ພາຫິຣນິທານກຖາ

ອິທານິ ‘‘ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສໍ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕວິນຍສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍາທິວເສນ ວິນຍສ຺ສ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ອິຘ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕາວ ວິນໂຍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ຄາຖາສຸ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ປຐມນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ປຐມໍ ວິນຍໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທີເປຕິ. ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພຕິ ນິຍເມຕພ຺ໂພ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເຫຕຸນາ ເອຕໍ ‘‘ວິນໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິກໍ ນິຍາມກວຈນໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ວິນຍສ຺ສ. ມາຕິກາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ. ໂສ ຫິ ນິທ຺ເທສປທານໍ ຊນນີຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ມາຕາ ວິຍາຕິ ມາຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອຕໍ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນິທານວຈນປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິນຍປິຏກໍ ເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ກາຣຓາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ຘາຣິຕໍ, ເຍນ ຈ ອາຠຕໍ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ‘‘ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ສຍນ຺ໂຕ ວິນຍສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນິທານວຈນມຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸກາໂມປິ ວິສຸໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນິທາເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ‘ອິທມໂວຈາ’ຕິ ນິຄມເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ນິທານນິຄມນານິປິ ສຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອນຸວິຘານຕ຺ຕາ ຕທນ຺ໂຕຄຘາເນວາຕິ ນິທານສ຺ສປິ ວິນຍປາຬິຍໍເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວິນຍປິຏກສມ຺ພນ຺ຘໍເຍວ ກຕ຺ວາ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ມາຕິກາຍ ຫິ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນຍປິຏກໍເຍວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ປນ ຕໍ ວິສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ມາຕິກາປເທສຸ. ອຖ ກສ຺ມາ ອິທເມວ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາຕິ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘຣມານກາເລ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານເມວ. ອິທານິ ປຎ຺ຫກຣຓໍ ວຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍເມຕິ, ‘‘ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ກາລໍ ນິຍເມຕິ. ຕຎ຺ຈ ອຸປາລິຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ກາລໂຕ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ຕໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ຕສ຺ສາ ຕນ຺ຕິອາຣຸຬ຺ຫາຍ ອິຘ ວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ເຈສາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ເຈສາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ຕຎ຺ຈ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອສາ ຈ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຎ຺ຎາສຕ຺ໂຖ ວາ ຈ-ສທ຺ໂທ. ອຸປຎ຺ຎາໂສຕິ ຈ ວາກ຺ຍາຣມ຺ໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສາ ຫິ ຄນ຺ຖກາຣານໍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປຣໍ ວຕ຺ຕຸມາຣຠນ຺ຕານໍ ຈສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ຍໍ ປນ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຎ຺ຎາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ. ຕເທວ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຖກ຺ກເມ ອໂກວິທຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຈສທ຺ເທນ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ເອຕທຕ຺ໂຖເຍວ ຈ-ກາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພເຍວ ປຐມສທ຺ເທເນວ ອຎ຺ຎາສໍ ທຸຕິຍາທິສງ຺ຄີຕີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ທີປິຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍາທິໍ ອຸປາທາຍ ຫິ ປຐມສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ທີຆາທິໍ ອຸປາທາຍ ຣສ຺ສາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເທສິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານໍ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຍນໍ ກຖນໍ ສງ຺ຄີຕິ. ເອເຕນ ຕໍຕໍສິກ຺ຂາປທານໍ ສຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອາທິປຣິໂຍສາເນສຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ຐປິຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ປູຊນີຍຕ຺ຕາ ຈ ມຫຕີ ສງ຺ຄີຕິ ມຫາສງ຺ຄີຕິ, ປຐມາ ມຫາສງ຺ຄີຕິ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ. ນິທານໂກສລ຺ລຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິທທາຕິ ເທສນໍ ເທສກາລາທິວເສນ ອວິທິຕໍ ວິທິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິທສ຺ເສຕີຕິ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໍ ນິທານໂກສລ຺ລໍ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍສຣຓາທິປຏິລາຠເຫຕຸຠູຕາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ອຎ຺ຎາສຸ ຠຄວໂຕ ກິຣິຍາສຸ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອນຸໂລມນໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ ກິຣິຍາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຘມ຺ໂມເຍວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ອຖ ວາ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາ, ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໐).

ກຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈຕິ ກຕໍ ປຣິນິຏ຺ຐາປິຕໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ເຍນ, ຕສ຺ມິໍ ກຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອເຕນ ພຸທ຺ຘກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອເສສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕເຍວ ຫິ ໂສ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ. ນນຸ ຈ ສາວເກຫິ ວິນີຕາປິ ວິເນຍ຺ຍາ ຠຄວຕາເຍວ ວິນີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຫິ ສາວກຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາວກວິເນຍ຺ຍາ ຈ ນ ຕາວ ວິນີຕາຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ເຕສໍ ວິນຍນູປາຍສ຺ສ ສາວເກສຸ ຐປິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນ ຕາວາຫໍ ປາປິມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ຍາວ ນ ຠິກ຺ຂູ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໖໘).

‘‘ກຸສິນາຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕເທສກາລວິເສສທສ຺ສນໍ, ‘‘ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂລເກ ຊາຕສໍວຑ຺ຒຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຕຖາ ຫິ ມນຸສ຺ສຠາວສ຺ສ ສຸປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫາທີນິປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ກຸສິນາຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອຸປວຕ຺ຕນຠູຕໍ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ສາລວນຸຍ຺ຍານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຄຣໍ ປວິສິຕຸກາມາ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ອຸເປຈ຺ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສາລວນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍໍ, ເອວໍ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ກຸສິນາຣາຍ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລປນ຺ຕິ ປາຈີນມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣຕິ ຍມກສາລານໍ ເວມຊ຺ເຌ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ຈສ຺ສ ເອກາ ສາລປນ຺ຕິ ສີສຠາເຄ ໂຫຕິ, ເອກາ ປາທຠາເຄ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອໂກ ຕຣຸຓສາໂລ ສີສຠາຄສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປາທຠາຄສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ ຈ ‘‘ຍມກສາລາ ນາມ ມູລກ຺ຂນ຺ຘວິຏປປຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຐິຕສາລາ’’ຕິປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອຸປາທີຍເຕ ກມ຺ມກິເລເສຫີຕິ ອຸປາທິ, ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ໂສ ປນ ອຸປາທິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມາຣນິມ຺ມຖເນນ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອໂນສ຺ສຏ຺ໂຐ, ອິຘ ຂນ຺ຘມຈ຺ຈຸມາຣນິມ຺ມຖເນນ ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ ນິເສສິໂຕຕິ ອຍໍ ອນຸປາທິເສສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ອຸປາທິເສໂສຕິ ກຕ຺ວາ. ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຸຕິມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ປຣິນິພ຺ພາເນຕິ ປຣິນິພ຺ພານຏ຺ຐາເນ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ປຣິນິພ຺ພານເຫຕຸ ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆສ຺ສ ເຖໂຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ. ໂສ ປນ ສງ຺ໂຆ ກິໍປຣິມາໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຫິ ອີທິເສສຸ ສມາໂສ ໂຫຕິເຍວ ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຣຸກຸລ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣານໍເຍວ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ. ຕທາ ຫິ ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕ຺ຕກາ’’ຕິ ປມາຓຣຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ເວຬຸວຄາເມ ເວທນາວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ນ ຈິເຣນ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຄຓນໍ ວີຕິວຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ອໂຫສິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ໂຕ ກສ຺ສໂປຕິ ມຫາກສ຺ສໂປ, ອປິຈ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອຸປາທາຍ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕ ອຫານິ ສມາຫຏານິ ສຕ຺ຕາຫໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠຄວາ, ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ, ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຠທ຺ເທນ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ປນ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອລໍ ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫິ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາວາຍ ກຸສິນາຣໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸສເຕສຸ ອວີຕຣາເຄ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິຏ຺ຐອາຊີວກສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານໍ ສຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນານປ຺ປກາຣໍ ປຣິເທວນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ.

ກສ຺ມາ ປນ ໂສ ເອວມາຫ? ຠຄວຕິ ອາຆາເຕນ. ອຍໍ ກິຣ ໂສ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໓) ອາຄເຕ ອາຕຸມາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຫາປິຕປຸພ຺ພໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຠຄວຕິ ກຸສິນາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຕຸມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ຠຄວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ‘‘ຍາຄຸທານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິເຕ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ຕາຕາ ອາຕຸມໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ຕາຕາ ຂຸຣຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ນາຬິຍາວາປເກນ ອນຸຆຣກໍ ອນຸຆຣກໍ ອາຫິຓ຺ຑຖ, ໂລຓມ຺ປິ ເຕລມ຺ປິ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ຂາທນີຍມ຺ປິ ສໍຫຣຖ, ຠຄວໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ຍາຄຸທານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ອຖ ຠຄວຕິ ອາຕຸມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸສາຄາຣກໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຸຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມມຕ຺ຕໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ອຸທ຺ຘນານິ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ກາຬກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕາທິສເມວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຖ, ອິທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປສິ. ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ນາມ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພຍາຄຸ, ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕມຈ຺ຉມໍສປຸປ຺ຜຜລຣສາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປວິສຕິ, ກີຬິຕຸກາມານໍ ສີສມກ຺ຂນໂຍຄ຺ຄາ ໂຫຕິ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘາ.

ອຖ ຠຄວາ ກາລສ຺ເສວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ອາຕຸມາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ຕຍາ ກສ຺ສ ຍາຄຸ ປຏິຍາທິຕາ’’ຕິ. ໂສ ຍຖານິວຕ຺ຖປາຣຸເຕເຫວ ເຕຫິ ກາຬກກາສາເວຫິ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທພ຺ພິຎ຺ຈ ກຏຈ຺ຉຸຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ຍາຄຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໓) ອາຄຕນເຍນ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຕໍ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕໍ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກປ຺ປິຍສມາທາປນສິກ຺ຂາປທໍ ຂຸຣຠຓ຺ຑປຣິຫຣຓສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ ອເນກກປ຺ປໂກຏິໂຍ ໂຠຊນໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕເຫວ ວີຕິນາມິຕາ, ອິທໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຠຊນໍ ອິມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອເນການິ ອຕ຺ຕຠາວສຫສ຺ສານິ ອປາເຍສ຺ເວວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ອເປຖ ມາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ, ເອກຠິກ຺ຂຸນາປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຄຫິຕໍ.

ສຸຠທ຺ໂທ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ‘ສພ຺ພໍ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫິຓ຺ຑຕິ, ສເຈ ນ ຄເຫຕຸກາໂມ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ປກ຺ກາຫາໂຣ ນາມ ສພ຺ພຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອິທຎ຺ຈ ມມ ຍາວຊີວໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ອສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ເຕນ ນາສິຕໍ, ອຫິຕກາໂມ ອຍໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສພເລ ຘຣມາເນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ອຸຈ຺ຈກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ, ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວກ຺ຂາມິ, ມມໍເຍວ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອຊ຺ຊ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ວິຍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເອວມາຫ. ເຖໂຣ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຫທເຍ ປຫາຣໍ ວິຍ ມຕ຺ຖເກ ປຕິຕສຸກ຺ກາສນິໍ ວິຍ ມຎ຺ຎິ, ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ, ອຊ຺ຊາປິສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ຘຣຕິເຍວ, ທຸກ຺ເຂນ ຠຄວຕາ ອາຣາຘິຕສາສເນ ນາມ ເອວໍ ລຫຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ປາປກສຏໍ ກຓ຺ຏໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອລໍ ໂຂ ປເນສ ປາໂປ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຎ຺ເຎປິ ເອວຣູເປ ສຫາເຍ ລຠິຕ຺ວາ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມໍ ມຫລ຺ລກໍ ອິເຘວ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ນີຫຣາເປສ຺ສາມິ, ມນຸສ຺ສາ ‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສຣີເຣ ຘຣມາເນເຍວ ສາວກາ ວິວທນ຺ຕີ’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອຘິວາເສມິ ຕາວ. ຠຄວຕາ ຫິ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ອສງ຺ຄຫິຕປຸປ຺ຜຣາສິສທິໂສ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ວາເຕນ ປຫຏປຸປ຺ຜານິ ຍໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູປານໍ ວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ວິນເຍ ເອກໍ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫວາຣາ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຠິຘມ຺ເມ ເອກໍ ທ຺ເວ ຠູມນ຺ຕຣານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ມູເລ ນຏ຺ເຐ ປິສາຈສທິສາ ຠວິສ຺ສາມ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສຕິ ທຬ຺ຫສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ຕີຓິ ຄາວຸຕານິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ, ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປທໍ ອກາສິ, ກາຍໂຕ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກາສິ, ອາກາເສ ປາຓິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຈນ຺ໂທປມປຏິປທໍ ກເຖນ຺ໂຕ ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສກລສາສນຣຕນໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ, ມາທິເສ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຕິຏ຺ຐມາເນ ອຍໍ ປາໂປ ສາສເນ ວຑ຺ຒິໍ ມາ ອລຕ຺ຖຸ, ຍາວ ອຘມ຺ໂມ ນ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ນ ປຏິພາຫີຍຕິ, ອວິນໂຍ ນ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ນ ປຏິພາຫີຍຕິ, ອຘມ຺ມວາທິໂນ ນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິນຍວາທິໂນ ນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖາຍໍ ປາໂປ ສຍເມວ ນິຄ຺ຄຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສາສນໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສ ‘‘ເອວໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຖ ປຈ຺ຉາ ຘາຕຸຠາຊນທິວເສ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ…ເປ… ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ອາວຸໂສຕິ ປຣິເທວນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ມາ ໂສຈິຕ຺ຖາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສເກນ ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ. ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖາຕິ ວາຈາຍ ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ ‘‘ປຣິເທວນໍ ວິລາໂປ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອິທານິ ອໂສຈນາທີສຸ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ມຫາສມເຓນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ, ຕໂຕ ມຫາສມຓໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ ມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈ ໂຫມ ຕທາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຫມາຕິ ວາ ອຕີຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ອຫຸມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສໍເວຄວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມສຠາວຈິນ຺ຕາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ;

ຎາຓໂມຫິຕຠາຣານໍ, ຘມ຺ມສໍເວຄສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ເຫຕຸ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ, ເອຕໍ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊເຕວ, ໂນ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປາປຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກາຣຓນິທ຺ເທໂສ ວາ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕເທຕໍ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປຠິກ຺ຂູຕິ ປາປິກາຍ ລາມິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ. ອຕີໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕີຕສຕ຺ຖຸກໍ, ປາວຈນໍ. ປຘານໍ ວຈນໍ ປາວຈນໍ, ຘມ຺ມວິນຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ອລຊ຺ຊີປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ນ ຈິເຣເນວ. ຍາວ ຈ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາຕິ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ຈເກ ນິປນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທນ຺ເຕນ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ໂມປິ ເທສິໂຕ ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຈ. ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາ, ຕສ຺ເສວ ປກາຣໂຕ ຎາປນໍ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຐປນໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມປິ ເທສິໂຕ ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ຈ ຐປິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນໂຍປິ ເທສິໂຕ ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຈ. ວິນຍຕນ຺ຕິສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຍວາຈານໍ ວິນຍນໂຕ ວິນໂຍຕິ ລທ຺ຘາຘິວຈນສ຺ສ ອຕິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາ, ຕສ຺ເສວ ປກາຣໂຕ ຎາປນໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐປນໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ຕສ຺ມາ ວິນໂຍປິ ເທສິໂຕ ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນາຕິ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຍາ ໂວ ຐິເຕເນວ ‘‘ອິທໍ ລຫຸກໍ, ອິທໍ ຄຣຸກໍ, ອິທໍ ສເຕກິຈ຺ຉໍ, ອິທໍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ, ອິທໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ. ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຄຓສ຺ສ, ອຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກມນີຍຕາວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຂນ຺ຘກປຣິວາໂຣ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ໂຄ ມຫາວິນໂຍ ນາມ ເທສິໂຕ, ຕໍ ສກລມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສ຺ສຕິ ‘‘ອິທໍ ໂວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ໂວ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິຠາເຄນ ອນຸສາສນໂຕ. ຐິເຕເນວ ຈ ມຍາ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເຕນ ເຕນ ວິເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູເປນ ປກາເຣນ ອິເມ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ເທສິຕໍ, ຕໍ ສກລມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສ຺ສຕິ ຕໍຕໍຈຣິຍານຸຣູປໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸສາສນໂຕ. ຐິເຕເນວ ຈ ມຍາ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ, ພາວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ນວ ເຫຕູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ, ສຕ຺ຕ ຜສ຺ສາ, ສຕ຺ຕ ເວທນາ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ, ສຕ຺ຕ ເຈຕນາ, ສຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ, ເອຕ຺ຕກາ ຣູປາວຈຣາ, ເອຕ຺ຕກາ ອຣູປາວຈຣາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຣິຍາປນ຺ນາ, ເອຕ຺ຕກາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ, ເອຕ຺ຕກາ ໂລກິຍາ, ເອຕ຺ຕກາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ອິເມ ຘມ຺ເມ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທສິຕໍ, ຕໍ ສກລມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສ຺ສຕິ, ຂນ຺ຘາທິວິຠາເຄນ ຎາຍມານໍ ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘາວຫຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທສ຺ສຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ, ຕີຓິ ປິຏການິ, ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ, ນວງ຺ຄານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານີຕິ ເອວໍ ມຫປ຺ປເຠທໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຫໍ ເອໂກວ ປຣິນິພ຺ພາຍາມິ, ອຫຎ຺ຈ ປນິທານິ ເອໂກວ ໂອວທາມິ ອນຸສາສາມິ, ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອິມານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ສານິ ຕຸມ຺ເຫ ໂອວທິສ຺ສນ຺ຕິ ອນຸສາສິສ຺ສນ຺ຕິ ໂອວາທານຸສາສນີກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໂຕຕິ.

ສາສນນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘໍ ສາສນໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ອທ຺ຘນິຍນ຺ຕິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄຄາມີຕິ ອທ຺ຘນິຍໍ, ອທ຺ຘານກ຺ຂມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣຏ຺ຐິຕິກນ຺ຕິ ຈິຣໍ ຐິຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ສາສນໍ, ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ອິທໍ ສາສນໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ, ຕໂຕເຍວ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອສ຺ສ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ.

ອິທານິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໍ ອນຸຄ຺ຄຫວິເສສໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ຈາຫໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຎ຺ຈາຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ, ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຣິຍາປຣາມສນໍ ວາ ເອຕໍ, ເຕນ ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຣາມສຕິ. ຘາເຣສ຺ສສີຕິອາທິກໍ ປນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສງ຺ຆາຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິກສິຕປທຸມປຸປ຺ຜວຓ຺ເຓນ ປາຓິນາ ອນ຺ຕເຣ ປຣາມສນ຺ໂຕ ອາຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣເນວ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕນ –

‘‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ນິສີທຕຸ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ ‘ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ ກສ຺ສປ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ. ‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສປ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຠຄວໂຕ ປາທາສິໍ, ອຫໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານິ ປຏິປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔).

ຕຕ຺ຖ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔) ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍນ຺ຕິ ມຸທຸກາ ໂຂ ເຕ ອຍໍ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫາຕິ? ເຖເຣນ ສຫ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາມຕາຍ. ກສ຺ມາ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ຊາໂຕຕິ? ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐເປຕຸກາມຕາຍ. ກິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ປນສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ນ ຈິຣໍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ກສ຺ສໂປ ປນ ວີສວສ຺ສສຕາຍຸໂກ, ‘ໂສ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ມມ ສາສນໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓໍ ກາລໍ ປວຕ຺ຕນກໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນໍ ຐາເນ ຐເປມິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸສ຺ສູສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເຖໂຣ ປນ ຍສ຺ມາ ຈີວຣສ຺ສ ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ວຓ຺ເຓ ກຖິເຕ ‘‘ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສປາຕິ ກສ຺ສປ ຕ຺ວໍ ອິມານິ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓານິ ປໍສຸກູລານິ ປາຣຸປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ ວທຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ກາຍພລໍ ສນ຺ຘາຍ, ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຫໍ ອິມໍ ຈີວຣໍ ປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ທາສິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕຫິ ປາຓເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ເຕ ປາຓເກ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ມຫາອຣິຍວໍເສ ຐຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ອິມໍ ຈີວຣໍ ຄຫິຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ມຫາປຖວີ ມຫາຣວໍ ວິຣວມານາ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອາກາສໍ ຕຏຕຏາຍິ, ຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຊາຕິປໍສຸກູລິເກນ ຊາຕິອາຣຎ຺ຎິເກນ ຊາຕິເອກາສນິເກນ ຊາຕິສປທານຈາຣິເກນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເຖໂຣປິ ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣຕິ. ໂສ ຕໍ ອຕກ຺ກຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຫເມຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາເຫນ ສຸຄຕຈີວຣສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກາຕຸກາໂມ ‘‘ຘາເຣສ຺ສາມຫໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຏິປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ໂນສິໍ. ເອວໍ ປນ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ ເຖເຣນ ປາຣຸຕຈີວຣໍ ຠຄວາ ປາຣຸປິ, ສຕ຺ຖຸ ຈີວຣໍ ເຖໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸນ຺ນທນ຺ຕີ ກມ຺ປິຕ຺ຖ.

ສາຓານິ ປໍສຸກູລານີຕິ ມຕກເຬວຣໍ ປຣິເວເຐຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕານິ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕ ກິມີ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄຫິຕານິ ສາຓວາກມຍານິ ປໍສຸກູລຈີວຣານິ. ຣຖິກສຸສານສງ຺ກາຣກູຏາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປໍສູນໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເຕສຸ ປໍສຸກູລມິວາຕິ ປໍສຸກູລໍ. ອຖ ວາ ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ປໍສຸກູລສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິພ຺ພສນານີຕິ ນິຏ຺ຐິຕວສນກິຈ຺ຈານິ, ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເອກເມວ ຕໍ ຈີວຣໍ, ອເນກາວຍວຕ຺ຕາ ປນ ພຫຸວຈນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈີວເຣ ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນາຕິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຖສ຺ສ ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍເຄ ກາມາຈາຣຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕນາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ສາຓານິ ປໍສຸກູລານີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາວ ສາຘາຣຓປຣິໂຠໂຄ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນາຎ຺ເຎນ. ນ ຫິ ເກວລໍ ສທ຺ທໂຕເຍວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຕ຺ຖປກຣຓາທິນາປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຍເມຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈີວເຣ ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນາຕິ ອິຘ ອຕ຺ຕນາສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ຈີວເຣ ອຕ຺ຕນາ ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນາ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ເຍນ ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທູຣຏ຺ຐມ຺ປິ ຈ ຕສ຺ສ ຕໍ;

ອຕ຺ຖໂຕ ຫ຺ຍສມານານໍ, ອາສນ຺ນຕ຺ຕມກາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຠຄວຕາ ຈີວເຣ ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນ ຠຄວຕາ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ໂຍຊນີຍໍ ເອກສ຺ສປິ ກຣຓນິທ຺ເທສສ຺ສ ສຫໂຍຄກຕ຺ຕຸຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏີກາກາເຣນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສມານໍ ຘາຣຓເມຕສ຺ສາຕິ ສາຘາຣໂຓ, ປຣິໂຠໂຄ. ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນ ເຈວ ສມສມຏ຺ຐປເນນ ຈ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິທານິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) –

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣາມິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ, ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ…ເປ… ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ…ເປ… ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ…ເປ… ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມິ, ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫມິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫມິ, ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉາມິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ, ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣມິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ, ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉາມິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ, ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມາມິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ, ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສາມິ ປຣິມຊ຺ຊາມິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕມິ. ກສ຺ສໂປປິ ຠິກ຺ຂເວ ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາມິ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ…ເປ… ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ, ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາມິ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາມິ, ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ, ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ, ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) –

ເອວໍ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ປາຬິມິມໍ ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມີຕິ ຍາວເທວ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕເຍວ ຫິ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ຍາວເທຕິ ຍາວເທວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມີຕິ ຍາວເທວ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍໍ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວເທວາຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ຍາວເທຕິ ອິທໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຍາວເທວາ’’ຕິ ອຍເມວ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ຍານິ ປນ ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣກິຣິຍຌານານິ, ‘‘ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ‘‘ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ, ‘‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ອນຸປທວຓ຺ຓນາຍ ເຈວ ຠາວນາວິຘາເນນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໙-໗໐) ສພ຺ພໂສ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ອິຘາປິ ຈ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຌານານິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວິຊ຺ຊາ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທຕິ ເອຕ຺ຖ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ ນາມ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາວໂຕ ເອວໍສຎ຺ຎິຕາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສຫ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ຉຬຠິຎ຺ຎາ ນາມ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍຕິ ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທາ ສພ຺ພາ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ຌາຍີນຎ຺ເຈວ ອຣິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ. ອຖ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ, ມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ນາມ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ໂມ. ໂສ ຫິ ວິນາ ຠາວນາມນສິກາເຣນ ປກຕິຍາວ ມນຸສ຺ເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວາວຫໂຕ ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປນ ຌານາທີນິ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນາຕິ ອຫໍ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຍຕ຺ຕເກ ວາ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ວຬຎ຺ເຊມິ, ຕຖາ ກສ຺ສໂປປີຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ກຕ຺ວາ ຐປເນນ. ອິທຎ຺ຈ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາທິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ປສໍສາມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ວິຍ ເທວສິກໍ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຍມກປາຏິຫາຣິຍາທິວເສນ ວາ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ວຬຎ຺ເຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ໂອວທ ກສ຺ສປ ຠິກ຺ຂູ, ກໂຣຫິ ກສ຺ສປ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ, ອຫໍ ວາ ກສ຺ສປ ຠິກ຺ຂູ ໂອວເທຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ, ອຫໍ ວາ ກສ຺ສປ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຣຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໙).

ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐາເນ ຐເປຕິເຍວ, ຕສ຺ສ ກິມຎ຺ຎໍ ອາຓຓ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫສ຺ສາ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ເມຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຕສ຺ສ ເມ’’ຕິ ປາໂຐເຍວ ທິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ນາມ ຕສ຺ສ ເມ ອາຓຓ຺ຍໍ ອຓຓຠາໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນນຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາວເສນ ວິຠາເວຕິ. ສກກວຈອິສ຺ສຣິຍານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣສ຺ສ ນິທສ຺ສນວເສນ ກວຈສ຺ສ ຄຫຓໍ ກຕໍ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນວເສນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຄຫິຕໍ. ກຸລວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐາປກນ຺ຕິ ກຸລວໍສສ຺ສ ກຸລປ຺ປເວຓິຍາ ປຕິຏ຺ຐາປກໍ. ‘‘ເມ ສທ຺ຘມ຺ມວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐາປໂກ’’ຕິ ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເມ ສທ຺ຘມ຺ມວໍສສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປໂກ ປວຕ຺ຕໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອນຸຄ຺ຄເຫສີຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຘາຕຸຠາຊນທິວເສ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາວາຍາຕິ ປາວານຄຣໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຸສິນາຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄຕິ ຈ ທີຆມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທີຆປຣິຍາໂຍ ເຫຕ຺ຖ ອທ຺ຘານສທ຺ໂທ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ເຕນປິ ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ເຆນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ, ສມຓຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕິ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປມາຓວຈໂນ ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ອິຘ ອາເນຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມເວຕ຺ຖ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ. ອຍເມວ ຫິ ອຸສ຺ສາຫຊນນປ຺ປກາໂຣ, ຍທິທໍ ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍາມ, ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິ, ຕສ຺ມາ ອຸສ຺ສາຫຊນນໂຕ ປຣນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຸສ຺ສາຫຊນນປ຺ປກາຣສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປາຬິກ຺ກໂມ –

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ, ເອກມິທາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ປາວາຍ ກຸສິນາຣໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິໍ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາຊີວໂກ ກຸສິນາຣາຍ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາຊີວກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ຕໍ ອາຊີວກໍ ເອຕທໂວຈໍ ‘ອປາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຊານາສີ’ຕິ? ‘ອາມ, ອາວຸໂສ, ຊານາມິ. ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຕໂຕ ເມ ອິທໍ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອວີຕຣາຄາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນປາຕໍ ປປຕນ຺ຕິ ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ‘ອຕິຂິປ຺ປໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຕິຂິປ຺ປໍ ສຸຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຕິຂິປ຺ປໍ ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິຕ’ນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວີຕຣາຄາ, ເຕ ສຕາ ສມ຺ປຊານາ ອຘິວາເສນ຺ຕິ ‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ນນ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອກ຺ຂາຕໍ ‘ສພ຺ເພເຫວ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ອາວຸໂສ, ລພ຺ຠາ, ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີ’ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ, ອາວຸໂສ, ສຸຠທ຺ໂທ ນາມ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາວຸໂສ ສຸຠທ຺ໂທ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ ‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ສຸມຸຕ຺ຕາ ມຍໍ ເຕນ ມຫາສມເຓນ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈ ມຍໍ ໂຫມ’ ‘ອິທໍ ໂວ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ, ‘ອິທານິ ປນ ມຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ນ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ ອາວຸໂສ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍາມ, ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫີຍຕິ, ອວິນໂຍ ປຸເຣ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫີຍຕິ, ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸເຣ ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເອເກນູນປຎ຺ຈອຣຫນ຺ຕສຕານິ ອຸຈ຺ຈິນິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ອຠພ຺ໂພ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຠຍາ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ພຫຸ ຈາເນນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ປຣິຍຕ຺ໂຕ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອານນ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈິນຕູ’’’ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໔໓໗).

ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາ ‘‘ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ນ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອວເສສໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນປ຺ປກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ປາຬິເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ໂມ ນາມ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ອຘມ຺ໂມ. ປຸເຣ ທິປ຺ປຕີຕິ ອປິ ນາມ ທິປ຺ປຕິ. ອຖ ວາ ຍາວ ອຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຸເຣຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສນ຺ເນ ຫິ ອນາຄເຕ ອຍໍ ປຸເຣສທ຺ໂທ. ທິປ຺ປຕີຕິ ທິປ຺ປິສ຺ສຕິ. ປຸເຣ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ອນາຄຕຕ຺ເຖ ອຍໍ ວຕ຺ຕມານປໂຍໂຄ ຍຖາ ‘‘ປຸຣາ ວສ຺ສຕິ ເທໂວ’’ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ ‘‘ປຸເຣຕິ ປຈ຺ຉາ ອນາຄເຕ ຍຖາ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ໂຄ ‘ປຸເຣ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອວິນໂຍຕິ ປຫານວິນຍສໍວຣວິນຍານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ອວິນໂຍ. ‘‘ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທປິ ເອຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ອາຫາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນ ທິສ຺ສຕິ, ປາຬິຍໍ ປນ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖວ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ.

ເຕນ ຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອຸຈ຺ຈິນເນ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ຕາ ຫິ ຕໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ເອວມາຫໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນຕູຕິ ສງ຺ຄີຕິຍາ ອນຸຣູເປ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສກລນວງ຺ຄ…ເປ… ປຣິຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ ເອເຕນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວປຣິຍນ຺ຕານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລານໍ ສຕິປິ ອາຄມາຘິຄມສພ຺ຠາເວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ເຕວິຊ຺ຊາທິຄຸຓຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸກ຺ກໍສຄຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິຍາ ພຫູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນປຣິຍຕ຺ຕິຘເຣຕິ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ນວງ຺ຄໍ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ສກລນວງ຺ຄໍ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອຕ຺ຖກາເມນ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິປຸຣິສຕ຺ຕປຣິຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນສງ຺ຂາຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນປຣິຍຕ຺ຕິຘຣາ, ຕາທິເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ຕາ ຊເນນ຺ຕິ, ຕາຫິ ວາ ຊນິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ທຸວິຘາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສວນຘາຣຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ເຍສໍ ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ເຕ ອິຘ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສມຖຠາວນາສິເນຫາຠາເວນ ສຸກ຺ຂາ ລູຂາ ອສິນິທ຺ຘາ ວິປສ຺ສນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ.

ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘເຣຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ສມາຫາໂຣ ຕິປິຏກໍ, ຕິປິຏກສງ຺ຂາຕໍ ນວງ຺ຄາທິວເສນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນໍ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘຣາ, ຕາທິເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸ ອນຸ ຕໍສມງ຺ຄີນໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອນຸຠາໂວ, ອນຸຠາໂວ ເອວ ອານຸຠາໂວ, ປຠາໂວ. ມຫນ຺ໂຕ ອານຸຠາໂວ ເຍສໍ ເຕ ມຫານຸຠາວາ. ເຕວິຊ຺ຊາທິເຠເທຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາເຍວ ເຕວິຊ຺ຊາ, ຕາ ອາທິ ເຍສໍ ຉຬຠິຎ຺ຎາທີນໍ ເຕ ເຕວິຊ຺ຊາທໂຍ, ເຕ ເຠທາ ອເນກປ຺ປກາຣາ ຠິນ຺ນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາທິເຠທາ, ຂີຓາສວາ, ຕາທິເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ຉຬຠິຎ຺ຎາທີນໍ ເຕ ເຕວິຊ຺ຊາທໂຍ, ເຕ ເຠທາ ເຍສໍ ຂີຓາສວານໍ ເຕ ເຕວິຊ຺ຊາທິເຠທາ, ຕາທິເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໔໓໗) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິສ຺ສ ປນາຕິ ກສ຺ມາ ປນ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສກ຺ໂຂ, ອຖ ວາ ສິກ຺ຂນໍ ສິກ຺ຂາ, ສາເຍວ ຕສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ເສກ຺ໂຂ. ໂສ ຫິ ອປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເອກນ຺ເຕນ ສິກ຺ຂນສີໂລ ນ ອເສກ຺ໂຂ ວິຍ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ໂຂ ຕຕ຺ຖ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘຸສ຺ສາໂຫ, ນາປິ ວິສ຺ສຏ຺ຐສິກ຺ໂຂ ປຈຸຣຊໂນ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອນຘິມຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຠໂວຕິ ເສກ຺ໂຂ. ອຖ ວາ ອິກ຺ຂຕິ ເອຕາຍາຕິ ອິກ຺ຂາ, ມຄ຺ຄຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສຫ ອິກ຺ຂາຍາຕິ ເສກ຺ໂຂ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈສ຺ສ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ສຫ ກຣຓີເຍນາຕິ ສກຣຓີໂຍ. ອສ຺ສາຕິ ອເນນ. ອສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນນຸ ຈ –

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໒໗) –

ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຖເມຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ພຫຸກາຣຕ຺ຕາຕິ ພຫຸອຸປກາຣຕ຺ຕາ. ອຸປກາຣວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ກາຣສທ຺ໂທ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສາສິໂກ. ນນ຺ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ, ‘‘ໂອວທຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນວກາຍ ປຣິສາຍ ວິພ຺ຠມເນນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ເອວມາຫ ‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຖຣິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸປຣິນິພ຺ພາເນ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸເຣ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ສນ຺ນິປຕຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາຊນໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸມາຣຠູຕາ ເອກວສ຺ສິກທຸວສ຺ສິກຠິກ຺ຂູ ເຈວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ວິພ຺ຠມິໍສຸ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ປພ຺ພຊິຕາ, ກສ຺ມາ ວິພ຺ຠມິໍສູຕິ? ເຕສໍ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸວິສ຺ສາສິໂກ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ທາຣເກ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມ, ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ມຍໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາວ ກາຣເຓນ ເນສໍ ຎາຕກາ ເຕ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຕສໍ ສາ ປຕ຺ຖນາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ອຖ ເນ ເອກທິວເສເນວ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສຸໍ.

ອຖ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫມາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ເອວມາຫ ‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ເຕ –

‘‘ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ, ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ໂອລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ, ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ ອາວຸໂສ ນວປ຺ປາຍາ, ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີຕິ.

‘‘ອປິ ເມ ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ ສິຣສ຺ມິໍ ປລິຕານິ ຊາຕານິ, ອຖ ຈ ປນ ມຍໍ ອຊ຺ຊາປິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ກຸມາຣກວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈາມາຕິ. ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ, ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ໂອລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ, ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ ອາວຸໂສ ນວປ຺ປາຍາ, ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔).

ຕຕ຺ຖ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔) ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎຈຣສີຕິ ສສ຺ສໍ ຆາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຫິຓ຺ຑສິ. ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສີຕິ ກຸລານິ ອຸປຆາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຫນນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຫນນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຫິຓ຺ຑສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕີຕິ ປລຸຊ຺ຊຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ ອາວຸໂສ ນວປ຺ປາຍາຕິ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ເອເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາເຍນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນວກາ ເອກວສ຺ສິກທຸວສ຺ສິກທຫຣາ ເຈວ ສາມເຓຣາ ຈ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີຕິ ອຍໍ ກຸມາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ວຕ ຊານາຕີຕິ ເຖຣໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ. ກຸມາຣກວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈາມາຕິ ກຸມາຣກວາທໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈາມ. ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິທມສ຺ສ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິເມຫິ ນວເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຣຫິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣສິ, ຕສ຺ມາ ກຸມາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ກຸມາຣໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫສີຕິ.

‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ປທປູຣເຓ. ວາ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອຸປມານສມຸຈ຺ຈຍສໍສຍວວສ຺ສຄ຺ຄປທປູຣຓວິກປ຺ປາທີສຸ ພຫູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວາປິ ເຕນ ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໖໓) ອຸປມາເນ ທິສ຺ສຕິ, ສທິສຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໒໑໓) ສມຸຈ຺ຈເຍ. ‘‘ເກ ວາ ອິເມ ກສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໙໖) ສໍສເຍ. ‘‘ອຍໍ ວາ ອິເມສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສພ຺ພພາໂລ ສພ຺ພມູຬ຺ໂຫ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໑) ວວສ຺ສຄ຺ເຄ. ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໐; ສໍ. ນິ. ໒.໑໓) ວິກປ຺ເປຕິ. ອິຘ ປນ ປທປູຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວ ຈ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ປທປູຣເຓ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີຕິ ອຍໍ ກຸມາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ວຕ ຊານາຕີຕິ ເຖຣໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ວຕາຕິ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ວາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ວິຠາສາ, ອຎ຺ຎາສິປິ ນ ອຎ຺ຎາສິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕໍ ຕສ຺ສ ມຕິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນາຎ຺ຎາສີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເອວໍ ສຕິ. ຉນ຺ທາຄມນໍ ວິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທາ ອາຄມນໍ ວິຍາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ, ຉນ຺ເທນ ອາຄມນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຉນ຺ເທນ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສມ຺ປໂຍຄວເສນາຕິ ຉນ຺ທາຄມນໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ອປາຍຄມນີໂຍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ວາ ອນນຸຣູປໍ ຄມນໍ ອຄມນໍ, ຉນ຺ເທນ ອຄມນໍ ຉນ຺ທາຄມນໍ, ຉນ຺ເທນ ສິເນເຫນ ອນນຸຣູປໍ ຄມນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອເສກ຺ຂຠູຕາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕໍ ປຕ຺ເຕ, ປຏິລທ຺ຘອເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸມຕິຍາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຍ, ຍາຈນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ນ ເສກ຺ຂານໍ ອຄຕິຄມນສພ຺ຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອເສກ຺ຂານໍເຍວ ປນ ອຸຈ຺ຈິນິຕຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ຕຖາປິ ເຖໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອານນ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈິນຕູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ຕຖາປິ ອຠພ຺ໂພ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຠພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິຍາ ຕສ຺ສ ອຣຫຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຕິ ຉນ຺ເທນ, ສິເນເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຄນ຺ຕພ຺ພໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ ຠຓ຺ຑຠາຊນີເຍ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ຈ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑຠາຊນີເຍ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອມນາເປ ຠຓ຺ເຑ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມນາປໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອຠາຣຠູຕານໍ ມນາເປ ຠຓ຺ເຑ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອມນາປໍ ເທນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຠຓ຺ເຑສຸ ຠາຊນີຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ຐິຕິກຎ຺ຈ ອຊານນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ມຸຂຣານໍ ວາ ຣາຊາທິນິສ຺ສິຕານໍ ວາ ‘‘ອິເມ ເມ ອມນາເປ ຠຓ຺ເຑ ທິນ຺ເນ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຠເຍນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມນາປໍ ເທນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຕຸລາຠູໂຕ ປມາຓຠູໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ຍໍ ຍສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ເທຕິ, ອຍໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູຕສ຺ສ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອິຕຣສ຺ສ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘກຎ຺ຈ ອຊານນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ມຸຂຣສ຺ສ ວາ ຣາຊປູຊິຕສ຺ສ ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ຄຣຸກໍ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຄຣຸກເມວ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ຍຖາຠູຕເມວ ກເຖສິ, ອຍໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຄຕິຄມນໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ເຖໂຣປິ ຕາທິໂສ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອຄຕິຄມນານໍ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ປຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຄາຍນວເສນ ຘມ຺ມວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຎ຺ຎຖາ ອກເຖຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕເມວ ກເຖຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠພ຺ໂພ…ເປ… ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຍຕ຺ໂຕຕິ ອຘີໂຕ, ອຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຈ຺ຈິນິເຕນາຕິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິເຕນ. ເອຕທໂຫສີຕິ ເອຕໍ ປຣິວິຕກ຺ກນໍ ອໂຫສິ. ຣາຊຄຫໍ ໂຂ ມຫາໂຄຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ຣາຊຄຫສາມນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ, ໂຄຈໂຣ ວິຍ ໂຄຈໂຣ, ຠິກ຺ຂາຈຣຓຏ຺ຐານໍ. ໂສ ມຫນ຺ໂຕ ອສ຺ສ, ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ມຫາໂຄຈຣໍ, ຣາຊຄຫໍ. ຖາວຣກມ຺ມນ຺ຕິ ຈິຣຏ຺ຐາຍິກມ຺ມໍ. ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຠທ຺ທສທິໂສ. ອຸກ຺ໂກເຏຍ຺ຍາຕິ ນິວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ ສາເວສີຕິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ‘ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ‘ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ສມ຺ມຸຕິ ‘ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕານິ ສງ຺ເຆນ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ‘ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໗) –

ເອວໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ ສາເວສິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຎາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ກມ຺ມວາຈາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ເອກວີສຕິເມ ທິວເສ ກຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມສງ຺ຄີຕິກຖາ) ‘‘ອຍໍ ປນ ກມ຺ມວາຈາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ເອກວີສຕິເມ ທິວເສ ກຕາ. ຠຄວາ ຫິ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍິໍສຸ. ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬນທິວສາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ຈິຕກາຍ ອຄ຺ຄິນາ ຌາຍິ, ສຕ຺ຕາຫໍ ສຕ຺ຕິປຎ຺ຊຣໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖາຄາຣສາລາຍໍ ຘາຕຸປູຊໍ ກຣິໍສູຕິ ເອກວີສຕິ ທິວສາ ຄຕາ. ເຊຏ຺ຐມູລສຸກ຺ກປກ຺ຂປຎ຺ຈມິຍໍ ປນ ຘາຕຸໂຍ ຠາຊຍິໍສຸ. ເອຕສ຺ມິໍ ຘາຕຸຠາຊນທິວເສ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸຠທ຺ເທນ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ກຕໍ ອນາຈາຣໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ອຍໍ ກມ຺ມວາຈາ ກຕາ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ກມ຺ມວາຈໍ ກຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘ອາວຸໂສ ອິທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈຕ຺ຕາລີສທິວສາ ໂອກາໂສ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຍໍ ນາມ ໂນ ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍສ຺ສ ໂຣຄປລິໂພໂຘ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍປລິໂພໂຘ ວາ ມາຕາປິຕຸປລິໂພໂຘ ວາ ອຕ຺ຖິ, ປຕ຺ຕໍ ວາ ປນ ປຈິຕພ຺ພໍ ຈີວຣໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ໂສ ຕໍ ປລິໂພຘໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຣຓີຍໍ ກໂຣຕູ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈສຕາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ມຫາເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິຕໍ ມຫາຊນໍ ອສ຺ສາເສຕຸກາມາ ຕໍ ຕໍ ທິສໍ ປກ຺ກນ຺ຕາ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ ປນ ສຕ຺ຕສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານຏ຺ຐານໍ ອາຄຕາຄຕໍ ມຫາຊນໍ ອສ຺ສາເສສ຺ສາມີ’ຕິ ກຸສິນາຣາຍເມວ ອຏ຺ຐາສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ອປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ, ເອວໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ຄຈ຺ຉໂຕ ປນສ຺ສ ປຣິວາຣາ ຠິກ຺ຂູ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ຕີສຸ ສຕ຺ຕາເຫສຸ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເອກວີສຕິເມ ທິວເສ ອິມໍ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຣາຊຄຫໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປນ ອິຘ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ) ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ສາຘຸກີຬນທິວເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຘາຕຸປູຊາທິວເສສຸ ວີຕິວຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ສຕ຺ຕສຸ ຘາຕຸປູຊາທິວເສສຸ ຄຫິເຕສຸ ຕທວິນາຠາວໂຕ ມຊ຺ເຌ ຈິຕກາຍ ຌາປນສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ທິຍຑ຺ຒມາໂສ ເສໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ອປ຺ປກຎ຺ຫິ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທາໂຍ ອປ຺ປເກນ ອຘິໂກປິ ອນຘິໂກ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສໂຕ ອຘິເກປິ ປຎ຺ຈ ທິວເສ ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວາສີຕິຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ຖຈິ ອສີຕິຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຍ. ຕຖາ ອປ຺ປເກນ ອູໂນປິ ຈ ສມຸທາໂຍ ອນູໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທິຍຑ຺ຒມາສໂຕ ອູເນປິ ປຎ຺ຈ ທິວເສ ທິຍຑ຺ຒມາໂສ ເສໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໖) ຉມາສໂຕ ອູເນປິ ອຑ຺ຒມາເສ ‘‘ຉ ມາເສ ສຊ຺ຌາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕຈປຎ຺ຈກາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ທ຺ວີສຸ ຈ ຉກ຺ເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ອນຸໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫໍ, ປຏິໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫໍ, ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫໍ, ຕຖາ ປຸຣິມປຸຣິເມຫິ ປຎ຺ຈກຉກ຺ເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນຸໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫໍ, ປຏິໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫໍ, ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ຕິປຎ຺ຈາຫໍ ເອກໂຕ ຕິປຎ຺ຈາຫຎ຺ຈ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ຉມາສໍ ສຊ຺ຌາໂຍ ກາຕພ຺ໂພຕິ ວຈນໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ວກ຺ກປຎ຺ຈກາທີສຸ ຕີສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ທ຺ວີສຸ ຈ ຉກ຺ເກສຸ ວິສຸໍ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ເອກໂຕ ຈ ສຊ຺ຌາເຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ປຎ຺ຈມາສປຣິປຸຓ຺ຓາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຈປຎ຺ຈເກ ປນ ວິສຸໍ ຕິປຎ຺ຈາຫເມວາຕິ ອຑ຺ຒມາໂສເຍເວໂກ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຑ຺ຒມາສາຘິກປຎ຺ຈມາສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ອຑ຺ຒມາເສ ອູເນປິ ມາສປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນ ສຊ຺ຌາເຍ ຉ ມາສາ ປຣິຈ຺ເຉທກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສຕ຺ຕມາສາທິມາສນ຺ຕຣຄມນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຉມາສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນ ສກລຉມາເສ ສຊ຺ຌາຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເອວມິຘາປິ ມາສວເສນ ກາເລ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນ ອູເນປິ ປຎ຺ຈທິວເສ ທິຍຑ຺ຒມາໂສ ປຣິຈ຺ເຉທໂກ ໂຫຕີຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານສ຺ສ ກາລສ຺ສ ທ຺ວິມາສາທິມາສນ຺ຕຣຄມນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ທິຍຑ຺ຒມາໂສ ເສໂສ’’ຕິ ທິຍຑ຺ຒມາສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາວຈນານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອກາຫເມວ ວາ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ຈິຕກາຍ ຌາຍີຕິ ຂຸທ຺ທກຠາຓການໍ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ສຕ຺ຕສຸ ສາຘຸກີຬນທິວເສສຸ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐມິຍໍ ຈິຕກາຍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ຘາຕຸປູຊໍ ອກໍສູຕິ ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຄິມ຺ຫານໍ ທິຍຑ຺ໂຒ ຈ ມາໂສ ເສໂສ ໂຫຕິ. ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ຈິຕກາຍ ຌາປນສຕ຺ຕາຫໍ ນ ອາຄຕໍ, ທ຺ເວເຍວ ສຕ຺ຕາຫານິ ອາຄຕານິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປນ ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປກາເຣນ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ທິວໂສ ນຏ຺ໂຐ. ໂສ ປາຏິປທທິວໂສ ໂກລາຫລທິວໂສ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍໍ ປາຏິປທທິວສໂຕເຍວ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສນປິ ສທ຺ຘິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຕາຫານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຕາຫານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ຐມູລສຸກ຺ກປຎ຺ຈມີ ເອກວີສຕິໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕສຸ ສາຘຸກີຬນທິວເສສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘຸກີຬນໍ ນາມ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຄີຕານິ ຄາຍິຕ຺ວາ ປູຊາວເສນ ກີຬນໂຕ ສຸນ຺ທຣໍ ກີຬນນ຺ຕິ ສາຘຸກີຬນໍ. ອຖ ວາ ສປຣຫິຕສາຘນຏ຺ເຐນ ສາຘຸ, ເຕສໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກີຬນໍ ສາຘຸກີຬນໍ, ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎປສວນໂຕ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖາວິໂຣຘິກີຬາວິຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາເຫ ສາຘຸກີຬາຍ ເອກເທເສນ ກຕຕ຺ຕາ ສາຘຸກີຬນທິວສາ ນາມ ເຕ ຊາຕາ. ວິເສສໂຕ ປນ ຘາຕຸປູຊາທິວເສສຸເຍວ ສາຘຸກີຬນໍ ອກໍສຸ. ຕໂຕເຍວ ຈ ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍໍ –

‘‘ອຖ ໂຂ ໂກສິນາຣກາ ມລ຺ລາ ຠຄວໂຕ ສຣີຣານິ ສຕ຺ຕາຫໍ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສຕ຺ຕິປຎ຺ຊຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ຘນຸປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ນຈ຺ເຈຫິ ຄີເຕຫິ ວາທິເຕຫິ ມາເລຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ສກ຺ກຣິໍສຸ ຄຣຸໍ ກຣິໍສຸ ມາເນສຸໍ ປູເຊສຸ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໓໕).

ເອຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກສ຺ມາ ປເນເຕ ເອວມກໍສູຕິ? ອິໂຕ ປຸຣິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ສຕ຺ຕາເຫສຸ ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຐານນິສຊ຺ໂຊກາສໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນິ ສໍວິທຫນ຺ຕາ ສາຘຸກີຬິກາຍ ໂອກາສໍ ນ ລຠິໍສຸ. ຕໂຕ ເນສໍ ອໂຫສິ ‘ອິມໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬິຕໍ ກີຬິສ຺ສາມ, ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປມຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂກຈິເທວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ກີຬິສ຺ສາມາ’ຕິ, ເຕນ ເຕ ເອວມກໍສູ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາ ວິເສສໂຕ ສາຘຸກີຬິກາ ຘາຕຸປູຊາທິວເສສຸເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕ ປນ ຘາຕຸປູຊາຍ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ຘາຕຸປູຊາທິວສາ’’ຕິ ປາກຏາ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຘາຕຸປູຊາທິວເສສູ’’ຕິ. ອຸປກຏ຺ຐາຕິ ອາສນ຺ນາ. ວສ຺ສໍ ອຸປເນນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ. ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ເອເກນ ມຄ຺ເຄນ ຄໂຕ. ເອວໍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທໂຍປິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ອສ຺ສາເສນ຺ຕາ ຄຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ, ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ຍຕ຺ຖ ສາວຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ເຍນ ວາ ທິສາຠາເຄນ ສາວຕ຺ຖິ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ. ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕຓ຺ຫານຸສຍຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາຠິສງ຺ຂເຕນ ກມ຺ມຸນາ ຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຊເນຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ຊໂນ, ກິເລເສ ຊເນຕິ, ອຊນິ, ຊນິສ຺ສຕີຕິ ວາ ຊໂນ, ມຫນ຺ໂຕ ຊໂນຕິ ມຫາຊໂນ, ຕໍ ມຫາຊນໍ, ພຫຸຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ. ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິໂຠຄເຈຕິຍຠາວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ) ‘‘ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິລາຕໍ ມາລາກຈວຣໍ ມິລາຕມາລາກຈວຣໍ. ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຐມຐິຕຏ຺ຐານໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍຖາຐິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ຐິຕກາເລ ກຣຓີຍໍ ວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມກາສີຕິ ເສນາສເນ ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐເກ ສມ຺ມຊ຺ຊນອຸທກູປຏ຺ຐານາທິກາເລສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ຠຄວາ ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ຺ຫານກາໂລ, ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາກາໂລ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທທານກາໂລ, ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປນກາໂລ, ອຍໍ ມຸຂໂຘວນກາໂລ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິເທວມາໂນວ ອກາສິ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ປຣິເທວມານາ ກຖໍ ອຎ຺ເຎ ອສ຺ສາສຍິສ຺ສຖາ’’ຕິ ສໍເວເຊສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈເນນ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຠຸຕິ ຐານນິສຊ຺ຊພຫຸລຕາຍ ອຸສ຺ສນ຺ນຘາຕຸກໍ ກາຍໍ ສມສ຺ສາເສຕຸໍ ຂີຣວິເຣຈນໍ ປິວິ. ອິທານິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ເຖໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸສ຺ສນ຺ນຘາຕຸກນ຺ຕິ ອຸປຈິຕເສມ຺ຫາທິຘາຕຸກໍ ກາຍໍ. ສມສ຺ສາເສຕຸນ຺ຕິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸໍ. ທຸຕິຍທິວເສຕິ ເທວຕາຍ ສໍເວຊິຕທິວສໂຕ. ‘‘ເຊຕວນວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐທິວສໂຕ ວາ ທຸຕິຍທິວເສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຣິຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ວິເຣຈນໍ, ໂອສຘປຣິຠາວິຕໍ ຂີຣເມວ ວິເຣຈນນ຺ຕິ ຂີຣວິເຣຈນໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຍໍ ເຠສຊ຺ຊປານໍ ສນ຺ຘາຍ. ອງ຺ຄສຸຠຕາຍ ສຸໂຠຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ສຸເຠນ ມາຓເວນ. ປຫິຕໍ ມາຓວກນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກິຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ມຫາຊໂນ ຈ ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວິຫາຣໍ ໂຂ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ວາ ກາຕຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ວາ ໂສຕຸໍ, ເຄຫໍ ອາຄຕໍເຍວ ນໍ ທິສ຺ວາ ສຸເຂນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອກາ ຈ ເມ ກງ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຸເຠນ ມາຓເວນ ເປສິຕໍ ມາຓວກໍ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ’’ຕິອາທິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອໂວຈ. ອກາໂລ ໂຂຕິ ອຊ຺ຊ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາໂລ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິ. ເຠສຊ຺ຊມຕ຺ຕາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ອປ຺ປຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ມຕ຺ຕາສທ຺ໂທ ‘‘ມຕ຺ຕາ ສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ທຸຕິຍທິວເສຕິ ຂີຣວິເຣຈນໍ ປີຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ. ເຈຕກຕ຺ເຖເຣນາຕິ ເຈຕິຍຣຏ຺ເຐ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຈຕໂກ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘນາເມນ. ສຸເຠນ ມາຓເວນ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ໂລກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ເຕ ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນຏ຺ຐາ ນຸ ໂຂ, ຘຣນ຺ຕິ, ສເຈ ຘຣນ຺ຕິ, ອານນ຺ໂທ ຊານິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເຍສໍ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມານໍ ວຓ຺ຓວາທີ ອໂຫສິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ອິມໍ ຊນຕໍ ສມາທເປສິ ນິເວເສສິ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ກຕເມສານໍ ໂຂ ໂຠ ອານນ຺ທ ຘມ຺ມານໍ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ວຓ຺ຓວາທີ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໘) ສຸເຠນ ມາຓເວນ ປຸຏ຺ໂຐ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ຕີຓິ ປິຏການິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ, ມາຓວ, ຂນ຺ຘານໍ ໂສ ຠຄວາ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິອາທິນາ ສຸຠສຸຕ຺ຕມຠາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທີຆນິກາເຍ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ທສມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສີ’’ຕິ.

ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຉິນ຺ນໍ. ຜຸລ຺ລນ຺ຕິ ຠິນ຺ນໍ. ເຕສໍ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ປຸນ ສມ຺ມາ ປາກຕິກກຣຓໍ, ອຠິນວກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ນຄຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ມນ຺ຘຕຸມຫາໂຄວິນ຺ທາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉຑ຺ຑິຕປຕິຕອຸກ຺ລາປາຕິ ຉຑ຺ຑິຕາ ຈ ປຕິຕາ ຈ ອຸກ຺ລາປາ ຈ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຉຑ຺ຑິຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ, ຕໂຕເຍວ ຈ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາທິຕຕ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຕິຕາ, ສມ຺ມຊ຺ຊນາຠາເວນ ອາກິຓ຺ຓກຈວຣຕ຺ຕາ ອຸກ຺ລາປາ ຈ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ອິມເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເວຓິຍຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຣິເວຓໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ວິຫາເຣສຸ. ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຐມໍ ມາສນ຺ຕິ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມໍ ມາສໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສນາສນວຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ ຈ ເສນາສນປຏິພທ຺ຘານໍ ພຫູນໍ ວຈນໂຕ ‘‘ຠຄວຕາ…ເປ… ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍທິວເສຕິ ‘‘ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕິຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ. ໂສ ຈ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕ ຫິ ເຖຣາ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ຣາຊາຕິ ອຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ຊາໂຕຕິ ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕູ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ຣາຊາ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ເທວິຍາ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ທກ຺ຂິຓພາຫຸໂຕ ໂລຫິຕໍ ປິເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຕສ຺ສາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິຍາ ກິສຠາວໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຠາວຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ຈ ເວຊ຺ເຊ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສຕ຺ຖເກນ ພາຫຸໍ ຜາເລຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສຣເກນ ໂລຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກນ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຍສິ. ເນມິຕ຺ຕກາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ຄພ຺ໂຠ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕຸ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ຣາຊາ ຫຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຊາໂຕເຍວ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເນມິຕ຺ຕເກຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ນາມ ຊາໂຕ. ກິນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ກສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວເທສຸນ຺ຕິ ນິເວເທສຸໍ, ຊານາເປສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຕ຺ຖາຕິ ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕາ. ອາຓາຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາເຍວ ອປ຺ປຏິຫຕວຸຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາຈກ຺ກໍ. ສນ຺ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ.

ຣາຊຠວນວິຠູຕິນ຺ຕິ ຣາຊຠວນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອວຫສນ຺ຕມິວາຕິ ອວຫາສໍ ກຸຣຸມານໍ ວິຍ. ສິຣິຍາ ນິເກຕມິວາຕິ ສິຣິຍາ ວສນຏ຺ຐານມິວ. ເອກນິປາຕຕິຕ຺ຖມິວ ຈ ເທວມນຸສ຺ສນຍນວິຫງ຺ຄານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປານີຍຕິຕ຺ເຖ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ປກ຺ຂິໂນ ວິຍ ສພ຺ເພສໍ ຊນານໍ ຈກ຺ຂູນິ ມຓ຺ຑເປເຍວ ນິປຕນ຺ຕີຕິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ນຍນສງ຺ຂາຕວິຫງ຺ຄານໍ ເອກນິປາຕຕິຕ຺ຖມິວ ຈ. ໂລກຣາມເຓຍ຺ຍກມິວ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ເອກຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ ຣາສິກຕໍ ໂລເກ ຣມຓີຍຠາວໍ ວິຍ. ຍທິ ໂລເກ ວິຊ຺ຊມານໍ ຣມຓີຍຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມວ ອາເນຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ຑນ຺ຕິ ເຜຄ຺ຄຸຣຫິຕສາຣໍ ວິຍ ກສຏວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຠູຕໍ ວິຍ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ທຏ຺ຐຸໍ ອຣຫຣູເປສຸ ສາຣຠູຕໍ ປສນ຺ນຠູຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ທສ຺ສນີໂຍ ສາຣຠູໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕໂຣ ມຓ຺ໂຑ ມຓ຺ຑນໍ ອລງ຺ກາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ໂຑ, ມຓ຺ຑໂປຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມຓ຺ຑໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິໍ ປາຕິ ນິວາເຣຕີຕິ ມຓ຺ຑໂປ. ວິວິຘ…ເປ… ຈາຣຸວິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສຸມທາມານິ ຈ ຕານິ ໂອລມ຺ພການິ ຈາຕິ ກຸສຸມທາມໂອລມ຺ພການິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ໂອລມ຺ພກກຸສຸມທາມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ວິວິຘານິ ອເນກປ຺ປກາຣານິ ວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕໍ ວເມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕມິວ ຈາຣຸ ໂສຠນໍ ວິຕານໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິວິຘກຸສຸມທາມໂອລມ຺ພກວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕຈາຣຸວິຕາໂນ, ມຓ຺ຑໂປ, ຕໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຣຕນວິຈິຕ຺ຣມຓິກໂອຏ຺ຏິມຕລມິວາຕິ ນານາປຸປ຺ຜູປຫາຣວິຈິຕ຺ຕສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕຠູມິກມ຺ມຕ຺ຕາເຍວ ນານາຣຕເນຫິ ວິຈິຕ຺ຕຠູຕມຓິໂກຏ຺ຏິມຕລມິວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣຕນວິຈິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ນານາປຸປ຺ຜູປຫາຣວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ນິທສ຺ສນໍ, ມຓິໂກຏ຺ຏິມຕລຄ຺ຄຫຓໍ ສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕຠູມິປຣິກມ຺ມຕາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຕລຕ຺ຕາ ມຓິໂກຏ຺ຏເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕລນ຺ຕິ ມຓິໂກຏ຺ຏິມຕລໍ. ນນ຺ຕິ ມຓ຺ຑປໍ. ປຸປ຺ຜູປຫາໂຣ ປຸປ຺ຜປູຊາ. ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠິມຸຂໍ. ອາສນາຣຫນ຺ຕິ ນິສີທນາຣຫໍ. ທນ຺ຕຂຈິຕນ຺ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຣຈິຕໍ, ທນ຺ເຕຫິ ກຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສເນ. ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠນ຺ເຕ ມມ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວິສ຺ສຄນ຺ຘໍ ວາຍນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສຄນ຺ຘໍ ວາຍນ຺ໂຕ ວິຈຣຓກຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອທ຺ຘາ ເອເຕ ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິ. ເອກຈ຺ເຈ ນໍ ອາຫໍສຸເຍວ ‘‘ສ຺ເວ, ອາວຸໂສ, ສນ຺ນິປາໂຕ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາຫໍສູ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ອາວຊ຺ເຊສີຕິ ອຸປນາເມສິ. ອນຸປາທາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຄເຫຕ຺ວາ, ເຍຫິ ວາ ກິເລເສຫິ ສພ຺ເພຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ເຕສໍ ເລສມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສເວຫີຕິ ຠວໂຕ ອາຠວຄ຺ຄໍ ຘມ຺ມໂຕ ວາ ອາໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ສວນໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາສວສຎ຺ຎິເຕຫິ ກິເລເສຫິ. ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຈຕໍ ອາສເວຫີຕິ, ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ປນ ສພ຺ເພຫິປິ ກິເລເສຫິ, ສພ຺ເພຫິປິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິເຍວ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາສເວຫິ ວິມຸຈ຺ຈມານໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈງ຺ກເມນາຕິ ຈງ຺ກມນກິຣິຍາຍ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ເອເຕນາຕິ ກຕປຸຎ຺ໂຎ, ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາຍ ກຕາຘິກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊາຕິ ວີຣິຍໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ, ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາຍ ອນຸໂຍຄໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖາໂທໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ກຖາຍ ອປຣຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ອາຣທ຺ຘໍ ວີຣິຍໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍາຕິ ອຸທ຺ຘຕຠາວາຍ. ວີຣິຍສມຕໍ ໂຍເຊມີຕິ ຈງ຺ກມນວີຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຫານວເສນ ສມາຘິນາ ສມຣສຕາປາທເນນ ວີຣິຍສມຕໍ ໂຍເຊມິ.

ທຸຕິຍທິວເສຕິ ເຖເຣນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈມິຍໍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎາເປຕຸກາໂມຕິ ‘‘ເສກ຺ຂຕາຍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິຍາ ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫຸສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານໍ ເຖຣານໍ ‘‘ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ທິນ຺ນໂອວາທສ຺ສ ສຜລຕາທີປນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ອກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ ຈ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ເອເກຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓການໍເຍວ ເອເກ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ສພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ວທນ຺ຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທີຆຠາຓກາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ) ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຣຫາ ສມາໂນ ສນ຺ນິປາຕໍ ອຄມາສິ. ກຖໍ ອຄມາສິ? ‘ອິທານິມ຺ຫິ ສນ຺ນິປາຕມຊ຺ຌໍ ປວິສນາຣໂຫ’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຊາຕິມຓິ ວິຍ ວິຄຕວລາຫເກ ນເຠ ສມຸຄ຺ຄຕປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ພາລາຕປສມ຺ຜສ຺ສວິກສິຕເຣຓຸປິຎ຺ຊຣຄພ຺ຠໍ ປທຸມໍ ວິຍ ຈ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ປຣິໂຍທາເຕນ ສປ຺ປເຠນ ສສ຺ສິຣິເກນ ມຸຂວເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣຈຍມາໂນ ວິຍ ຈ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘ໂສຠຕິ ວຕ ໂຠ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ອານນ຺ໂທ, ສເຈ ສຕ຺ຖາ ຘເຣຍ຺ຍ, ອທ຺ຘາ ອຊ຺ຊ ອານນ຺ທສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຫນ຺ທ ອິມສ຺ສາຫໍ ອິທານິ ສຕ຺ຖາຣາ ທາຕພ຺ພໍ ສາຘຸກາຣໍ ທທາມີ’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາຘຸກາຣມທາສີ’’ຕິ.

ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທີຕິປິ ເອເກຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕສໍ ເຕສໍ ຕຖາ ຕຖາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຈເນ ອຎ຺ຎໍ ວິເສສກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມາສໍ ກຕາຍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິຍາ ກທາຈິ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກ ວທນ຺ຕິ. ກທາຈິ ອາກາເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາລປິ ອຠາສິ ສມ຺ໂພເຘສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ຎາປເນປິ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອາມນ຺ຕຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໘) ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໗໒). ປກ຺ໂກສເນປິ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑). ອາວຸໂສຕິ ອາມນ຺ຕນາກາຣທີປນໍ. ກໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ກໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ. ກິໍ ອານນ຺ໂທ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຐປິຕປຸຈ຺ຉາ. ນປ຺ປໂຫຕີຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອໂສ ອຄ຺ໂຄ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ຫິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ຍທິທນ຺ຕິ ຈ ໂຍ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍທິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມນ຺ນີຕິ ສມ຺ມຕໍ ອກາສິ. ອຸປາລິໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຘາຕຸສ຺ສ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊນີຄຫຓໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠຄວາປິ ຫິ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຘມ຺ມຕາທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ວິຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຠູຕໍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕສິກ຺ຂາສໍຍມານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ມຸຂຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຐມໍ, ອາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິຍາ ປຸຣິມກາເລ ປຐມຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ໂນ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸກ຺ກເມນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສານຸກ຺ກເມນ ຈ ປຐມຠາວສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຕີຓິ ປິຏການິ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ຐິຕານຸກ຺ກເມເນວ ສງ຺ຄີຕານິ, ວິເສສໂຕ ວິນຍາຠິຘມ຺ມປິຏການີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເມຖຸນຘມ຺ເມຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉີຕິອາທິ ‘‘ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິເຕນ ສຫ ຕໂຕ ອວສິຏ຺ຐມ຺ປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມປາຣາຊິກປາຬິຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອປເນຕພ຺ພໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ວາ ອາສິ ນາສີຕິ? ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຠາສິເຕ ອປເນຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຕຖາຄຕາ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ນິຣຕ຺ຖກໍ ວທນ຺ຕິ, ສາວການໍ ປນ ເທວຕານໍ ວາ ຠາສິເຕ ອປເນຕພ຺ພມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖຣາ ອປນຍິໍສຸ, ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຍຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິໍສຸເຍວ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິ ວາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ອິຕິ ວາ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ວາ ເອວມາທິກໍ ສມ຺ພນ຺ຘວຈນມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປນ ອິທໍ ປຐມປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຐເປສຸໍ. ປຐມປາຣາຊິເກ ສງ຺ຄຫມາຣຸຬ຺ເຫ ປຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕສຕານິ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣປິຕນເຍເນວ ຄຓສຊ຺ຌາຍມກໍສຸ. ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຈ ເນສໍ ສຊ຺ຌາຍາຣມ຺ຠກາເລເຍວ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາ ວິຍ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເຕ ເອເຕເນວ ນເຍນ ເສສປາຣາຊິການິປິ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ຐເປສຸໍ. ເອວໍ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສານິ ‘‘ເຕຣສກ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ວີສາຘິການິ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທສຕານິ ‘‘ມຫາວິຠງ຺ໂຄ’’ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ. ມຫາວິຠງ຺ຄາວສາເນປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ ອຏ຺ຐ ສິກ຺ຂາປທານິ ‘‘ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ ນາມາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທສຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ໂຄ’’ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ໂຄ ນາມ ຈຕຸສຏ຺ຐິຠາຓວາໂຣ’’ຕິ ຐເປສຸໍ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາວສາເນປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ອສີຕິຠາຓວາຣປຣິມາຓໍ ຂນ຺ຘກໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຠາຓວາຣປຣິມາຓໍ ປຣິວາຣຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ວິນຍປິຏກໍ ນາມາ’’ຕິ ຐເປສຸໍ. ວິນຍປິຏກາວສາເນປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຖວີກມ຺ໂປ ອໂຫສິ. ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນິສ຺ສິຕເກ ວາເຈຫີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ວິນຍປິຏກໍ ສງ຺ຄຫມາໂຣເປຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ສງ຺ຄາຍິໍສຸ. ອິທານິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິນຍໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣ ທນ຺ຕຂຈິຕໍ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສເນ ນິສິນ຺ເນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຕຣໍ, ອາວຸໂສ, ປິຏກໍ ປຐມໍ ສງ຺ຄາຍາມາ’’ຕິ? ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ຈຕສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ, ຕາສຸ ປຐມໍ ກຕຣໍ ສງ຺ຄີຕິນ຺ຕິ? ທີຆສງ຺ຄີຕິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ທີຆສງ຺ຄີຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ສຸຕ຺ຕານິ, ຕໂຍ ຈ ວຄ຺ຄາ, ເຕສຸ ປຐມໍ ກຕຣໍ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ຄໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ເຄ ເຕຣສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ, ເຕສຸ ປຐມໍ ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠນ຺ເຕ ຕິວິຘສີລາລງ຺ກຕໍ ນານາວິຘມິຈ຺ຉາຊີວກຸຫນລປນາທິວິທ຺ຘໍສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຊາລວິນິເວຐນໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸປກມ຺ປນໍ, ຕໍ ປຐມໍ ສງ຺ຄາຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ?

ອນ຺ຕຣາ ຈ ຠນ຺ເຕ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຂຓຈິຕ຺ຕເວມຊ຺ຌວິວຣາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໔໔; ໑໐.໗໕) ຈ, ‘‘ຊນາ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ມຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) ຈ ອາທີສຸ ກາຣເຓ ອນ຺ຕຣາສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອທ຺ທສ ມໍ ຠນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ຂເຓ. ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ໂວສານມາປາທີ’’ຕິອາທີສຸ ເວມຊ຺ເຌ. ‘‘ອປິ ຈາຍໍ ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໑) ວິວເຣ. ສ຺ວາຍມິຘ ວິວເຣ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ວິວເຣຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອນ຺ຕຣາສທ຺ເທນ ປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຄາມຎ຺ຈ ນທິຎ຺ຈ ຍາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກເມວ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ທຸຕິຍປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອໂຍຊິຍມາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ສາມິວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໂຍເຄນ ອຸປໂຍຄວຈນສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣາຊາຄາຣເກຕິ ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ກີຬນຕ຺ຖໍ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຣໍ ອຄາຣໍ ອກໍສຸ, ຕໍ ຣາຊາຄາຣກນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທ຺ວາຣສມີເປ ຕຣຸໂຓ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອວິທູຣຠວຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານມ຺ປິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ ‘‘ວຣຸຓານຄຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ສຸປ຺ປິຍຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພາຊກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸປ຺ປິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ສຎ຺ຊຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕຎ຺ຈ ມາຓວກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ມາຓໂວຕິ ສຕ຺ໂຕປິ ໂຈໂຣປິ ຕຣຸໂຓປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ໂຈທິຕາ ເທວທູເຕຫິ, ເຍ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕິ, ຫີນກາຍູປຄາ ນຣາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໗໑; ອ. ນິ. ໓.໓໖) –

ອາທີສຸ ສຕ຺ໂຕ ມາຓໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ມາຓເວຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕກມ຺ເມຫິປິ ອກຕກມ຺ເມຫິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ໂຈໂຣ. ‘‘ອມ຺ພຏ຺ຐມາຓໂວ ອງ຺ຄໂກ ມາຓໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໘-໒໖໑, ໓໑໖) ຕຣຸໂຓ ມາຓໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ນາມ ຕຣຸຓປຸຣິສໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ຊີວກມ຺ພວເນຕິ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ອມ຺ພວເນ. ອຖ ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເກນສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣຎ຺ຎາປິ ‘‘ຍຖາ ນຸ ໂຂ ອິມານິ ປຸຖຸສິປ຺ປາຍຕນານີ’’ຕິອາທິນາ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວເທຫິປຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຍໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ, ນ ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ, ‘‘ເວເທຫີ’’ຕິ ປນ ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈນເມຕໍ. ວິທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ເວໂທ, ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເວເທນ ອີຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕີຕິ ເວເທຫີ, ເວເທຫິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ.

ເອເຕເນວຸປາເຍນ ປຎ຺ຈ ນິກາເຍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວິສຊ຺ຊນາວສາເນ ປຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕສຕານິ ສຊ຺ຌາຍມກໍສຸ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈ ປຖວີກມ຺ໂປ ອໂຫສິ. ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິສຊ຺ຊນານຸກ຺ກເມນ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລນ ເຕຣສສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ໂຄ ນາມາ’’ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ມຫາວຄ຺ຄໍ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ປາຖິກວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິວຄ຺ຄສງ຺ຄຫໍ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິຠາຓວາຣປຣິມາຓໍ ຕນ຺ຕິໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທີຆນິກາໂຍ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນິສ຺ສິຕເກ ວາເຈຫີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ອສີຕິຠາຓວາຣປຣິມາຓໍ ມຊ຺ຌິມນິກາຍໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິສ຺ສິຕເກ ປຏິຈ຺ຉາເປສຸໍ ‘‘ອິມໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິຫຣຖາ’’ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠາຓວາຣສຕປຣິມາຓໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສຸໍ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິສ຺ສິຕເກ ວາເຈຖາ’’ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ວີສຕິຠາຓວາຣສຕປອມາຓໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສຸໍ ‘‘ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິສ຺ສິຕເກ ວາເຈຖາ’’ຕິ.

ຕທນນ຺ຕຣໍ –

‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິໍ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ, ກຖາວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ;

ຘາຕຸຍມກໍ ປຏ຺ຐານໍ, ອຠິຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ສຸຂຸມຎາຓໂຄຈຣໍ ຕນ຺ຕິໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕສຕານິ ສຊ຺ຌາຍມກໍສຸ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຖວີກມ຺ໂປ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ປຣໍ ຊາຕກໍ ມຫານິທ຺ເທໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ໂຄ ອປທານໍ ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ ຂຸທ຺ທກປາໂຐ ຘມ຺ມປທໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ວິມານວຕ຺ຖຸ ເປຕວຕ຺ຖຸ ເຖຣຄາຖາ ເຖຣີຄາຖາຕິ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ‘‘ຂຸທ຺ທກຄນ຺ໂຖ ນາມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກສ຺ມິໍເຍວ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣປຍິໍສູຕິ ທີຆຠາຓກາ ວທນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ‘‘ຈຣິຍາປິຏກພຸທ຺ຘວໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ຂຸທ຺ທກຄນ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຊາຕກາທິເກ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ຘມ຺ມນິທ຺ເທສຠູເຕ ຕາທິເສ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ທີຆນິກາຍາທິປ຺ປກາເຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ, ນາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທ຺ເທສຠູເຕ ວິນຍປິຏເກຕິ. ທີຆຠາຓກາ ‘‘ຊາຕກາທີນໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈຣິຍາປິຏກພຸທ຺ຘວໍສານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຫຓໍ ຊາຕກຄຕິກຕ຺ຕາ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ເທສິຕານໍ ຊາຕກາທີນໍ ຍຖານຸໂລມເທສນາຠາວໂຕ ຕາທິເສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ສງ຺ຄໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ສຠາວຘມ຺ມນິທ຺ເທສຠູເຕ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກຕິ ຊາຕກາທີນໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ສ ເສສນິກາຍານໍ ວິຍ ອປາກຏຕ຺ຕາ ເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກນິກາຍໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນິກາເຍສຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ.

ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕປໂຍຊນກາລເທສກາຣກກຣຓປ຺ປກາເຣຫິ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖາປິເຕສຸ ຘມ຺ມວິນເຍສຸ ນານປ຺ປກາຣໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ເອກວິຘາທິເຠເທ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາວຣຓຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນາວຣຓຎາຓໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ວາຕິ ອຸທານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ວິມຸຕ຺ຕິຣສນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສາທໍ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິກໍ ວາ ອຄ຺ຄຜລນິປ຺ຜາທນໂຕ, ວິມຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຈໍ ວາ ກິເລສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປາທນໂຕ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ກິເລສວິນຍເນນ ວິນໂຍ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ອປາຍປຕນາທິໂຕ ຘາຣເຓນ ຘມ຺ໂມ ຈ ໂຫຕິ, ອິຘາຘິປ຺ເປເຕ ປນ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິນຍປິຏກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຂນ຺ຘາທິວເສນ ສຠາວຘມ຺ມເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ອາຫ ‘‘ອວເສສໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍທິປິ ຘມ຺ໂມເຍວ ວິນໂຍ ປຣິຍຕ຺ຕິອາທິຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ວິນຍສທ຺ທສນ຺ນິຘາໂນ ອຠິນ຺ນາຘິກຣຓຠາເວນ ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ວິນຍຕນ຺ຕິວິປຣີຕໍ ຕນ຺ຕິໍ ທີເປຕິ ຍຖາ ‘‘ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ, ໂຄພລີພທ຺ທ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອເນກຊາຕິສໍສາຣນ຺ຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ເອກູນວີສຕິມສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ຠາສິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປຐມພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ກິຣ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອວິຊຫິຕອຸທານໍ. ອຍມສ຺ສ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໕໔) – ອຫໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫສ຺ສ ກາຣກໍ ຕຓ຺ຫາວຑ຺ຒກິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເຍນ ຎາເຓນ ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ສ ໂພຘິຎາຓສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ ອເນກຊາຕິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍໍ ສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ອນິພ຺ພິສໍ ອນິພ຺ພິສນ຺ໂຕ ຕໍ ຎາຓໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ອລຠນ຺ໂຕເຍວ ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ສໍສຣິໍ. ຍສ຺ມາ ຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓມິສ຺ສຕາຍ ຊາຕິ ນາເມສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ, ນ ຈ ສາ ຕສ຺ມິໍ ອທິຏ຺ເຐ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ສນ຺ຘາວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຏ຺ໂຐສີຕິ ອິທານິ ມຍາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ອສິ. ປຸນ ເຄຫນ຺ຕິ ປຸນ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ມມ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ ນ ກຣິສ຺ສສິ. ຕວ ສພ຺ພາ ອນວເສສາ ກິເລສຜາສຸກາ ມຍາ ຠຄ຺ຄາ. ອິມສ຺ສ ຕຍາ ກຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫສ຺ສ ກູຏໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑລໍ ວິສງ຺ຂຕໍ ວິທ຺ຘໍສິຕໍ. ວິສງ຺ຂາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຕໍ ອນຸປວິຏ຺ຐໍ ອິທານິ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຫຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວາ ອຊ຺ຌຄາ ອຘິຄໂຕ ປຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ວິສງ຺ຂາຣຄຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວາ ອຊ຺ຌຄາ ອຘິຄໂຕ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ມນສາ ປວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມານໍ ອາທິ. ‘‘ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຕິ ອຍໍ ປນ ວາຈາຍ ປວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມານໍ ອາທີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕຊປ຺ປນວເສນ ກິຣ ຠຄວາ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ເກຈີຕິ ຂນ຺ຘກຠາຓກາ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ຘມ຺ມປທຠາຓການໍ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂນ຺ຘກຠາຓກາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມປທຠາຓການໍ ຄາຖາ ມນສາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຕທາ ມຫໂຕ ຊນສ຺ສ ອຸປກາຣາຍ ນ ໂຫຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຄາຖາ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຕທາ ສຸຓນ຺ຕານໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຸປກາຣາຍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ປຐມພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມປທຠາຓກາ ປນ ‘‘ເທສນາຍ ຊນສ຺ສ ອຸປກາຣານຸປກາຣຠາໂວ ລກ຺ຂຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຠຄວຕາ ມນສາ ເທສິຕຕ຺ຕາເຍວ ອິທໍ ປຐມພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ຍທິ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິ ມນສາ ເທສິຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຘມ຺ມປທອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໕໓-໑໕໔) ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ອຸທານວເສນ ອຸທາເນຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖາປິ ມນສາ ອຸທາເນຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ມນສາວ ເທສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຫເຓ ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ເຈ? ຍທິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ສິຍາ, ອຸທານປາຬິຍໍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອຸທານປາຬິຍໍ ອນາຣຸຬ຺ຫຠາໂວເຍວ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ມນສາ ເທສິຕຠາເວ ກາຣຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ, ອຖສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາ. ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາທິຄາຖາຕ຺ຕຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸທານຄາຖນ຺ຕິ ປນ ຊາຕິຍາ ເອກວຈນໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຐມຄາຖໍເຍວ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຂນ຺ຘເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ອິທໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ນ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ເອເຕນ ປນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍເມວ ຫິ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ໂສມນສ຺ສມຍຎາເຓນາຕິ ໂສມນສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓນ. ອາມນ຺ຕຍາມີຕິ ນິເວທຍາມິ, ໂພເຘມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຍຘມ຺ມາຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓມຸເຂນ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂຓມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຈນໂຕ. ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວນນເຍເນວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອວິສຍຠູຕໍ ພຸທ຺ຘາເວຓິກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານໍ ອວິປຣີຕໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປກາເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນິໂຍເຊຕິ ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ວຍຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອເຕນ ສງ຺ເຂເປນ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປເນວ ນິຣວເສສໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປມາທປທຎ຺ຫິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສາສນໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ອນ຺ຕເຣຕິ ອນ຺ຕຣາເຬ, ເວມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມນ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຸຕ຺ຕເມວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສງ຺ຄີຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຸຠສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປຐມສງ຺ຄີຕິຍໍ ອສງ຺ຄີຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ປຐມສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຫິ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕນ ສຸຠສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໔) ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ປຐມສງ຺ຄີຕິຍໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຍເມວ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທຕິ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຍໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣາມິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄີຕິມາໂຣປິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອຖ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣເນວ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ປຐມສງ຺ຄີຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິໍ ຐເປຕຸກາເມຫິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນເຍເນວ ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕນ຺ຕິ ຐປິຕາ’’ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖ ວາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ສຍໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ສາມຎ຺ຎຜລາທີສຸ ຠຄວຕາ ເທສິຕນເຍເນວ ເທເສສີຕິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ລທ຺ຘນເຍ ຐຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນິ ອທຫນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫາຕິ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸຠຍານິ ປາຕິໂມກ຺ຂານີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ຂວເສນ. ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄານີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄວເສເນວ ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄານິ. ທ຺ວາວີສຕິ ຂນ຺ຘການີຕິ ມຫາວຄ຺ຄຈູຬວຄ຺ເຄສຸ ອາຄຕານິ ທ຺ວາວີສຕິ ຂນ຺ຘການິ. ໂສຬສປຣິວາຣາຕິ ໂສຬສຫິ ປຣິວາເຣຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ໂສຬສປຣິວາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຣິວາຣປາຬິຍໍ ‘‘ຍໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາໂຣ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑໕໗) ກຕາປຕ຺ຕິວາໂຣ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິປຕ຺ຕີນໍ ກຕິ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠໂທ (ປຣິ. ໑໘໒) ວິປຕ຺ຕິວາໂຣ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ກຕິຫິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠໂທ (ປຣິ. ໑໘໓) ສງ຺ຄຫວາໂຣ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານໍ ກຕິຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑໘໔) ສມຸຏ຺ຐານວາໂຣ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ກຕມໍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑໘໕) ອຘິກຣຓວາໂຣ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມຖານໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠໂທ (ປຣິ. ໑໘໖) ສມຖວາໂຣ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມຸຈ຺ຈຍວາໂຣ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນປຈ຺ຈຍາ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑໘໘) ນເຍນ ປຸນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເອໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາໂຣ, ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິມສທິສາ ເອວ ກຕາປຕ຺ຕິວາຣາທໂຍ ສຕ຺ຕ ວາຣາຕິ ເອວໍ ອປເຣປິ ອຏ຺ຐ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ, ປຸຣິມານິປິ ອຏ຺ຐາຕິ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ໂສຬສ ວາຣາ ທສ຺ສິຕາ. ຕໂຕ ປຣໍ ເຕເນວ ນເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄປິ ໂສຬສ ວາຣາ ອາຄຕາຕິ ອິເມຫິ ໂສຬສຫິ ວາເຣຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ໂສຬສປຣິວາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ປຣິວາໂຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ທິສ຺ສຕິ, ພຫູສຸ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ໂສຬສປຣິວາຣາ’’ຕິ ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ປາໂຐ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິຈຕຸຕ຺ຕິໍສສຸຕ຺ຕສງ຺ຄໂຫຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ສຸຕ຺ຕານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິຈຕຸຕ຺ຕິໍສສຸຕ຺ຕສງ຺ຄໂຫ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓານໍ ວາ ສຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄໂຫ ເອຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິຈຕຸຕ຺ຕິໍສສຸຕ຺ຕສງ຺ຄໂຫຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິວິຘວິເສສນຍຕ຺ຕາຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິວິຘາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ທຬ຺ຫີກມ຺ມສິຖິລກຣຓປ຺ປໂຍຊນາຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂລກວຊ຺ເຊສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ທຬ຺ຫີກມ຺ມປ຺ປໂຍຊນາ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ ສິຖິລກຣຓປ຺ປໂຍຊນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌາຈາຣນິເສຘນໂຕຕິ ສຎ຺ຎມເວລໍ ອຕິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອາຈາໂຣ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ, ວີຕິກ຺ກໂມ, ຕສ຺ສ ນິເສຘນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ວິວິຘນຍຕ຺ຕາທິເຫຕຸນາ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ວິວິຘວິເສສນຍຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາວຈນໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ວິນຍສ຺ສ. ອິຕຣໍ ປນາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ອຕ຺ຖານໍ ສູຈນໂຕຕິອາທິຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖາທິເຠເທຕິ ໂຍ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ ສຸຓາຕິ ວາເຈຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ ເທເສຕິ ຈ, ສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ສີລາທິອຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິ, ເຕນ ປຣສ຺ສ ສາເຘຕພ຺ພໂຕ ປຣສ຺ສປິ ໂຫຕີຕິ ຕທຸຠຍໍ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສູເຈຕິ ທີເປຕິ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ເຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖ ຈາຕິ ເອວມາທິເຠເທ ອຕ຺ເຖ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ ຈາຍໍ ຫິຕປຣິຍາຍວຈໂນ, ນ ຠາສິຕຕ຺ຖວຈໂນ. ຍທິ ສິຍາ, ສຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນປິ ຠາສິຕຕ຺ຖໍ ສູເຈຕິ ປຣສ຺ສປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ສຸຕ຺ເຕນ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ, ໂສ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນ ເຕນ ປຣຕ຺ໂຖ ສູຈິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເຕນ ສູເຈຕພ຺ພສ຺ສ ປຣຕ຺ຖສ຺ສ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາສິຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາ ອາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິຕປຣິຍາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ອສມ຺ຠວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຘາຣສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຖ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທໂຍ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທາ ‘‘ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິ ປສໍສລາຠາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໖໓) ວຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ, ປຣຕ຺ໂຖ, ອຸຠຍຕ຺ໂຖ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອຕ຺ໂຖ, ສມ຺ປຣາຍິໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອຸຕ຺ຕາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຄມ຺ຠີໂຣ ອຕ຺ໂຖ, ຄຸຬ຺ໂຫ ອຕ຺ໂຖ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຕ຺ໂຖ, ເນຍ຺ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ນີໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ອນວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ, ນິກ຺ກິເລໂສ ອຕ຺ໂຖ, ໂວທາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ປຣມຕ຺ໂຖຕິ, ເຕ ອຕ຺ເຖ ສຸຕ຺ຕໍ ສູເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ສຸຕ຺ຕນິຣເປກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖຠາເວນ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ປນ ເອໂກປິ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ ສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ພຕໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຕ຺ເຖ ສຸຕ຺ຕໍ ສູເຈຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທຍໍ ຠາສິຕຕ຺ຖປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣິມກາ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທາ ຫິຕປຣິຍາຍາ, ຕໂຕ ປເຣ ຉ ຠາສິຕຕ຺ຖເຠທາ, ປຈ຺ຉິມກາ ປນ ອຸຠຍສຠາວາ. ຕຕ຺ຖ ທຸຣຘິຄມຕາຍ ວິຠາວເນ ອຄາຘຠາໂວ ຄມ຺ຠີໂຣ, ນ ວິວໂຏ ຄຸຬ຺ໂຫ, ມູລຸທກາທໂຍ ວິຍ ປໍສຸນາ ອກ຺ຂຣສນ຺ນິເວສາທິນາ ຕິໂຣຫິໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຎາເປຕພ຺ໂພ ເນຍ຺ໂຍ, ຍຖາຣຸຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ ນີໂຕ. ອນວຊ຺ຊນິກ຺ກິເລສໂວທານາ ປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ກຸສລວິປາກກິຣິຍຘມ຺ມວເສນ ວາ. ປຣມຕ຺ໂຖ ນິພ຺ພານໍ, ຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີຕສຠາໂວ ເອວ ວາ.

ອຖ ວາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉາກຖຎ຺ຈ ປເຣສໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ປຣຕ຺ຖໍ ສູເຈຕິ. ເອວໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ (ອ. ນິ. ໔.໙໙) ສຸຕ຺ຕານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ວິນຍາຠິຘມ຺ເມຫິ ຈ ວິເສເສຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ເທສນາຍ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕາທີນິ ສາຕິສຍໍ ປກາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຕປ຺ປຘານຠາວໂຕ, ນ ອາຓາຘມ຺ມສຠາວວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທເມວ ອຕ຺ຖານໍ ສູຈນໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໖໕໕) ຈ ‘‘ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ຈ ເອວມາທີສຸ ສຸຕ຺ຕສທ຺ໂທ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຓາຘມ຺ມສຠາວາ ຈ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ວິນຍາຠິຘມ຺ເມສຸ ວິຍ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສໂຍ ອາຓາຘມ຺ມສຠາເວ, ຕສ຺ມາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ເອກນ຺ຕຫິຕປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນິກາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຸວຸຕ຺ຕາ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອກນ຺ຕຫິຕປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນິກາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສມ຺ປາປເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ຕປ຺ປຣຠາວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຣຠາໂວ ຈ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸໂລມໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸໂລເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວິນຍເທສນໍ ວິຍ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ ອາຓາປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ອເທເສຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸໂລເມນ ຈຣິຍານຸຣູປໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເທສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາທິວເສນ ກາລນ຺ຕເຣ ອຠິນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສມິວ ຜລ’’ນ຺ຕິ. ປສວຕີຕິ ຜລຕິ, ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາຍສມງ຺ຄີນໍເຍວ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຘນຸ ວິຍ ຂີຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຘນຸໂຕປິ ຫິ ອຸປາຍວນ຺ຕານໍເຍວ ຂີຣປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ. ອນຸປາເຍນ ຫິ ອກາເລ ອຊາຕວຈ຺ຉໍ ເຘນຸໍ ໂທຫນ຺ໂຕ ກາເລປິ ວາ ວິສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂທຫນ຺ໂຕ ເນວ ຂີຣໍ ປຏິລຠຕິ. ‘‘ສຸຕ຺ຕາຓາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ເນ ຕາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຕ຺ຕສຠາຄນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕສທິສໍ. ສຸຕ຺ຕສຠາຄຕໍເຍວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຈ຺ຉການໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຑ຺ຒກີນໍ ກາຬສຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓໍ ໂຫຕີຕິ ຕທນຸສາເຣນ ຕຈ຺ຉນໂຕ. ເອວເມຕມ຺ປິ ວິຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ຍຖາ ກາຬສຸຕ຺ຕໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເຓ ກເຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ວິວາເທສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສຸຕ຺ເຕ ອານີຕມຕ຺ເຕ ‘‘ອິທໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາກຏຕ຺ຕາ ວິວາໂທ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ເອຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ປມາຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ອຎ຺ຎຖາປິ ສຸຕ຺ຕສຠາຄຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປມາຓຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ ສຸຕ຺ຕມິວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທິວິຘາເນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປມາຓຠາໂວ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທີນໍເຍວ ຈ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສນປຘານຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ວິນຍາຠິຘມ຺ເມຫິ ວິເສສຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖານໍ ສູຈນໂຕ’’ຕິອາທິກໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ.

ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິຘມ຺ເມ. ອຠິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ກມນກິຣິຍາຍ ວຸຑ຺ຒິຠາວໍ ອຕິເຣກຕໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ວຸຑ຺ຒິຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາທິນາ ເກນຈິ ສຎ຺ຎາເຓນ ຎາຕາ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຑ຺ຒຈນ຺ທາທິຠາໂວ ຫິ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ສຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ອຑ຺ໂຒ ຈນ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐມີ, ຍສ຺ມາ ອູໂນ, ຕສ຺ມາ ຈາຕຸທ຺ທສີ, ຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ, ຕສ຺ມາ ປນ຺ນຣສີຕິ. ອຠິລກ຺ຂິຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠິລກ຺ຂິຕສທ຺ທປຣິຍາໂຍ ອຠິຎ຺ຎາຕສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິລກ຺ຂິຕາຕິອາທີສຸ ລກ຺ຂເຓ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວາຈກສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ນິປາຕານໍ ຕທຕ຺ຖໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລກ຺ຂິຕສທ຺ທຕ຺ຖໂຊຕໂກ ອຠິສທ຺ໂທ ລກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣາຊາຠິຣາຊາຕິ ຣາຊູຫິ ປູເຊຕຸໍ ອຣໂຫ ຣາຊາ. ປູຊິເຕຕິ ປູຊາຣເຫ.

ອຠິຘມ຺ເມຕິ ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວປິ ອກຸສລເຈຕນາ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ. ‘‘ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘາຠາວໂຕ ຘມ຺ມານໍເຍວ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ຈ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ອກຸສລໍ, ນ ປາຓສງ຺ຂາຕຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທສງ຺ຂາໂຕ ອຕິປາໂຕ, ຕຖາ ອທິນ຺ນສ຺ສ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອາທານສງ຺ຂາຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຕໍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມຕິ ເອວມາທິນາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠິວິນເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິນເຍ ວິເນຕິ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຈ ອຠິວິນເຍ ວິເນຕິ ນາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກເຏສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສີເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເກວລໍ ໂລລຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ, ຣູປິຍຉຑ຺ຑກສ຺ສ ສມ຺ມຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ວິນເຍ ປຏິພໂລ ວິເນຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກນ຺ຕິຍາ ອຘິກຕ຺ຕໍ ອຠິສທ຺ໂທ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິເກ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ໂທ ກມນກິຣິຍາຍ ວຸຑ຺ຒິຠາວໍ ອຕິເຣກຕໍ ທີເປຕິ, ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິລກ຺ຂິຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຓລກ຺ຂຓກິຣິຍານໍ ສຸປາກຏຕ຺ຕາ ວິເສສໍ, ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກນ຺ຕິຍາ ອຘິກຕ຺ຕໍ ວິສິຏ຺ຐຕໍ ທີເປຕີຕິ ອິທໍ ຕາວ ຍຸຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາວິເສສກຕ຺ຕາ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ, ‘‘ອຠິຣາຊາ ອຠິວິນໂຍ’’ຕິ ປນ ປູຊິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຣາຊວິນເຍສຸ ອຠິສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ກຖເມຕໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ອິຘາປິ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ ປູຊນປຣິຈ຺ເຉທນກິຣິຍາທີປນໂຕ, ຕາຫິ ຈ ກິຣິຍາຫິ ຣາຊວິນຍານໍ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ອຕິມາລາທີສຸ ອຕິສທ຺ໂທ ວິຍ ອຠິສທ຺ໂທ ສຫ ສາຘເນນ ກິຣິຍໍ ວທຕີຕິ ອຠິຣາຊອຠິວິນຍສທ຺ທາ ສິທ຺ຘາ, ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມສທ຺ເທ ອຠິສທ຺ໂທ ສຫ ສາຘເນນ ວຸຑ຺ຒິຍາທິກິຣິຍໍ ທີເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ອຠິຘມ຺ເມ. ຠາເວຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຑ຺ຒນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຑ຺ຒິມນ຺ໂຕຕິ ຠາວນາຜຣຓວຸຑ຺ຒີຫິ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓາທີຫີຕິ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມທ຺ວາຣປຏິປທາທີຫິ. ລກ຺ຂຓີຍຕ຺ຕາຕິ ສຎ຺ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອກນ຺ຕໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍເຍວ ປູຊາຣຫຕ຺ຕາ ‘‘ເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາເຍວ ປູຊິຕາຕິ ທສ຺ສິຕາ. ສຠາວປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ຜຸສນາທິສຠາເວນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອຘິກາປິ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມາວຈເຣຫິ ມຫນ຺ຕຠາວໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາ ຘມ຺ມາປິ ອຘິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຘິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນຍາທີສຸ ຕີສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ເຐສຸ ຍໍ ອວິສິຏ຺ຐໍ ສມານໍ, ຕໍ ປິຏກສທ຺ທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນຍາທໂຍ ຫິ ຕໂຍ ສທ຺ທາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ວິສິຏ຺ຐາ ນາມ, ປິຏກສທ຺ໂທ ປນ ເຕຫິ ຕີຫິປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອວິສິຏ຺ໂຐຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນາຕິ ປາຬິສມ຺ປທານວເສນ ມາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຸທາລຎ຺ຈ ປິຏກຎ຺ຈ ກຸທາລປິຏກໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ, ຕສ຺ສາ ທາລນໂຕ ວິທາລນໂຕ ອໂຍມໂຍ ອຸປກຣຓວິເສໂສ ກຸທາລໍ ນາມ, ຕາລປຓ຺ຓເວຕ຺ຕລຕາທີຫິ ກໂຕ ຠາຊນວິເສໂສ ປິຏກໍ ນາມ, ຕໍ ອາທາຍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ເອວໍ ທຸວິຘຕ຺ເຖນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

ເທສນາສາສນກຖາເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖານໍ ເທສກາຍຕ຺ເຕນ ອາຓາທິວິຘິນາ ອຠິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາ. ສາສິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຄເຕນ ຍຖາປຣາຘາທິນາ ສາສິຕພ຺ພຠາເວນ ອນຸສາສນໍ ວິນຍນໍ ສາສນໍ. ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ສໍວຣາສໍວຣາທິໂນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກຖນໍ ວຈນປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓໍ ກຖາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເທສິຕາຣໍ ຠຄວນ຺ຕມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເທສນາ, ສາສິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສນ ສາສນໍ, ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ກຖາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເທສນາທີນໍ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນາທໂຍ ເທເສຕພ຺ພາທິນິຣເປກ຺ຂາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຓາທໂຍ ປນ ວິເສສໂຕ ເທສກາທິອຘີນາຕິ ຕໍຕໍວິເສສໂຍຄວເສນ ເທສນາທີນໍ ເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ອາຓາວິຘານໍ ວິເສສໂຕ ອາຓາຣຫາຘີນໍ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໂຍຄໂຕ. ເອວໍ ໂວຫາຣປຣມຕ຺ຖວິຘານານິ ຈ ວິຘາຍກາຘີນານີຕິ ອາຓາທິວິຘິໂນ ເທສກາຍຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປຣາຘຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວິຍ ຘມ຺ມານຸຣູປມ຺ປິ ສາສນໍ ວິເສສໂຕ, ຕຖາ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ສາສິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສນ ສາສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍວຣາສໍວຣນາມຣູປານໍ ວິຍ ວິນິເວເຐຕພ຺ພາຍ ທິຏ຺ຐິຍາປິ ກຖນໍ ສຕິ ວາຈາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນາສຕີຕິ ວິເສສໂຕ ຕທຘີນນ຺ຕິ ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ກຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຠທສທ຺ໂທ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ເທສນາເຠທໍ ສາສນເຠທໍ ກຖາເຠທຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ປຣິທີປເຍ’’ຕິ. ເຠທນ຺ຕິ ຈ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ປິຏເກສຸ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຫານານິ ຈ ຄມ຺ຠີຣຠາໂວ ຈ ສິກ຺ຂາປຫານຄມ຺ຠີຣຠາວໍ, ຕຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ປຣິທີປເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍຕ຺ຕິເຠທຎ຺ຈ ວິຠາວເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຣິຍຕ຺ຕິເຠທນ຺ຕິ ຈ ປຣິຍາປຸຓນເຠທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຫິນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍາທິເກ ປິຏເກ. ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຍຖາ ປາປຸຓາຕິ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຠາວເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິເຠທໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈາປິ ຍຫິໍ ຍຖາ ປາປຸຓາຕິ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຠາວເຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ເຍຫິ ອຸປາຣມ຺ຠາທິເຫຕຸປຣິຍາປຸຓນາທິປ຺ປກາເຣຫິ ອຸປາຣມ຺ຠນິສ຺ສຣຓຘມ຺ມໂກສກຣກ຺ຂຓເຫຕຸປຣິຍາປຸຓນໍ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ເອເຕຫິ ປກາເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຣິທີປນາ ວິຠາວນາ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອກເມວ. ອາຓາຣເຫນາຕິ ອາຓໍ ຐເປຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຓາຣໂຫ, ຠຄວາ. ໂສ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕາຍ ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ຈ ອວິປຣີຕຫິໂຕປເທສກຠາເວນ ປມາຓວຈນຕ຺ຕາ ອາຓໍ ປເຓຕຸໍ ອຣຫຕິ, ໂວຫາຣປຣມຕ຺ຖານມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຓາພາຫຸລ຺ລໂຕ’’ຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຐມນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ. ປຈຸຣາປຣາຘາ ເສຍ຺ຍສກຕ຺ເຖຣາທໂຍ. ເຕ ຫິ ໂທສພາຫຸລ຺ລໂຕ ‘‘ປຈຸຣາປຣາຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈຸໂຣ ພຫຸໂກ ພຫຸໂລ ອປຣາໂຘ ໂທໂສ ວີຕິກ຺ກໂມ ເຍສໍ ເຕ ປຈຸຣາປຣາຘາ. ອເນກຊ຺ຌາສຍາຕິອາທີສຸ ອາສໂຍວ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ທິຏ຺ຐິ ຎາຓຎ຺ຈ, ປເຠທໂຕ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຸພ຺ພຈຣິຍວເສນ ອາຍຕິໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຣຫາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ ‘‘ອາສໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຈ, ຂນ຺ຕິ ເຈວານຸໂລມິກາ;

ຍຖາຠູຕຎ຺ຈ ຍໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ອາສຍສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິທຎ຺ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອາສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ນິວສນ຺ຕີຕິ ອາສໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນຸສຍາ ກາມຣາຄຠວຣາຄທິຏ຺ຐິປຏິຆວິຈິກິຈ຺ຉາມານາວິຊ຺ຊາວເສນ ສຕ຺ຕ. ມູສິກວິສໍ ວິຍ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ອນາຄຕາ ກິເລສາ, ອຕີຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຕເຖວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກາລເຠເທນ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວເຠໂທ ອຕ຺ຖີຕິ. ຈຣິຍາຕິ ຣາຄຈຣິຍາທິກາ ຉ ມູລຈຣິຍາ, ອນ຺ຕຣເຠເທນ ອເນກວິຘາ, ສໍສຄ຺ຄວເສນ ປນ ເຕສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຈຣິຍາຕິ ຈຣິຕໍ, ຕໍ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ‘‘ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ‘ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິອາທິນາ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ປຸພ຺ພຈຣິຍວເສນ ອຠິຣຸຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ທຸວິຘາ ຫີນປຓີຕເຠເທນ. ຍຖານຸໂລມນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍາທີນໍ ອນຸຣູປໍ. ອຫໍ ມມາຕິ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາວເສນ ອຫໍ ມມາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ. ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ, ເກວລໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມສຠາວານຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍວຣາສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວາຈາຫິ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ມຫນ຺ໂຕ ສໍວໂຣ ອສໍວໂຣ. ວຸຑ຺ຒິອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອ-ກາໂຣ ຍຖາ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ຂຸທ຺ທໂກ ມຫນ຺ໂຕ ຈ ສໍວໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິວິນິເວຐນາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິໂມຈນໍ. ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ວິຠາໂຄ ປຣໂຕ ປຐມປາຣາຊິກສໍວຓ຺ຓນາຍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍໍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນາ ສມາຘິເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫານໍ ກິເລສານນ຺ຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ກມ຺ມກິເລສານໍ ວາ ໂຍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ວີຕິກ຺ກໂມ, ຕສ຺ສ ປຫານໍ. ອນຸສຍວເສນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ກິເລສາ ກາຣຓລາເຠ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາປິ ສີລເຠທວເສນ ວີຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສາ’’ຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານນ຺ຕິ ໂອກາສທານວເສນ ກິເລສານໍ ຈິຕ຺ເຕ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ປຫານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ກິເລສານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸສຍປ຺ປຫານນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸ ອນຸ ສຍນກາ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫາ ອນຸສຍາ. ເຕ ປນ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ຖາມຄຕາ ກາມຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກິເລສາ, ເຕສໍ ປຫານໍ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ. ເຕ ຈ ສພ຺ພໂສ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສຍປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸຄເຕນ ເຕນ ເຕນ ກຸສລງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອກຸສລງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ‘‘ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ເຕນ ເຕນ ສຸສີລ຺ຍງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ‘‘ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມອຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ຊລຕເລ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ສນ຺ຕາເນ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ກິເລເສຫິ ວາ ທູສິຕໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຕເທວ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ກິເລເສຕິ ພາຘຍຕິ ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ສໍກິເລໂສ, ຕສ຺ສ ປຫານໍ, ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ປວຕ຺ຕສໍກິເລສສ຺ສ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມາຘິສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕາທິວິນິມຸຕ຺ຕສຠາວຘມ຺ມປ຺ປກາສນໂຕ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ທິຏ຺ຐິສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກເມກສ຺ມິຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອກເມກສ຺ມິໍ ປິຏເກຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ໂມຕິ ປາຬີຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ສີລາທິອຕ຺ຖານໍ ໂພຘນໂຕ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຠາສິຕຕ຺ຕາ ຈ ປກຏ຺ຐານໍ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬີຕິ ປາຬິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ‘‘ຘມ຺ໂມຕິ ປາຬີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂວຫາຣສ຺ສ ຈ ທີປໂນ ສທ຺ໂທເຍວ ປາຬິ ນາມາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍ ລິຂິເຕ ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ສຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ສຠາວໂວຫາຣສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປວເສນ ຠຄວຕາ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາ ປຓ຺ຑຕ຺ຕິ ປາຬີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ສທ຺ໂທເຍວ ປາຬິ ສິຍາ, ປາຬິຍາ ເທສນາຍ ຈ ນານຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາຍ ຈ ປາຬິຍາ ວຈີເຠທກຣຓມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເທສນາຍ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ເທສນໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາຍ ປາຬິຍາ ເທສນາຕິ ວຈີເຠທກຣຓມຕ຺ຕໍ ວິນາ ປາຬິຍາ ສຫ ເທສນາຍ ອນຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ອຸປຣິ ‘‘ເທສນາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເທສນາຍ ອນຎ຺ຎຠາເວນ ປາຬິຍາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຠາໂວ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຍທິ ປາຬິຍາ ອຎ຺ຎາເຍວ ເທສນາ ສິຍາ, ‘‘ປາຬິຍາ ຈ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ເທສນາຍ ຈ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປາຬິຍາ ຈ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຬິຍາ ເທສນາຍ ຈ ອນຎ຺ຎຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ‘‘ເທສນາ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ເທສນາຍ ອນຎ຺ຎຠາວໂຕ ປາຬິຍາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຠາໂວ ກຖິໂຕວ ໂຫຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສທ຺ໂທເຍວ ປາຬິ ນາມາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຘມ຺ມສ຺ສປິ ສທ຺ທສຠາວຕ຺ຕາ ຘມ຺ມເທສນານໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ເຈ? ເຕສໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖານໍ ໂພຘກຠາເວນ ຎາໂຕ ອຸຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ຈ ປຸພ຺ເພ ວວຕ຺ຖາປິໂຕ ສທ຺ທປ຺ປພນ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ, ປຈ຺ຉາ ປເຣສໍ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສໂກ ສທ຺ໂທ ເທສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ທສມຸຏ຺ຐາປໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເທສນາ ‘‘ເທສີຍຕິ ສມຸຏ຺ຐາປີຍຕິ ສທ຺ໂທ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ມຸສາວາທາທໂຍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ມຸສາວາທາທິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາທາທິສທ຺ເທນ ໂວຫຣີຍຕິ.

ຕີສຸປິ ເຈເຕສຸ ເອເຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຬິອຕ຺ໂຖ ປາຬິເທສນາ ປາຬິອຕ຺ຖປຏິເວໂຘ ຈາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ປາຬິວິສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິນຍປິຏກາທີນໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເທສນາຍ ປຏິເວຘສ຺ສ ຈ ອາຘາຣຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ປິຏການິ ປນ ປາຬິໂຍເຍວາຕິ ເຕສໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາຣຠາໂວ ກຖໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ປາຬິສມຸທາຍສ຺ສ ອວຍວປາຬິຍາ ອາຘາຣຠາວໂຕ. ອວຍວສ຺ສ ຫິ ສມຸທາໂຍ ອາຘາຣຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຘມ຺ມາທີນໍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຠາວໂຕ ເຕຫິ ຘມ຺ມາທີຫິ ວິນຍາທໂຍ ຄມ຺ຠີຣາຕິ ວິນຍາທີນມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຄມ຺ຠີຣຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາທໂຍ ເອວ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣາ, ນ ວິນຍາທໂຍຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ ສມ຺ມຸເຂນ ວິສຍວິສຍີມຸເຂນ ຈ ວິນຍາທີນໍເຍວ ຄມ຺ຠີຣຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ວິນຍາທໂຍ, ເຕສໍ ວິສໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມຕ຺ຖວິສຍາ ຈ ເທສນາປຏິເວຘາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ, ເທສນາຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ເທສນາຍ ຈ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິເວຘສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕໍວິສຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸກ຺ເຂນ ໂອຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທຸກ຺ໂຂຄາຫາ. ເອກເທເສນ ໂອຄາຫນ຺ເຕຫິປິ ມນ຺ທພຸທ຺ຘີຫິ ປຕິຏ຺ຐາ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ ຈາ’’ຕິ. ເອກເມກສ຺ມິນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປິຏເກ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ປິຏເກສຸ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ອິທານິ ເຫຕຸເຫຕຸຜລາທີນໍ ວເສນປິ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປໂຣ ນໂຍ’’ຕິອາທິ. ເຫຕູຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ທຫຕິ ວິທຫຕີຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ເຫຕຸປຣິຍາຍຕາ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນນຸ ຈ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ເອຕສ຺ສ ສມາສປທສ຺ສ ອວຍວປທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຘມ຺ເມ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຘມ຺ເມ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫຕຸຘມ຺ມສທ຺ທາ ເອກຕ຺ຖາ ຎາຓປຏິສມ຺ຠິທາສທ຺ທາ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນ ສາຘິໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ. ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ ສາຘິໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເຫຕຸຜລຠາໂວປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຫຕຸໂນ ຜລໍ ເຫຕຸຜລໍ. ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣີຍຕິ ອຘິຄມີຍຕິ ສມ຺ປາປຸຓີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ເຫຕຸໍ ເຫຕຸຜລຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຠາວວາຈໂກ ເຫສ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ, ນ ປຣິຍຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວວາຈໂກ, ຕສ຺ມາ ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍ ໂຍ ອວິຊ຺ຊາທິສງ຺ຂາຣາທິຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ. ເທສນາປິ ຫິ ປຏິເວໂຘ ວິຍ ອວິປຣີຕວິສຍວິຠາວນໂຕ ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕເຍວ ຈ ອວິປຣີຕາຠິລາໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມາຠິລາໂປຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ອວິປຣີຕາຠິລາໂປ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິລປ຺ປຕີຕິ ອຠິລາໂປຕິ ສທ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕນ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ສທ຺ທສຠາວຕ຺ຕາ ເທສນາຍ. ຕຖາ ຫິ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິຠາໂວ ປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ (ວິຠ. ໗໑໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘) ‘‘ຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓຕາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຖາ ຫິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ວາຈໂກຕິ ວຈນວຈນຕ຺ເຖ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍຕໍວຈນຕ຺ຖວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສທ຺ໂທ ເທສນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອເຕນ ‘‘ເທສນາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເທສີຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ຫິ ເທສນາ, ປກາເຣນ ຎາປີຍຕິ ເອເຕນ, ປກາຣໂຕ ຎາເປຕີຕິ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ‘‘ເທສນາ ນາມ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເທສນາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາທິໂນ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຘມ຺ມາຠິລາໂປ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິລປ຺ປຕີຕິ ອຠິລາໂປຕິ ສທ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ, ຕຖາປິ ສທ຺ເທ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕທນຸຣູປໍ ໂວຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ໂວຫາເຣນ ທີປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຊານນໂຕ ສທ຺ເທ ກຖິເຕ ຕທນຸຣູປາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິປິ ກາຣຓູປຈາເຣນ ກຖິຕາເຍວ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ຘມ຺ມາຠິລາໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມາຠິລາໂປຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເທສນາ ນາມ ສທ຺ໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ທີປິຕເມວາຕິ.

ອິທານິ ປຏິເວຘໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິເວໂຘຕິ ອຠິສມໂຍ’’ຕິ. ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຎາຓໍ ປຏິເວໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ປຏິເວໂຘ, ອຠິສເມຕີຕິ ອຠິສມໂຍ, ອຠິສເມນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ອຠິສມໂຍ. ອິທານິ ອຠິສມຍປ຺ປເຠທໂຕ ອຠິສມຍປ຺ປກາຣໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຠາວໂຕ ຈ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ໂສ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສຍໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ອວໂພໂຘຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ວິສຍໂຕ ອຕ຺ຖາທິອນຸຣູປໍ ຘມ຺ມາທີສຸ ອວໂພໂຘ ນາມ ອວິຊ຺ຊາທິຘມ຺ມາຣມ຺ມໂຓ ສງ຺ຂາຣາທິອຕ຺ຖາຣມ຺ມໂຓ ຕທຸຠຍປຎ຺ຎາປນາຣມ຺ມໂຓ ໂລກິໂຍ ອວໂພໂຘ. ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອຕ຺ຖາທິອນຸຣູປໍ ຘມ຺ມາທີສຸ ອວໂພໂຘ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ ມຄ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສໂນ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອຠິສມໂຍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຍໍ ເຫຕຸ, ອິທມສ຺ສ ຜລໍ, ອຍໍ ຕທຸຠຍານຸຣູໂປ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ໂລກິຍຎາຓໍ ວິສຍໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ ປນ ເຫຕຸເຫຕຸຜລາທີສຸ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ຘມ຺ເມສູຕິ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ສງ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປາເທຕິ ອວິຊ຺ຊາຕິ ເອວໍ ກາຣິຍານຸຣູປໍ ກາຣເຓສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາເຣສຸ ຕີສຸ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິຕເຣສໍ ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິອາທິນາ ກາຣິຍານຸຣູປໍ ກາຣເຓສຸ ປຏິເວໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ອຕ຺ເຖສູຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ກາຣຓານຸຣູປໍ ກາຣິເຍສຸ ອວໂພໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖານຸຣູປໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມານຘມ຺ມານຸຣູປໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕີສຸ ອວໂພໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມາທີຫິ ປິຏການໍ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອເຕສຸ ປິຏເກສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຘມ຺ມຊາຕນ຺ຕິ ກາຣຓປ຺ປເຠໂທ ກາຣຓເມວ ວາ. ອຕ຺ຖຊາຕນ຺ຕິ ກາຣິຍປ຺ປເຠໂທ ກາຣິຍເມວ ວາ. ຍາ ຈາຍໍ ເທສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕາສຸ ຕໍຕໍປິຏກຄຕາສຸ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາສຸ ໂຍ ປຏິເວໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ໂຂຄາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ. ເຕສໍ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ເທສນາຍ ປຏິເວຘນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏິເວຘສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທນວິສຍີກຣຓານໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ. ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ.

ຕີສຸ ປິຏເກສູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອເກກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ປກຣຓໂຕ ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິເຠໂທຕິ ປຣິຍາປຸຓນໍ ປຣິຍຕ຺ຕິ. ປຣິຍາປຸຓນວາຈໂກ ເຫຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ໂທ, ນ ປາຬິປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຣິຍາປຸຓນປ຺ປກາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕໂຕເຍວ ຈ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິໂຍ ປຣິຍາປຸຓນປ຺ປກາຣາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພາ ປາຬິໂຍ ເອວ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕເຍວ ຈ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິໂຍ ປາຬິກ຺ກມາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍ ລິຂິເຕ ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມ຺ປິ ຫິ ອລຄທ຺ທູປມາປຣິຍາປຸຓນໂຍຄໂຕ ອລຄທ຺ທູປມາ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ປາຬິປິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ອຸປາຣມ຺ຠາທິເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຏາ ອລຄທ຺ທູປມາ’’ຕິ ປຣໂຕ ນິທ຺ເທສວຈນມ຺ປິ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປາຬິເຍວ ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ປຣິຍາປຸຏາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລຄທ຺ທູປມາຕິ ອລຄທ຺ໂທ ອລຄທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປມາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອລຄທ຺ທູປມາ. ອລຄທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອລຄທ຺ທສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອາປູປິໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປູປສທ຺ເທນ ອປູປຂາທນໍ ວິຍ ອລຄທ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິ ອຸປມີຍຕິ, ນ ປນ ອລຄທ຺ເທນ. ‘‘ອລຄທ຺ທຄ຺ຄຫຓູປມາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຊ຺ເຌປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອລຄທ຺ທູປມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຏ຺ຐມຸໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອລຄທ຺ໂທຕິ ເຈຕ຺ຖ ອາສີວິໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄໂທຕິ ຫິ ວິສສ຺ສ ນາມໍ. ຕຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ອລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ອນຸນາສິກໂລປໍ ທກາຣາຄມຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອລຄທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ອລໍ ຊີວິຕຫຣເຓ ສມຕ຺ໂຖ ຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ອລຄທ຺ໂທ. ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ວິຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຘມ຺ມຣຕນານຸປາລໂກ. ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ.

ທຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕາ. ທຸຄ຺ຄຫິຕຠາວເມວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປາຣມ຺ຠາທິເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຏາ’’ຕິ, ອຸປາຣມ຺ຠາ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາທິເຫຕຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລາຠສກ຺ກາຣາທິເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຓນມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອລຄທ຺ທສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໓໙) –

‘‘ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ‘ເອວໍ ຈີວຣາທີນິ ວາ ລຠິສ຺ສາມິ, ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ວາ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ລາຠສກ຺ກາຣາທິເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອລຄທ຺ທປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ປຣິຍາປຸຓນໂຕ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນໍ ວຣຕຣ’’ນ຺ຕິ.