໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ

ອທຸຕິເຍນ ຊິເນນ ຍໍ ທຸຕິຍໍ ປາຣາຊິກໍ ປກາສິຕໍ, ຕສ຺ສ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພ ປກາສິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຘນິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໘໔. ຣາຊຄເຫຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸຄ຺ຄຊນປທຏ຺ຐານວິເສສສມ຺ປທາທິໂຍຄໂຕ ປຘານຠາເວນ ຣາຊູຫິ ຄຫິຕໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ຘາຕຸ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາໂຄວິນ຺ເທນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຣຓຸນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ມຫາໂຄວິນ຺ທປອຄ຺ຄຫິຕຕາກິຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ຕທາ ເຣຓຸນາ ມຄຘຣາເຊນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຠາວູປລກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ໂສ ປຸໂຣຫິໂຕ. ‘‘ມຫາໂຄວິນ຺ໂທຕິ ມຫານຸຠາໂວ ປຸຣາຕໂນ ເອໂກ ມຄຘຣາຊາ’’ຕິ ເກຈິ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຣາຊຘານີຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຄໂຫ, ຣາຊູນໍ ຄໂຫຕິ ຣາຊຄຫໍ, ນຄຣສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ອຎ຺ເຎເປຕ຺ຖ ປກາເຣຕິ ‘‘ນຄຣມາປເນນ ຣຎ຺ຎາ ກາຣິຕສພ຺ພຄຫຕ຺ຕາ ຣາຊຄຫໍ, ຄິຊ຺ຌກູຏາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປພ຺ພຕຣາເຊຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕເຄຫສທິສນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ, ສມ຺ປນ຺ນຠວນຕາຍ ຣາຊມານໍ ເຄຫນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ, ສຸວິຫິຕາຣກ຺ຂຕາຍ ອນຕ຺ຖາວຫຠາເວນ ອຸປຄຕານໍ ປຏິຣາຊູນໍ ຄຫໍ ເຄຫຠູຕນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ, ຣາຊູຫິ ທິສ຺ວາ ສມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຄຫໍ ເຄຫຠູຕນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ. ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກາທີຫິ ຣາຊເຕ, ນິວາສສຸຂຕາທິນາ ສຕ຺ເຕຫິ ມມຕ຺ຕວເສນ ຄຍ຺ຫຕິ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວາ ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ເອທິເສ ປກາເຣ. ໂສ ປເທໂສ ຐານວິເສສຠາເວນ ອຸຬາຣສຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈາຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຍກ຺ຂານໍ. ວສນວນນ຺ຕິ ອາປານຠູມິຠູຕໍ ອຸປວນໍ. ຄິຊ຺ຌາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ. ຄິຊ຺ໂຌ ວິຍາຕິ ວາ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ປພ຺ພໂຕ. ຄິຊ຺ຌສທິສກູໂຏຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏຕິ ວາ ມຊ຺ເຌປທໂລປີສມາໂສ ຍຖາ ‘‘ສາກປຕ຺ຖໂວ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິຊ຺ຌາ’’ຕິອາທິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ໂຆຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປຣິ ສງ຺ໂຆ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕີຕິ ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈຕິຍຄພ຺ເຠ ຍມກມຫາທ຺ວາຣໍ ວິວຣນ຺ຕາ ວິຍ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ.

ກທາ ປເນເຕ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ? ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ເອກາ ກຸລຘີຕາ ເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສາ ເຂຕ຺ຕກຸຏິຍາ ວີຫໂຍ ຠຊ຺ຊນ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ມຫາກຣຎ຺ຊປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓາ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ມໂນຫຣາ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ລາຊາ ຊາຍິໍສຸ. ສາ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫຕິ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ຐເປສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕສ຺ສາ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອວິທູເຣ ເຂຕ຺ຕປາຬິຍາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານສາ ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ເອກໍ ປທຸມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລາເຊ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ລາຊສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ເນ ປຎ຺ຈສຕປຸຕ຺ເຕ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕສຕານິ ປຕ຺ເຖສິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ປຎ຺ຈສຕາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ສມ຺ຠຕສມ຺ຠາຣາ ປຣິປກ຺ກປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓາ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຘຸຣມໍສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອຕິສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຖຍິໍສຸ. ອຕີຕາສຸ ອເນກາສຸ ຊາຕີສຸ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕຠາເວນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ເຕສໍ ອໂຫສິ. ສາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ຊາຕສ຺ສເຣ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕເມໂກ ຕາປໂສ ທິສ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສາ ປທສາ ວິຈຣນ຺ຕິຍາ ປທຸທ຺ຘາເຣ ປທຸທ຺ຘາເຣ ຠູມິໂຕ ປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ, ຕສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາຕິ. ມຫາປທຸມກຸມາໂຣ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ, ເສສາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຄພ຺ຠມລໍ ນິສ຺ສາຍ ສໍເສທຊຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ໂອປປາຕິກຠາເວນາ’’ຕິ ເກຈິ. ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປທຸມສ຺ສເຣ ກີຬນ຺ຕາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປທຸເມ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ອຍໍ ເຕສໍ ພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ –

‘‘ສໂຣຣຸຫໍ ປທຸມປລາສມຕ຺ຣຊໍ, ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ຠມຣຄຓານຸຈິຓ຺ຓໍ;

ອນິຈ຺ຈຕາຍໍ ວຍຕໍ ວິທິຕ຺ວາ, ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. –

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ. ຕທາ ຈສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ‘‘ອິສິຄິລີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ອິເມ ອິສໂຍຕິ ອິເມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອິສີ. ສມາ ຎາຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ສມຎ຺ຎາ, ນາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິຓຈ຺ຉທນາ ກຸຏິໂຍ ມຊ຺ເຌປທໂລປີສມາສໍ ກຕ຺ວາ, ເອກເທເສ ວາ ສມຸທາຍໂວຫາຣວເສນ ‘‘ຕິຓກຸຏິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວສ຺ສູປຄມນາຣຫາ ສທ຺ວາຣພນ຺ຘາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຓຈ຺ຉທນາ ສທ຺ວາຣພນ຺ຘາ ກຸຏິໂຍ’’ຕິ. ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາຕິ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ. ນາລກປຏິປທນ຺ຕິ ‘‘ໂມເນຍ຺ຍໍ ເຕ ອຸປຎ຺ຎິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໗໒໑) ສຕ຺ຖາຣາ ນາລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເທສິຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລໂຕ ປຠຸຕິ ກິເລສຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທໍ. ຕໍ ປນ ປຏິປທໍ ສຸຕ຺ວາ ນາລກຕ຺ເຖໂຣ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອໂຫສິ ທສ຺ສເນ ສວເນ ປຸຈ຺ຉາຍາຕິ. ໂສ ຫິ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວນໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ປຸນ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂລລຠາວໍ ນ ຊເນສິ, ອຍມສ຺ສ ທສ຺ສເນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ. ຕຖາ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ປຸນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂລລຠາວໍ ນ ຊເນສິ, ອຍມສ຺ສ ສວເນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ. ຕຖາ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ປຸນ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂລລຠາວໍ ນ ຊເນສິ, ອຍມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ.

ໂສ ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສມາໂນ ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກວນສຓ຺ເຑ ທ຺ເວ ທິວສານິ ນ ວສິ, ເອກຣຸກ຺ຂມູເລ ທ຺ເວ ທິວສານິ ນ ນິສີທິ, ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ທ຺ເວ ທິວສານິ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ປາວິສິ. ອິຕິ ວນໂຕ ວນໍ, ຣຸກ຺ຂໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ, ຄາມໂຕ ຄາມໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ອນຸຣູປປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເອກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອໂກເຍວ ນໍ ປູເຣຕິ. ອິມຎ຺ຫິ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ເຕວ ມາສານິ ຊີວຕິ, ມຊ຺ຌິມໍ ກຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ, ມຸທຸກໍ ກຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ໂຕ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ. ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ປູເຣສິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕ ມາເສ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຎຕ຺ວາ ນຫາຍິຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ທສພລາຠິມຸໂຂ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຫິງ຺ຄຸລກປພ຺ພຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໂກວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເອວຣູປໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນປິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຉນ຺ເນ ສທ຺ວາຣພນ຺ເຘເຍວ ຐາເນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍປິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາລກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາສງ຺ຂາຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສູປຄມນໍ ສນ຺ຘາເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ນ ອາລຍກຣຓວເສນ ອຸປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ອວິເສສຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ນາລກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນປີ’’ຕິອາທິນາ ອວິເສເສເນວ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເສນາສນິກສ຺ສ ນາວາທິໍ ວິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາລໂຍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ນາວາສຕ຺ຖວເຊສຸເຍວ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາວາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໐໓) ສຕິ ອສຕິ ວາ ເສນາສເນ ວສ຺ສູປຄມນສ຺ສ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຕຕ຺ຖ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອສຕິ ເສນາສເນ ອາລຍວເສນປິ ນາວາທີສຸ ອຸປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຘມ຺ມຕາຕິ ວຕ຺ຕໍ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຈ຺ຈກຸຏິປສ຺ສາວຏ຺ຐານາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ກຕິກວຕ຺ຕານິ ຈ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ຈ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ນາມ ຕິວິຘມ຺ປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສຖ ອຸທ຺ທິສາເປຖ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຖ, ປຘານຆເຣ ວສນ຺ຕານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ອກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສຖ ອຸທ຺ທິສາເປຖ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຖ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສມິທ຺ຘໍ ກໂຣຖ, ປພ຺ພາເຊນ຺ຕາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖ, ໂສເຘຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຖ, ໂສເຘຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍໍ ເທຖ. ເອໂກປິ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ສກລໍ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ຍຕ຺ຕການິ ສກ຺ໂກຖ, ຕຕ຺ຕການິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍຖ, ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ນາເມຕໍ ສກລທິວສໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຐມປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓກມຫອາເຖຣາປິ ສພ຺ພປລິໂພເຘ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເອກຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ປູຣຍິໍສຸ. ຠສ຺ເສ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ທສວຕ຺ຖຸກກຖໍ ທສອສຸຠທສານຸສ຺ສຕິອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມຓກຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຕານໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຄ຺ຄາຫິກປິສຸຓຜຣຸສວຈນານິ ມາ ວທຖ, ທິວເສ ທິວເສ ສີລານິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຫາເປນ຺ຕາ ມນສິກາຣພຫຸລາ ວິຫຣຖ, ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ວນ຺ທນ຺ເຕນ ຄນ຺ຘມາລໍ ວາ ປູເຊນ຺ເຕນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ນ ກເຖຕພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ມນຸສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຍສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ ວາ ວິສຠາຄກຖາ ວາ ນ ກເຖຕພ຺ພາ, ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ເສຂິຍວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປູເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ກຕິກວຕ຺ຕານິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໙) ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານໍ ປວາຣຓາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປວາຣຓາທິວສສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປວາຣິຕາປິ ‘‘ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໔) ວຈນໂຕ ປວາຣຓາທິວສສ຺ສ ເຕມາສນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕໍ ທິວສໍ ຍາວ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເອກເທເສນ ອວຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຕໍ ທິວສໍ ວຸຏ຺ຐຠາຄາເປກ຺ຂາຍ ວຸຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຕາກຕຠາຄາເປກ຺ຂາຍ ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ຕກຕາກຕໂວຫາໂຣ ວິຍ. ວິປ຺ປກຕຎ຺ຫິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ກຕາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖) ອິມສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປຣິວາເຣ ‘‘ກຖິນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຣມາໂສ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານໍ ສຠາວທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ອປ຺ປວາຣິຕາປິ ‘‘ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອາປຸຈ຺ຉນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ກຸຏິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປຏິຊຄ຺ຄນກໍ ວາ ນ ລຠຕີຕິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກເຕ ປຏິຊຄ຺ຄນກໍ ນ ລຠຕິ. ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທ຺ຘານຄມເນ ຈາຣິກາໂວຫາໂຣ ສາສເນ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ຈາຣິກາ ນາມ ມຫາຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ພຸທ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປນ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ທວເສນ ສາວການມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິລຎ຺ຊາທີຫິ ກຕພີຊນີນມ຺ປິ ຕາລວຓ຺ຏໂວຫາໂຣ ວິຍ. ສງ຺ໂຄເປຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ. ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ໂຄປນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຈ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ນ ໂອວສ຺ສີຍຕີຕິ ອໂນວສ຺ສກໍ, ກມ຺ມນິ ອກ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ຐປິຕໍ ນ ໂອວສ຺ສີຍຕິ ນ ເຕມີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນວໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ວໂຍຕິ ຫານິ ‘‘ອາຍວໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ເປ ວໂຍ ອູນຕາຕິ ອວໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອນູໂນ ປຣິປຸຓ຺ຓສິປ຺ໂປ’’ຕິ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍກມ຺ເມ’’ຕິ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາໂຏ ທ຺ວາຣພາຫາ, ກຏ຺ຐກມ຺ມໍ ຖມ຺ຠາທິ. ເຕລຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍາຕິ ເຕລມິສ຺ສຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ.

໘໕. ກຸຏິກາຍ ກຣຓຠາວນ຺ຕິ ກຸຏິຍາ ກຕຠາວໍ. ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູຫິ ກິໍ-ສທ຺ທໂຍເຄ ອນາຄຕວຈນສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓມຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອນຸທ຺ທຍາ-ສທ຺ໂທ ກຣຸຓາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ອນຸທ຺ທຍາສທ຺ໂທ ອນຸຣກ຺ຂຓມຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ ‘‘ເອເຕນ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາຄນ຺ຕິ ກຣຸຓາຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປມຕ຺ຕໍ. ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ມຕ຺ຕິກາ, ຕສ຺ສ ມທ຺ທນໍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ປຣິມທ຺ທນໍ. ເມຕ຺ຕາກຣຸຓານນ຺ຕິ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕເມຕ຺ຕາກຣຸຓານໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຖເຣນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ປາຓາ ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ນ ພ຺ຍາພາຘິຕາ, ຕຖາປິ ກຣຸຓາຍ ອຠາເວນ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ອິເມ ປາຓາ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ເຖຣໍ ວິຄຣຫິ. ຊນານໍ ສມູໂຫ ຊນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິໂມ ຊນສມູໂຫ’’ຕິ. ປາຕພ຺ຍຠາວນ຺ຕິ ວິນາເສຕພ຺ພຕໍ. ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ເຖເຣນ ອກເຕປິ ປາຓາຕິປາເຕ ປເຣຫິ ສລ຺ລກ຺ຂຓາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄມນໍ. ຆໍສິຕພ຺ເພຕິ ຆຏ຺ຏຍິຕພ຺ເພ, ວິນາສິຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ມຎ຺ຎີຕິ ຍຖາ ເຖເຣນ ກຕໍ, ເອວໍ ມາ ມຎ຺ຎິ. ‘‘ມາ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປາເຓສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິຏ຺ຐກປຈນປຕ຺ຕປຈນກຸຏິກຣຓວິຫາຣກາຣາປນວິຫາຣສມ຺ມຊ຺ຊນປຏຄ຺ຄິທານກູປໂປກ຺ຂຣຓີຂຓາປນາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ‘‘ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການໍ ປາຓານໍ ວິຫິໍສາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ເຕນ ຕາທິເສ ປເທເສ ກປ຺ປິຍວຈນໍ ວຕ຺ວາປິ ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເມວ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຖວີຂຓນຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍາທິອາປຕ຺ຕິໍ. ອາທິກມ຺ມິກຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ກຸຏິກຣຓປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ສິກ຺ຂາປທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ ກຸຏິກາ ກາຕພ຺ພາ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຍທິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ນ ຠຄວາ ຕໍ ກຸຏິກໍ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ມິສ຺ສາ ໂຫຕູຕິ ເຫຏ຺ຐາ ມຕ຺ຕິກາ ອຸປຣິ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣາຕິອາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ມິສ຺ສາ ໂຫຕຸ. ຄິຎ຺ຊກາວສຖສງ຺ເຂເປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄິຎ຺ຊກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາ, ຄິຎ຺ຊກາຫິ ເອວ ກໂຕ ອາວສໂຖ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ. ອິຏ຺ຐກາມຍສ຺ສ ອາວສຖສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ກິຣ ອາວສຖໍ ຍຖາ ສຸຘາປຣິກມ຺ເມນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຈິນິຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຸລາທຓ຺ຑກວາຏຜລການິ ປນ ທາຣຸມຍາເນວ. ວິກິຣນ຺ຕາຕິ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ.

ກິສ຺ສາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ. ວຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທ຺ວາຣກວາຏາທິອຠິສງ຺ຂຣຓາທີສຸ ກຕວຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ເອວ ຕິຕ຺ຖິຍວຕານຸຣູປຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍຘໂຊ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ເປຕກາຣຓທ຺ວຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອປຣານິປິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາຣຓານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຎ຺ຎານິປິ ກາຣຓານິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານຸທ຺ທຍາຍາຕິ ຕາທິສາຍ ກຸຏິກາຍ ກຣຓປຈ຺ຈຍາ ວິນສ຺ສມານສຕ຺ເຕສຸ ອນຸທ຺ທຍາຍ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ ກຸຏິ ສຸກຣາ ຠິນ຺ທິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຐປິຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂຈຣາທີຫິ ອວຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ເສນາສນພາຫຸລ຺ລປຏິເສຘນຕ຺ຖາຍາຕິ ເສນາສນານໍ ພຫຸຠາວນິເສຘນຕ຺ຖາຍ, ຕາທິສສ຺ສ ວາ ເສນາສນສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣເຓ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ເສສກມ຺ມານິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏຕານິເສຘນຕ຺ຖໍ. ອນຸປວຊ຺ໂຊຕິ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ

ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ຕຎ຺ຈ ໂຂ…ເປ… ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍາຕິ ອິທໍ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກສລາກປຎ຺ຊຣວິນນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຉຕ຺ຕທຓ຺ເຑ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ນິຂາທນມຸເຂນ. ຆຏກມ຺ປິ ວາຬຣູປມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ຕາທິສໍ ອກປ຺ປິຍຉຕ຺ຕໍ ລຠຕິ, ຆຏກມ຺ປິ ວາຬຣູປມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕເກນ ວາ ທຓ຺ໂຑ ເວເຐຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ຉຕ຺ຕທຓ຺ເຑ ເລຂາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ເວເຐຕພ຺ໂພ. ທຓ຺ຑພຸນ຺ເທຕິ ທຓ຺ຑມູເລ, ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑລິກນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກມຓ຺ຑລໍ. ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາຕິ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍທິປິ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ນ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ.

ນານາສຸຕ຺ຕເກຫີຕິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ. ອິທຎ຺ຈ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກຣຓປ຺ປກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕເກນປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສິພ຺ພິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຏ຺ຏມຸເຂຕິ ປຏ຺ຏໂກຏິຍໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏ຺ຏານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍນ຺ເຕຕິ ຈີວຣປຣິຍນ຺ເຕ. ຈີວຣອນຸວາຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຓິນ຺ຕິ ວຣກສີສາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ພິຬາລພນ຺ຘນາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ‘‘ເວຓິໍ ສງ຺ຂລິກ’’ນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ‘‘ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ກຣຓກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ. ອຄ຺ຆິຍຄຍມຸຄ຺ຄຣາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຆິຍໍ ນາມ ເຈຕິຍສຓ຺ຐາເນນ ສິພ຺ພນໍ, ມູເລ ຕນຸກໍ ອຄ຺ເຄ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄທາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ ຄຍາ, ມູເລ ຈ ອຄ຺ເຄ ຈ ເອກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ ມຸຄ຺ຄໂຣ. ກກ຺ກຏກ຺ຂີນິ ອຸກ຺ກິຣນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປາສກປຏ຺ຏານໍ ອນ຺ເຕ ປາຬິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ກກ຺ກຏການໍ ອກ຺ຂິສຓ຺ຐານໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓຫິ ນີຫຏສຸຕ຺ຕານໍ ໂກຏິໂຍ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນ ຕາ ປິຬກາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ກາຕພ຺ພາຕິ? ໂກເຓຫິ ນີຫຏສຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ເຕສຸ ເອກວາຣໍ ຄຓ຺ຐິກກຣເຓນ ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສິພ຺ພເນນ ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໂກຏິໂຍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖເຣນ ປນ –

‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ກປ຺ປເຣ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນປິ –

‘‘ສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຕຕ຺ຖ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ທີປິຕາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຈ ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມຓິນາຕິ ມສາຣຄລ຺ລາທິປາສາເຓນ. ນ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຆໍສິຕພ຺ພໍ, ອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນານິ ປນ ສງ຺ຂາທີຫິ ຆໍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປາສກໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣຊນກາເລ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ເສສກາເລ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຄຓ຺ຐິເກຕິ ທນ຺ຕມຍາທິຄຓ຺ຐິເກ. ປິຬກາຕິ ພິນ຺ທຸໍ ພິນ຺ທຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພປິຬກາ.

‘‘ເຕລວຓ຺ໂຓຕິ ສມຓສາຣຸປ຺ປວຓ຺ຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຓິວຓ຺ຓໍ ປນ ປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລຕິ ຕິປຸສີສາທິມເຍ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກຣທນ຺ຕກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ມກຣທນ຺ຕກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມກຣມຸຂນ຺ຕິ ມກຣມຸຂສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຒຸຠສີສນ຺ຕິ ອຸທກສປ຺ປສີສສຓ຺ຐານໍ. ອຈ຺ຉີນີຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິສຓ຺ຐານານິ. ຣຊ຺ຊຸກກາຍພນ຺ຘນໍ ເອກເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຣຊ຺ຊຸກໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ເອກຄຸຓເມວ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທິຄຸຓໍ ປນ ອກຕ຺ວາ ເອກຣຊ຺ຊຸກເມວ ສຕວາຣມ຺ປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກຄຸຓມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ…ເປ... ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ທສາ ສນ຺ຘາຍ. ອີທິສຎ຺ຫິ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອກຣຊ຺ຊຸມຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຸນິນາ ກາຍພນ຺ຘນໍ;

ປຎ຺ຈປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ, ເອກມ຺ປິ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ພຫູ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ;

ນິຣນ຺ຕຣຎ຺ຫິ ເວເຐຕ຺ວາ, ກຕໍ ວຏ຺ຏຕິ ພນ຺ຘິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ມຸຣຊໍ ປນ ກາຍພນ຺ຘນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກາຍພນ຺ຘນານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ກລາພຸກໍ ເທຑ຺ຒຸຠກໍ ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິໍ ປນ ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ມຸຣຊສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ? ອາມ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຸຣຊຎ຺ຫິ ນາມ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຸຣຊນ຺ຕິ ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເຈຕໍ ມຸຣຊໍ ສິຍາ, ‘‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ມຸຣຊໍ ປນ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ທສາສຸ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ທສາ ຊີຣນ຺ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທສາສຸເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ.

ກາຍພນ຺ຘນວິເຘຕິ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ປວນນ຺ໂຕ ຊີຣຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ປາສນ຺ເຕ ທສາມູເລ ຕສ຺ສ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ທນ຺ຕວິສາຓາທິມເຍ ວິເຘ. ‘‘ອຏ຺ຐ ມງ຺ຄລານິ ນາມ ສງ຺ໂຂ ຈກ຺ກໍ ປຸຓ຺ຓກຸມ຺ໂຠ ຄຍາ ສິຣີວຈ຺ໂຉ ອງ຺ກຸໂສ ຘຊໍ ໂສວຕ຺ຖິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸໂຠສຸ ໂກຏີສຸ ກາຕພ຺ພປຣິຈ຺ເຉທຣາຊິມຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຊຸກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຣສ຺ສາທິວງ຺ກຄຕິກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຘມ຺ມກຣຓອຎ຺ຊນນາຬິກາ ນານາວຓ຺ຓເລຂາປອກມ຺ມກຕາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອາຣກຓ຺ຏເກຕິ ໂປຕ຺ຖກາທິອຠິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖໍ ກເຕ ທີຆມຸຂສຕ຺ຖເກ. ວຏ຺ຏມຓິກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄໂກຏິຍໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພປຸພ຺ພຸຬໍ. ອຎ຺ຎໍ ວາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິຬກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມຓິກນ຺ຕິ ເອກາວຏ຺ຏມຓິ. ປິຬກນ຺ຕິ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ມຸຕ຺ຕຣາຊິສທິສາ ພຫຸວຏ຺ຏເລຂາ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເລຂນິຍໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວລິຕກນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌ ວລິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ມຓ຺ຑລໍ ໂຫຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິຍາ ປເວສນຕ຺ຖໍ ອາຫຏມຓ຺ຑລໍ ໂຫຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສິເຍວ ວຸຕ຺ຕາ, ມຫາວາສິຍມ຺ປິ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຸຊຸກເມວ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຸໂຠສຸ ວາ ປສ຺ເສສຸ ເອກປສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໂກຏິຍໍ ກຕອໂຍວລຍານິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ເຍສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຉຣຕິ.

ອາມຓ຺ຑສາຣເກຕິ ອາມລເກຫິ ກຕຠາຊເນ. ຠູມຕ຺ຖຣເຓຕິ ຈິຕ຺ຕກຏສາຣກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓາທິເກ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພອຕ຺ຖຣເຓ. ປານີຍຆເຏຕິ ອິມິນາ ກຸຓ຺ຑິກສຣເກປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ພີຊເນຕິ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊເນ. ສພ຺ພໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ວິນາ ສພ຺ພໍ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມາທິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຏ຺ຏຕິ. ເສນາສເນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິເສເຘຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຣຸທ຺ຘເສນາສນາຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ເສນາສນປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ປຏິເສເຘຕພ຺ພໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ວິຣຸທ຺ຘເສນາສນໍ ປນ ສຍເມວ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ສີມສາມິໂນ ວຸຕ຺ຕາ. ຣາຊວລ຺ລຠາ ປຣນິກາຍິກາປິ ເອກນິກາຍິກາປິ ອຸໂປສຖປວາຣຓານໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ອລຊ຺ຊິໂນ ຣາຊກຸລູປຄາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕສໍ ລຊ຺ຊິປຣິສາຕິ ເຕສໍ ສີມສາມິການໍ ປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸພລໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊິປຣິສາ. ສຸກຕເມວາຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕເກປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ກຕໍ ສຸກຕເມວ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘໖. ເທເວນ ຄຫິຕທາຣູນີຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕທາຣູນິ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຂຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

໘໗. ກຸລໂຠຄອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ມຫຕີ ມຕ຺ຕາ ປມາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາມຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

໘໘. ອວຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອວຊານນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ນິຫີນໂຕ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ. ກເຖນ຺ຕີຕິ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ທາຣູນີ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ‘‘ອທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ອຸຊ຺ຌາຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ. ອຸຊ຺ຌາຍນສ຺ສ ອທິນ຺ນາທານວິສຍຕ຺ຕາ ອທິນ຺ນາທານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ປເນຕ຺ຖ ໂຄປເກນ ທິນ຺ນທາຣູນໍ ຄຫເຓ ອຸຊຸກໍ ອວຕ຺ວາ ເລເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຖໂຣ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຈນເຠເທຕິ ເອກວຈນພຫຸວຈນານໍ ເຠເທ.

ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ປຣິສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີອາທິສພ຺ພາວຍວວນ຺ຕໍ ປຣິສໍ. ສພ຺ພາ ຈຕຸປຣິສສງ຺ຂອາຕາ ປຊາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພາວນ຺ຕາ, ປຣິສາ. ເສນາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເສນິໂກ, ເສນິໂກ ເອວ ເສນິໂຍ. ພິມ຺ພິສາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພິມ຺ພີຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ສາຣສຸວຓ຺ຓສທິສວຓ຺ຓຕາຍ ພິມ຺ພິສາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ ປາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາວ ສພ຺ພຊນປເທສຸ ກຫາປຓສ຺ສ ວີສຕິໂມ ຠາໂຄ ມາສໂກຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂປຣາຓສຕ຺ຖານຸຣູປໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ນີລກຫາປຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣຸທ຺ຣທາເມນ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ຣຸທ຺ຣທາມໂກ. ໂສ ກິຣ ນີລກຫາປຓສ຺ສ ຕິຠາຄໍ ອຄ຺ຆຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ນີລກຫາປຓາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ນີລກຫາປຓານໍ ວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຈ ອວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຈ ສມານອຄ຺ຆວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນີລກຫາປຓວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຘນິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ‘‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈ, ອິທຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທີ’’ຕິ ເອວໍ ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໙໐-໙໑. ຣຊກາ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຊກຕ຺ຖຣຓໍ, ຣຊກຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ຣຊກຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຊກຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໙໒. ‘‘ອຠິນວນິວິຏ຺ໂຐ ເອກກຸຏິກາທິຄາໂມ ຍາວ ມນຸສ຺ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ວາສໍ ນ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ຕາວ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄາມປ຺ປເວສນາປຸຈ຺ຉາທິກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫຠູໂຕຕິ ສອຸປທ຺ທວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍກ຺ຂນຄຣາທິໍ ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍກ຺ຂນຄຣມ຺ປິ ອາປຓາທີສຸ ທິສ຺ສມາເນສຸ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອທິສ຺ສມາເນສຸ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຍກ຺ຂນຄຣມ຺ປິ ປວິສນ຺ເຕນ ອາປຓາທີສຸ ທິສ຺ສມາເນສຸ ສພ຺ພໍ ຄາມປ຺ປເວສນວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອທິສ຺ສມາເນສຸ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸນປິ ອາຄນ຺ຕຸກາມາຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສາເປກ຺ຂຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ປນ ນິຣເປກ຺ຂາວ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂສ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄາມປ຺ປເວສນາປຸຈ຺ຉາທິກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຄາມລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎເມວ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາຕິອາທິ ປນ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຄາມູປຈາໂຣຕິອາທິ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຄາມູປຈາເຣ ຫິ ທສ຺ສິເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉໂທ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸໍ, ອິທຎ຺ຈ ຄາມຄາມູປຈາເຣ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຍໍ ປນ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄາມູປຈາໂຣປິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄາມູປຈາໂຣ ຫິ ໂລເກ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມາຕິກາຍ ອນວເສສອວຫຣຓຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອິນ຺ທຂີເລຕິ ອຸມ຺ມາເຣ. ອຣຎ຺ຎສງ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເວມຊ຺ຌເມວ ອິນ຺ທຂີໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິນ຺ທຂີລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ອສຕິປິ ອິນ຺ທຂີເລ ເວມຊ຺ຌເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວາຣພາຫາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ວຕິຍາ ວາ ປາກາຣສ຺ສ ວາ ໂກຏິເວມຊ຺ຌເມວ ອິນ຺ທຂີລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ‘‘ອິນ຺ທຂີໂລ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຸຑ຺ຑາເປນ຺ໂຕຕິ ປລາເປນ຺ໂຕ. ລຸຐິຕ຺ວາຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ.

ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ສຸປ຺ປມຸສລປາໂຕປິ ພລທສ຺ສນວເສເນວ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຈ ຆຣູປຈາໂຣ ຄາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາເຣຕິ ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕເຄເຫຕິ ຈ ປມຸຂສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕປຣິກ຺ເຂໂປຕິ ອິມິນາວ ຆຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຕຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຆຣູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຆຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ໂຄຣູປານໍ ປເວສນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ປາກາຣວຕິອາທີຫິ ປຣິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສວ ປຣິກ຺ເຂໂປ ຆຣູປຈາໂຣ, ສຸປ຺ປປາຕາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຆຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ຄາມຄາມູປຈາຣານໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ເວທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ກຸຣຸນ຺ທີອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຫິ ຆຣູປຈາຣສ຺ສ ຄາໂມຕິ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຆຣຆຣູປຈາຣຄາມຄາມູປຈາຣານໍ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ປຈ຺ຉິມສ຺ເສວ ວາທສ຺ສ ປມາຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວກ຺ຂມານວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເສສມ຺ປີຕິ ຄາມູປຈາຣລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາມູປຈາຣຄ຺ຄຫເຓ. ຕສ຺ສ ຄາມປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ຄາໂມ ນາມາຕິ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຘິກາຣວເສນ ລພ຺ຠຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ອິມິນາວ ຄາມສ຺ສ ຈ ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຖໍ? ‘ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ຄາມູປຈາໂຣ’ຕິ ເອວໍ ວິຄ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’ຕິ ອິມິນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມູປຈາຣລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ‘ຄາມສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຈາໂຣ ຄາມູປຈາໂຣ’ຕິ ເອວໍ ປນ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’ຕິ ອິມິນາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສປິ ຄາມສ຺ສ ສເຈ ເລຑ຺ຑຸປາຕໂຕ ທູເຣ ປຣິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ເລຑ຺ຑຸປາໂຕເຍວ ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຄາເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ສງ຺ກຣີຍຕີຕິ ມິສ຺ສີຍຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຆຣຆຣູປຈາຣຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ. ‘‘ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສເນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໑໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາມຄາມູປຈາຣານໍ ອສງ຺ກຣຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ – ‘‘ອສງ຺ກຣໂຕ ເຈຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ປທຠາຊນິຍໍ ປນ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໑໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ໂອກ຺ກມເນ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໒) ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ຄາມູປຈາຣສ຺ສປິ ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຆຣຆຣູປຈາຣາທີສຸ ຐິຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠຠາຊນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕາວ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ອາຄຕໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອາຄຕໍ. ວິນຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອຸໂຠປິ ປຣິຍາຍເທສນາ ນາມ, ອຠິຘມ຺ໂມ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ຄາມວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອຣຎ຺ຎເມວ ໂຫຕີຕິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຈຣິຍຘນຸ ນາມ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ນວວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ, ຊິຍາຍ ປນ ອາໂຣປິຕາຍ ຈຕຸຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເລໂສກາສນິເສຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ມຍາ ເນວ ຄາເມ, ນ ອຣຎ຺ເຎ ຫຏໍ, ຆເຣ ວາ ຆຣູປຈາເຣສຸ ວາ ຄາມູປຈາເຣສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອນຸຣູປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ເຈ, ອທິນ຺ນສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຣິຈ຺ຈາຄາທິມ຺ຫິ ອກເຕ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອວິທິຕມ຺ປິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ມນ຺ທານໍ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍການໍ ທາຣການໍ ສນ຺ຕກມິວ.

ຍສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິໂສ ເຖໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວຫຣຓຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາ-ສທ຺ໂທ ຎາຓໂກຏ຺ຐາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຓນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ຫິ ຎາເຓ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໙໖; ອປ. ເຖຣ. ໑.໑໐.໒) ຄຓນາຍໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາສວຈນໍ ສງ຺ຂາ-ສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສງ຺ຂາສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ປປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາສາ. ‘‘ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອວຫຣິສ຺ສາມີຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຄມນາທິສາຘກໍ ປຣາມສນາທິສາຘກໍ ວາ ມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຐານາຈາວນປ຺ປໂຍຄສາຘກໍ, ເຕສຸ ອຍເມເວໂກ ປຈ຺ຉິໂມ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອູນມາສກມາສກອູນປຎ຺ຈມາສກປຎ຺ຈມາສກາວຫຣຓຈິຕ຺ເຕສຸ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອເນກປ຺ປເຠທຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມເວຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນາຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາເສນ ກຣຓຠູເຕນ, ນ ວິສ຺ສາສຕາວກາລິກາທິຄາຫວສປ຺ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຠິໂຍຄວເສນາຕິ ອຑ຺ຑກຣຓວເສນ. ອຠິຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ໂຈເທຕິ, ອຑ຺ຑໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກປ຺ປິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂອກາສປຣິກປ຺ປນວເສນ ປຣິກປ຺ປິຕປ຺ປເທສໍ. ສຸງ຺ກຆາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ເທຍ຺ຍຠາຄສ຺ສ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ ສຸງ຺ໂກຕິ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎຕິ ອທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫີຕິ ສຸງ຺ກຆາໂຕ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ປວິຏ຺ເຐຫິ ສຸງ຺ໂກ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທິສຎ຺ຎາເຓນ ນິຍມິຕປ຺ປເທສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອາກຸລາຕິ ສງ຺ກຸລາ. ລຸຬິຕາຕິ ວິໂລຬິຕາ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ເອກິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ເອກໍ ປຎ຺ຈກໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ‘‘ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎີ ຈ, ຄຣຸໂກ ຈ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໒໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈອວຫາຣງ຺ຄານິ ເອກໍ ປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ. ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ‘‘ຉຫາກາເຣຫິ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ນ ຈ ສກສຎ຺ຎີ, ນ ຈ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫີ, ນ ຈ ຕາວກາລິກໍ, ຄຣຸໂກ ຈ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ປເທສຸ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສານິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ເອກໍ ປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານິ. ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ. ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫີຕິ ‘‘ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ. ລພ຺ຠມານານິເຍວ ປຎ຺ຈການີຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາເຣສຸ ລພ຺ຠມານປຎ຺ຈການິ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ສມູໂຫ ປຎ຺ຈກໍ, ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ ສຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອວຫາໂຣ. ສາຫຕ຺ຖິກາທິ ປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອາທິປທວເສນ ນາມລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ກຸສລາທິຕ຺ຕິກສ຺ສ ກຸສລຕ຺ຕິກໂວຫາໂຣ ວິຍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ປຸພ຺ພປໂຍຄາທິ ປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ, ເຖຍ຺ຍາວຫາຣາທິ ປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ນາມລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ຕຕິຍປຎ຺ຈເມສຸ ປຎ຺ຈເກສູຕິ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈເກສຸ. ລພ຺ຠມານປທວເສນາຕິ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈເກ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາວຫາຣປທສ຺ສ ວເສນ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈເກ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ປຣິກປ຺ປາວຫາຣປທສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຓຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອວຫາໂຣ ອາຓຕ຺ຕິໂກ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ສຸງ຺ກຆາຕຏ຺ຐາເນ ປຣິກປ຺ປິໂຕກາເສ ວາ ຐຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ພຫິ ປາຕນໍ. ນິສ຺ສຄ຺ໂຄວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ. ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ອວຫຣາ’’ຕິ ເອວຣູໂປ ຫິ ອາຓາປນປໂຍໂຄ ປຣສ຺ສ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກໍ ເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການໍ ອຸປາຫນາທີນໍ ນິກ຺ເຂປປໂຍໂຄ ຈ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ອຸປາຫນາທີນໍ ເຕລປາຕນໂຕ ຈ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ສາຫຕ຺ຖິກປໂຍໂຄປິ ຫິ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) –

‘‘ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ຕໍ ອວຫຣາ’ຕິ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປຣສ຺ສ ວາ ປນ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກໍ ເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການິ ອຸປາຫນາທີນິ ປກ຺ຂິປຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ຘຸຣສ຺ສ ນິກ຺ຂິປນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ. ອາຣາມາຠິຍຸຎ຺ຊນາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ທານຄ຺ຄຫເຓສຸ ນິຣຸສ຺ສາຫຠາວາປຊ຺ຊນໍ. ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣຕີຕິ ສຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍທິ ເອວໍ ອິມສ຺ສ, ອຕ຺ຖສາຘກສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຄຫເຓ ນິຍຸຎ຺ຊນໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍໂຄ, ກາລນ຺ຕເຣນ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ນິໂຍໂຄ ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ອວຫຣາຕິ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຓາປນປໂຍໂຄວ ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ ທສ຺ສິໂຕ, ສາຫຕ຺ຖິກວເສນປິ ອຕ຺ຖສາຘກປໂຍໂຄ ປນ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ອາຣາມາຠິຍຸຎ຺ຊນາທີສຸປິ ຕາວກາລິກຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍານໍ ອທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’ຕິ ອາຓາປນໍ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ, ປໂຍເຄນ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ອວຫາໂຣ ສຫປໂຍໂຄ, ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ສໍວິທາວຫາໂຣ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສຎ຺ຊານນກມ຺ມໍ, ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ. ຐານາຈາວນວເສນ ສຫປໂຍໂຄຕິ ອິທໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຂິລສງ຺ກມນາທີສຸປິ ອສຕິ ຈ ຐານາຈາວເນ ສຫປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຐານາຈາວນວເສນ ຂິລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຖໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ເຕນ ອວຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ. ໂຍ ຫິ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີນິ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາໂນ ອວຫຣຕິ, ຕຸລາກູຏມານກູຏກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ. ປສຍ຺ຫ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ. ໂຍ ຫິ ປສຍ຺ຫ ພລກ຺ກາເຣນ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຄາມຆາຕກາທໂຍ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕພລິໂຕ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຣາຊຠຏາທໂຍ ວິຍ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ. ຠຓ຺ຑວເສນ ຈ ໂອກາສວເສນ ຈ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາທິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອວຫຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ. ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ກຸສາວຫາໂຣ.

ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ສາມີຈີຕິ ວຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາຊນສມ຺ມທ຺ໂທຕິ ມຫາຊນສງ຺ໂຂໂຠ. ຠຏ຺ເຐ ຊນກາເຍຕິ ອປຄເຕ ຊນກາເຍ. ‘‘ອິທຎ຺ຈ ກາສາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ກິໍກາຣຓາ ເອວມາຫ? ຈີວຣສາມິເກນ ຍສ຺ມາ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອວຫາຣໂກປິ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈີວຣສາມິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຈີວຣສາມິເກນ ຈ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອເຕນປິ ອວຫາຣເກນ ອາລໂຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ຈີວຣສາມິໂກເຍວ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ອວຫາຣກສ຺ສ ‘‘ມຍາ ສຫຕ຺ເຖນ ນ ທິນ຺ນໍ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ມຍາ ປຐມໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອທິນ຺ນໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ສມຄ຺ຆນ຺ຕິ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ. ທາຣຸອຕ຺ຖໍ ຜຣຕີຕິ ທາຣູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ມຍິ ສນ຺ເຕຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຣຎ຺ຎາ ປສາເທນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເຖເຣນ ປນ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ນ ມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ.

ເອກທິວສໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນາທິນາ ຍາ ອຍໍ ອຄ຺ຆຫານິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ສພ຺ພາ ຠຓ຺ຑສາມິນາ

ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ, ສພ຺ພໍ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາສາຓຎ຺ຈ ສກ຺ຂຣຎ຺ຈ ປາສາຓສກ຺ຂຣໍ. ຘາເຣຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ອິມສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ວາ’’ຕິອາທິ.

ປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກ຺ຂທສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ຂ-ສທ຺ເທນ ກິຣ ວິນິຈ຺ຉຍສາລາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂທສ຺ສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉນກາ. ຫເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫນນໍ ນາມ ຫຕ຺ຖປາທາທີຫິ ໂປຖນຎ຺ເຈວ ສີສາທິຈ຺ເຉທນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຫເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂປເຖຍ຺ຍຸຎ຺ເຈວ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເຕເນວ ປທຠາຊນິຍຎ຺ຈ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ກສາຍ ວາ ເວຕ຺ເຕນ ວາ ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກນ ວາ ເຉຊ຺ຊາຍ ວາ ຫເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກນາຕິ ທ຺ວິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓນ ຣສ຺ສມຸຄ຺ຄເຣນ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ. ເຉຊ຺ຊາຍາຕິ ຫຕ຺ຖປາທສີສາທີນໍ ເຉທເນນ. ນີຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຄາມນິຄມາທິໂຕ ນີຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ໂຈໂຣສິ…ເປ… ເຖໂນສີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂຈໂຣສີຕິ ເອວມາທີນິ ຈ ວຕ຺ວາ ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

໙໓. ຍໍ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ຠູມິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ. ຍຖາ ຍຖາ ອາທານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຠູມິອາທີສຸ ຐິຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ສພ຺ພໂສ ອຄ຺ຄຫເຓປິ ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ຄຫຓໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໔. ຜນ຺ທາເປຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຜນ຺ທາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອນຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍນ຺ຕສ຺ສປິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອຜນ຺ທາເປຕ຺ວາ ເອກປໂຍເຄນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຄມນສ຺ສ ອນຸປກາເຣຕິ ຍຖາ ທ຺ວາຣປິທຫເນ ກຸມ຺ຠິຏ຺ຐານຄມນສ຺ສ ອນຸປກາຣຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຄມນສ຺ສ ອນຸປກາເຣ ກາຍວຈີກມ຺ເມ ອນາປຕ຺ຕິ. ວາຈາຍ ວາຈາຍາຕິ ເອເກກຕ຺ຖທີປິກາຍ ວາຈາຍ ວາຈາຍ. ອຸປລທ຺ໂຘຕິ ຎາໂຕ. ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວຈນໍ ມຸສາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ນ ຫິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ວກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ‘‘ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ ຂຓນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏາ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ວກ຺ຂຕິ. ສເຈ ປນ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘປູຊໍ ວາ ຘມ຺ມປູຊໍ ວາ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ຄມເນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ.

ປມາທລິຂິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປຣຠາເຄ ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫກາເລ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ລິຂິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ເສສອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ‘‘ກຸທາລໍ ວາ ປິຏກໍ ວາ’’ຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ວຕ຺ວາ ວາສິຜຣສູນໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາທີສຸ ອາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ກເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພກິຣິຍາສູຕິ ພີຊຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາສຸ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ຍາວ ປິຏກປຣິໂຍສານາ ຫຕ຺ຖວາຣປທວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏໍ.

ເຖເຣຫິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປໂຍຄສຫປໂຍຄທຸກ຺ກເຏສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏານໍ ອິເມສຸເຍວ ອຏ຺ຐສຸ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ ອິຕເຣຫິ ສຕ຺ຕຫິ ທຸກ຺ກເຏຫິ ວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວິນຍທຸກ຺ກເຏເຍວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທສວິຘໍ ຣຕນນ຺ຕິ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕງ຺ໂຄ ມສາຣຄລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຄຕໍ ທສວິຘໍ ຣຕນໍ.

‘‘ມຓິ ມຸຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິໂຍ ຈ ສງ຺ໂຂ,

ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕຎ຺ຈ ເຫມໍ;

ສໂລຫິຕງ຺ຄຎ຺ຈ ມສາຣຄລ຺ລໍ,

ທເສຕິ ຘີໂຣ ຣຕນານິ ຊຎ຺ຎາ’’ຕິ. –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕວິຘໍ ຘຎ຺ຎນ຺ຕິ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ກງ຺ຄຸ ກຸທ຺ຣູໂສ ວຣໂກ ໂຄຘຸໂມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ຘຎ຺ຎໍ. ອາວຸຘຠຓ຺ຑາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕູຣິຍຠຓ຺ຑອິຕ຺ຖິຣູປາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນາມສິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ທຸກ຺ກຏໍ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ. ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາຣິຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏໍ. ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖາຍ ຎາເຕ ອຕ຺ເຖ ອວທນ຺ຕສ຺ສ ຎາຕທຸກ຺ກຏໍ. ເອກາທສ ສມນຸຠາສນາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍາວຕຕິຍກາ ສງ຺ຆາທິເສສາ, ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ເຂ ເອກໍ ຍາວຕຕິຍກໍ ປາຣາຊິກໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຆາທິເສສາ, ຈຓ຺ຑກາຬີສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຉ. ວສ຺ສາວາສາທິໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ນ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສວນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປຏິສ຺ສວທຸກ຺ກຏໍ.

ປຸພ຺ພສຫປໂຍເຄ ຈ, ອນາມາສທຸຣຸປຈິຓ຺ເຓ;

ວິນເຍ ເຈວ ຎາເຕ ຈ, ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຏິສ຺ສເວ;

ອຏ຺ເຐເຕ ທຸກ຺ກຏາ ວຸຕ຺ຕາ, ວິນເຍ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ.

ສຫປໂຍຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຂຓນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຍູຫນທຸກ຺ກຏໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓທຸກ຺ກເຏ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານຸກ຺ກເມນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ປໍສຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ປຸນ ຂຓຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓທຸກ຺ກຏໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ຂຓນທຸກ຺ກເຏ ປຕິຏ຺ຐາຕິ.

ກຕໍ ກຣຓໍ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຣູປາ ສາ ກິຣິຍາ’’ຕິ. ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣິວາຣປາຬິຍາ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປຣທ຺ຘໍ ວິຣທ຺ຘໍ ຂລິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ຍຎ຺ຫິ ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ, ວິຣູປໍ ວາ ກຕໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຍຖາ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອກຕຕ຺ຕາ ອປຣທ຺ຘໍ, ກຸສລໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຣທ຺ຘໍ, ອຣິຍວໍສປ຺ປຏິປທໍ ອນາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຂລິຕໍ. ຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ກເຣຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຍໍ ໂລເກ ມນຸສ຺ໂສ ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ ປາປໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປເວເທນ຺ຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ລາມກຠາເວນ ປາປໍ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຍຖາ ທຸກ຺ຂາ, ກຸຈ຺ຉິຕາ ວາ ຄຕິ ທຸຄຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຈ ກຏຸກໍ ຜລເມຕສ຺ສາຕິ ກຏຸກຜລນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກຏຸກປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຖູລຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ຖູລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ທຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສໍໂຍເຄ ປນ ກເຕ ສໍໂຍຄປຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘເມວາຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສໍໂຍຄຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກສ຺ສ ມູເລຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ອຈ຺ຈໂຍ ເຕນ ສໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ເທສນາຄາມີສຸ ອຈ຺ຈເຍສຸ ເຕນ ສໂມ ຖູໂລ ອຈ຺ຈໂຍ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຖູລຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈຍສ຺ສ ເອຕໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອາມສເນ ທຸກ຺ກຏໍ ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາມສນຜນ຺ທາປນປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ເອກປໂຍເຄນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກເມວ, ນ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຫປໂຍຄໍ ປນ ອກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ສຫປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາປິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕນ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ປນ ກເຕ ສຫປໂຍເຄ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີນມ຺ປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ທີເປຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສຫປໂຍຄໍ ປນ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ວິເສສນເມວ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ຍຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ປນສ຺ສ ຕຕ຺ຖຊາຕເກ ຕິຓຣຸກ຺ຂລຕາທິມ຺ຫິ ຉິນ຺ເນປິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ໂມ ໂອກ຺ກມຕິ, ສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຉທນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ສຫປໂຍເຄ ກເຕ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິເມວ ທີເປຕິ ສຫປໂຍເຄ ເຉທນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ເທສນາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສຫປໂຍຄໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວາຕິ ຈ ອິທໍ ສຫປໂຍຄໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອາປນ຺ນານໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄາປຕ຺ຕີນມ຺ປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ຫິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ຍາວ ສຫປໂຍຄໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ປຸພ຺ເພ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນ ໂຫຕິ, ສຫປໂຍຄໍ ປຕ຺ຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຕາສມ຺ປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ພຫຸກາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕຸ, ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈ ຂຓນວິຍູຫນຸທ຺ຘຣເຓສຸ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນາ, ຕາສຸ ອຸທ຺ຘຣເຓ ທສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ ວິສຠາຄກິຣິຍໍ ປຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຸຣິມາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ. ຊາຕິວເສນ ປນ ສມານກິຣິຍາຍ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ປຐມໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປຸຣິມາປຕ຺ຕິປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິເມວ ສມຕ຺ຖຍຕິ, ນ ປນ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຏ຺ຐກຖານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ອປຣມ຺ເປຕ຺ຖ ປກາຣໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ ‘‘ສມານກິຣິຍາສຸປິ ປຸຣິມປຸຣິມຂຓນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມຂຓນໍ ປຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘ປໍສຸຂຓນາທີສຸ ຈ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຫຸກາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕຸ, ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘ພຫຸກາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕູ’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ວິສຠາຄກິຣິຍເມວ ປຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕເນວ ພຫຸກາສຸປິ ອາປຕ຺ຕີສຸ ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິສຸໍເຍເວໂກ ເທສນາກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຍເມເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ອິຘ ປຸຣິມາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ຄຫິຕາ, ເອວໍ ພຫຸກາສຸປິ ອາປຕ຺ຕີສຸ ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາຓໂຕເຍວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ປາຬິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ອາເວຓິກໍ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ປຸຣິມາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເສໂສ ຈ ເທສນາວິເສໂສ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ເຫຏ຺ຐໂຕ ໂອສີເທນ຺ໂຕຕິ ‘‘ສາມິເກສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ໂອສີເທນ຺ໂຕ. ພຸນ຺ເທນາຕິ ກຸມ຺ຠິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕເລນ. ເອວໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ຐານາຈາວນໍ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວລຍໍ ນີຫຣຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອາກາສຄຕໍ ອກຕ຺ວາ ຆໍສິຕ຺ວາ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນໂກຏິໂຕ ນີຫຏມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສາເຣຕີຕິ ຆໍສນ຺ໂຕເຍວ ອາກາສຄຕໍ ອກຕ຺ວາ ສາເຣຕິ.

ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອວສ຺ສໍ ເຈ ປຕຕິ, ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ‘‘ປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອປພ຺ຍູຫນ຺ໂຕຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຐິຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ທ຺ວິຘາ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຸປຑ຺ຒກຸມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ອຸປຑ຺ຒປຸຓ຺ຓາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ຫິ ອາຄເຕ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວິນຍຘມ຺ມຕາຕິ ວິນຍຄຣຸການໍ ຘມ຺ມຕາ. ວິນຍຄຣຸກາ ຫິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ອາຄເຕ ຄຣຸເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ວິນຍຄຣຸກຕາພ຺ຍາປນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວິນຍຄຣຸໂກເຍເວຕ຺ຖ ວິນຍ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິນຍສ຺ສ ວາ ເອສາ ຘມ຺ມຕາ ເຕສໍ ຄຣຸຄາຣວຏ຺ຐານສ຺ສ ວິນຍວິສຍຕ຺ຕາ.

ອິທານິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍາປິ ນ ສເມຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ. ຠາຊນນ຺ຕິ ປຕ຺ຕາທິຠາຊນໍ. ປຕ຺ຕາທິໍ ອປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນຸທ຺ຘເຏປິ ມຸຂວຏ຺ຏິປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸທ຺ຘຣຓກາເລ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຸຂວຏ຺ຏິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ອຸທ຺ຘາເຣນ ວາ’’ຕິ. ຍທາ ປນ ເຕລກຸມ຺ຠີອາທີສຸ ເຕລາທີນໍ ອພຫຸຠາວໂຕ ຠາຊນໍ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕທາ ມຸຂວຏ຺ຏິປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ໂຫຕິ. ຈິກ຺ກນນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ. ອາກຑ຺ຒນວິກຑ຺ຒນໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິມຸຂໍ ກຑ຺ຒນໍ ອາກຑ຺ຒນໍ, ປຣໂຕ ກຑ຺ຒນໍ ວິກຑ຺ຒນໍ. ປຏິນີຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊນໂຕ ປຏິນີຫຣິຕຸໍ. ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣສນ຺ຕກຄ຺ຄຫຓປໂຍຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ‘‘ສເຈປິ ມຣິຍາທໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂຕຬາກສ຺ສ ອຸທກນິພ຺ພຫນຏ຺ຐານໍ ອຸທກນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ພໍ ວາ ປິທຫຕິ, ອຎ຺ຎໂຕ ຈ ຄມນມຄ຺ເຄ ວາ ປາຬິໍ ພນ຺ຘຕິ, ສຸກ຺ຂມາຕິກໍ ວາ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉາ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຣິຍາທໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ສຸກ຺ຂຕຬາເກ ສຸກ຺ຂມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣຓວິນິຈ຺ຉເຍນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວຫາຣລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາເຣສຸ ເອກມ຺ປິ ອວຫາຣລກ຺ຂຓໍ, ຐານາຈາວນປໂຍໂຄ ເອວ ວາ. ອຸທ຺ຘາເຣຕິ ກຸມ຺ຠິຍາ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ເຕປິ ອຸທ຺ຘເຏ. ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐານາຈາວນປໂຍຄສພ຺ຠາວໂຕ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປລິພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ນິວາເຣສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕວ ອຸທ຺ຘຣຕີຕິ ກຸມ຺ຠິຍໍ ເຕລສ຺ສ ອາກິຣຓໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕວ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ເນວ ອວຫາໂຣຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອວຫຣຓປໂຍຄສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊນຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ນ ຄີວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອວໍ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ອນາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄີວາ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ‘‘ນ ຄີວາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ປຈ຺ຉາ ທສ຺ສິເຕນ ກຸຣຸນ຺ທິວາເທນປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທວ ສມຕ຺ຖິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເຕລາກິຣຓໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມ຺ຠິຍໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຐປິຕໍ ປີຕເຕລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉຍວເສນ ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐານໍ.

ພຫິຄຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕລສ຺ສ ອຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອໂຘມຸຂຠາວໂຕ ຈ ພຫິຄຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉິທ຺ເທ ກຣິຍມາເນ ເຕລສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ຠາຊນສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ປາທຄ຺ຆນເກ ຄຬິເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ກຕສ຺ສາຕິ ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ກຕສ຺ສ. ມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ກຕຉິທ຺ເທຕິ ມຊ຺ເຌ ໂຖກໍ ກປາລໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕນ ກຕຉິທ຺ເທ. ‘‘ມຣິຍາທຈ຺ເຉທເນ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ພຫິມຸໂຂ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ພຫິ ອນ຺ເຕນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ພຫິ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕມຸໂຂ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ມຊ຺ເຌນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຬາກສ຺ສ ຈ ມຣິຍາທເຠເທນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ກຕຉິທ຺ເທ ມຊ຺ເຌນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຕ ປນ ພາຫິຣນ຺ເຕນ, ພຫິ ປຏ຺ຐາຍ ກເຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ອຍໍ ຕິປ຺ປກາໂຣປິ ເອຕ຺ຖ ເວມຏ຺ຐຉິທ຺ເທ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຸທເກ ກຕປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ຐານາຈາວນປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຖິນ຺ນສ຺ສ ຂາທນໍ ອິຕຣສ຺ສ ປານຎ຺ຈ ສປ຺ປິອາທີນໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ອາຫ – ‘‘ອຂາທິຕພ຺ພໍ ວາ ອປາຕພ຺ພໍ ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ຕຖາ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຐານາຈາວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມທ຺ວຍນ຺ຕິ ເຠທນໍ ຉຑ຺ຑນຎ຺ຈ. ກສ຺ມາ ນ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຸມ຺ຠິຊຊ຺ຊຣກຣເຓນາຕິ ປຸຓ຺ຓກຸມ຺ຠິຍາ ຊຊ຺ຊຣກຣເຓນ. ມາຕິກາອຸຊອຸກຣເຓນາຕິ ອຸທກປຸຓ຺ຓາຍ ມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣເຓນ. ເອກລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເຠທນໍ ກຸມ຺ຠິຊຊ຺ຊຣກຣເຓນ ຉຑ຺ຑນໍ ມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເອກສຠາວໍ ຐານາຈາວນປໂຍຄສພ຺ຠາວໂຕ. ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ຌາປນໍ ອປຣິໂຠຄກຣຓຎ຺ຈ.

ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອເກ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມທ຺ວເຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຐານາຈາວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ກາຕຸກາມຕາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ. ວິນາເສຕຸກາມຕາຍາຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ເກວລໍ ວິນາເສຕຸກາມຕາຍ. ປຸຣິມທ຺ວເຍ ກິໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຣິມທ຺ວເຍ ປນ…ເປ… ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຸທກໍ ວາ ວາລິກໍ ວາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕິ ປາຬິຍໍ ປຸຣິມປທທ຺ວເຍປິ ທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຣິມທ຺ວເຍ…ເປ… ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອິທໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍທິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຕິ ອຍຸຕ຺ຕຠາວປ຺ປສງ຺ຄໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ປາຬິຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນາເສຕຸກາມຕາປກ຺ເຂ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕປກ຺ເຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ເອກສ຺ເສວ ວຈນຕ຺ຕາ ‘‘ເອວເມເກ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວເສນ ປາຬິຍາ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈເນ ວິເສສາຠາວໂຕ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ປເທສຸ ‘‘ຉຑ຺ເຑຕິ ວາ ອປຣິໂຠຄໍ ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ວິເສສາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ ສຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ປາຬິໍ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸຎ຺ຊກິຕໍ ຕິຓໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ຌາເປສີ’’ສິ (ປາຣາ. ໑໕໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕິຓຊ຺ຌາປໂກ ວິຍາຕິ ອິມິນາວ ຐານາ ອຈາເວຕຸກາໂມວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຐານາ ອຈາເວຕຸກາໂມຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຉຑ຺ເຑຕຸກາໂມເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນາເສຕຸກາມຕາປກ຺ຂສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນາເສຕຸກາມຕາປກ຺ເຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຕຣຖາປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາວາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາມສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາກາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໖. ອາກາສຏ຺ຐກຖາຍໍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນາຕິ ມຸຂຄ຺ເຄນ. ກລາປຄ຺ເຄນາຕິ ປິຎ຺ຉກລາປສ຺ສ ອຄ຺ເຄນ. ປສາເຣຕີຕິ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕິ. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຕິ ເລຑ຺ຑຸອາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ນຍນວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ. ອາກາສຏ຺ຐວິນິຈ຺ຉເຍ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ອາກາສຏ຺ຐສ຺ສ ເວຫາສຏ຺ຐາທິຠາວມຸປຄເຕປິ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄ ນິລີຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ອນ຺ໂຕຄາເມຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ, ຄາເມ ວາ ຐິຕຏ຺ຐານເມວ ຐານໍ. ອຏວິມຸຂໍ ກໂຣຕີຕິ ອຣຎ຺ຎາຠິມຸຂໍ ກໂຣຕິ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ເຕນ ປໂຍເຄນ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຄຕຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂຕິ. ຠູມິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທຸຕິຍປທວາເຣ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ກປິຎ຺ຊໂຣ ນາມ ເອກາ ປກ຺ຂິຊາຕິ.

ອາກາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວຫາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໗. ເວຫາສຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈີວຣວໍເສ ຐປິຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອາກຑ຺ຒເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເທສາຕິກ຺ກໂມ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາກຑ຺ຒເນນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາກຑ຺ຒເນເນວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ຕາທິສໍ ນາຕິມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣວໍສທຓ຺ຑກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫນ຺ເຕ ປນ ຕໂຕ ອຘິກມຕ຺ຕາກຑ຺ຒເນເນວ ສິຍາ. ຣຊ຺ຊຸເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸໂກຏິຍາ ຈີວຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອປຣາຍ ໂກຏິຍາ ຈີວຣວໍສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣໍ. ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຕນກສຠາວຕ຺ຕາ ‘‘ມຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກເມກສ຺ສ ຜຸຏ຺ໂຐກາສມຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຐປິຕນ຺ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິເຕສຸ ນາຄທນ຺ຕາທີສຸເຍວ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ປຓ຺ຓນ຺ຕຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຐປິຕາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເວຫາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸທກຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໘. ອຸທກຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ທມານອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສນ຺ທນເກ ອຸທເກ’’ຕິ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖວາຣປທວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຑ຺ຒຕີຕິ ເຫຏ຺ຐໂຕ ໂອສາເຣຕິ. ອຸປ຺ປລາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ, ເສຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ. ເສຕໍ ວາ ປທຸມໍ, ຣຕ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ. ອຖ ວາ ຣຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ເສຕໍ ວາ ສຕປຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ, ອູນສຕປຕ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ. ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕີຕິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ປໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອຸທກໂຕ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ອຸທກວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ເຉທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປູເຣຕີຕິ ຍໍ ປຸປ຺ຜໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸໍ ປູເຣຕິ. ທສຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ກຕກລາໂປ ຫຕ຺ຖໂກ, ມຫນ຺ຕໍ ກລາປໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ຠາຣພທ຺ຘໍ. ຣຊ຺ຊຸເກສຸ ຕິຓານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທ຺ເວ ຣຊ຺ຊຸການິ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ຕິຣິຍໂຕ ຕິຓານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ຕິຣິຍໂຕເຍວ ປຸປ຺ຜານິ ຐເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐໂຕ ຄຕານິ ທ຺ເວ ຣຊ຺ຊຸການິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຖເກ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຍຖາຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ຈາເວຕີຕິ ປາຣິມນ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ, ໂອຣິມນ຺ເຕນ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ຈາເວຕິ. ສກລມຸທກນ຺ຕິ ທຓ຺ເຑນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສຄຕໍ ສກລມຸທກໍ. ນ ອຸທກໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິທໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ພນ຺ຘນໍ ອໂມເຈຕ຺ວາ…ເປ… ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ອິທເມເວກໍ, ‘‘ປຐມໍ ພນ຺ຘນໍ…ເປ… ຐານປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ. ປທຸມິນິຍນ຺ຕິ ປທຸມຄຈ຺ເຉ. ອຸປ຺ປາຏິຕາຍາຕິ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປາຏິຕາຍ.

ພຫິ ຐປິເຕຕິ ອຸທກໂຕ ພຫິ ຐປິເຕ. ຫຕ຺ຖກວເສນ ຂຸທ຺ທກໍ ກຕ຺ວາ

ພທ຺ຘໍ ກລາປພທ຺ຘໍ. ມຸຬາລນ຺ຕິ ກນ຺ທໍ. ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາຕິ ອິທໍ ກທ຺ທມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກລມຸທກນ຺ຕິ ວາປິອາທີສຸ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກລມຸທກໍ. ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ພນ຺ຕິ ວາປິຍາ ອຸທກສ຺ສ ນິກ຺ຂມນມຄ຺ຄໍ. ອຸທກວາຫກນ຺ຕິ ມຫາມາຕິກໍ. ນ ອວຫາໂຣຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພສທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ…ເປ… ເອວຣູປາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກຕິກາ’’ຕິ. ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພສາຘາຣເຓ ອປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຂຸທ຺ທກມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ມຣິຕ຺ວາ…ເປ… ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຕມຈ຺ຉານໍເຍວ ເຕສໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ອມເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຸທກຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນາວຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໙. ນາວຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍາ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ຐານາ ນ ຈວຕີຕິ ອິມິນາ ຈຓ຺ຑໂສເຕ ພທ຺ຘນາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕາວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມ຺ປິ ປາຣາຊິກມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ຐານາ ອຈາເວຕ຺ວາ ມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປຐມໍ ຐານາ ຈາເວຕ຺ວາ ມຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປາເສ ພທ຺ຘສູກໂຣ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາ’’ຕິ. ວິປ຺ປນຏ຺ຐາ ນາວາຕິ ວິສມວາຕາທີຫິ ວິນາສໍ ປຕ຺ວາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມິຕລໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອໂຘ ວາ ໂອປິລາເປນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ນາວາຕເລນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ມຸຂວຏ຺ຏິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອປິລາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂອສີທາເປນ຺ຕສ຺ສ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ນາວາກຑ຺ຒນໂຍຄ຺ຄມຫາໂຍຕ຺ຕຕາຍ ໂຍຕ຺ຕໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລມ຺ປິ ‘‘ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສຕິປິ ວາເຕ ຍຖາ ວາຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວາຕໍ ຄຓ຺ຫາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພລວາ ຈ ວາໂຕ ອາຄມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ວາເຕ ອຍໍ ປໂຍໂຄ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ປນ ວາເຕ ກໂຕ ປໂຍໂຄ ຐານາຈາວນປໂຍໂຄເຍວາຕິ ມາຕິກາອຸຊຸກຣເຓ ວິຍ ອຕ຺ເຖວ ອວຫາໂຣຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຐານາຈາວນປໂຍໂຄ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸກ຺ຂມາຕິກາອຸຊຸກຣເຓ ວິຍ ອສຕິ ວາເຕ ກຕປໂຍຄຕ຺ຕາ. ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ນາວາສາມິກສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ໂຫຕິ.

ນາວຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຍານຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ຍານຏ຺ຐກຖາຍໍ ທຸກຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວີຫິ ໂຄເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂຄເຓຫິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປກຕາຕິ ຍຖາ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ເຫຏ຺ຐາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ກຕາ. ຕີຓິ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຐານານີຕິ ອກປ຺ປກຕາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນິຍາ ວເສນ ຕີຓິ ຐານານິ, ກປ຺ປກຕາຍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານີຕິ. ຕຖາ ປຖວິຍໍ ຐປິຕສ຺ສ ຕີຓິ ຐານານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຜລກສ຺ສ ວາ ທາຣຸກສ຺ສ ວາ ອຸປຣິ ຐປິຕໍ ປຖວິຍໍ ຐປິຕຎ຺ຈ. ທ຺ວີຫິ ອກ຺ຂສີເສຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ອກ຺ຂໂກຏີຫິ. ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ຐປິຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ທ຺ວີຫິ ອກ຺ຂໂກຏີຫິ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ສກຏສາລາຍໍ ຐປິຕສ຺ສ. ເຫຏ຺ຐິມຕລສ຺ສາຕິ ສກຏພາຫາຍ ຠູມິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຠາຄສ຺ສ. ເສສໍ ນາວາຍໍ ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍທິ ປນ ຕໍ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກຕິຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທິສາຠາຄໍ ເນຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ສຍເມວ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຄາມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຐານາ ອຈາເວນ຺ໂຕວ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເນວຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມໍ ນຍໍ ອຕິທິສ຺ສຕິ.

ຍານຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ຠາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຸຣິມຄເລ ຄລວາຏໂກຕິ ປຸຣິມຄເລ ອຸປຣິມຄລວາຏໂກ. ອຸຣປຣິຈ຺ເຉທມຊ຺ເຌຕິ ອຸຣປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ອນາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐານໍ ເນຫີ’’ຕິ ອນາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ຈາຍໍ ສີສຠາເຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ຈາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສີສຠາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ສີສາທີຫິ ວາ ຄຫິໂຕ ໂຫຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນສມຕ຺ຖໍ.

ຠາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຣາມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ອາຣາມຏ຺ຐກຖາຍໍ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜານໍ ວຓ຺ເຏ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ. ອຠິຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ໂຈເທຕິ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ສຫປໂຍຄມາຫ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິເຍວ ກຕປໂຍຄຕ຺ຕາ. ສຫປໂຍຄວເສນ ເຫຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປສຸຕນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິຍຸຕ຺ຕໍ. ກກ຺ຂໂຬຕິ ທາຣຸໂຓ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕີຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ຐເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣເຓ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກູຏຑ຺ຑກາຣໂກປິ ສເຈ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ສຍມ຺ປິ ກຕຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຍມ຺ປີຕິ ອຠິຍຸຎ຺ຊໂກປິ. ກຕຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ອິມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ທາເນ ກຕຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ. ກິງ຺ກາຣປ຺ປຏິສ຺ສາວິຠາເວຕິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ກິງ຺ກາຣເມວ ປຏິສ຺ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິຠາໂວ, ຕສ຺ມິໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວສວຕ຺ຕິຠາເວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸກ຺ໂກຈໍ ທຕ຺ວາຕິ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ. ກູຏວິນິຈ຺ຉຍິການນ຺ຕິ ກູຏວິນິຈ຺ຉເຍ ນິຍຸຕ຺ຕານໍ ວິນຍຘຣານໍ. ‘‘ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອສາມິກສ຺ສ ສາມິໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຈນຕ຺ຕາ ກູຏວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກູຏສກ຺ຂີນຎ຺ຈ ປາຣາຊິກເມວ. ອສຕິປິ ເຈຕ຺ຖ ຐານາຈາວເນ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປເຍວ ຐານາຈາວນຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ປາຣາຊິເກ ສາມິກສ຺ສ ວິມຕຸປ຺ປາທນປໂຍເຄ ກເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕສ຺ເສວ ຘຸຣນິກ຺ເຂປປໂຍເຄ ນິປ຺ຜາທິເຕ ປາຣາຊິກໍ. ສຍໍ ປຣາຊຍໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ກູຏຑ຺ຑກາຣໂກ ປຣາຊຍໍ ປາປຸຓາຕິ.

ອາຣາມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຫາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ວິຫາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຫາໂຣປິ ປຣິເວຓມ຺ປິ ອາວາໂສປິ ວິຫາໂຣຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຫາຣໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣນ຺ຕິ ມຫາວິຫາຣໍ. ປຣິເວຓນ຺ຕິ ມຫາວິຫາຣສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ອາວາສນ຺ຕິ ເອກໍ ອາວສຖໍ. ອຠິໂຍເຄ ກເຕປິ ອວຫາຣສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິໂຍໂຄ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ. ຄຓສນ຺ຕເກ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສາມິກຕ຺ຕາ ສກ຺ກາ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປາເປຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆຠາຓກາທິເຠທສ຺ສ ປນ ຄຓສ຺ສາ’’ຕິ. ອິຘາປິ ສເຈ ເອໂກປິ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ສພ຺ເພສໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປເນວ ຫິ ປາຣາຊິກໍ.

ວິຫາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໔. ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານີຕິ ສາລິວີຫິຍວກງ຺ຄຸກຸທ຺ຣູສວຣກໂຄຘຸມານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ. ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ວາຕິອາທີສຸ ‘‘ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ນາມ ວີຫິສີສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາຐິຕເມວ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພີຊມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ເອກເມກນ຺ຕິ ເອກເມກໍ ວີຫິສີສໍ. ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ວາຕິ ມຸຄ຺ຄມາສາທີນິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ. ຍສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາຕິອາທິ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຄຫຓາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສາລິສີສາທີນິ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ພີເຊ ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕິ, ເອກເມກໍ ຫຕ຺ເຖເນວ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ສີເສ ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕິ, ອສິເຕນ ລາຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສໍ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕິ, ພຫູນິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ມຸຄ຺ຄມາສາທິຜເລ ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຍຖາກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘນາ ໂມຈິຕມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພີຊາທິມ຺ຫິ ພນ຺ຘນາ ໂມຈິເຕ ສຕິ ຕໂຕ ອນປນີເຕປິ ປາຣາຊິກເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຈ຺ຉິຊ຺ຊມາໂນຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຊຏິຕານີຕິ ຉິນ຺ທິຕານິ ອຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊຏິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠຸສນ຺ຕິ ປລາລສຫິຕໍ. ອຠຸສນ຺ຕິ ປລາລຣຫິຕໍ.

ຂີເລນາຕິ ຂາຓຸເກນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂີລສງ຺ກມນາທີສຸ ອຸຠຍໍ ສມ຺ຠວຕິ ສຫປໂຍໂຄ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈ. ຍທາ ຫິ ປຣສ຺ສ ເຂຕ຺ຕາທີສຸ ເອກເທສໍ ຂີລສງ຺ກມນາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສຕິປິ ປຐມຕຣໍ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ຂີລສງ຺ກມນາທິສຫປໂຍຄໍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ສຫປໂຍເຄເນວ ປາຣາຊິກໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐານາຈາວນວເສນ ຂີລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຍທາ ປນ ອສຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ຂີລສງ຺ກມນາທິມຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຕທາ ວິນາ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ນ ໂຫຕີຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປເນວ ປາຣາຊິກໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຣຊ຺ຊຸສງ຺ກມນາທີສຸປິ ອຕິທິສຕິ.

ຍຏ຺ຐິນ຺ຕິ ມານທຓ຺ຑໍ. ເອກສ຺ມິໍ ອນາຄເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ທາຣູນິ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕເກເນວ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອວສາເນ ທາຣຸມ຺ຫິ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ສາຂາໂຍປິ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອວສານສາຂາຍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຕເກນ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ທາຣູນິ ນິຂຓິຕ຺ວາ ວຕິໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເກທາຣປາຬິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖຕໍ ກໂຣຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຊ຺ຊມານເມວ ມຣິຍາທໍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ ກໂຣຕິ. ອກຕໍ ວາ ປນ ປຕິຏ຺ຐເປຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ອກຕໍ ວາ ມຣິຍາທໍ ຐເປຕິ.

ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣູນໍ ວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານໍ. ເອເຕເນວ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ‘‘ເກວລໍ ຠູມິໍ ໂສເຘຕ຺ວາ…ເປ… ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ຄາມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໖. ຄາມຏ຺ຐກຖາຍໍ ຄາໂມ ນາມາຕິ ປາຬິຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ຄາມລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ ອິທໍ ປນ ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ເຕນ ອຣຎ຺ຎໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂເຓນ ອຣຎ຺ຎໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ປຸນ ອຣຎ຺ຎວຈເນນ. ນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຠາໂວ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຍທິ ຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຠາໂວ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ສິຍາ, ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ອຣຎ຺ຎໍ ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂເຓນ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຸຊຸກເມວ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ປຓ຺ຓໍ ວາຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທິ ປຓ຺ຓໍ ວາ. ອທ຺ຘຄໂຕປີຕິ ຈິຣກາລໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕປິ. ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ປເຣຫິ ອຣຎ຺ຎສາມິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຓິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐປິໂຕ, ໂສ ອຣຎ຺ຎສາມິເກນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕປິ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສາມິເກຫິ ຉຑ຺ຑິໂຕຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ຄຫຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ລກ຺ຂຓຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສາປີຕິ ອຣຎ຺ຎສາມິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຫິ ກຕສຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຉລ຺ລິຍາ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສາມິການໍ ນິຣເປກ຺ຂຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ສາມິການໍ ສາເປກ຺ຂຕາ ອຕ຺ຖິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕານິ ກຕານິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ເຄຫາທີນິ ກຕານິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕານິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ. ທາຣູນິປີຕິ ເຄຫາທີນໍ ກຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອວສິຏ຺ຐທາຣູນິປິ. ເອເຕສນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕທາຣູນໍ.

ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຣຎ຺ຎປາລານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ. ເທຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕ ອທຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຄນ຺ຕຸໍ ເທຖາຕິ ຄມນໍ ເທຖ. ອທິສ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນີຕານມ຺ປິ ທາຣູນໍ ອຣຎ຺ຎສາມິການໍເຍວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ປຸນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ປາຣາຊິກເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸທກກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ອຸທກກຖາຍໍ ມຫາກຸຈ຺ຉິກາ ອຸທກຈາຏິ ອຸທກມຓິໂກ. ‘‘ສເມຂລາ ຈາຏິ ອຸທກມຓິໂກ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຠາຊເນສຸ. ນິພ຺ພຫນອຸທກນ຺ຕິ ‘‘ມໂຫທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຬາກມຣິຍາທໍ ມາ ຉິນ຺ທີ’’ຕິ ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ເອກປສ຺ເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕອຸທກໍ. ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ພນ຺ຕິ ສສ຺ສາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸທກນິກ຺ຂມນມຄ຺ຄໍ. ມຣິຍາທໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ອວສ຺ສໍ ຉິນ຺ນສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຣິຍາທໍ ທຸພ຺ພລໍ ອກຕ຺ວາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປໂຍເຄ ກເຕ ມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕອຸທກຄ຺ຆານຸຣູເປນ ອວຫາເຣນ ກາເຣຕພ຺ພເມວ.

ອນິຄ຺ຄເຕຕິ ອນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຬາກສ຺ມິໍເຍວ ອຸທເກ ຐິເຕ. ອສມ຺ປຕ຺ເຕວາຕິ ຕຬາກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາມາຕິກາຍ ເອວ ຐິເຕ. ອນິກ຺ຂນ຺ເຕຕິ ຕຬາກໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸທເກ. ສຸພທ຺ຘາຕິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ຕຬາກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຂຸທ຺ທກມາຕິກາມຸຂໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ມຫາມາຕິກາຍໍເຍວ ຐິເຕ ພທ຺ຘາ ເຈ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປທ຺ວຍສ຺ສ ຍຖາກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕຬາກຄຕອຸທກສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ນ ສເມຕິ. ວຕ຺ຖຸໍ…ເປ… ນ ສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຬາກຄຕອຸທກສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອິຘ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຸທກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທນ຺ຕໂປນກຖາວຓ຺ຓນາ