ເອກຸຕ຺ຕຣິກນໂຍ

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ມູລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອາປນ຺ນາ. ‘‘ອຄ຺ຆວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາສຸ ສພ຺ພຈິຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນວເສນ ອຄ຺ຆສໂມຘານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ປຸນປິ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຈິຕ຺ເຕນ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຍ ວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ອສຈ຺ຈາປເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາເທ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວິພ຺ຠມຖາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສເຈ ນ ວິພ຺ຠມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຎ຺ຈທສສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈທສຘມ຺ເມສຸ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ຠພ຺ພຕາຍ ຠພ຺ພາປຕ຺ຕິກາ.

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ທຸເກສຸ ນິທຫເນຕິ ອາຕເປ ອຕິຈິຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິທຫເນ. ວຕ຺ຖຸສຠາຄໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເທເສນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ເທເສນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຣມຊນປເທ ຊາຕໍ ໂຣມກໍ. ປກ຺ກາລກນ຺ຕິ ຍວກ຺ຂາຣໍ. ອນຸຎ຺ຎາຕໂລຓຕ຺ຕາ ໂລຓານິປິ ທຸເກສຸ ວຸຕ຺ຕານິ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ຕິເກສຸ ວຈີສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກາຍກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາເຍນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ມຸຂາລມ຺ພຣກຣຓາທິເຠໂທຕິ ມຸຂເຠຣິວາທນາທິປ຺ປເຠໂທ. ຍສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກເມ ກາຍສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ. ອຸປຆາເຕຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ນ ອາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ມາ ວິຫາຣາ ປຣມ຺ປິ ມາ ນິກ຺ຂມ, ວິນຍຘຣານໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລານິ ເຈວ ມູລານິ ຈາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ເອກນ຺ຕາກຸສລຠາວໂຕ ອກຸສລານິ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນໂຕ ມູລານິ, ນ ອກຸສລຠາວສາຘນໂຕ. ນ ຫິ ມູລໂຕ ອກຸສລານໍ ອກຸສລຠາໂວ, ກຸສລາທີນໍ ວາ ກຸສລາທິຠາໂວ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕທ຺ວຍໂມຫສ຺ສ ອກຸສລຠາໂວ ນ ສິຍາ.

ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານີຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໂຕ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອສມ຺ມາປວຕ຺ຕິຕານິ. ວິຣູປານີຕິ ພີຠຈ຺ຉານິ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐຣູປຕ຺ຕາ. ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານີຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ເວປິ ເຈເຕ ຕິກາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກມ຺ມປເຖຫິ ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ຕາວ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຍິທໍ ທ຺ວາຣທ຺ວເຍ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອວີຕິກ຺ກໂມວ ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ອຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຖາ.

ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ປນ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ສນາມາປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;

ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ກາມາວຈຣກຸສລ ທ຺ວາຣກຖາ, ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ);

ຕຖາ ຈຕສ຺ໂສ ມຸສາວາທາທິເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣປິ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ມໂນກມ຺ມຠູຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍວຈີກມ຺ມຠູຕາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕໍຕໍປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກາຍິກສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ກາເຍນ ປນ ສິກ຺ຂາປທານໍ ສມາທິຍມາເນ ສີລສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ວາຈສິກສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອນຠິຊ຺ຌາ ອພ຺ຍາປາໂທ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມປຖກຖາ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ອນຣິຍໂວຫາຣາຕິ ອນຣິຍານໍ ລາມການໍ ໂວຫາຣາ ສໍໂວຫາຣາ ອຠິລາປວາຈາ. ອຣິຍໂວຫາຣາຕິ ອຣິຍານໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ໂວຫາຣາ. ທິຏ຺ຐວາທິຕາຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍວາທິຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຕໍສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຐມກປ຺ປິເກສຸ ປຐມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວເສນາ’’ຕິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປຊຫຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວໂຕ ປຸຣິມສງ຺ຂາຕໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ຊຫຕິ. ສຕໍ ຕິໍສຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ຕິໍສາຘິການິ ສຕໍ ສິກ຺ຂາປທານິ.

ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສູຕິ ສາຘາຣເຓສຸເຍວ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ. ປຐໂມ ປຎ຺ໂຫຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ວຕ຺ຖຸນານຕ຺ຕຕາ, ໂນ ອາປຕ຺ຕິນານຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄຕາ, ໂນ ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາ’’ຕິ ອຍໍ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ນາມ.

ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ມິໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ສ, ອນາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕາຠາສາຕິ ມຕິຍາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠາສນໂຕ ອສມ຺ຜປ຺ປລາປວາຈາ ອິຘ ‘‘ມນ຺ຕາຠາສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍາປິ ອຠິວາທນາຣຫາ ໂນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອວເສສານໍ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ, ຕສ຺ມາ ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍາປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາ, ຍຖານິສິນ຺ນາຫິເຍວ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິວາທນາຣຫາ. ອາທິໂຕ ນິສິນ຺ນາສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມາ ອຎ຺ຎາ ວຸຑ຺ຒຕຣາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຕຣໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຕາຫິ ອຏ຺ຐຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາ. ຍາ ປນ ອຏ຺ຐຫິປິ ນວກຕຣາ, ສາ ສເຈປິ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາ ໂຫຕິ, ອາຄຕປຏິປາຏິຍາວ ນິສີທິຕຸໍ ລຠຕິ.

ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມຊນປເທສຸ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິນຍາຕິສາຣທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຫິ ‘‘ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ນາມ. ອິຘ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ປຎ຺ຈເກສຸ ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໙໔-໒໙໗) ວຈນໂຕ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓໂຠຊນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຠຊນນ຺ຕິ ‘‘ຄິລານສມໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ. ອວິກປ຺ປນາຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ອວິກປ຺ປນາ.

ອຍສໂຕ ວາ ຄຣຫໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣມ຺ມຸຂາ ອຄຸຓວຈນໍ ອຍໂສ. ສມ຺ມຸຂາ ຄຣຫາ. ວິຍສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ, ຫິຕສຸຂໍ ຂິປຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ໂຈຣໂຣຄຠຍາທີຫິ ຎາຕິວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຄານໍ ພ຺ຍສນໍ ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ຣາຊໂຈຣາທິວເສນ ໂຠຄວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣໂຄ ເອວ ພ຺ຍສນໍ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ. ໂຣໂຄ ຫິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ພ຺ຍສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ. ສີລສ຺ສ ພ຺ຍສນໍ ສີລພ຺ຍສນໍ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ວິນາສຍມານາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທິຏ຺ຐິເຍວ ພ຺ຍສນໍ ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນໍ. ຎາຕິສມ຺ປທາຕິ ຎາຕີນໍ ສມ຺ປທາ ປາຣິປູຣິ ພຫຸຠາໂວ. ໂຠຄສມ຺ປທາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາໂຣຄ຺ຍສ຺ສ ສມ຺ປທາ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາ. ປາຣິປູຣິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອໂຣຄຕາ. ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ກາຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣີຕິອາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີຕິ ທີເປຕິ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາຕິ ເນວ ສມາທານໍ ຊານາຕິ, ນ ອານິສໍສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາເຓເນວ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ. ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ເມ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ‘ອຍໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ’ຕິ ຈຕຸປ຺ປຈ຺ຈຍສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ລຊ຺ຊີ ປວິວິຕ຺ໂຕ’ຕິອາທີຫິ ຈ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ຠາເວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ຕາຍ ເອວ ອິຈ຺ຉາຍ ອຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຎ຺ຎວາເສນ ປຈ຺ຈຍລາຠໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ’’ຕິ. ອຸມ຺ມາທວເສນ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ນາມ ພຸທ຺ເຘຫິ ພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ຈ ວຓ຺ຓິຕໍ ປສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໖. ຉກ຺ເກສຸ ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຉກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໗. ສຕ຺ຕເກສຸ ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕານິເຍວ ສຕ຺ຕກວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕຈຸທ຺ທສປຣມານິ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕການໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍເຍວ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໖) ອຠິເຈໂຕຕິ ປາກຕິກກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຸນ຺ທຣຕາຍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠິເຈຕສິ ຊາຕານິ ອາຠິເຈຕສິການິ, ອຠິເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕານີຕິ ວາ ອາຠິເຈຕສິການິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂວິຫາຣຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕານິ ຫິ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຌາຍິໂນ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນິກາມລາຠີຕິ ນິກາເມນ ລາຠີ, ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວເສນ ລາຠີ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກສິຣລາຠີຕິ ອກສິຣານໍ ລາຠີ ວິປຸລານໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ລາຠີເຍວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ສກ຺ໂກຕິ ຕຖາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ປນ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ອກິຈ຺ເຉເນວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ກາລມານນາຬິກຍນ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສານໍ ຂຍາ. ອນາສວນ຺ຕິ ອາສວວິຣຫິຕໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈໂຕ-ວຈເນນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ປຎ຺ຎາ-ວຈເນນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສມາຘິ ຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ໂຍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ, ຕທສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໒໐). ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ, ຕທສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໖). ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໒). ອປິເຈຕ຺ຖ ສມຖຜລໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຜລໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕມຍຎາຓາທິນາ ວິຍ ປຣປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ນຍຄ຺ຄາຫຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣໂຕໂຆສານຸຄຕຠາວນາຘິຄມຠູຕາຍ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ນ ສຍມ຺ຠູຎາຓຠູຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

ສຕ຺ຕກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໘. ອຏ຺ຐເກສຸ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ –

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ, ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສາມ, ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໔໕໓) –

ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ. ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິອກຣຓໍ ອາທີນໂວ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ, ກຣຓໍ ອານິສໍໂສ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍອຏ຺ຐເກປິ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ –

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ຊານາຕິ ‘ອິເມ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ລຊ຺ຊິໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ສິກ຺ຂາກາມາ, ນາລໍ ມມໍ ວາ ກາຣຓາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ກາຣຓາ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຠຍາ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ສເຈ ມໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປເຣສມ຺ປິ ສທ຺ຘາຍ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໔໕໓) –

ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫີຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓາມີ’ຕິ, ຠຓິຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’ນ຺ຕິ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໐) ເອວມາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ.

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໂຕ. ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນຎ຺ຈ ທິວາວິກາລໂຠຊນຎ຺ຈ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕຕິ ກປ຺ປິຍມຎ຺ເຈ ວາ ສຸຘາທິປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍໍ ວາ ຕິຓປຓ຺ຓປລາລາທີນິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກເຕ ສນ຺ຖເຕ ວາ ສເຍຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄີກມາຫຸໂປສຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ອສມາຈຣນ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ຖອຸໂປສຖໍ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ອກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກ’’ນ຺ຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ອນຕິຣິຕ຺ຕາ ນາມ. ສປ຺ປິອາທິ ອຏ຺ຐເມ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ປຸຣິມານິ ອຏ຺ຐ ເອກໍ ອຏ຺ຐກໍ, ຕໂຕ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ເສເສສຸປິ ເອເກກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎານິປິ ອຏ຺ຐການິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນວກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໙. ນວເກສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໔໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໙) ອາຆາຕກາຣຓານິ. ອາຆາຕປຏິວິນຍານີຕິ ອາຆາຕສ຺ສ ປຏິວິນຍກາຣຓານິ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ‘‘ຕໍ ອນຕ຺ຖຈຣຓໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ ເກນ ກາຣເຓນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ‘‘ປໂຣ ນາມ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຆາຕໍ ປຏິວິໂນເທຕິ. ອຖ ວາ ສຈາຫໍ ປຏິກ຺ໂກປໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ຕໍ ໂກປກຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ, ເກນ ກາຣເຓນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມສ຺ສກາ ຫິ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ທຸກ຺ຂິຕາ ສຸຂິຕາ ວາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເກວລໍ ຕສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຕໍ ໂກປກຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ພສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ. ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຍທິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຍໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ອິຕ຺ຕຣກາລາ ຂຓິກາ, ກສ຺ສ ໂກ ກຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກຸໂຕ ລາຠາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຖ ໂກປໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ເມ ໂກປກຣເຓ ກຸໂຕ ລາຠາ, ລາຠາ ນາມ ເກ ສິຍຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.

ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໓; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໓) ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາ ເອສນຕຓ຺ຫາ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ຈ. ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຊປຖສງ຺ກຸປຖາທີນິ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ເອສຕິ ຄເວສຕິ, ອຍໍ ເອສນຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຍາ ເຕສຸ ເອສິເຕສຸ ຄເວສິເຕສຸ ປຏິລທ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາ, ອຍໍ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ນາມ. ອິຘ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຣິເຍສນາຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນາ. ສາ ຫິ ເອສນຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ລາໂຠຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠ. ໂສ ຫິ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ຎາຓຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຎຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໒໓) ອຍໍ ຎາຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ທ຺ເວ ວິນິຈ຺ຉຍາ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐໒) ເອວໍ ອາຄຕານິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໘) ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອິຘ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກເຍວ ອາຄໂຕ. ລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ວິຕກ຺ເກນ ວິນິຈ຺ຉິນາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຣູປາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ.

ຉນ຺ທຣາໂຄຕິ ເອວໍ ອກຸສລວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ກິເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ ຈ ພລວຣາໂຄ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ, ມມ’’ນ຺ຕິ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓໍ. ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫນຕາ. ເຕເນວສ຺ສ ໂປຣາຓາ ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ເຫວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕູຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອາຣກ຺ໂຂຕິ ທ຺ວາຣປິທຫນມຎ຺ຊູສາໂຄປນາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓໍ. ອຘິ ກໂຣຕີຕິ ອຘິກຣຓໍ, ກາຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ອາຣກ຺ຂເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຓ຺ຑາທານາທີສຸ ປຣນິເສຘນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ. ເອກໂຕຘາຣາທິໂນ ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາທານໍ ສຕ຺ຖາທານໍ. ກລໂຫຕິ ກາຍກລໂຫປິ ວາຈາກລໂຫປິ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ວິໂຣໂຘ ວິຄ຺ຄໂຫ, ປຈ຺ຉິໂມ ປຈ຺ຉິໂມ ວິວາໂທ. ຕຸວໍ ຕຸວນ຺ຕິ ອຄາຣວວເສນ ‘‘ຕຸວໍ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ.

ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີຕິ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ

ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານໍ ວາ ປຈ຺ຉາວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ອວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານໍ ປນ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ກຏວເສນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໕໐) ນເຍນ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ເວ ນວການິ ທຸກ຺ກຏວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ.

ນວກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທສກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໐. ທສເກສຸ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໙໔, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐) ເອວມາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທິວເສນາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໙) ເອວມາຄຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຣິໂຍສານາຕິ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາສຕິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໐) ເອວມາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາຎາຓນ຺ຕິ ປາປກິຣິຍາສຸ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາວເສນ ປາປກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸກຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫ. ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ‘‘ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຄຕິຄຕໍ, ນ ຈ ສຣິຕສາຣິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໐໔) ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສ ຠຣິຍາໂຍ.

ທສກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກາທສກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໑. ເອກາທສເກສຸ ນ ໂວທາຍນ຺ຕີຕິ ນ ປກາສນ຺ຕິ. ສຸຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາຍ ກຕາຍາຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກາເລ ສຸເຂນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາຍ. ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣຫິ ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ຕິຕາຍ.

ສຸຂໍ ສຸປຕີຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໑.໑໕; ວິສຸທ຺ຘິ ໑.໒໕໘) ຍຖາ ເສສຊນາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕມານາ ກາກຈ຺ຉມານາ ທຸກ຺ຂໍ ສຸປນ຺ຕິ, ເອວໍ ອສຸປິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕປິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາ ວິຊມ຺ຠນ຺ຕາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິກສມານມິວ ປທຸມໍ ສຸຂໍ ນິພ຺ພິກາຣໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ. ອນຸຠູຕປຸພ຺ພວເສນ ເທວຕູປສໍຫາຣວເສນ ຈສ຺ສ ຠທ຺ທກເມວ ສຸປິນໍ ໂຫຕິ, ນ ປາປກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາປກເມວ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠເຫຕຸກມ຺ປິ ຈສ຺ສ ພຫຸລໍ ຠທ຺ທກເມວ ສິຍາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານຸຄຸຓຕາຍ ອຸຕຸອາຫາຣຊຣູປານໍ. ຕຕ຺ຖ ປາປກເມວ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເຣຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ, ວາເຬຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວິຍ, ປປາເຕ ປຕນ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາປກເມວ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຠທ຺ຣກໍ ປນ ວຸຑ຺ຒິກາຣຓຠູຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ, ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ.

ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸເຣ ອາມຸກ຺ກມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ວິຍ, ສີເສ ປິຬນ຺ຘມາລາ ວິຍ ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ຍເຖວ ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ, ເອວໍ ອມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປິໂຍ ໂຫຕິ ວິສາຂຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕີຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສ ກາເຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອຸປາສິກາຍ ວິຍ ອຄ຺ຄິ ວາ, ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກຈູຬສີວຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ວິສໍ ວາ, ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓຣສ຺ເສວ ສຕ຺ຖໍ ວາ ນ ກມຕິ ນ ປວິສຕິ, ນາສ຺ສ ກາຍໍ ວິໂກເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຘນຸວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ເຈຕ຺ຖ ກຖຍນ຺ຕິ, ເອກາ ກິຣ ເຘນຸ ວຈ຺ຉກສ຺ສ ຂີຣຘາຣໍ ມຸຎ຺ຈມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ‘‘ຕໍ ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທີຆທຓ຺ຑກໍ ສຕ຺ຕິໍ ມຸຎ຺ຈິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕາລປຓ຺ຓໍ ວິຍ ວິວຏ຺ຏມານາ ຄຕາ, ເນວ ອຸປຈາຣພເລນ ນ ອປ຺ປນາພເລນ, ເກວລໍ ປນ ວຈ຺ຉເກ ພລວຫິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ເອວໍ ມຫານຸຠາວາ ເມຕ຺ຕາ. ຂິປ຺ປໍ ສມາຘິຍຕີຕິ ເກນຈິ ປຣິປນ຺ເຖນ ປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ທູຣສມນຸສ຺ສຣິຕຠາວໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ສມາຘິຍຕິ. ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕີຕິ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ຈສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນວຓ຺ຓໍ ມຸຂໍ ໂຫຕິ. ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິໂນ ສມ຺ໂມຫມຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ກາລໍ ກໂຣຕິ.

ເອກາທສກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກຸຕ຺ຕຣິກນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.