺ປຫໍສິຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘) ຫິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຠາເວນ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ຈ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕທນຸຄຸຓໍ ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ ຈ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທຕາທິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈເຕ. ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິອາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍເມວ ປຣິກມ຺ມາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ, ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ? ຍສ຺ມິໍ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໕໘; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໕) ວາເຣ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂຍ ນີວຣຓສງ຺ຂາໂຕ ກິເລສຄໂຓ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປນາສມາຘິເຍວ, ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕານໍ ອນຸປຄມເນນ ມຊ຺ຌິໂມ, ສວິເສສໍ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ວູປສມນໂຕ ສມໂຖ, ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ປນ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕໍ ສຕິປິ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຠາວເຠເທ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວເຠເທ ຈ ເອກິສ຺ສາເຍວ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຣິຓາມູປຄມນໂຕ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຓາມນເຍນ ຕຖຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ສມາຫິຕຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉມານໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຖຕ຺ຕຸປຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ຕຖຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຕຖຕ຺ຕຸປຄມເນນ ອປ຺ປນາສມາຘິນາ ສມາຫິຕຠາວູປຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານາ ປຣິປນ຺ຖວິສຸທ຺ຘິມຊ຺ຌິມສມຖປ຺ປຏິປຕ຺ຕິປກ຺ຂນ຺ທນາກາຣາ ອາຄມນວເສນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານາ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເຍວ ຫິ ອາກາຣາ ປຈ຺ຈຍວິເສສໂຕ ຌານກ຺ຂເຓ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານາ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ໂສເຘຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖຠາວູປຄມເນນ ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນຠາວໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກຕ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຍ ປເນເຕ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຌານຈິຕ຺ເຕ ຊາຕາ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ, ຍານິ ຈ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ເອກຣສານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕານິ, ຍຎ຺ເຈສ ຕທຸປຄໍ ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນເອກຣສສຠາວານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍໍ ວາຫຍຕິ, ຍາ ຈສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ອາເສວນາ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ອາກາຣາ ຍສ຺ມາ ຎາເຓນ ສໍກິເລສໂວທາເນສຸ ຕໍ ຕໍ ອາທີນວຎ຺ຈ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ສມ຺ປຫໍສິຕຕ຺ຕາ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປຣິໂຍທາປິຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ກສ຺ມາ ສມ຺ປຫໍສນາວ ‘‘ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາຕິ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຠາວນາຈິຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຎາຓກິຈ຺ຈຠູຕາ ສມ຺ປຫໍສນາ ‘‘ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອປ຺ປນາກາເລ ຠາວນາຍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຈ ສຸປ຺ປຫານໂຕ ປຄ຺ຄຫາທີສຸ ພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອກາຕພ຺ພໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາວ ໂຫຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິ. ສາ ປນາຍໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ໂຫຕິ ວິເສສໂຕ ຎາຓສາຘນຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາພ຺ຍາປາຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຎາຓກິຈ຺ຈຠູຕາ ສມ຺ປຫໍສນາ ‘‘ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຕິວິຘາຍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິຍາ ລທ຺ຘວິເສສາຍ ຕິວິຘາຍ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາຍ ສາຕິສຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຠາເວນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ສມ຺ປຫໍສນາ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຄມນຸເປກ຺ຂາຎາຓກິຈ຺ຈວເສນ ທສປິ ອາກາຣາ ຌາເນ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຕິວິຘຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີນິ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຖມນວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຕິວິຘຕ຺ຕຄຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທນອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນຎາຓສມ຺ປຫໍສນາວເສນ ຕິວິຘຠາວໍ ຄຕໍ. ວິຕກ຺ກສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ກິເລສກ຺ໂຂຠວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ເກນ ສຸນ຺ທຣຠາວມຸປຄຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສມ຺ປນ຺ນໍ ອນູນໍ. ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐານວສິຍໍ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຌານປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາ ອິຘາປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ. ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ສມາຘິສ຺ເສວ ຌານງ຺ຄສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຌານງ຺ຄປຎ຺ຈກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຈກວເສນ.

ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນາຕິ ສກລໍ ກາຍໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສຫຄຕຕ຺ຕາ ຌານໍ ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ເຕນ ປຣິຈິເຕນ ປຣິຠາວິເຕນ. ເຈຕສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ. ພຫຸລນ຺ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ. ວິຫຣໂຕຕິ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ອສຸຠສມາປຕ຺ຕິພຫຸລສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ສມງ຺ຄິຠາວໂຕ. ປຏິລີຍຕີຕິ ເອກປສ຺ເສນ ນິລີຍຕິ ນິລີນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຏິກຸຏຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ. ປຏິວຕ຺ຕຕີຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ. ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕີຕິ ນ ວິສຣຕິ, ອຠິຣຕິວເສນ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຏິລີຍຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ ຕຕ຺ຖ ປຏິກູລຕາຍ ສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ປຏິກຸຏຕີຕິ ອປສກ຺ກຕິ ນ ອຸປສກ຺ກຕິ. ປຏິວຕ຺ຕຕີຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕີຕິ. ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລນ຺ຕິ ນ຺ຫາຣຸຂຓ຺ຑໍ ນ຺ຫາຣຸວິເລຂນໍ ວາ.

ອທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລໍ ປຏິ ປຏິ ທິວເສ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິລີຍິຕຸໍ. ປຍຸຕ຺ຕວາຈນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຈໍ, ພຸທ຺ຘາ ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣນ຺ຕິ, ວິຫາເຣເຍວ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອາທິວຈນໍ.

ກລ຺ຍາຓູປນິສ຺ສຍວເສນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ. ປເຣ ກິຣາຕິ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕິອຊານນໍ ອາໂຣຈຍິຕາຠາໂວ ຎາເຕ ນິວາຣຓຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອຑ຺ຒມາເສ ນ ໂກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສ຺ສາມິ, ອິຕິ ມຍ຺ຫຎ຺ເຈວ ສຸຂວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ຈ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ‘ສຕ຺ຖາປິ ຄຓໍ ປຫາຍ ເອກໂກ ວິຫາສິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕທສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອວມາຫາ’’ຕິ. ເນວ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣກໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເນວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປນ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທາສິ. ໂສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐທານາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉຕິ.

ອເນກກາຣຓສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍສ຺ສ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຕາວ ອເນກກາຣຓໍ. ມຓ຺ຑນກປກຕິໂກຕິ ອລງ຺ກາຣກສຠາໂວ. ໂກຈິ ຕຣຸໂຓປິ ຍຸວາ ນ ໂຫຕິ, ໂກຈິ ຍຸວາປິ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ນ ໂຫຕິ ຍຖາ ອຸປສນ຺ຕສຠາໂວ ອາລສິຍພ຺ຍສນາທີຫິ ວາ ອຠິຠູໂຕ, ອິຘ ປນ ທຫໂຣ ເຈວ ຍຸວາ ຈ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຐມໂຍພ຺ພນໍ ນາມ ປນ຺ນຣສວສ຺ສໂຕ ຍາວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ໂສຬສວສ຺ສໂຕ ວາ ຍາວ ເຕຕ຺ຕິໍສ ວສ຺ສານິ. ກຸຓປນ຺ຕິ ມຕກເຬວຣໍ, ອຫິສ຺ສ ກຸຓປໍ ອຫິກຸຓປໍ. ເອວໍ ອິຕຣານິປິ. ອຕິປຏິກູລຊິຄຸຈ຺ຉນີຍສຠາວໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອິມາເນວ ຕີຓິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ສສສູກຣາທີນໍ ກຸຓປໍ ມນຸສ຺ສາ ກຏຸກຠຓ຺ຑາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິປິ, ອິເມສໍ ປນ ກຸຓປໍ ອຠິນວມ຺ປິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ, ໂກ ປນ ວາໂທ ກາລາຕິກ຺ກເມນ ປູຕິຠູເຕ. ອຕິປຏິກູລຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາ ຈ ເນສໍ ອຕິວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ, ສາ ຈ ອຫີນໍ ຕິຂິຓໂກປຕາຍ ກຸກ຺ກຸຣມນຸສ຺ສານໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍຕາຍ ຈ ສຣີຣສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມຓກຸຕ຺ຕໂກຕິ ສມຓກິຈ຺ຈໂກ, ກາສາວນິວາສນາທິວເສນ ສມຓກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຓເວສຘາຣໂກ’’ຕິ. ສພ຺ພມກໍສູຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສາວຊ຺ເຊປິ ຕຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຣຓກາຣາປນສມນຸຎ຺ຎຕາທິເຠທໍ ສພ຺ພມກໍສຸ. ໂລຫິຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂລຫິຕຄຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ວຄ຺ຄູຕິ ມຕາ ວຄ຺ຄຸມຕາ. ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາຕິ ປຸຊ຺ຊຠວຜລນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ປຸນເນນ ວິໂສຘເນນ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມ຺ມຕາ. ປວາເຫສ຺ສາມີຕິ ຄມຍິສ຺ສາມິ, ວິໂສເຘສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໓. ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ. ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ມາຣສ຺ສ ເຘຍ຺ຍໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ. ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ຐານໍ ວຕ຺ຖຸ ນິວາໂສ ໂຄຈໂຣ. ມາໂຣ ວາ ເອຕ຺ຖ ຘິຍຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ມາໂຣຕິ ເຈຕ຺ຖ ກິເລສມາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ກິເລສມາຣວເສເນວ ຈ ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ກາມຠເວ ອາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມາຣວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ເອວມຍໍ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ມາຣວິສຍໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາປິ, ມຍາ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສໍເວຄໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ມາຣວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ທ຺ວິວຈນນ຺ຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຈນໍ, ອາເມຑິຕວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອນ຺ຘພາລາ ເທວຕາ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄມູລກໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມາຣວິສຍໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາປີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ‘‘ມຕາ ສໍສາຣໂຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກາປິ ສມານາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິວເສນ ມຕາ ຠິກ຺ຂູ ສໍສາຣໂຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອສຸຠກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຍຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຣຓຠຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍເຄນ ກາເຍ ວິຄຕຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ມຣຓສ຺ສ ອຠິປຕ຺ຖິຕຠາວໂຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ອສິຫຕ຺ຖໍ ຕຖາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຫຕິເຍວ ຠຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປກຎ຺ຫິ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈສຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຍ ຈ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພ ຈ ອຣິເຍ ອຍໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໖໔. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສລ຺ລານນ຺ຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣຫິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ສລ຺ລານໍ ນິລີຍນໍ ວິເວຈນໍ, ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕຕາ ເອກີຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກີຠາວໂຕ’’ຕິ, ປວິເວກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກີຠາໂວຕິ ຫິ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕໂຕ ທຸວິຘວິເວກໂຕ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິສງ຺ຂາຣສມາໂຍເຄນ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕາທິສຕ຺ຕສມາຄເມນ ຈ ອເປໂຕ. ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກາມໍ ທສານຸສ຺ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ອານາປານສ຺ສຕິປິ ຄຫິຕາ, ສາ ປນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູສຸ ພຫູນໍ ສປ຺ປາຍາ ສາຕ຺ຖິກາ ຈ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ຕເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖສິ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານສທິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຣຸປ຺ປາ ອາທິກມ຺ມິການໍ ອນນຸຣູປາຕິ ເຕສໍ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ເວສາລີນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ. ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈ ຄາຣເວນ ອຸປຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ເທສໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ໂອຫິຕໂສຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ. ກາລນ຺ຕິ ເທສນາກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທານວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ. ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກາຣຓໍ. ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ປສໍສາປຸພ຺ພກໍ ເທເສນ຺ໂຕ, ປສໍສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຸຈິຊນເນນ ອຸສ຺ສາຫນຕ຺ຖາ. ຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຄວາ ອິມໍ ສມາຘິໍ ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປສໍສຕິ, ສນ຺ໂຕ ກິຣາຍໍ ສມາຘິ ປຓີໂຕ ຈ ອເສຈນໂກ ຈ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣ, ປາປຘມ຺ເມ ຈ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕາຠິຣຸຈິໂນ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖໂຍຊນກ຺ກມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຍຊນກ຺ກມຎ຺ຈ. ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ ສມາຘິໍ ເທສນານຸຠາເວນ ເຕສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສນ຺ນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑນວເສນ ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປຣິຄ຺ຄາຫິກາຕິ ທີຆຣສ຺ສາທິວິເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄາຫິກາ, ເຕ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂນ ປສ຺ສາໂສ ໂນ ອສ຺ສາໂສຕິ ໂສ ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປຏິເສເຘນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ອສ຺ສາສໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປສ຺ສາສວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນຕາຍ ຕເມວ ອສ຺ສາສໍ ປສ຺ສາສຎ຺ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ ສຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອານາປາເນສຸ ສຕິ ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິທານິ ສຕິວເສເນວ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາເມນ ‘‘ໂຍ ອສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂຍ ປສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ອສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ອສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍ ປສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ປສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ອານາປານສ຺ສຕິຍນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ສມາຘິສ຺ສ ສຕິຍາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວຈນໂຕ, ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວປິ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສຫຄຕາ ຫິ ສຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍຖາປິ ສຫຊາຕາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸທາຍິ, ອກ຺ຂາຕາ ມຍາ ສາວການໍ ປຏິປທາ, ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ເມ ສາວກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໗) ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວິໂຕ, ອຸປ຺ປາທິໂຕ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ລທ຺ຘາເສວໂນ ຠາວິໂຕ, ປຄຸຓຠາວໍ ອາປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ເຕນ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ໂຍ ຫິ ວສີຠາວໍ ອາປາທິໂຕ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑) ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) ຈ ເອວມາທີສຸ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຸຕິຍາທີສຸປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອຸຠຍປທນິຍເມນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ຌານມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ອສຸເຠສຸ ໂຍຄກມ຺ມຠາວໂຕ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ຌານປຏິເວຘວເສນ. ຌານຎ຺ຫິ ຠາວນາວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ຈາຕິ ປຏິເວໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ພີຠຈ຺ຉາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຏິກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ ເລສນ຺ຕເຣນ ວາ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍປີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ວິເຈຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣມສຸຂຸມຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສນ຺ເຕ ຫິ ສນ຺ນິສິນ຺ເນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຘມ຺ໂມ ສຍມ຺ປິ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ, ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ທີເປຕພ຺ພາ.

ນາສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວາວຫໍ ກິຎ຺ຈິ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ, ອເສຈນກຕ຺ຕາ ອນາສິຕ຺ຕໂກ, ອນາສິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເອວ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ປຣິກມ຺ມາທິນາ, ຕໂຕເຍວ ປາຏິເຍກ຺ໂກ, ວິສຸໍເຍເວໂກ ອາເວຓິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສພ຺ພເມຕໍ ສຣສໂຕ ເອວ ສນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິກມ຺ມໍ ວາ ສນ຺ຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ກສິຓກຣຓາທິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານໍ, ຕາທິສໍ ອິຘ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕໍ ອປ຺ປຓີຕໍ ສິຍາ. ອຸປຈາເຣນ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນີວຣຓວິຄເມນ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈ ປເຣສໍ ສນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ເອວມິມສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ອາທິມນສິ…ເປ… ປຓີໂຕ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອນາສິຕ຺ຕໂກຕິ ອຸປເສຈເນນ ອນາສິຕ຺ຕໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອຊວນ຺ໂຕ’’ຕິ, ໂອຊວນ຺ຕສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຘຸໂຣຕິ ອິຏ຺ໂຐ. ເຈຕສິກສຸຂປ຺ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານວເສນ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວາ ສນ຺ຕຠາເວນ ສຸຂຄຕິກຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏສຣີຣຕາວເສນ ປນ ກາຍິກສຸຂປ຺ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຕິ ຌາເນນ ສກສນ຺ຕານໂຕ ອນີຫເຏ ອປ຺ປຫີເນ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຕິ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕໂຕ ສມ຺ຠູເຕ. ອວິຊ຺ຊາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫິ ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ມາ. ຂເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາປນໍ ວິນາສນໍ. ຕໍ ປນ ຌານກຕ຺ຕຸກສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ວິເສເສນ ອຸປສເມຕິ. ວິເສເສນ ອຸປສມນໍ ປນ ສມ຺ມເທວ ອຸປສມນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕີ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ອຎ຺ໂຎປິ ສມາຘິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຍເມວ ສມາຘິ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນານາວິຕກ຺ກວູປສມນສພ຺ຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑; ອຸທາ. ໓໑). ອປິຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ເສຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອິຕເຣຫິ ສາຕິສຍໍ ຍຖາ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ນິມິຕ຺ຕປາຕຸຠາເວ ສຕິ ຂເຓເນວ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວສພ຺ຠາວໂຕ ອຍເມວ ສມາຘິ ‘‘ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ຕໍ ມຫໂຕ ອກາລເມຆສ຺ສ ອຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຘາຣານິປາເຕ ຂເຓເນວ ປຖວິຍໍ ຣໂຊຊລ຺ລສ຺ສ ວູປສໂມ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາ ອກາລເມໂຆ ອຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິ. ສາສນິກສ຺ສ ຌານຠາວນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ເອກໍເສນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ. ອິມເມວ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູໂຕ ອຍໍ ສມາຘິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມເທວ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ກຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉນາກາຣວິຠາວນປທໍ, ປຸຈ຺ຉາ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ອຎ຺ເຎສໍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ສາ ຈ ອຸປຣິ ເທສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫານໍ ສພ຺ເພສໍ ປກາຣວິເສສານໍ ອາມສນວເສນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຖນ຺ຕິ…ເປ… ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ພຫຸລີກໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິພຫຸລີກາຣໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ພຫຸລີກໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ຕຖາ ປຸຏ຺ຐຘມ຺ມນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາເຍວ ອຕິທິສ຺ສຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປປຎ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ, ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕໍ ‘‘ກຖໍ ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໑; ອ. ນິ. ໓.໖໑) ອິຘ-ສທ຺ໂທ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙) ໂອກາສໍ. ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປນ ສາສນໍ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິຘາປິ ສາສນເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ໂສຬສ ປກາເຣ ສນ຺ຘາຍ. ເຕ ຫິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ. ພາຫິຣກາ ຫິ ຊານນ຺ຕາ ອາທິໂຕ ຈຕຸປ຺ປກາຣເມວ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຕຖາຠາວປ຺ປຏິເສຘໂນ’’ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວປ຺ປຏິເສຘໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕຄຘເອວ-ສທ຺ທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕິ ຫິ ເອກປທານິປິ ອວຘາຣຓານິ ຍຖາ ວາຍຸຠກ຺ໂຂຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ’’ຕິອາທິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສມຓກຣຓຘມ຺ໂມ ຫິ ໂຍ, ໂສ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ. ປຣປ຺ປວາທາຕິ ປເຣສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນານປ຺ປກາຣວາທາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ.

ອຣຎ຺ຎາທິກສ຺ເສວ ຠາວນານຸຣູປເສນາສນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທໂມ ທມຖໍ ອນຸປຄໂຕ ໂຄໂຓ ກູຏໂຄໂຓ. ຍຖາ ຖເນຫິ ສພ຺ພໂສ ຂີຣໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເອວໍ ໂທຫປຏິພນ຺ຘິນີ ກູຏເຘນຸ. ອສ຺ສາຕິ ໂຄປສ຺ສ. ຣູປສທ຺ທາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອສ຺ສາໂທ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣໂສ. ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຸພ຺ເພ, ອນາທິມຕິ ວາ ສໍສາເຣ ປຣິຈິຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຸປຈາຣວເສນ ອຸປນິສີທຕິ, ອປ຺ປນາວເສນ ອຸປນິປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຕິຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ອາຣມ຺ມເຓຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ. ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຖິຣໍ, ຍຖາ ສໂຕກາຣິສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ຖາມຄຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸທ຺ຘຠູຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕາທິວິເສສຄຸຓວນ຺ຕຕາຍ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຣິເຍຫິ ສມາເສວິຕຠາວໂຕ ຈ ມຸທ຺ຘສທິສໍ, ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ເຈວ ອຎ຺ຎກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ອຘິຄຕວິເສສານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຈ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ. ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຠຄວາ ໂຍຄີນໍ ອນຸຣູປນິວາສຏ຺ຐານຸປທິສ຺ສນໂຕ. ຠິກ຺ຂຸ ທີປິສທິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໂກ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂນິມ຺ມຖເນນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ. ຜລມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຜລມາຫ. ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິນ຺ຕິ ຠາວນຸສ຺ສາຫຊວສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄກຣຓຠູມິຠູຕໍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສູຕິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສຸ. ຣຸກ຺ຂສມີປນ຺ຕິ ‘‘ຍາວຕາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ສມນ຺ຕາ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີປຏ຺ຐານໍ. ອວເສສສຕ຺ຕວິຘເສນາສນນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປ຺ປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸຕ຺ຕຍານຸກູລໍ ຘາຕຸຈຣິຍານຸກູລນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫາທິອຸຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ເສມ຺ຫາທິຘາຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ໂມຫາທິຈຣິຕຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ອນຸກູລໍ. ຕຖາ ຫິ ຄິມ຺ຫກາເລ ອຣຎ຺ຎໍ ອນຸກູລໍ ໂສມ຺ມສີຕລຠາວໂຕ, ເຫມນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຫິມປາຕນິວາຣຓໂຕ, ວສ຺ສກາເລ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ວສ຺ສນິວາຣຓເຄຫສມ຺ຠວໂຕ. ເສມ຺ຫຘາຕຸກສ຺ສ ເສມ຺ຫປກຕິກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ ອນຸກູລໍ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣເຓນ ເສມ຺ຫສ຺ສ ວູປສມນໂຕ, ປິຕ຺ຕຘາຕຸກສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອນຸກູລໍ ສີຕວາຕສມ຺ຜສ຺ສສມ຺ຠວໂຕ, ວາຕຘາຕຸກສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸກູລໍ ວາຕນິວາຣຓໂຕ. ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ ອນຸກູລໍ. ມຫາອຣຎ຺ເຎ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສງ຺ກຸຈຕິ ວິວຏງ຺ຄຓຠາວໂຕ, ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອນຸກູລໍ ປສາທນີຍຠາວໂຕ, ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸກູລໍ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓານໍ ປເວສນິວາຣຓໂຕ. ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກນ຺ຕິ ອສງ຺ໂກຈາວິກ຺ເຂປປກ຺ຂິກໍ. ສຍນຎ຺ຫິ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິກໍ, ຐານຈງ຺ກມນານິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການິ, ນ ເອວໍ ນິສຊ຺ຊາ. ຕໂຕ ເອວ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕຕາ. ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາວໍ ປລ຺ລງ຺ກາຠຸຊເນນ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕນສຸຂຕໍ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ອຸຊຸກຏ຺ຐປເນນ, ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາຍໍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິຍາ ຐປເນນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

ອູຣຸພທ຺ຘາສນນ຺ຕິ ອູຣູນມໂຘພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊາ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກໍ ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ. ອຸຊຸໍ ກາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ສຣູປໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຓມນ຺ຕີຕິ ນ ໂອຓມນ຺ຕິ. ນ ປຣິປຕຕີຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ວີຖິໍ ນ ວິລງ຺ເຆຕິ, ຕໂຕ ເອວ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຑ຺ຒິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອິຘ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖, ໒໐) ວິຍ. ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂຕວາຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ສຣນ຺ໂຕ ເອວ ອສ຺ສສຕິ, ນາສ຺ສ ກາຈິ ສຕິວິຣຫິຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂຕ ປສ຺ສສຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສໂຕວ ປສ຺ສສຕີຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສໂຕກາຣີຕິ ສໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ສຕິຍາ ເອວ ວາ ກາຕພ຺ພສ຺ສ ກຕ຺ຕາ, ກຣຓສີໂລ ວາ.

ພາຕ຺ຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ຈຕູສຸ ຈຕຸກ຺ເກສຸ ອາຄຕານິ ທີຆຣສ຺ສາທີນິ ໂສຬສ ປທານິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວເສນ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທີຆມສ຺ສາສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິປສ຺ສາສປຣິຍນ຺ເຕຫິ ພາຕ຺ຕິໍສາກາເຣຫິ. ຍທິ ‘‘ສໂຕວ ອສ຺ສສຕິ, ສໂຕ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສສຕິ ປສ຺ສສຕິ’’ຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສໂຕກາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ເອກຣສໍ ເທສນໍ ກາຕຸກາມຕາຍ. ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ປທທ຺ວຍເມວ ຫິ ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ອາຄຕໍ, ອິຕຣານິ ອນາຄຕກາລວເສນ, ຕສ຺ມາ ເອກຣສໍ ເທສນໍ ກາຕຸກາມຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ສໂຕກາຣິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆໍອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆອສ຺ສາສວເສນ, ວິຠຕ຺ຕິອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ທີຆນ຺ຕິ ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສວເສນ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອວິກ຺ເຂໂປຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາວໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຈ ຎາເຓນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ວາ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາວ ໂຫຕິ, ຕໍ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ວາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕທຘີນສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂຍຄາວຈໂຣ ສໂຕກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ຫຸຕ຺ວາ ອສ຺ສສນສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິອສ຺ສາສວເສນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິໂນ ອສ຺ສາສາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິອສ຺ສາສາ, ເຕສໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕສສນໍ ອສ຺ສາໂສ, ພຫິ ອຸຏ຺ຐິຕສສນໍ ປສ຺ສາໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ອສ຺ສາໂສຕິ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕ’’ຕິອາທິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ພຫິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ອນ຺ໂຕ ສສນໂຕ ອສ຺ສາໂສ, ອນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ພຫິ ສສນໂຕ ປສ຺ສາໂສຕິ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລທ຺ໂຘກາໂສ ນາສິກາວາໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປຐມໍ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສາໂສ ອສ຺ສາໂສ’’ຕິ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຠາວນາຣມ຺ຠສມເຍ ປຐມໍ ນາສິກາວາຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ພຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສາໂສ ອສ຺ສາໂສ’’ຕິ ອນ຺ໂຕປວິສນວາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນໂຍເຍວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈ, ປສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໗) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ‘‘ຠາວນາຣມ຺ເຠ ປວຕ຺ຕິກ຺ກມສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິພ຺ພາຍຕີຕິ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ກິຣ ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ພາລທາຣໂກ ຂິປິຕໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຕາວາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ. ເກຈິ ‘‘ເອວໍ ຕາວາຕິ ອເນນ ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ອສ຺ສາໂສ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອທ຺ຘານວເສນາຕິ ກາລທ຺ຘານວເສນ. ອຍຎ຺ຫິ ອທ຺ຘານ-ສທ຺ໂທ ກາລສ຺ສ ເທສສ຺ສ ຈ ວາຈໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ເທສທ຺ຘານໍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາລທ຺ຘານສ຺ສ ວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທີຆຣສ຺ສຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອກາສທ຺ຘານນ຺ຕິ ໂອກາສຠູຕໍ ອທ຺ຘານໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ. ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາປິ ອເນກກລາປຠາເວນ, ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ທີຆໍ ປເທສໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສຓິກໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ທີຆາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫຕ຺ຖິອາທິສຣີເຣ ສຸນຂາທິສຣີເຣ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ເທສທ຺ຘານວິສິຏ຺ເຐນ ກາລທ຺ຘານວເສເນວ ທີຆຣສ຺ສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ‘‘ສຓິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຓິກເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ສີຆໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີຆເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ມນຸສ຺ເສສູຕິ ສມານປ຺ປມາເຓສຸປິ ມນຸສ຺ສສຣີເຣສຸ. ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ຕີຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປ຺ປພນ຺ຘໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸນຂສສາທໂຍ ວິຍ ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສສນ຺ຕິ ປສ຺ສສນ຺ຕິ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ອິທໍ ປນ ທີຆໍ ຣສ຺ສຎ຺ຈ ອສ຺ສສນໍ ປສ຺ສສນຎ຺ຈ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣສ຺ສ ສຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ. ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ອິຕ຺ຕຣມທ຺ຘານນ຺ຕິ ອປ຺ປກໍ ກາລໍ. ນວຫາກາເຣຫີຕິ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອລທ຺ຘວິເສສສ຺ສ ເກວລໍ ອທ຺ຘານວເສນ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ອາກາຣາ, ເຕ ຈ ໂຂ ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສາສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປສ຺ສາສໍ, ເອກຈ຺ໂຈ ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອສ຺ສສຕິປິ ປສ຺ສສຕິປີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ວຈນໍ ຠາວນາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉນ຺ທວເສນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຕໂຍ, ຕຖາ ປາໂມຊ຺ຊວເສນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕໂຍ ເອວ ອາກາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕນ຺ຕິວເສນ ປນ ສພ຺ເພສໍ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນວຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຊານໂຕຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຊານໂຕ, ຕຕ຺ຖ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ເອເກນາກາເຣນາຕິ ທີຆໍອສ຺ສາສາທີສຸ ຈຕູສຸ ອາກາເຣສຸ ເອເກນ ອາກາເຣນ, ນວສຸ ຕີສຸ ວາ ເອເກນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ຈ ອສ຺ສາໂສ,

ປສ຺ສາໂສປິ ຈ ຕາທິໂສ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ,

ນາສິກຄ຺ເຄວ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕);

ອຍໍ ຠາວນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍານຸປສ຺ສນາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ປາຬິວເສເນວ ເຕ ນວ ອາກາເຣ ຠາວນາວິຘິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຖໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ ປຊານນວິຘິໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ. ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕ ທີເຆ ກາເລ, ທີຆໍ ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ ວາ ສງ຺ຂາຕ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ອທ຺ຘານໂກຏ຺ຐາເສ ເທສຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘສ຺ສາທຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສໂຍ ກຕ຺ຕຸກາມຕາລກ຺ຂໂຓ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຉນ຺ທວເສນາຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕຉນ຺ທສ຺ສ ວເສນ ວິເສສຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ຜາຕິໍ ຄເມນ຺ຕສ຺ສ. ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຉນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິມກໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ. ຠາວນາພເລນ ຫິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖປຣິຬາຫຕາຍ ກາຍສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ສຸຂຸມຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສຸຂຸມຕຣຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ວີຖິປ຺ປຏິປນ຺ນຕາຍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສຫຄໂຕ ປໂມໂທ ຂຸທ຺ທິກາທິເຠທາ ຕຣຸຓປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຕິວິຍ ສຸຂຸມຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປຏ຺ຐຫເນ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນິວຕ຺ຕຕີຕິ ເກຈິ. ຠາວນາພເລນ ປນ ສຸຂຸມຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ຕຕ຺ຖ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປກຕິອສ຺ສາສປສ຺ສາສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທ ສມາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາປາຣາຠາວໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕິ, ສາ ປນາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕາ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍຕິ ທີຆາກາຣາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາປິ ສມູຫຏ຺ເຐນ ກາໂຍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓນ຺ຕິ ສມຖວເສນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ກາຍໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ‘‘ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ນາມຣູປສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈ ຎາຓໍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ. ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂສ ກາໂຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຕຣກາຍສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສປິ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ໂນ ສຕີຕິ ໂສ ກາໂຍ ສຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈ ສຣຓຏ຺ເຐນ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຈ. ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ຎາເຓນ. ຕໍ ກາຍນ຺ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍຎ຺ເຈວ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຣູປກາຍຎ຺ຈ. ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓນ ເຈວ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຈ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ ເຕນ ອນຸປສ຺ສເນນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເຍ ອຍໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ກຣຊກາເຍ ຈ ກາຍສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ອນຸທກຠູຕາຍ ມຣີຈິຍາ ອຸທການຸປສ຺ສນາ ວິຍ ນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ກາເຍ ນິຈ຺ຈາທິຠາວານຸປສ຺ສນາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາຣຫໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາ ສຸຠຠາວສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ. ອຖ ວາ ກາເຍ ‘‘ອຫນ຺ຕິ ວາ, ມມນ຺ຕິ ວາ, ອິຕ຺ຖີຕິ ວາ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ຕາທິສໍ ອນນຸປສ຺ສິຕ຺ວາ ກາຍມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ.

ເອເສວ ນໂຍຕິ ‘‘ນວຫິ ອາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ຣສ຺ສ-ປເທ ອຕິທິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຍຖາທສ຺ສິເຕ ‘‘ກຖໍ ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ປາຬິນເຍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຣສ຺ສປທວເສນ ອາຄເຕ ປາຬິນເຍ. ອຍນ຺ຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ອທ຺ຘານວເສນາຕິ ທີຆກາລວເສນ. ອິຕ຺ຕຣວເສນາຕິ ປຣິຕ຺ຕກາລວເສນ. ອິເມຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ.

ຕາທິໂສຕິ ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ຈ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາກາຣາ ເຕ ຈ ທີຆາທໂຍ ເອວ. ນາສິກຄ຺ເຄວ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາສິກຄ຺ເຄ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ສພ຺ພສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ປຏິ ປຏິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ຺ມເທວ ເວທນສີໂລ ຊານນສີໂລ, ຕສ຺ສ ວາ ປຏິ ປຏິ ສມ຺ມເທວ ເວໂທ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວາ ປຏິ ປຏິ ສມ຺ມເທວ ເວທມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອສ຺ສາສາທິກາຍສ຺ສ ອນວເສສປຣິຍາທາເນ ສິທ຺ເຘປິ ອເນກກລາປສມຸທາຍຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠາຄານໍ ສໍເວທນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຏິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສໍ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສກລສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສມາເນສຸປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ໂຍຄິໂນ ປຏິປຕ຺ຕິວິຘາເນ ປຈ຺ເຈກໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸໍ ເທສນາ ກຕາ, ເອວໍ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ສຕິປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມານຕາຍ ‘‘ສກລສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວິຠູຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໂສ ວິຠາເວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາກຏີກຣຓໍ ວິຠາວນໍ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນຎາເຓເນວ ເນສໍ ປວຕ຺ຕເນນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕເນວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປວຕ຺ເຕຕິ, ນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ, ຕສ຺ມາ ເອວໍຠູໂຕ ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫີຕິ ໂຍຊນາ. ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓວິສເຏຕິ ອເນກກລາປຕາຍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຠາເວນ ວິສເຏ. ອາທິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ສຕິຍາ ຎາຓສ຺ສ ຈ ວເສນ ກຕປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລສທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ສຕິໍ ຎາຓຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕີສຸປິ ຐາເນສຸ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທນວເສເນວ. ຆຏຕີຕິ ອຸສ຺ສຫຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ, ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠູຕສ຺ສາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ. ສໍວໂຣຕິ ສຕິ ວີຣິຍມ຺ປິ ວາ. ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ຍາ ສາ ອານາປາເນ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ສຕິ, ຕາຍ. ເຕນ ມນສິກາເຣນາຕິ ໂຍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຠາວນາມນສິກາໂຣ, ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາເສວຕີຕິ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມ ອາເສວຕິ. ຕທາເສວນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຸຣິມນເຍຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ຠາວນານເຍ, ປຐມວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ກາມໍ ຎາຓຸປ຺ປາທນໍ ລພ຺ຠເຕວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ຍາຖາວໂຕ ທີຆຣສ຺ສຠາວາວໂພຘສພ຺ຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ຕໍ ນ ທຸກ຺ກຣໍ ຍຖາປວຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຄຫຓມຕ຺ຕຠາວໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານກາລປ຺ປໂຍໂຄ ກໂຕ. ອິທໍ ປນ ທຸກ຺ກຣໍ ປຸຣິສສ຺ສ ຂຸຣຘາຣາຍໍ ຄມນສທິສໍ, ຕສ຺ມາ ສາຕິສເຍເນຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາເຣນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ອນາຄຕກາລປ຺ປໂຍໂຄ ກໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓຸປ຺ປາທນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຍສງ຺ຂາຣປສ຺ສມ຺ຠນປີຕິປຏິສໍເວທນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສໍວຣສມາທານານໍ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ. ໂສ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນປິ ສມາໂນ ກຣຊກາຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໒) ເອວມາຄໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ເຈຕນາລກ຺ຂໂຓ ສຕິປິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ກາຍທ຺ວາເຣນ ລກ຺ຂິໂຕ, ໂສ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ. ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ປທໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ນາມ ວູປສມນໍ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາປໂຍເຄ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ໂອຬາຣິກໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອນາຣທ຺ຘກາເລ, ຕໂຕ ເອວ ກາຍຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ. ‘‘ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ກາຍປຣິຄ຺ຄໂຫ, ‘‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ກາໂຍຕິ ກຣຊກາໂຍ. ສທຣຖາຕິ ສປຣິຬາຫາ. ສາ ຈ ເນສໍ ສທຣຖຕາ ຄຣຸຠາເວນ ວິຍ ໂອຬາຣິກຕາຍ ອວິນາຠາວິນີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິກາ’’ຕິ. ພລວຕຣາຕິ ສພລາ ຖູລາ. ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາເວນ ເອກຄ຺ຄໍ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວູປສນ຺ຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ຣູປຘມ຺ມາ ລຫຸມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ, ຕທນຸຄຸຓຕາຍ ເສສໍ ຕິສນ຺ຕຕິຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕ ກາເຍ ຈ ວູປສນ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມາເນ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ສນ຺ຕສຠາວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສຸຂຸມສຸຂຸມຕຣສຸຂຸມຕມາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍທາ ປນສ຺ສ ກາໂຍປີ’’ຕິອາທິ. ປສ຺ສມ຺ເຠມີຕິ ປຐມາວຊ຺ຊນາ. ອາຠຸຊນໍ ອາໂຠໂຄ, ສມ຺ມາ ອນຸ ອນຸ ອາຫຣຓໍ ສມນ຺ນາຫາໂຣ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕອາວຊ຺ຊນາ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ມນສິກຣຓໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐປນໍ ມນສິກາໂຣ, ວີມໍສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ.

ສາຣທ຺ເຘຕິ ສທຣເຖ ສປຣິຬາເຫ. ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ພລວໍ ໂອຬາຣິກໍ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ອຘິມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ກິຣິຍາວິເສສນໍ ວາ ເອຕໍ. ສຸຂຸມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາຍມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ເຕ ຈາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ກຣິຍມານໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ນານາວຊ຺ຊນໍ ປຣິກມ຺ມໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕປຏິປກ຺ຂນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໍສມຸຏ຺ຐາໂນ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ຈ ໂອຬາຣິໂກຕິ ສທິໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສສຸປຈາຣທ຺ວເຍປິ. ອຖ ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄມາຍ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິວເສນ ກິລມໂຕ ໂຍຄິໂນ ກາຍກິລມຖຈິຕ຺ຕຸປຆາຕາທິວເສນ ວິຕກ຺ກາທິສງ຺ໂຂເຠນ ສປຣິປ຺ຜນ຺ທຕາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຸປຈາເຣສຸ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ໂອຬາຣິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕິສຸຂຸໂມຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລພ຺ຠມາໂນ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຸຂຸໂມ. ສຸຂຸມຠາໂວປິສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ໂອຬາຣິກຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິເມວ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ລາຠິສ຺ສ ສໂຕ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນເວລໍ ເອກາສເນເນວ ວາ ສພ຺ເພສໍ ຌານານໍ ປຏິລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານໂຕ ອຸປຣູປຣິຌານູປຈາເຣປິ ສຸຂຸມຕຣໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂສປຈາຣານໍ ຌານານໍ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສວນ຺ຕຕາ ສນ຺ຕຕາ ຈ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ເອກາວຊ຺ຊນູປຈາຣໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວາເທນ ອິມສ຺ສ ວາທສ຺ສ ອວິໂຣໂຘ ສິທ຺ໂຘ ຠິນ຺ນວິສຍຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພສໍເຍວາຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ. ຍສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ວິຘິນາ ປສ຺ສທ຺ຘິມິຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປວຕ຺ຕກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ອິທໍ ສທິສສນ຺ຕານຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕ ເອວ ໂອຬາຣິກາ ອສ຺ສາສາທໂຍ ສຸຂຸມາ ໂຫນ຺ຕິ. ປສ຺ສມ຺ຠນາກາໂຣ ປນ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມຕິ ຈຕຸຘາຕຸມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກລຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ ຠາວນາຍ ອຸປຣູປຣິ ປຓີຕຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍາຕິ ກລາປສມ຺ມສນມາຫ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພລວວິປສ຺ສນາ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ທຸພ຺ພລວິປສ຺ສນາ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ’’ຕິອາທິນາ ສມຖນເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ‘‘ອປຣິຄ຺ຄເຫ ປວຕ຺ໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄເຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນານເຍປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ. ໂຈທນາໂສຘນາຫີຕິ ອນຸໂຍຄປຣິຫາເຣຫິ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ກຖນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ ‘‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ…ເປ… ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ເກນ ປກາເຣນ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ໂຍຄິໂນ ຈ ສິກ຺ຂນໍ ໂຫຕີຕິ ກເຖຕຸກາມຕາຍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ສຣູປໂຕ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມໂຕ ວູປສມໂຕ ອນຸໂຍຄປຣິຫາຣໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕເມ ກາຍສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິກາຕິ ຣູປກາເຍ ຠວາ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາຕິ ກາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ກາເຍ ສຕິ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ເຕ ອກາຍສມຸຏ຺ຐານາປິ ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາຣາ. ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕຕິ ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກໍ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ.

ເສສປທທ຺ວຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂອຬາຣິກຎ຺ຫິ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອວູປສນ຺ຕສຠາວໍ ສນ຺ນິສີທາເປນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ປາເປນ຺ໂຕ ‘‘ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ’’ຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ສນ຺ຕສຠາວໍ ນຍນ຺ໂຕ ‘‘ວູປສເມນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຍຖາຣູເປຫີຕິ ຍາທິເສຫິ. ກາຍສງ຺ຂາເຣຫີຕິ ໂອຬາຣິເກຫິ ກາຍສງ຺ຂາເຣຫິ. ອານມນາຕິ ອຠິມຸເຂນ ກາຍສ຺ສ ນມນາ. ວິນມນາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປສ຺ສໂຕ ນມນາ. ສນ຺ນມນາຕິ ສພ຺ພໂຕ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ນມນາ. ປຓມນາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນາ. ອິຎ຺ຊນາທີນິ ອານມນາທີນໍ ເວວຈນານິ, ອຘິມຕ຺ຕານິ ວາ ອຠິມຸຂຈລນາທີນິ ອານມນາທໂຍ, ມນ຺ທານິ ອິຎ຺ຊນາທໂຍ. ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຕຖາຣູປໍ ອານມນາທີນໍ ກາຣຓຠູຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປສ຺ສມ຺ຠິເຕ ອານມນາທໂຍປິ ປສ຺ສມ຺ຠິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ.

ສນ຺ຕໍ ສຸຂຸມນ຺ຕິ ຍຖາຣູເປຫິ ກາຍສງ຺ຂາເຣຫິ ກາຍສ຺ສ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທນເຫຕູຫິ ອານມນາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປໍ ທຣຖາຠາວໂຕ ສນ຺ຕໍ, ອໂນຬາຣິກຕາຍ ສຸຂຸມໍ. ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ເພ ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ກາຍສ຺ສ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທນເຫຕຸຠູເຕ ສຸຂຸມສຸຂຸມຕເຣ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ປຣມສຸຂຸມຕາຍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອິຕີຕິອາທິ ໂຈທກວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ປກາຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ກິຣາຕິ ອຣຸຈິສູຈເນ, ເອວຎ຺ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຍທິ ອຕິສຸຂຸມມ຺ປິ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ສຕິ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣ ລພ຺ຠມາເນ. ວາຕູປລທ຺ຘິຍາຕິ ວາຕສ຺ສ ອຸປລທ຺ຘິຍາ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ອສ຺ສາສາທິວາຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຠາວນາ ອຸປ຺ປາທນາ ປວຕ຺ຕນາ ນ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ເຕນ ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານຎ຺ຈ ປຠາວນາຕິ ໂອຬາຣິເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ຠາວນາຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ສຸຂຸມານໍ ເຕສໍ ປຠາວນາ ຈ ນ ໂຫຕິ ອຸຠເຍສໍ ເຕສໍ ເຕນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໂຕ. ອານາປານສ຺ສຕິຍາຕິ ອານາປານາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ຈ ປວຕ຺ຕນໍ ນ ໂຫຕິ ອານາປານານໍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຠາວນາ ອຸປ຺ປາທນາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ສາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ນ ຈ ນໍ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຓ຺ຑິຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ນ ເຈວ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ຕໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິປີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ໂຈທໂກ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠາວູປນຍນໍ ປສ຺ສມ຺ຠນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂຈເທຕິ.

ປຸນ ອິຕິ ກິຣາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ໂຈທນາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ. ຕຕ຺ຖ ກິຣາຕິ ຍທີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອິຕິ ກິຣ ສິກ຺ຂຕິ, ມຍາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ຍທິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ປສ຺ສມ຺ຠເນ ສຕິ. ປຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ຍທິປິ ໂອຬາຣິກາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຸຂຸມາ ປນ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣມສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຠາວນາ ອິຊ຺ຌເຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍຖາ ກຖໍ ວິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ຕໍ ກຖໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ຕທຕ຺ຖສມ຺ປຏິປາທເນ ໂອປມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ໂອປມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກໍເສຕິ ກໍສຠາຊເນ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ເຕສໍ ສທ຺ທານໍ ປວຕ຺ຕາກາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມິອຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສຸມນສິກຕຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິຕ຺ເຕ ຐປິຕຕ຺ຕາ. ສູປຘາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມເທວ ອຸປຘາຣິຕຕ຺ຕາ ສລ຺ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ສຸຂຸມກາ ສທ຺ທາຕິ ອນຸຣເວ ອາຫ, ເຍ ອປ຺ປກາ. ອປ຺ປຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ກ-ສທ຺ໂທ. ສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາປີຕິ ສຸຂຸໂມ ສທ຺ໂທວ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ, ຕທາຣມ຺ມຓຕາຍປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາມໍ ຕທາ ສຸຂຸມາປິ ສທ຺ທາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມຕຣສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຠາເວນປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິໂຍສາເນ ອຕິສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕເຕວ. ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ນິມິຕ຺ເຕ ສມາຘານສພ຺ຠາວໂຕ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ໂຈທນາໂສຘນາຫິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານານິ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປສ຺ສມ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໒ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ) ກາຍານຸປສ຺ສນໍ ກເຖນ຺ເຕນ ປຐມຈຕຸກ຺ກສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອານາປານສ຺ສຕິສຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ທີຆໍ ອສ຺ສສາມີຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຈຕຸກ຺ກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນາຕິ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ອິຕຣຈຕຸກ຺ເກສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ. ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫີຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຠິຎ຺ຎາປິ ສິຊ຺ຌຕິເຍວ. ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ອນາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອນາປຊ຺ຊນໍ. ອາປນ຺ນວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາປນ຺ນສປ຺ປຏິກມ຺ມາປຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກມ຺ມກຣເຓນ ວຸຏ຺ຐານໍ, ເທສນາຄາມິນິໂຕ ເທສນາຍ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິໂຕ ປຣິວາສາທິວິນຍກມ຺ມກຣເຓນ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທສນາຍປິ ຫິ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ສາປິ ວຸຏ຺ຐາເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ກິເລເສຫິ ຈ ອປ຺ປຏິປີຬນນ຺ຕິ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ມກ຺ໂຂ ປລາໂສ ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ຖມ຺ໂຠ ສາຣມ຺ໂຠ ມາໂນ ອຕິມາໂນ ມໂທ ປມາໂທຕິ ເອວມາທີຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ອປ຺ປຏິປີຬນໍ, ເຕສໍ ອນຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍມິທໍ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ເວອສີຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ຈຸທ຺ທສວິຘໍ ມຫາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາວຕ຺ຕໍ ນາມ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານິ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ອາວາສິກຄມິກອນຸໂມທນຠຕ຺ຕຄ຺ຄປິຓ຺ຑຈາຣິກອາຣຎ຺ຎິກເສນາສນຊນ຺ຕາຆຣວຈ຺ຈກຸຏິອຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ຘິວິຫາຣິກອາຈຣິຍອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຸທ຺ທສ ວຕ຺ຕານິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎານິ ປນ ກທາຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິກາເລເຍວ ຈຣິຕພ຺ພານິ ທ຺ວາສີຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ, ນ ສພ຺ພາສຸ ອວຕ຺ຖາສຸ ຈຣິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ມຫາວຕ຺ເຕສຸ ອຄຓິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໗໖) ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕານິ ຉສຏ຺ຐິ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣເຫນ, ມານຕ຺ຕາຣເຫນ, ມານຕ຺ຕຈາຣິເກນ, ອພ຺ຠານາຣເຫນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໘໒) ວຸຕ຺ຕານິ ປກຕຕ຺ເຕ ຈຣິຕພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ຕານິ ອຄເຓຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕຣາທີສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕເຣສຸ ຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ຄຓິຕານິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກສຕ຺ຕຕິ ວຕ຺ຕານິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຕວຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕປຎ຺ຎາປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ…ເປ… ນຫາເນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໕໑) ອິທໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອສາທິຍນໍ ເອກໍ, ‘‘ນ ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທີນິ (ຈູຬວ. ໕໑) ຈ ທສາຕິ ເອວເມຕານິ ທ຺ວາສີຕິ. ເອເຕສ຺ເວວ ປນ ການິຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິວຕ຺ຕານິ ການິຈິ ປາຣິວາສິກາທິວຕ຺ຕານີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວາສີຕິ ເອວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາປເທເສ ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອສີຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຠິສມາຈາຣິກສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສມາຈາໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕມສມາຈາໂຣ, ອຠິສມາຈາໂຣວ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ, ອຠິສມາຈາຣໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ, ຕເທວ ສີລນ຺ຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ສີລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຫໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂາມິ, ກິໍ ອາຠິສມາຈາຣິເກນາຕິອາທີສຸ ສີລນ຺ຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ອາຠິສມາຈາຣິກຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓ, ປຣິປູຣິເຕຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລວິໂສຘນໂຕ ປຣໍ. ອາວາໂສຕິ ອາວາສປລິໂພໂຘ. ກຸລນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) ອາວາໂສຕິ ເອໂກປິ ໂອວຣໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ເອກມ຺ປິ ປຣິເວຓໍ ສກໂລປິ ສງ຺ຆາຣາໂມ. ສ຺ວາຍໍ ນ ສພ຺ພສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ນວກມ຺ມາທິອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ພຫຸຠຓ຺ຑສນ຺ນິຈໂຍ ວາ ໂຫຕິ, ເຍນ ເກນຈິ ວາ ກາຣເຓນ ອເປກ຺ຂວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ.

ກຸລນ຺ຕິ ຎາຕິກຸລໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ວາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລມ຺ປິ ‘‘ສຸຂິເຕ ສຸຂິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ໂສ ກຸລມານຸສເກຫິ ວິນາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ສາມນ຺ຕວິຫາຣມ຺ປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣປິ ປລິໂພຘາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ໂກຣຓ຺ຑກວິຫາຣວາສິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍທຫຣຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຍ.

ລາໂຠຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ. ເຕ ກຖໍ ປລິໂພຘາ ໂຫນ຺ຕິ? ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ມຫາປຣິວາເຣ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສໍ ອນຸໂມເທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ຍາວ ປຐມຍາໂມ, ຕາວ ມນຸສ຺ສສໍສຄ຺ໂຄ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ພລວປຈ຺ຈູເສເຍວ ພາຫຸລ຺ລິກປິຓ຺ຑປາຕິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຸປາສໂກ ອຸປາສິກາ ອມຈ຺ໂຈ ອມຈ຺ຈຘີຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນກາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ຄມນສຊ຺ໂຊວ ໂຫຕິ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວໂຏ, ຕສ຺ເສວ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ປລິໂພຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ຄຓໍ ປຫາຍ ຍຕ຺ຖ ນໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກເກນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂສ ປລິໂພໂຘ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ.

ຄໂຓຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຄໂຓ ວາ ອາຠິຘມ຺ມິກຄໂຓ ວາ. ໂຍ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ວາ ເທນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ຄໂຓ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນ ໂສ ເອວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ – ສເຈ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປໍ ອວສິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອປ຺ປໍ ກຕໍ, ພຫຸ ອວສິຏ຺ຐໍ, ໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕໂຍຊນປຣິຈ຺ເຉເທ ອຎ຺ຎໍ ຄຓວາຈກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອາຍສ຺ມາ ອຸທ຺ເທສາທີຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ອລຠມາເນນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອກໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຄຓໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ເມນາຕິ ກມ຺ມປລິໂພເຘນ. ‘‘ກມ຺ມຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ນວກມ຺ມໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ວຑ຺ຒກີອາທີຫິ ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ກຕາກເຕ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ໂສປິ ເອວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ – ສເຈ ອປ຺ປໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ນິຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫຸ, ສງ຺ຆິກໍ ເຈ, ນວກມ຺ມໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຠາຣຫາຣກຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ນິຍ຺ຍາເຕຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເຈ, ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຫາຣການໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕພ຺ພໍ. ຕາທິສໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຄມນໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ຕໍ ອລຠນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຘິວາເສຕຸໍ, ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ຄມິກຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ຕີເຣຕ຺ວາວ ສມຓຘມ຺ເມ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຎາຕີຕິ ວິຫາເຣ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກສມານຸປຊ຺ຌາຍກສມານາຈຣິຍກາ, ຆເຣ ມາຕາ ປິຕາ ຠາຕາຕິ ເອວມາທິກາ. ເຕ ຄິລານາ ອິມສ຺ສ ປລິໂພຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ປລິໂພໂຘ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາກຕິກກຣເຓນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຕາວ ຄິລາໂນ ສເຈ ລຫຸໍ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຍາວຊີວໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ອຸປສມ຺ປທາຈຣິໂຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອຸປສມ຺ປາທິຕປພ຺ພາຊິຕອນ຺ເຕວາສິກສມານຸປຊ຺ຌາຍກາ ຈ. ນິສ຺ສຍາຈຣິຍອຸທ຺ເທສາຈຣິຍນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິກອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິກສມານາຈຣິຍກາ ປນ ຍາວ ນິສ຺ສຍອຸທ຺ເທສາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕາວ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ. ປໂຫນ຺ເຕນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ ເອວ. ມາຕາປິຕູສຸ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ວິຍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ຫິ ເຕ ຣຊ຺ເຊ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ຕໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ກາຕພ຺ພເມວ. ອຖ ເຕສໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອສຕິ, ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ພເມວ. ຠາຕຸຠຄິນີນໍ ປນ ເຕສໍ ສນ຺ຕກເມວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຕາວກາລິກໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລຠນ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ອລຠນ຺ເຕນ ນ ໂຈເທຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ສາມິກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ເນວ ກາຕຸໍ, ນ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ສາມິກສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປນ ຠຄິນິຍາ ທາຕພ຺ພໍ. ຠາຕຸ ຊາຍາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເຕສໍ ປນ ປຸຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຎາຕກາເຍວາຕິ ເຕສໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອາພາໂຘຕິ ໂຍ ໂກຈິ ໂຣໂຄ. ໂສ ພາຘຍມາໂນ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຠສຊ຺ຊກຣເຓນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ກຕິປາຫໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ‘‘ນາຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທາໂສ, ນ ຠຕໂກ, ຕໍເຍວມ຺ຫິ ໂປເສນ຺ໂຕ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພ.

ຄນ຺ໂຖຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຣິຫຣຓໍ. ຕໍ ສຊ຺ຌາຍາທີຫິ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ.

ອິທ຺ຘິຍາຕິ ອິທ຺ຘິປລິໂພເຘນ. ‘‘ອິທ຺ຘີຕິ ເຕ ທສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອິທ຺ຘິ. ສາ ຫິ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກທາຣໂກ ວິຍ ຕຣຸຓສສ຺ສໍ ວິຍ ຈ ທຸປ຺ປຣິຫາຣາ ໂຫຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ຈ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ນ ສມາຘິສ຺ສ ສມາຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາຕ຺ຖິເກນ ອິທ຺ຘິປລິໂພໂຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ອິຕເຣນ ອວເສສາຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນໍ ປຣິພຸນ຺ເຘຕິ ອຸປໂຣເຘຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ປລິໂພໂຘ, ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຣິປນ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ສມາປເນນ ສງ຺ຄຫເຓນ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ອປລິໂພໂຘ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ, ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ເຕນ ກມ຺ມຏ຺ຐານິເກນ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ສຫວາສີນນ຺ຕິ ສຫວາສີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຊເນຕີຕິ ອຕ຺ຕນິ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອຍຎ຺ຈ ສຫວາສີນໍ ຈິຕ຺ຕມທ຺ທວຊນນາທິອຕ຺ໂຖ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ເມຕ຺ຕານິສໍສສຸຕ຺ເຕນ (ອ. ນິ. ໘.໑) ທີເປຕພ຺ໂພ.

ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ຫີນວີຣິໂຍ ນ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິພ຺ເພສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ, ປເຄວ ອິຕເຣສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສມຓກຣຓີເຍ, ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ. ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ພາເສວນວເສນ ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ໂຍຄານຸໂຍໂຄ, ຕເທວ ກຣຓີຍຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ. ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ.

ໂອທາຕກສິເຓ ອາໂລກກສິຓໍ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສກສິເຓ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ປຖວີກສິຓາທີນໍ ຣູປຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍເຍວ ກສິຓານໍ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາກາສກສິຓໍ ອາໂລກກສິຓຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສູ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖານເຍນ ປນ ອາກາສກສິເຓ ອາໂລກກສິເຓ ຈ ວິສຸໍ ຄຫິເຕ ຈຕ຺ຕາລີສໍເຍວ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ຕຕ຺ຣິມານິ ຈຕ຺ຕາລີສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ – ທສ ກສິຓາ, ທສ ອສຸຠາ, ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ, ເອກາ ສຎ຺ຎາ, ເອກໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີກສິຓໍ ອາໂປກສິຓໍ ເຕໂຊກສິຓໍ ວາໂຍກສິຓໍ ນີລກສິຓໍ ປີຕກສິຓໍ ໂລຫິຕກສິຓໍ ໂອທາຕກສິຓໍ ອາໂລກກສິຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓນ຺ຕິ ອິເມ ທສ ກສິຓາ. ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວິນີລກໍ ວິປຸພ຺ພກໍ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກໍ ວິກ຺ຂາຍິຕກໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຫຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ໂລຫິຕກໍ ປຸຬວກໍ ອຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອິເມ ທສ ອສຸຠາ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມ ສງ຺ຆ ສີລ ຈາຄ ເທວຕານຸສ຺ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕິ ກາຍຄຕາສຕິ ອານາປານສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕີຕິ ອິມາ ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ. ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ເອກໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ.

ຍໍ ຍສ຺ສ ຈຣິຕານຸກູລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ຕາວ ທສ ອສຸຠາ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ເອກາທສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ອນຸກູລານິ, ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຓ຺ຓກສິຓານີຕິ ອຏ຺ຐ, ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ຈ ວິຕກ຺ກຈຣິຕສ຺ສ ຈ ເອກໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ, ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ປຸຣິມາ ຉ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ, ພຸທ຺ຘິຈຣິຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ເສສກສິຓານິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອາຣຸປ຺ປາ ສພ຺ພຈຣິຕານໍ ອນຸກູລານິ. ກສິເຓສຸ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕສ຺ສ, ອປ຺ປມາຓໍ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນາຕິ ‘‘ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ.

ຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສວ ວເສນ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອາສວກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອິມິນາວ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ…ເປ… ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຣຫນ຺ຕາທໂຍ ຫີຕິອາທິ ເອກຈ຺ຈຂີຓາສວໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕວ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາເນ ເສຍ຺ໂຍຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຫາຫຕ຺ຖິປຖໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຖວິໍ ມຫາຫຕ຺ຖິປຖໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ. ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປກາຣານຸປກາຣໍ ຍຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ.

ອິທານິ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ໂຘຕມກ຺ຂິເຕຫິ ປາເທຫິ ອຸປາຫນາ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕລນາຬິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກປຣິວຸເຕນ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປນ ປູເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຍໍ ຍໍ ວິຫາຣໍ ປວິສຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐກາເລ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ, ນິກ຺ຂມນກາເລ ຄມິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາຣຫໍ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ເຕນ ສລ຺ລຫຸກປຣິກ຺ຂາເຣນ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິນາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິນາ ວິນຍາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣາເຍວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປາທໂຘວນມກ຺ຂນາທີນິ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຣິເວຓໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ສເຈ ຫິສ຺ສ ຕຕ຺ຣ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວິສຠາຄາ ຠິກ຺ຂູ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເຕ ອາຄມນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ໂຐສິ, ສເຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍຸໍ, ເຍນ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣມາຈຣິຍນ຺ຕິ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓) –

ເອວມາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສທ຺ຘາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກນ຺ຕຫິເຕສິໍ ວຸຑ຺ຒິປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍໍ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ທຫຣຕໂຣ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາທີນິ ນ ສາທິຕພ຺ພານິ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐາຕພ຺ພໍ. ‘‘ນິກ຺ຂິປາວຸໂສ, ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປານີຍໍ ປິວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ປາຕພ຺ພໍ. ‘‘ປາເທ ໂຘວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ນ ຕາວ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ສເຈ ຫິ ອາຈຣິເຍນ ອາຠຕມຸທກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ສາຣຸປ຺ປໍ ສິຍາ. ‘‘ໂຘວາວຸໂສ, ນ ມຍາ ອາຠຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປນ ຍຕ຺ຖ ອາຈຣິໂຍ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວຣູເປ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ໂອກາເສ ອພ຺ໂຠກາສວິຫາຣສ຺ສປິ ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາທາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ເຕລນາຬິໍ ອາຫຣຕິ, ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ຫິ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິໂຕ ເອວ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ໂຠຄໍ ໂກເປຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຄເຫຕ຺ວາ ປນ ນ ອາທິໂຕວ ປາທາ ມກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ສເຈ ຫິ ຕໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຕ຺ຕພ຺ຠຎ຺ຊນເຕລໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ສາຣຸປ຺ປໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ສີສໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາທີນິ ມກ຺ເຂຕພ຺ພານິ. ‘‘ສພ຺ພປາຣິຫາຣິຍເຕລມິທໍ, ອາວຸໂສ, ປາເທປິ ມກ຺ເຂຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປນ ປາເທ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເຕລນາຬິໍ ຐເປມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທາຕພ຺ພາ.

ຄຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກເຖຖ’’ອິຈ຺ເຈວໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປກຕິອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຈິໂຕປິ ນ ເທຕິ, ໂອກາເສ ລທ຺ເຘເຍວ ກາຕພ຺ພໍ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ຂຸທ຺ທກມຊ຺ຌິມມຫນ຺ຕານິ ຕີຓິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອຸປນາເມຕພ຺ພານິ. ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ມຸຂໂຘວນຸທກຎ຺ຈ ນ຺ຫາໂນທກຎ຺ຈ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ຍໍ ອາຈຣິໂຍ ຕີຓິ ທິວສານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕາທິສເມວ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ນິຍມໍ ອກຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາລທ຺ຘໍ ອຸປນາເມຕພ຺ພໍ. ກິໍ ພຫຸນາ ວຸຕ຺ເຕນ, ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ – ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິກໍ (ມຫາວ. ໖໖) ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈປພ຺ພໍ, ປຎ຺ຈຠາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄນ຺ຖສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ຕທຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິປຸຈ຺ຉນາ. ອຖ ວາ ຄນ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປຣິປຸຈ຺ຉນາ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ, ເອວໍ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເອວມິທໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອຸປຘາຣຓໍ, ຕຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານປ຺ປນາ ‘‘ເອວໍ ຌານມປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຄຓນານຸພນ຺ຘນາຜຸສນານໍ ວເສນ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຐປນາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ວາ ສລ຺ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຠາວສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສຠາວຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕນາປິ ນ ກິລມຕິ ໂອຘິໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ອາຈຣິຍມ຺ປິ ນ ວິເຫເຐຕິ ຘມ຺ມາຘິກຣຓມ຺ປິ ຠາວນາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປນໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນອກິລມນອາຈຣິຍາວິເຫຐນເຫຕຸ. ໂຖກນ຺ຕິ ໂຖກໍ ໂຖກໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຕ຺ຖ ອາຈຣິໂຍ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ. ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕີຕິ ອາວາສສປ຺ປາຍາທິລາເຠນ ມນສິກາຣຜາສຸຕາ ຠາວນານຸກູລຕາ ໂຫຕິ. ໂຍຊນປຣມນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຄາວຸເຕ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ວາ ວສນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ສນ຺ເທເຫ ວາ ສຕິສມ຺ໂມເສ ວາ ຊາເຕ ກາລສ຺ເສວ ວິຫາເຣ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນເຍວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອກິລມນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ໂຍຊນປຣມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ສເຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ໂຍຊນປຣເມ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘໍ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ໂຍຊນປຣມໂຕ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຏ຺ຐາຣສເສນາສນໂທສວິວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ມຫຕ຺ຕໍ, ນວຕ຺ຕໍ, ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕໍ, ປນ຺ຖນິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ, ໂສຓ຺ຑີ, ປຓ຺ຓໍ, ປຸປ຺ຜໍ, ຜລໍ, ປຕ຺ຖນີຍຕາ, ນຄຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ທາຣຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ວິສຠາຄານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖິຕາ, ປຏ຺ຏນສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ປຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ອສປ຺ປາຍຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ເສນາສນໂທເສຫິ ວິວຊ຺ຊິຕໍ. ອິເມສຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂທສານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເສນາສນໍ ຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ.

ກສ຺ມາ? ມຫາວິຫາເຣ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໒) ຕາວ ພຫູ ນານາຉນ຺ທາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິວິຣຸທ຺ຘຕາຍ ວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂພຘິຍງ຺ຄຓາທີນິ ອສມ຺ມຏ຺ຐາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ອນຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ‘‘ໂຄຈຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ສເຈ ປສ຺ສຕິ ວຕ຺ຕໍ ອກຕໍ, ປານີຍຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ, ອຖາເນນ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ອກໂຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂລ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອຕິທິວາ ປວິຏ຺ໂຐ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠຕິ. ປຏິສລ຺ລານຄໂຕປິ ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ສງ຺ຆກມ຺ເມຫິ ຈ ວິກ຺ຂິປຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ, ອວເສສາປິ ຈ ຆຏ຺ຏນາ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູເປ ມຫາວິຫາເຣປິ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ນວວິຫາເຣ ພຫຸ ນວກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ອກໂຣນ຺ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຍຖາສຸຂໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ, ມຍໍ ນວກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ເອວຣູເປ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ຊິຓ຺ຓວິຫາເຣ ປນ ພຫຸ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຫາຍຕິ.

ປນ຺ຖນິສ຺ສິເຕ ມຫາປຖວິຫາເຣ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ວິກາເລ ອາຄຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ທຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ວາ ວສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຸນທິວເສປິ ເອວເມວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເອວຣູໂປ ອາຄນ຺ຕຸກສມ຺ພາໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ໂສຓ຺ຑີ ນາມ ປາສາຓໂປກ຺ຂຣຓີ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປານີຍຕ຺ຖໍ ມຫາຊໂນ ສໂມສຣຕິ, ນຄຣວາສີນໍ ຣາຊກຸລູປກຕ຺ເຖຣານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຣຊນກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠາຊນທາຣຸໂທຓິກາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ‘‘ອສຸເກ ຈ ອສຸເກ ຈ ຐາເນ’’ຕິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ.

ຍຕ຺ຖ ນານາວິຘໍ ສາກປຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສາກຫາຣິກາ ຄາຍມານາ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຈິນນ຺ຕິໂຍ ວິສຠາຄສທ຺ທສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ປນ ນານາວິຘາ ມາລາຄຈ຺ຉາ ສຸປຸປ຺ຜິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕາທິໂສເຍວ ອຸປທ຺ທໂວ.

ຍຕ຺ຖ ນານາວິຘໍ ອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສາທິຜລໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຜລຕ຺ຖິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕິ, ອເທນ຺ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ພລກ຺ກາເຣນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຈງ຺ກມນ຺ເຕນ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາຣຸຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ອວາສາຍປິສ຺ສ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ.

ປຕ຺ຖນີເຍ ປນ ໂລກສມ຺ມເຕ ທກ຺ຂິຓຄິຣິຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິເຈຕິຍຄິຣິຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕສທິເສ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ອຣຫາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕຸກາມາ ມນຸສ຺ສາ ສມນ຺ຕາ ໂອສຣນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ທິວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕພ຺ພໍ.

ນຄຣສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓານິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຸມ຺ຠທາສິໂຍປິ ຆເຏຫິ ນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອິສ຺ສຣມນຸສ຺ສາປິ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ.

ທາຣຸສນ຺ນິສ຺ສເຍ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຏ຺ຐານິ ຈ ທພ຺ພຸປກຣຓຣຸກ຺ຂາ ຈ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐຫາຣິກາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສາກປຸປ຺ຜຫາຣິກາ ວິຍ ອຜາສຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິຫາເຣ ຣຸກ຺ຂາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣານິ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ສເຈ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ປຘານຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍຖາຣຸຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ອວາສາຍປິສ຺ສ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ.

ໂຍ ປນ ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ສມນ຺ຕາ ເຂຕ຺ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ຂລໍ ກຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎໍ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ປມຸເຂສຸ ສຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພຫຸໍ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຣປິ ມຫາສງ຺ຆໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ອາຣາມິກກຸລານໍ ຄາໂວ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຸທກວາຣໍ ປຏິເສເຘນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ວີຫິສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຣາມິກກຸລານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຍມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິເຕເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຠາຄາ ເວຣີ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວາຣິຍມານາ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນຏ຺ຐາມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ.

ໂຍປິ ອຸທກປຏ຺ຏນໍ ວາ ຖລປຏ຺ຏນໍ ວາ ສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຠິຓ຺ຫໍ ນາວາຫິ ຈ ສຕ຺ເຖຫິ ຈ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ‘‘ໂອກາສໍ ເທຖ, ປານີຍໍ ເທຖ, ໂລຓໍ ເທຖາ’’ຕິ ຆຏ຺ຏຍນ຺ຕາ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ປຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ປນ ມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ຣາຊຠຍໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປເທສໍ ເອໂກ ຣາຊາ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ປຫຣຕິ, ອິຕໂຣປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກທາຈິ ອິມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ວິຈຣຕິ, ກທາຈິ ເອຕສ຺ສ, ອຖ ນໍ ‘‘ຈຣປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປນ຺ຕິ.

ອສປ຺ປາຍຕາຕິ ວິສຠາຄຣູປາທິອາຣມ຺ມຓສໂມສຣເຓນ ວາ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ວາ ອສປ຺ປາຍຕາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ເຖໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ, ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນສີເສ ຄາຍິ. ເຖໂຣ ຈງ຺ກມນສີສໍ ອຄມາສິ, ສາ ສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິ. ເຖໂຣ ປຏິນິວຕ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ສາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເອໂກ, ນ ທ຺ເວ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ຂາທິຕາ’’ຕິ ອາຫ.

ຍຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາຈຣິຍໍ ວາ ອາຈຣິຍສມໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສມໍ ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠ ມຫາໂທໂສເຍວ. ຕສ຺ມາ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂທສານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເສນາສນໍ ຠາວນາຍ ອນນຸຣູປນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ –

‘‘ມຫາວາສໍ ນວາວາສໍ, ຊຣາວາສຎ຺ຈ ປນ຺ຖນິໍ;

ໂສຓ຺ຑິໍ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ຜລໍ ປຕ຺ຖິຕເມວ ຈ.

‘‘ນຄຣໍ ທາຣຸນາ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຠາເຄນ ປຏ຺ຏນໍ;

ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມາສປ຺ປາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ມິຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສຕານິ ຐານານິ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໒);

ປຎ຺ຈເສນາສນງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ຄາມໂຕ ນາຕິທູຣນາຈ຺ຈາສນ຺ນຕາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເສນາສນງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນາຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ, ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ, ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑).

ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຕິທູຣໍ ນາຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ເອກໍ, ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສນ຺ຕິ ເອກໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ເອກໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ…ເປ… ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕີຕິ ເອກໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ເຕນ ທີຆານິ ເກສນຂໂລມານິ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ, ຊິຓ຺ຓຈີວເຣສຸ ອຄ຺ຄຬອນຸວາຕປຣິຠຓ຺ຑທານາທິນາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ວາ ຕນ຺ຕຸຈ຺ເຉທາທີສຸ ຕຸນ຺ນກມ຺ມໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ກິລິຏ຺ຐານິ ວາ ຣຊິຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ໂຕ ປຈິຕພ຺ໂພ, ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ໂສເຘຕພ຺ພານິ. ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາຕິ ໂຠຊນນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ. ອາຫາເຣ ຫິ ອາສຍໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສິຍາ ສຣີຣສ຺ສ ໂກຈິ ປຣິສ຺ສໂມ, ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອວູປສນ຺ເຕ ສຣີຣເຂເທນ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄຕໍ ນ ລເຠຍ຺ຍາຕິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ສພ຺ໂພປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຘິ, ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອຸຄ຺ຄຫມຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິຍໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຫ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄໂຫ, ຕໂຕ. ເອກປທມ຺ປີຕິ ເອກໂກຏ຺ຐາສມ຺ປິ.

ອນຸພນ຺ຘນາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອນຸຄມນວເສນ ສຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປວຕ຺ຕນາ. ຜຸສນາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ຄເຓນ຺ຕສ຺ສ ຄຓນໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ສຕິຍາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນາສິກຄ຺ຄາທິຏ຺ຐານສ຺ສ ເນສໍ ຜຸສນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄຓນາທິວເສນ ວິຍ ຜຸສນາທິວເສນ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຓນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ຜຸສນາຄຫຓນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ຜຸສນາຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຐປນາຕິ ສມາຘານໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ມເທວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຘານໍ ຐປນໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສມາຘິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ສຓ຺ຐິຕີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ສມາຘິປ຺ປຘານາ ປນ ອປ຺ປນາຕິ ອາຫ ‘‘ຐປນາຕິ ອປ຺ປນາ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ສໍລກ຺ຂຓໂຕ ສລ຺ລກ຺ຂຓາ ວິປສ຺ສນາ. ປວຕ຺ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ຈ ວິນິວຏ຺ຏນໂຕ ວິນິວຏ຺ຏນາ ມຄ຺ໂຄ. ສກລສໍກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາວໂຕ ສພ຺ພໂສ ສຸທ຺ຘີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ຜລໍ. ເຕສນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏນາປາຣິສຸທ຺ຘີນໍ. ປຏິປສ຺ສນາຕິ ປຕິ ປຕິ ທສ຺ສນໍ ເປກ຺ຂນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ.

ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອກໍ ຕີຓິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ຄຓນາຍ ຂຓ຺ຑນໍ. ໂອກາເສຕິ ຄຓນາວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຄຓນານິສ຺ສິໂຕວ ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານນິສ຺ສິໂຕ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂຕິ ອິທໍ ຈິຣຕຣໍ ຄຓນາຍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຕຖາ ລທ຺ຘໍ ອວິກ຺ເຂປມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ຍສ຺ສ ເອໂກວ ປຐມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸໂຠປິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອິມິນາ ຈ ທ຺ວີສຸ ນາສາປຸຏວາເຕສຸ ໂຍ ປາກຏຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕມານນ຺ຕິ ອາເມຑິຕວຈເນນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ຄເຓນ຺ຕສ຺ສ ກເມນ ອຸໂຠປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນ ‘‘ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ຄເຓຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ຄຓຍໂຕ…ເປ… ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກາຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຄຓນາວເສນ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວິຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ປລິຆາຍ ປຣິວຕ຺ຕນກໍ ຍຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ໂສ ປລິຆຕ຺ຖມ຺ໂຠ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປຸຣິມນເຍນາຕິ ສີຆຄຓນາຍ, ໂຄປາລກຄຓນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈາຕິ ຄຓນາວິຘິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐາຕິອາທີສຸປິ ເອກໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ປຈ຺ເຈກໍ ອຏ຺ຐາທີນິ ປາເປຕພ຺ພານິ. ‘‘ສີຆໍ ສີຆໍ ຄເຓຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນິທສ຺ສນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຄຓນາປຏິພທ຺ເຘ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ອຣີຍຕິ ເຕນ ນາວາຕິ ອຣິຕ຺ຕໍ, ປາຊນທຓ຺ໂຑ. ອຣິຕ຺ເຕນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ອຣິຕ຺ຕຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ.

ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມ ຐປນາຍເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວເສຕິ ນາມ. ພຫິ ຈິຕ຺ຕນີຫຣເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວາຕພ຺ຠາຫຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕວາຕໍ ພຫຸລໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວາເຕນ ຕໍ ຐານໍ ອພ຺ຠາຫຕໍ ວິຍ ເມເທນ ປູຣິຕໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ນີຫຣໂຕຕິ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນີຫຣໂຕ. ຕຖາ ປນ ນີຫຣໂຕ ວາຕສ຺ສ ຄຕິສມນ຺ເວສນມຸເຂນ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຘາວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ.

ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສຊາຕໍ. ອນຸຄມນນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕປວຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ສຕິຍາ ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ຕນໍ ອນຸຄຈ຺ຉນໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານຸຄມນວເສນາ’’ຕິ. ນາຠິ ອາທິ ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຫິ ອິຘ ອາທິຈິນ຺ຕາ, ນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕວເສນ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນາສິກຄ຺ຄາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕວ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ຄມນາຠາວໂຕ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປນ ເທສນ຺ຕຣປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຄຕິສມຎ຺ຎາ. ຫທຍໍ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ຫທຍສມີປໍ ຕສ຺ສ ອຸປຣິຠາໂຄ ມຊ຺ຌໍ. ນາສິກຄ຺ຄໍ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ນາສິກຏ຺ຐານໍ ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສມຎ຺ຎາຍ ຕທວຘິຠາວໂຕ. ຕຖາ ເຫເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ສມ຺ຠໂວ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣປວິສນວາຕສ຺ສ ນາສິກຄ຺ຄໍ ອາທີ’’ຕິ. ປວິສນນິກ຺ຂມນປຣິຍາໂຍ ປນ ຕໍສທິສວເສເນວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິກ຺ເຂປຄຕນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ອຸປຄຕໍ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣທ຺ຘາຍາຕິ ສທຣຖຠາວາຍ. ອິຎ຺ຊນາຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສ຺ສ ຈລນາຍ. ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ວາ. ສາຣທ຺ຘາຕິ ສທຣຖາ. ອິຎ຺ຊິຕາຕິ ອິຎ຺ຊນກາ ຈລນກາ, ຕຖາ ຜນ຺ທິຕາ.

ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນາຕິອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານຸຄມນວເສນ ນ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນຸພນ຺ຘນາຍ ມນສິກໂຣນ຺ເຕນ ຜຸສນາວເສນ ຐປນາວເສນ ຈ ມນສິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຄຓນານຸພນ຺ຘນາວເສນ ວິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓນາຍ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈ ວິນາ ຍຖາກ຺ກມໍ ເກວລໍ ຜຸສນາວເສນ ຐປນາວເສນ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ນນຸ ຜຸສນາຍ ວິນາ ຐປນາຍ ວິຍ ຜຸສນາຍ ວິນາ ຄຓນາຍປິ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິເຍວາຕິ? ຍທິປິ ນຕ຺ຖິ, ຄຓນາ ປນ ຍຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສ຺ສ ມູລຠາວໂຕ ປຘານຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ເອວໍ ອນຸພນ຺ຘນາ ຐປນາຍ ຕາຍ ວິນາ ຐປນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ຜຸສນາຍ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວ ຄຓນານຸພນ຺ຘນາ ເອວ ມູລຠາວໂຕ ປຘານຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣາສໍ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຄຓນານຸພນ຺ຘນາວເສນ ວິຍ ຫິ ຜຸສນາຐປນາວເສນ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຕາ ກສ຺ມາ ອຸທ຺ເທເສ ວິສຸໍ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຄເຓນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຄຓນາຍ ຜຸສນາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຄຓນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ. ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ. ສຕິຍາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕຕິ ຄຓນາວິຘິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕິຍາ ນິພນ຺ຘນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ໂຐກາເສເຍວ ເຕ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປນາວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕ ສມາທຫນ຺ໂຕ. ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈາຕິອາທີສຸ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ຐປນາຍ ຈ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຄເຓນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ຄຓນໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ສຕິຍາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອຍມຕ຺ໂຖ. ຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ນ ມິໂນຕິ ນ ວິນິຈ຺ຉິນຕິ, ສາ ມານສ຺ສ ສມີເປຕິ ອຸປມາ ຍຖາ ໂຄໂຓ ວິຍ ຄວໂຍຕິ.

ປງ຺ຄຸໂຬຕິ ປີຐສປ຺ປີ. ໂທລາຕິ ເປງ຺ໂຂໂລ. ກີຬຕນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕານໍ. ມາຕາປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ. ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມໂກຏິໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໂກຏິນ຺ຕິ ທ຺ເວປິ ໂກຏິໂຍ. ມຊ຺ຌຎ຺ຈາຕິ ໂທລາຜລກສ຺ເສວ ມຊ຺ຌໍ. ອຸປນິພນ຺ຘນຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍາຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ນາສິກຄ຺ຄໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ, ຕສ຺ສ ມູເລ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ. ກຖໍ ຐຕ຺ວາ? ສຕິຍາ ວເສນ. ສຕິຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ອວຍວຘມ຺ເມນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພໂຕ. ນິມິຕ຺ເຕຕິ ນາສິກຄ຺ຄາທິນິມິຕ຺ເຕ. ສຕິຍາ ນິສິນ຺ໂນຕິ ສຕິວເສນ ນິສີທນ຺ໂຕ. ‘‘ສຕິຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ຐາເນ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ. ເຕຕິ ນຄຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ພຫິ ຈ ຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫາ ຈ ຫຕ຺ຖຄຕາ. ອາທິໂຕ ປຠຸຕີຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖທສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

ຄາຖາຍໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນນິມິຕ຺ຕໍ. ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາໂສ ປສ຺ສາໂສຕິ ອິເມ ນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອວິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ. ຠາວນາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ. ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຍໍ ໂຈທນາຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍາ ປນ ປຣິຫາຣຄາຖາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ.

ກຖນ຺ຕິ ຕາສໍ ໂຈທນາປຣິຫາຣຄາຖານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ປທໂຍຊນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຍມຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ – ອິເມ ນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິປິ ອາຣມ຺ມຓຠາເວ ນ ຈິເມ ນ ຈ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖຎ຺ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ ອວິທິຕາ, ເຕສຎ຺ຫິ ອວິທິຕຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຖໍ ວິກ຺ເຂປໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ຠາວນາຍ ນິປ຺ຜາທກໍ ວີຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນີວຣຓານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠກໍ ສມ຺ມເທວ ສມາຘານາວຫໍ ຠາວນານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ປໂຍຄຎ຺ຈ ໂຍຄີ ກຖໍ ສາເຘຕິ, ອຸປຣູປຣິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ວິເສສໍ ກຖມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ກກໂຈປມາຍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູມິຠາຄສ຺ສ ວິສມຕາຍ ຈຎ຺ຈເລ ຣຸກ຺ເຂ ເຉທນກິຣິຍາ ນ ສຸກຣາ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ກກຈທນ຺ຕຄຕິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ສເມ ຠູມິຠາເຄ’’ຕິ. ກກເຈນາຕິ ຂຸທ຺ທເກນ ຂຣປຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ. ຜຸຏ຺ຐກກຈທນ຺ຕານນ຺ຕິ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐກກຈທນ຺ຕານໍ ວເສນ. ເຕນ ກກຈທນ຺ເຕຫິ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ປຸຣິສສ຺ສ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ອາຄເຕ ວາ ຄເຕ ວາ ກກຈທນ຺ເຕ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ກກຈສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນກາເລ ປຸຣິສາຠິມຸຂໍ ປວຕ຺ຕາ ອາຄຕາ, ເປລ຺ລນກາເລ ຕໂຕ ວິຄຕາ ຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ອາຄຕາ ວາ ຄຕາ ວາ ກກຈທນ຺ຕາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອຜຸສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ກກຈທນ຺ຕານໍ ອຠາວໂຕ. ປຘານນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຉທນວີຣິຍໍ. ປໂຍຄນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເຉທນກິຣິຍໍ. ອຸປມາຍໍ ‘‘ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປທໍ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຍເຊຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໒໗) ອຸປມາຍມ຺ປິ ‘‘ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ‘‘ວິເສສນ຺ຕິ ອເນກຠາວາປາທນໍ, ເຕນ ຈ ສາເຘຕພ຺ພໍ ປໂຍຊນວິເສສ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຍຖາ ຣຸກ຺ໂຂຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ອຸປນິພນ຺ຘຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕາຍາຕິ ສຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນາ ນາມ, ຕສ຺ສາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນານິມິຕ຺ຕໍ, ນາສິກຄ຺ຄໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ເອວເມວນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ກກເຈນ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາຄຕຄເຕ ກກຈທນ຺ເຕ ອມນສິກໂຣນ຺ໂຕປິ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐປເນນ ອາຄຕຄເຕ ກກຈທນ຺ເຕ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕປທຎ຺ຈ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ເອວເມວໍ. ນາສິກຄ຺ເຄ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕຕິ ທີຆນາສິໂກ ນາສິກຄ຺ເຄ, ອິຕໂຣ ມຸຂໍ ອສນໍ ນິມີຍຕິ ຉາທີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ມຸຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ.

ອິທໍ ປຘານນ຺ຕິ ເຍນ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍໍ ຠາວນາກມ຺ມກ຺ຂມໍ ຠາວນາກມ຺ມໂຍຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ວີຣິຍໍ ປຘານນ຺ຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຠູຕານິ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ກາ ວູປສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ຕໂຕ ເອວ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ອຸປສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ວາ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກວູປສມາປເທເສນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນມຘິຄມມາຫ. ອຍໍ ປໂຍໂຄຕິ ອຍໍ ຌານາຘິຄມສ຺ສ ເຫຕຸຠູໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍໂຄ ປໂຍໂຄ. ສໍໂຍຊນາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ທສປິ ສໍໂຍຊນານິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ສຕ຺ຕປິ ອນຸສຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນວເສສໂຕ ວິຄຕນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານໍ ນາມ ອນຸສຍນິໂຣເຘເນວ ໂຫຕິ, ປຫີເນສຸ ຈ ສໍໂຍຊເນສຸ ອນຸສຍານໍ ເລໂສປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຈ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສໍໂຍຊນາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ອິມໍ ສມາຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ລພ຺ຠມາໂນ ອຍໍ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານາທິໂກ ອິມສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍສ຺ສາຕິ ເຍນ. ອນຸປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ. ປຣິຈິຕາຕິ ປຣິຈິຓ຺ຓາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອານາປານສ຺ສຕິ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕາ, ຕຖາ ເຍນ ທີຆຣສ຺ສປຊອານນາທິວິຘິນາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິຕາ, ຕໂຕ ເອວ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂສຬສນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ປາຣິປູຣິຍາ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓາ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ປຎ຺ໂຎຠາເສນ ປຠາເສຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ ອພ຺ຠາທິອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມາ ຕາຣກຣາຊາ ວິຍາຕິ. ‘‘ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ ຫິ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ມຫິກາທີນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ທໂລໂປ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຘາຕິ ກກຈູປມາຍ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ອິຘາຕິ ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອສ຺ສາຕິ ອຸປມາຠູຕສ຺ສ ກກຈສ຺ສ. ອາຄຕຄຕວເສນ ຍຖາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອມນສິກາໂຣ, ເອວໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອາຄຕຄຕວເສນ ອມນສິກາຣມຕ຺ຕເມວ ອານຍນປ຺ປໂຍຊນໍ. ນ ຈິເຣເນວາຕິ ອິທໍ ກຕາຘິກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ອວເສສຊ຺ຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາຕິ ວິຕກ຺ກາທິອວເສສຊ຺ຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ວິຈາຣາທີຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປນາຠາວໂຕ. ໂສ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕໍສມ຺ປໂຍຄໂຕ ວາ ຍສ຺ມາ ຌານໍ ອປ຺ປນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂວຫາໂຣ, ຌານງ຺ເຄສຸ ຈ ສມາຘິ ປຘານໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອປ຺ປນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວເສສຊ຺ຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປນາສງ຺ຂາຕາ ຐປນາ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກສ຺ສຈິ ປນ ຄຓນາວເສເນວ ມນສິກາຣກາລໂຕ ປຠຸຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸກ຺ກມໂຕ…ເປ… ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕໂກວ ຄນ຺ໂຖ ປຣິຫີໂນ, ປຸຣາຓໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ໂສ ຄນ຺ໂຖ ລິຂິໂຕເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສາຣທ຺ຘກາຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ໂອນມຕິ ວຕ຺ຖິກາທິປລມ຺ພເນນ. ວິກູຊຕີຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວລິນໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສາຣທ຺ຘກາໂຍ ຄຣຸໂກ ໂຫຕີຕິ. ກາຍທຣຖວູປສເມນ ສທ຺ຘິໍ ສິຊ຺ຌມາໂນ ໂອຬາຣິກອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິໂຣໂຘ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ຕສ຺ສ ສາຘນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຬາຣິກອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິໂຣຘວເສນາຕິ ອນ຺ວຍວເສນ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໍ. ກາຍທຣເຖ ວູປສນ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ລຫຸມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ ໂຍ ເສສຕິສນ຺ຕຕິຣູປານມ຺ປິ ລຫຸອາທິຠາໂວ, ໂສ ອິຘ ກາຍສ຺ສ ລຫຸຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸອາທິຠາເວນ ວິນາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ລຫຸກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂອຬາຣິເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິຣຸທ຺ເຘຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍມ຺ຫິ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວິຈຍນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອານີຕໍ.

ອຸປຣູປຣິ ວິຠູຕານີຕິ ຠາວນາພເລນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເທສໂຕຕິ ປກຕິຍາ ຜຸສນເທສໂຕ, ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ຜຸສນວເສນ ອຸປຘາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ.

‘‘ກຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຐານວເສນ ‘‘ກສ຺ສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈ ວີມໍສິຍມານມຕ຺ຖໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອນ຺ໂຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ນິຣຸທ຺ໂຘກາສຕາຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນ຺ໂຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ. ຍຖາ ມຕານໍ ສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕາຠາວໂຕ, ເອວໍ ອສຎ຺ຎີຠູຕານໍ ມຸຈ຺ຉາປເຣຕານໍ ອສຎ຺ຎີສຸ ວາ ຊາຕານໍ, ຕຖາ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ມຸຈ຺ຉາປເຣຕານໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ເນສໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ຕຖາ ຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄີນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນສ຺ສ, ຣູປຠເວ ຣູປານໍ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈ ສຸຂຸມຠາວໂຕ ຣູປຠວສມງ຺ຄີນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິເຍວ ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປາຣິເສສໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ປກຕິຜຸຏ຺ຐວເສນາຕິ ປກຕິຍາ ຜຸສນຏ຺ຐານວເສນ. ນິມິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຖິຣຕຣໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຖິຣສຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານາ ຫິ ສຕິ. ອິມເມວາຕິ ອິມໍ ເອວ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ກຓ຺ຏກຸຏ຺ຐາປນຎາເຍນ ອຸປຏ຺ຐາປນວິຘິເມວ. ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ເຫຕຸໍ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ຜລໍ. ໂສ ຍສ຺ສ ວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ອຕ຺ຖວໂສຕິ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສາຕິ ວິນຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ. ອສມ຺ປຊານສ຺ສາຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວິຣຫິຕສ຺ສ, ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ວີມໍສິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣຕຸໍ ສມ຺ມເທວ ຊານິຕຸຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖາຫິ ສຕິປຎ຺ຎາຫິ ວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ຠາຣິຍໍ. ສາ ຈສ຺ສ ຄຣຸກຕາ ຠາວນາຍ ສຸທຸກ຺ກຣຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣຸກຠາວນ’’ນ຺ຕິ.

ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຕສຸຂຸມຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ພລວຕີ ສຸວິສທາ ສູຣາ ຈ ສຕິ ປຎ຺ຎາ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຂຸມສ຺ສ ນາມ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘເນນປິ ສຸຂຸເມເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປຣິເຍສນຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕາຫິ ຈ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປທນ຺ຕິ ປທານຸປທໍ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕ ຐາເນ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ມນສິກາເຣນ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ‘‘ສຕິຣສ຺ມິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂຍເຊຕ຺ວາ’’ຕິ. ນ ຫິ ອຸປເມຍ຺ເຍ ພນ຺ຘນໂຍຊນຏ຺ຐານານິ ວິສຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ອຸຠຍມ຺ປິ ຫິ ອິຘ ເອກຊ຺ຌໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕູລປິຈຸອາທິ ອຸປມຕ຺ຕຍໍ ອຸຄ຺ຄເຫ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເສສໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ. ເອກຈ຺ເຈຕິ ເອເກ ອາຈຣິຍາ.