໑໒. ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ
ທສວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໔໖. ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາຕິ ຣູປິຍສິກ຺ຂາປເທເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ. ຕຕ຺ຖ ມຓິຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ, ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຄ຺ເຄນາຕິ ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ.
໔໔໗. ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ວິໂຣຈິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວກຣເຓນ ອຸປກ຺ກິເລສາ. ມຫິກາຕິ ຫິມໍ. ຘູໂມ ຈ ຣໂຊ ຈ ຘູມຣໂຊ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ອສມ຺ປຕ຺ຕອຸປກ຺ກິເລສາ, ຣາຫຸ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕອຸປກ຺ກິເລສວເສນ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕີຕິ ຄຸຓປຕາເປນ ນ ຕປນ຺ຕິ ຄຸໂຓຠາເສນ ນ ຠາສນ຺ຕິ ຄຸຓວິໂຣຈເນນ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ສຸຣາເມຣຍປານາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາຕິ ປຎ຺ຈວິຘາຍ ສຸຣາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ຈ ເມຣຍສ຺ສ ປານໂຕ ອວິຣຕາ.
ອວິຊ຺ຊານິວຸຏາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວາຣິຕາ ປິຫິຕາ. ປິຍຣູປາຠິນນ຺ທິໂນຕິ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ອຠິນນ຺ທມານາ ຕຸສ຺ສມານາ. ສາທິຍນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອວິທ຺ທສູຕິ ອນ຺ຘພາລາ. ສຣຊາຕິ ສກິເລສຣຊາ. ມຄາຕິ ມິຄສທິສາ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ຠເວ ວາ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕາຍ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສເນຕ຺ຕິກາ.
໔໔໘. ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈາຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໓໖໒) ຕສ຺ສ ກິຣ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ເຈວ ຊາຕຣູປຣຊຕຎ຺ຈ ປຫາເຍວ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ຍໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ ຕໍ ເອເຕຫິ ຄາເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫ ຐຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ມາ ອຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ເອກໍເສເນຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓກປ຺ປນໍ ‘‘ອສ຺ສມຓຘມ຺ໂມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອກໍເສນ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ.
ຕິຓນ຺ຕິ ເສນາສນຈ຺ຉທນຕິຓໍ. ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕິຓຈ຺ຉທເນ ວາ ອິຏ຺ຐກຈ຺ຉທເນ ວາ ເຄເຫ ປລຸຊ຺ຊນ຺ເຕ ເຍຫິ ຕໍ ກາຣິຕໍ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາຣິຕໍ ເສນາສນໍ ໂອວສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວຑ຺ຒກີ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣາເປຖ, ມຍໍ ເຕ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ມນຸສ຺ສາ ວຑ຺ຒກີນໍ ທາຕພ຺ພໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ອາວາສສາມິກາ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ທາຣູຕິ ເສນາສເນ ໂຄປານສິອາທີສຸ ປລຸຊ຺ຊມາເນສຸ ຕທຕ຺ຖາຍ ທາຣຸ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ສກຏນ຺ຕິ ຄິຫິວິກຏໍ ວາ ຕາວກາລິກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສກຏໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ສກຏເມວ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວາສິຜຣສຸກຸທາລາທິອຸປກຣຓໍ ເອວໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຣິໂສຕິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ ປຸຣິໂສ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຫິ ປຸຣິສໍ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອາວຸໂສ ທສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ສາມິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຕ຺ເວວາຫໍ ຄາມຓິ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປນາຫໍ ເກນຈິປິ ກາຣເຓນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວທາມິ.
໔໔໙. ປາປກໍ ກຕນ຺ຕິ ອສຸນ຺ທຣໍ ກຕໍ.
໔໕໐. ອໂຫຄງ຺ໂຄຕິ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ນາມໍ.
໔໕໑. ປຏິກຈ຺ເຈວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຐມເມວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ສມ຺ຠາເວສຸນ຺ຕິ ປາປຸຓິໍສຸ.
໔໕໒. ອໂລຓກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອໂລຓກໍ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ. ອາສຸຕາຕິ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສຊ຺ຊິຕາ. ‘‘ອສຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.
໔໕໓. ອຸຊ຺ຊວິໍສູຕິ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຏິໂສເຕນ ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ປາຈີນກາຕິ ປາຈີນເທສວາສິໂນ.
໔໕໔. ນນຸ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ ວຸຑ຺ໂຒ ວີສຕິວສ຺ໂສສີຕິ ນນຸ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ ວີສຕິວສ຺ໂສ, ນ ນິສ຺ສຍປຏິພທ຺ໂຘ, ກສ຺ມາ ຕໍ ເຖໂຣ ປຓາເມຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ຄຣຸນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫາມາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ມຍໍ ມຫລ຺ລກາ, ເອຕໍ ປນ ເຖຣໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
໔໕໕. ເມຕ຺ຕາຍ ຣູປາວຈຣສມາຘິມຕ຺ຕຠາວໂຕ ‘‘ກຸລ຺ລກວິຫາເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຂຸທ຺ທເກນ ວິຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຂຸທ຺ທກຕາ ຈສ຺ສ ອຄມ຺ຠີຣຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕານວິຫາເຣນາ’’ຕິ. ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນາຕິ ສຸຎ຺ຎຕາມຸເຂນ ອຘິຄຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.
໔໕໗. ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄຕິ ປທຠາຊນີເຍ. ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໂລເຓນ ສທ຺ຘິໍ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຍາວຊີວິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສິງ຺ຄິໂລຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຸເຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄນ ປຣິຫຏໍ ນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຍາວກາລິກເມວ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສິງ຺ຄິໂລເຓນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອໂລຓາມິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖສໍຍຸຕ຺ເຕຕິ ອຸໂປສຖປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕ, ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕິສຣຓໍ ອຕິສາໂຣ, ອຕິກ຺ກໂມ. ວິນຍສ຺ສ ອຕິສາໂຣ ວິນຍາຕິສາໂຣ. ຕໍ ປມາຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທເນ ຍໍ ປມາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທສາຍ ວິນາ ຕໍ ປມາຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທ຺ວິວຄ຺ຄສງ຺ຄຫາຕິ ຈູຬວຄ຺ຄມຫາວຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ວຄ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ທ຺ວາວີສຕິປເຠທນາຕິ ມຫາວຄ຺ເຄ ທສ, ຈູຬວຄ຺ເຄ ທ຺ວາທສາຕິ ເອວໍ ທ຺ວາວີສຕິປ຺ປເຠທາ. ສາສເນຕິ ສຕ຺ຖຸສາສເນ. ເຍ ຂນ຺ຘກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.
ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ
ຈູຬວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ
ປຣິວາຣ-ຏີກາ
ໂສຬສມຫາວາໂຣ
ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ
ວິສຸທ຺ຘປຣິວາຣສ຺ສາຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິສຸທ຺ຘຂີຓາສວປຣິວາຣສ຺ສ. ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຣີຣສ຺ສາຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສງ຺ຂາຕຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຣີຣສ຺ສ ສາສເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ປຣິວາໂຣ’’ຕິ ໂຍ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ສ. ປຸພ຺ພາຄຕໍ ນຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.
໑. ປກຕຕ຺ຖປຏິນິທ຺ເທໂສ ຕ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຍາຍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຠຄວາ ປກໂຕ ອຘິກໂຕ ສຸປາກໂຏ ຈ, ຕໍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສທ຺ຘິໍ ຍາຈນາຍ ອຕ຺ຖຠາເວນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ໂສ…ເປ… ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ວິນຍຠູຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ.
‘‘ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ວິນຍສ຺ສ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕາວ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕິປິ ຎາຓທສ຺ສນ-ສທ຺ທານໍ ປຎ຺ຎາເວວຈນຠາເວ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເຕສໍ ວິສຍວິເສສປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍວເສນ ອຠິຎ຺ຎານາວຣຓຎາຓວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມໍສຈກ຺ຂຸວເສນ ປຏິເວຘເທສນາຎາຓວເສນ ຈ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສາສວກ຺ຂຍຎາເຓຫິ. ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສຕາ. ອຣຫຕາຕິ ອຣີນໍ, ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອຖ ວາ ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ເມ ຊານຕາ, ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕາ, ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ສມ຺ມາ ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວເສນເປຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອປິຈ ຐານາຏ຺ຐານາທິວິຠາຄໍ ຊານຕາ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕາ, ສວາສນອາສວານໍ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິໂຕ ອວິປຣີຕາວໂພຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອຖ ວາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕາຍ ຊານຕາ, ກາຍກມ຺ມາທິວເສນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ສມ຺ມາ ກາຣິຕາຍ ປສ຺ສຕາ, ທວາທີນໍ ອຠາວສາຘິກາຍ ປຫານສມ຺ປທາຍ ອຣຫຕາ, ຉນ຺ທາທີນໍ ອຫານິເຫຕຸຠູຕາຍ ອກ຺ຂຍປຏິຠານສາຘິກາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ທສພລອຏ຺ຐາຣສາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມວເສນປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.
໒. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເທເສ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ວິນີຕກຖາຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖຸກຖາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.
ກາເຍນ ປນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສງ຺ຂາຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ສມຸຏ຺ຐາປິຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍທ຺ວາເຣນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອາປນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຠາວາປາທນສ຺ສ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາສງ຺ຂາຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ, ນ ຠຓ຺ຑນາທິວູປສມໍ.
໓. ໂປຣາຓເກຫິ ມຫາເຖເຣຫີຕິ ສີຫຬທີປວາສີຫິ ມຫາເຖເຣຫິ. ຐປິຕາຕິ ໂປຕ຺ຖກສງ຺ຄຫາໂຣຫນກາເລ ຐປິຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຄີຕິສທິສາ ຫິ ໂປຕ຺ຖກາໂຣຫສງ຺ຄີຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວາຣາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ.
ສມຸຏ຺ຐານສີສວຓ຺ຓນາ
໒໕໗. ສມຸຏ຺ຐານກຖາຍ ປນ ກຣຸຓາສີຕລຠາເວນ ຈນ຺ທສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ພຸທ຺ຘຈນ຺ເທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິເລສຕິມິຣປຫານໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘາທິຈ຺ເຈ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຏເກ ຕີຓິ ເທສຍີຕິ ຍສ຺ມາ ເຕ ເທສຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄິຣໂສປິ ປິຏການິ ຕີຓິ ເທສຍິ. ຕານິ ກຕມານີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຫາຄຸຓນ຺ຕິ ມຫານິສໍສໍ. ເອວໍ ນີຍຕິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ, ວິນໂຍ ຍທິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍທິ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາ ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມ ນີຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ ປນ ກຖໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠໂຕຈາ’’ຕິອາທິ. ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຖິຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຣິວາເຣ.
ນິຍຕກຕນ຺ຕິ ກຕນິຍຕໍ, ນິຍມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເສສສິກ຺ຂາປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ. ອສມ຺ຠິນ຺ນສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ອສງ຺ກຣສມຸຏ຺ຐານານິ.
ຕສ຺ມາ ສິກ຺ເຂຕິ ຍສ຺ມາ ວິນເຍ ສຕິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິນໂຍ ຈ ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຖິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິວາເຣ ຈ ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ ປຣິວາຣໍ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອາທິມ຺ຫິ ຕາວ ປຸຣິມນເຍຕິ ‘‘ຉນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານໍ ກຕິຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກາຍໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑໘໗) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາເຣ ສກິໍ ອາຄຕນຍໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
໒໕໘. ນານຸພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕິນິນ຺ຕິ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ວຸຏ຺ຐາປິຕໍ ປວຕ຺ຕິນິໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ນານຸພນ຺ເຘຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໑໑) ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ.
໒໗໐. ອກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສີກຕໍ, ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາລໍ
ກຕິປຸຈ຺ຉາວາຣວຓ຺ຓນາ
໒໗໑. ເວຣໍ ມຓຕີຕິ ຣາຄາທິເວຣໍ ມຓຕິ ວິນາເສຕິ. ເອຕາຍາຕິ ວິຣຕິຍາ. ນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ. ກາຍປາຄພ຺ພິຍນ຺ຕິ ກາຍປາຄພ຺ພິຍວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ.
໒໗໔. ສາຣຓີຍາຕິ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສຣຓາຣຫາ ອທ຺ຘາເນ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສິຕພ຺ພາ. ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕິ ເອຕາຍາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ມິຕ຺ຕຠາໂວ. ເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ກຕໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອາວີຕິ ປກາສໍ. ປກາສຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ຣໂຫຕິ ອປກາສໍ. ອປກາສຕາ ຈ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ອຸຠເຍຫີຕິ ນວເກຫິ ເຖເຣຫິ ຈ. ປິຍໍ ປິຍາຍິຕພ຺ພໍ ກໂຣຕີຕິ ປິຍກຣໂຓ. ຄຣຸໍ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ຄຣຸກຣໂຓ. ສງ຺ຄຫາຍາຕິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸວິເສສຠາວໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ອວິວາທາຍາຕິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ເອວ ນ ວິວາທາຍ. ສຕິ ຈ ອວິວາທເຫຕຸຠູຕສງ຺ຄຫກຕ຺ເຕ ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສມຄ຺ຄຠາໂວ ເຠທາຠາໂວ ສິທ຺ໂຘເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຄ຺ຄຠາວາຍາ’’ຕິອາທິ.
ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວຈນນ຺ຕິ ເກວລໍ ‘‘ເທໂວ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເທວຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ຄຸເຓຫິ ຖິຣຠາວໂຊຕນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວຈນໍ. ມມຕ຺ຕໂພຘນວຈນໍ ມມາຍນວຈນໍ. ເອກນ຺ຕຕິໂຣກ຺ຂສ຺ສ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕາ ນາມ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປນວເສເນວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ໂລເກ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ປາກຏໍ ປຎ຺ຎາຕໍ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິໍ ອນາມສິຕ຺ວາເຍວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນຍນານິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘານໍ ນຍນານໍ ອຸມ຺ມີລນາ ປສນ຺ເນນ ມຸເຂນ ໂອໂລກນຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມເມວ, ຍສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນຍນານໍ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘຕາ ມຸຂສ຺ສ ຈ ປສນ຺ນຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ.
ອິມານິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໔໑; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໙໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.໑໑) ຈ ເມຕ຺ຕກາຍກມ຺ມາທີນິ ປາຬິຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ອາຄຕານິ ຄິຫີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິເຍວ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິອາຠິສມາຈາຣິກຘມ຺ມປູຣຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊກາຍກມ຺ມໍ ອາຠິສມາຈາຣິກກມ຺ມນ຺ໂຕຄຘເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄິຫີນໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ, ຄາມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ, ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ, ອນຸຄມນນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຈາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານກຖນ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິປຸຈ຺ຉນ ອຏ຺ຐກຖາກຖນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ‘‘ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ທີປມາລາປຸປ຺ຜປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ສາມ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມ, ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທສ຺ສາມ, ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຂາທນີຍາທີນິ ສໍວິທຫຖ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຖ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຖ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາເນຖ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຖ, ຉນ຺ທຊາຕາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທິກຖນກາເລ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ຈ ກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ‘‘ອຍ຺ຍາ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ.
ລາຠາຕິ ຈີວຣາທໂຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ. ຘມ຺ມິກາຕິ ກຸຫນາທິເຠທໍ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຕ຺ເຕ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຕໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ. ເທຍ຺ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ເວ ປຏິວິຠຕ຺ຕານິ ນາມ ອາມິສປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລປຏິວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ອາມິສປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ເນວ ອາມິສໍ ປຏິວິຠຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ອທາຕຸມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທານຎ຺ຫິ ນາມ ນ ກສ຺ສຈິ ນິວາຣິຕໍ, ເຕນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສປິ ອຕ຺ຖິກສ຺ສ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ທາຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກຣຸຓາຍນວເສນ, ນ ວຕ຺ຕປູຣຓວເສນ. ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣກສ຺ສ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄິຕາຍ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ທາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິລານາທີນໍ ປນ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອປ຺ປຏິວິຠາຄປກ຺ຂິກໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ພ຺ຍຕິເຣກປ຺ປຘາໂນ ຫິ ປຏິວິຠາໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກ…ເປ… ວິເຈຍ຺ຍ ທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.
ສາຘາຣຓໂຠຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘາຣຓໂຠຄິໂນ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ – ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ລຠຕິ, ຕໍ ຕໍ ເນວ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນມຸເຂນ ຄິຫີນໍ ເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຊີວສຸທ຺ຘິໍ ຣກ຺ຂມາໂນ, ນ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ຈ ຕສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ສາຘາຣຓໂຕ ຐປນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫຓກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກາໂລ. ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕາທິເສນ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘ ປຸຣິມກາໂລ. ຕຍິທມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘລາຠໍ ໂອສານລກ຺ຂຓໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສາຘາຣຓໂຠຄີ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ຈ ໂຫຕິ.
ອິມໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໔໑; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໙໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.໑໑) ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ໂກ ປູເຣຕິ, ໂກ ນ ປູເຣຕິ? ທຸສ຺ສີໂລ ຕາວ ນ ປູເຣຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສີລວນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ປນ ວຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ໂຕ ປູເຣຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຕໍ – ໂຍ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຸ ວາ ປິຕຸ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວາ ເທຕິ, ໂສ ທາຕພ຺ພໍ ເທຕຸ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປນສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ປລິໂພຘຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຫິ ມຸຕ຺ຕປລິໂພຘສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ໂອທິສ຺ສກໍ ເທນ຺ເຕນ ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກອາຄນ຺ຕຸກຄມິການຎ຺ເຈວ ນວປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອທຕ຺ວາ ໂຍ ຍຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອວສິຏ຺ເຐ ອສຕິ ປຸນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ, ຕໍ ຕໍ ທຕ຺ວາ ເສສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.
ອຍໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣຓວິຘິມ຺ຫິ ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ປຣິສາຍ ສຸປູໂຣ ໂຫຕິ. ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ໂຍ ອຎ຺ຎໂຕ ລຠຕິ, ໂສ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຎ຺ຎໂຕ ອລຠນ຺ໂຕປິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອຕິເຣກໍ. ອຍຎ຺ຈ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເທນ຺ຕສ຺ສປິ ທ຺ວາທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ປູຣຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ. ສເຈ ຫິ ທ຺ວາທສເມປິ ວສ຺ເສ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ປິຓ຺ຑປາຕປູຣໍ ປຕ຺ຕໍ ອາສນສາລາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຫາຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຈ ‘‘ກສ຺ເສໂສ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຣິຕ຺ຕປຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ. ອຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຣິຕ຺ຕປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອນວເສເສຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ປູເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສສທິໂສ ເຫສ, ສກິໍ ຂຓ຺ເຑ ຊາເຕ ປຸນ ປູເຣຕພ຺ໂພວ. ໂຍ ປນ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ປຕ຺ຕຄຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ.
ເອວໍ ປູຣິຕສາຣຓີຍຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ເນວ ອິສ຺ສາ, ນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ສຸລຠປຈ຺ຈໂຍ, ປຕ຺ຕຄຕມສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານມ຺ປິ ນ ຂີຍຕິ, ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ລຠຕິ, ຠເຍ ວາ ຉາຕເກ ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.
ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ເລຓຄິຣິວາສີ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຂີຣຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕາ ເຖຣາ ນາຄທີປໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຂີຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຖໂຣ ປວິສນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ວິຈຣິມ຺ຫ, ອາວຸໂສຕິ. ໂສ ອລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຖາ’’ຕິ. ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎາສ ຊນາ ປຕ຺ຕເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິມ຺ຫາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ເນວາສິກາ ນາມ ປຏິພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອລຠນ຺ຕາປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສຠາຄໍ ຊານນ຺ຕີຕິ. ເຖຣາ ອາຄມິໍສຸ. ເຖໂຣ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຘຸຣເຄເຫເຍວ ມຫາອຸປາສິກາ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ ເຖຣສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ເອຕ຺ຕເກຫິ ກິຎ຺ຈິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອຍໍ ສີຆເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເສສານໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກນາກາເຣເນວ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ເຖຣາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກທາ, ອາວຸໂສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ? ນຕ຺ຖິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມຕິ. ຌານລາຠີສິ ອາວຸໂສຕິ? ເອຕມ຺ປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ? ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣິໂຕ, ຕສ຺ສ ເມ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ ສປ຺ປຸຣິສ ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.
ອຍເມວ ປນ ເຖໂຣ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ຄິຣິຠຓ຺ຑມຫາປູຊາຍ ທານຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ກິໍ ວຣຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທ຺ເວ ສາຏກາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ໂຈ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ເອໂກ ທຫໂຣ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ທຫຣສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມຫາເຖຣານໍ ປນ ສຸຂຸມາ ສາຏກາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເຖຣານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐເປສິ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຏິປາຏິຍາ ຐິເຕ ເທນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐປິຕາປິ ເຕ ສາຏກາ ຫຕ຺ຖໍ ນາໂຣຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎວ ອາໂຣຫນ຺ຕິ. ທຫຣສ຺ສ ທານກາເລ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຫຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຫຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ກທາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຣິຍາເຍນປິ ອສນ຺ຕໍ ອວທນ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພວ ອວຈຸຕ຺ຖາຕິ. ອາມ ມຫາຣາຊ, ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ອຫໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາຊນີຍຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິທໍ ຠາຊນີຍຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.
ຈຓ຺ຑາລຕິສ຺ສຠເຍນ ປນ ຠາຕຣຄາມວາສິໂນ ນາຄຕ຺ເຖຣິຍາ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ປລາຍິໍສຸ. ເຖຣີ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ‘‘ອຕິ ວິຍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆໂສ ຄາໂມ, ອຸປຘາເຣຖ ຕາວາ’’ຕິ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຫ. ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣິຍາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເຕສໍ ຄຕຠາວໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາເຣສຸເຍວ ໂຍຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສມາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ທ຺ວາທສນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມາ ຄຈ຺ຉຖ, ນິຈ຺ຈໍ ອິເຘວ ເອຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣິຍາ ປນ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ນາຄຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ, ນ ສກ຺ກາ ຍາເປຕຸໍ, ປຣຕີຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສໂມ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣິໍ ທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠາຕຣຄາມໍ ອາຄໂຕ. ເຖຣີ ‘‘ເຖຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣາ ວິຫາຣໍ ອາຄມໍສຸ.
ເຖຣີ ປຸນທິວເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສິ. ຘມ຺ມິໂກ ຕາຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາຕິ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີຕິ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປິ. ປຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ເຕ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີຠຕ຺ຕເມວ ເຖຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠຍໍ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ນ ໂຫຕິ, ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ອຣິຍວໍສໍ ກຖຍມາໂນ ‘ໂຠ ປິຓ຺ຑປາຕິກ ຠິກ຺ຂຸນີຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຕິນາມຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸວທິຍມາໂນ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ ເຖຣິໂຍ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຫິ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາປິ ‘‘ສເຈ ເຖໂຣ ເຖຣິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ນໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ສເຈ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍມານາ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄມນໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາ’’ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍເຍວ ອາເນຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທ຺ວາທສ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ອິທໍ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ເຖຣີ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ ອໂຫສິ.
ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຂຓ຺ຑານິ, ຕໍ ປນ ເນສໍ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ອາທິອນ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສູ’’ຕິອາທິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ປນ ສມາທານກ຺ກເມນປິ ອາທິອນ຺ຕາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍາຕິ ວຕ຺ຖນ຺ເຕ ທສນ຺ເຕ ວາ ຉິນ຺ນວຕ຺ຖໍ ວິຍ. ວິສທິສຸທາຫຣຓຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ອຂຓ຺ຑານີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເສສານິປິ ອຸທາຫຣຓານິ. ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑວນ຺ຕໍ, ຂຓ຺ຑິຕໍ ວາ. ຉິທ຺ທນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ຄາວີ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ອຸປຑ຺ຒໍ ຕຕິຍຠາຄໍ ວາ ສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓໍ ສພລໍ, ວິສຠາຄວຓ຺ເຓເຫວ ປນ ພິນ຺ທູຫິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິມິສ຺ສໍ ກມ຺ມາສໍ. ອຍໍ ອິເມສໍ ວິເສໂສ.
ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ. ສີລສ຺ສ ຈ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມຈນໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠາວາປາທນໍ, ເຕນສ຺ສ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ຠຸຊິສ຺ສກຣານິ ຠຸຊິສ຺ສານີຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ເສຣີ ສຍໍວສີ ຠຸຊິສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ປາສໍສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸປສຕ຺ຖານິ. ອວິຎ຺ຎູນໍ ປສໍສາຍ ອປ຺ປມາຓຠາວໂຕ ວິຎ຺ຎູຄຫຓໍ ກຕໍ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາປຣາມາເສນ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ ຈ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ສີເລສຸ ທາໂສ’’ຕິ ຈຕູສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ອາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເກນຈິ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອປຣາມຏ຺ຐານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສີລໍ ນາມ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິປາຣມ຺ປຣິເຍນ ຍາວເທວ ສມາຘິສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີ’’ຕິ. ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນປ຺ປໂຍຊນານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ.
ສມານຠາໂວ ສາມຎ຺ຎໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ເຠທາຠາວໂຕ ສີເລນ ສາມຎ຺ຎໍ ສີລສາມຎ຺ຎໍ, ຕໍ ຄໂຕ ອຸປຄໂຕຕິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມານຠາວູປຄຕສີໂລ’’ຕິ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມານຠາວໍ ອຸປຄຕສີໂລ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນຎ຺ຫິ ສີລໍ ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣປິ ເທວໂລເກປິ ວສນ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ສີເລນ ສມານເມວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄສີເລ ນານຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ນານຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕິກນ຺ຕິ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ມຄ຺ຄສີລໍ ປນ ເອກນ຺ຕິກໍ ນິຍຕຠາວໂຕຕິ ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຍາຍນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ ມຍ຺ຫຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາ. ທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ນິທ຺ໂທສາຕິ ນິທ຺ຘຸຕໂທສາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິປາປຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ສຍໍ ນິຍນ຺ຕີເຍວ ຫິ ຕໍມຄ຺ຄສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາເປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕກ຺ກໂຣ, ຕສ຺ສ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວເຘນ ສມານທິຏ຺ຐິຠາວໍ ອຸປຄໂຕ.
ກຕິປຸຈ຺ຉາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຉອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໗໖. ປຐເມນ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເນນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສາທິວເສນ ປວຕ຺ຕປາຬິໍ ອນຸສາເຣເນວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ.
ສມຖເຠທໍ
ອຘິກຣຓປຣິຍາຍວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໙໓. ໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິອາທີສຸ ປນ ໂລຠເຫຕຸ ວິວທນໂຕ ‘‘ໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຐານານີຕິ ກາຣຓານິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານໍ. ເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ວິວາທາຘິກຣຓາທໂຍ. ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸ. ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠູມິ. ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ວິວທນໂຕ ‘‘ນວ ເຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສ ມູລານີຕິ ‘‘ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ’’ຕິອາທີນິ ທ຺ວາທສ ມູລານິ.
໒໙໔-໒໙໕. ອິມາເນວ ທ຺ວາທສ ກາຍວາຈາຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ຈຸທ຺ທສ ມູລານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຐານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຐານານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕວເສນ ຉ ເຫຕູ ວຸຕ຺ຕາ. ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປນ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ນ ເຫຕຸ.
໒໙໖. ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ຐານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕປາຬິ ກມ຺ມໍ ນາມ, ຍຖາຐິຕປາຬິວເສນ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກິຣິຍາ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ນາມ. ຎຕ຺ຕິຎຕ຺ຕິທຸຕິຍຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມານິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ຊາຍນ຺ຕິ, ອປໂລກນກມ຺ມໍ ອປໂລກນໂຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ ອປໂລກນໂຕ ວາ’’ຕິ. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ເອເກນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕິ, ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຫິ ສເມຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ສາຘາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຕພ຺ຠາຄິຍວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໙໘. ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາຄິຍາຕິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໂຕ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ.
ສມຖາ ສມຖສ຺ສ ສາຘາຣຓວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໙໙. ເອກໍ ອຘິກຣຓໍ ສພ຺ເພ ສມຖາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສເມຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສມຖາ ສມຖສ຺ສ ສາຘາຣຓາ, ສມຖາ ສມຖສ຺ສ ອສາຘາຣຓາ’’ຕິ ອາຫ. ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ສມນໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍໍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ສ ສາຘາຣຓາ’’ຕິ. ສຕິວິນຍາທີຫິ ສມນສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິວິນຍສ຺ສ…ເປ… ອສາຘາຣຓາ’’ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕພ຺ຠາຄິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ວິນຍວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໐໒. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສມຖານໍ ວິນຍປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ວິນໂຍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍວາໂຣ ອຸທ຺ຘໂຏ. ສິຍາ ນ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕິວິນຍາທໂຍ ເສສສມຖາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.
ກຸສລວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໐໓. ສງ຺ຆສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຎ຺ຎາເຕ ຕໍ ປຏິຊານນໍ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ນາມ. ຕສ຺ສ ປຏິຊານນຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ກຸສໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ອກຸສໂລຕິ ຘມ຺ມວິນຍປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາຫິ ຕິວງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ເອເຕຫິ ວິນາ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລຈິຕ຺ເຕຫິ ກຣຓກາເລ ກຸສໂລ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ ກຣຓກາເລ ອພ຺ຍາກໂຕ. ເອເຕສໍ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາທີນໍ ອກຸສລປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອກຸສລສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ອກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ອຘມ຺ມວາທີຫິ ວູປສມນກາເລ, ຘມ຺ມວາທີນມ຺ປິ ອຘມ຺ມວາທິມ຺ຫິ ສລາກຄ຺ຄາຫາປເກ ຊາເຕ ອກຸສລາ. ສຕິວິນໂຍ ອນຣຫໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ສຕິວິນຍທາເນ ອກຸສໂລ. ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ອນຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ທາເນ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອຊານໂຕ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຣເຓ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ກຣເຓ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣກໍ ມຫາກລເຫ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ກຣເຓ ຈ ອກຸສລໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຣຫໂຕ ວເສເນວ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.
ສມຖວາຣວິສ຺ສຊ຺ຊນາວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໐໔-໓໐໕. ຍຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈາຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຍຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ພຫູ ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອິມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສຕິ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ປຏິຊານເນ ທ຺ເວປິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສມ຺ມຸຂາວິນຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ຘມ຺ມວິນຍປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມຸຂາວິນເຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ເຈ, ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ຕຕ຺ເຖວ ເທສິຕໍ ເຈ, ຘມ຺ມວິນຍສມ຺ມຸຂຕາໂຍປິ ລທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ວິວທນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ ເຈ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ເທສິຕໍ ເຈ, ຘມ຺ມວິນຍສມ຺ມຸຂຕາໂຍປິ ລທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກສ຺ເສວ ວາ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາປຕ຺ຕິເທສນກາເລ ‘‘ປສ຺ສສິ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວິນຍປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາສຎ຺ຎິໂຕ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓຎ຺ຈ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.
ສໍສຏ຺ຐວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໐໖. ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມວ ສມໂຖ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຘິກຣເຓນ ວິນາ ສມຖາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ເຫວນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ…ເປ… ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.
ສມຖາຘິກຣຓວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໐໙-໓໑໐. ສມຖາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາ. ສິຍາ ສມຖາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິອາທິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຖາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຘິກຣຓາ ວາ ປນ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ສມ຺ມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ສຕິວິນຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ຕສ຺ສາ ອນຸປກາຣຕ຺ຕາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.
໓໑໑. ‘‘ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ວິວາທາຘິກຣເຓນ ສມ຺ມຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ນ ເກນຈິ ສມ຺ມຕີ’’ຕິ ຫິ ອວສາເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ສຍໍ ສມເຖນ ວາ ອຘິກຣເຓນ ວາ ສເມຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ.
໓໑໓. ວິວາທາຘິກຣຓໍ…ເປ… ກິຈ຺ຈາຘິກຣເຓນ ສມ຺ມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ …ເປ… ປຐມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣເຓນ ສມ຺ມຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ສມຸຏ຺ຐາປນວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໑໔. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ນ ກຕມໍ ອຘິກຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ‘‘ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນວ ກິຎ຺ຈິ ອຘິກຣຓໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຠຊຕິວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໑໘-໙. ກຕມໍ ອຘິກຣຓໍ ປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ກຕມາຘິກຣຓປຣິຍາປນ຺ນໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຠຊຕີຕິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນວິວາທໍ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຠຊຕິ. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ເວ ສມເຖ ຠຊຕີຕິ ‘‘ມໍ ວູປສເມຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ວທນ຺ຕໍ ວິຍ ຠຊຕິ. ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ຕໍ ວູປສເມສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕຫິ ວິຍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ.
ຂນ຺ຘກປຸຈ຺ຉາວາໂຣ
ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາວຓ຺ຓນາ
໓໒໐. ນິທາເນນ ຈ ນິທ຺ເທເສນ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິທາເນນາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເທສສງ຺ຂາເຕນ ນິທາເນນ. ນິທ຺ເທເສນາຕິ ປຸຄ຺ຄລາທິນິທ຺ເທເສນ. ອຸຠເຍນປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຂນ຺ຘກໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປສມ຺ປທກ຺ຂນ຺ຘເກ. ອຸຕ຺ຕມານິ ປທານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໙໙, ໑໒໔) ນເຍນ ອຸຕ຺ຕມປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຈມ຺ມສໍຍຸຕ຺ເຕຕິ ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ.
ເອກຸຕ຺ຕຣິກນໂຍ
ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໑. ມູລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອາປນ຺ນາ. ‘‘ອຄ຺ຆວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາສຸ ສພ຺ພຈິຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນວເສນ ອຄ຺ຆສໂມຘານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ປຸນປິ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຈິຕ຺ເຕນ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຍ ວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ອສຈ຺ຈາປເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາເທ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວິພ຺ຠມຖາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສເຈ ນ ວິພ຺ຠມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຎ຺ຈທສສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈທສຘມ຺ເມສຸ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ຠພ຺ພຕາຍ ຠພ຺ພາປຕ຺ຕິກາ.
ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໒. ທຸເກສຸ ນິທຫເນຕິ ອາຕເປ ອຕິຈິຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິທຫເນ. ວຕ຺ຖຸສຠາຄໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເທເສນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ເທເສນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຣມຊນປເທ ຊາຕໍ ໂຣມກໍ. ປກ຺ກາລກນ຺ຕິ ຍວກ຺ຂາຣໍ. ອນຸຎ຺ຎາຕໂລຓຕ຺ຕາ ໂລຓານິປິ ທຸເກສຸ ວຸຕ຺ຕານິ.
ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໓. ຕິເກສຸ ວຈີສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກາຍກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາເຍນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ມຸຂາລມ຺ພຣກຣຓາທິເຠໂທຕິ ມຸຂເຠຣິວາທນາທິປ຺ປເຠໂທ. ຍສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກເມ ກາຍສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ. ອຸປຆາເຕຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ນ ອາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ມາ ວິຫາຣາ ປຣມ຺ປິ ມາ ນິກ຺ຂມ, ວິນຍຘຣານໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອກຸສລານິ ເຈວ ມູລານິ ຈາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ເອກນ຺ຕາກຸສລຠາວໂຕ ອກຸສລານິ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນໂຕ ມູລານິ, ນ ອກຸສລຠາວສາຘນໂຕ. ນ ຫິ ມູລໂຕ ອກຸສລານໍ ອກຸສລຠາໂວ, ກຸສລາທີນໍ ວາ ກຸສລາທິຠາໂວ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕທ຺ວຍໂມຫສ຺ສ ອກຸສລຠາໂວ ນ ສິຍາ.
ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານີຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໂຕ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອສມ຺ມາປວຕ຺ຕິຕານິ. ວິຣູປານີຕິ ພີຠຈ຺ຉານິ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐຣູປຕ຺ຕາ. ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານີຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ເວປິ ເຈເຕ ຕິກາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກມ຺ມປເຖຫິ ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ຕາວ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຍິທໍ ທ຺ວາຣທ຺ວເຍ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອວີຕິກ຺ກໂມວ ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ອຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຖາ.
ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ປນ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ສນາມາປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –
‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;
ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ກາມາວຈຣກຸສລ ທ຺ວາຣກຖາ, ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ);
ຕຖາ ຈຕສ຺ໂສ ມຸສາວາທາທິເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣປິ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ມໂນກມ຺ມຠູຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍວຈີກມ຺ມຠູຕາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕໍຕໍປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກາຍິກສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ກາເຍນ ປນ ສິກ຺ຂາປທານໍ ສມາທິຍມາເນ ສີລສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ວາຈສິກສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອນຠິຊ຺ຌາ ອພ຺ຍາປາໂທ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມປຖກຖາ.
ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໔. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ອນຣິຍໂວຫາຣາຕິ ອນຣິຍານໍ ລາມການໍ ໂວຫາຣາ ສໍໂວຫາຣາ ອຠິລາປວາຈາ. ອຣິຍໂວຫາຣາຕິ ອຣິຍານໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ໂວຫາຣາ. ທິຏ຺ຐວາທິຕາຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍວາທິຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຕໍສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ປຐມກປ຺ປິເກສຸ ປຐມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວເສນາ’’ຕິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປຊຫຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວໂຕ ປຸຣິມສງ຺ຂາຕໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ຊຫຕິ. ສຕໍ ຕິໍສຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ຕິໍສາຘິການິ ສຕໍ ສິກ຺ຂາປທານິ.
ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສູຕິ ສາຘາຣເຓສຸເຍວ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ. ປຐໂມ ປຎ຺ໂຫຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ວຕ຺ຖຸນານຕ຺ຕຕາ, ໂນ ອາປຕ຺ຕິນານຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄຕາ, ໂນ ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາ’’ຕິ ອຍໍ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ນາມ.
ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ມິໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ສ, ອນາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕາຠາສາຕິ ມຕິຍາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠາສນໂຕ ອສມ຺ຜປ຺ປລາປວາຈາ ອິຘ ‘‘ມນ຺ຕາຠາສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.
ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍາປິ ອຠິວາທນາຣຫາ ໂນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອວເສສານໍ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ, ຕສ຺ມາ ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍາປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາ, ຍຖານິສິນ຺ນາຫິເຍວ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິວາທນາຣຫາ. ອາທິໂຕ ນິສິນ຺ນາສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມາ ອຎ຺ຎາ ວຸຑ຺ຒຕຣາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຕຣໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຕາຫິ ອຏ຺ຐຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາຣຫາ. ຍາ ປນ ອຏ຺ຐຫິປິ ນວກຕຣາ, ສາ ສເຈປິ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາ ໂຫຕິ, ອາຄຕປຏິປາຏິຍາວ ນິສີທິຕຸໍ ລຠຕິ.
ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມຊນປເທສຸ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິນຍາຕິສາຣທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຫິ ‘‘ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ນາມ. ອິຘ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໕. ປຎ຺ຈເກສຸ ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໙໔-໒໙໗) ວຈນໂຕ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓໂຠຊນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຠຊນນ຺ຕິ ‘‘ຄິລານສມໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ. ອວິກປ຺ປນາຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ອວິກປ຺ປນາ.
ອຍສໂຕ ວາ ຄຣຫໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣມ຺ມຸຂາ ອຄຸຓວຈນໍ ອຍໂສ. ສມ຺ມຸຂາ ຄຣຫາ. ວິຍສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ, ຫິຕສຸຂໍ ຂິປຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ໂຈຣໂຣຄຠຍາທີຫິ ຎາຕິວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຄານໍ ພ຺ຍສນໍ ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ຣາຊໂຈຣາທິວເສນ ໂຠຄວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣໂຄ ເອວ ພ຺ຍສນໍ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ. ໂຣໂຄ ຫິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ພ຺ຍສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ. ສີລສ຺ສ ພ຺ຍສນໍ ສີລພ຺ຍສນໍ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ວິນາສຍມານາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທິຏ຺ຐິເຍວ ພ຺ຍສນໍ ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນໍ. ຎາຕິສມ຺ປທາຕິ ຎາຕີນໍ ສມ຺ປທາ ປາຣິປູຣິ ພຫຸຠາໂວ. ໂຠຄສມ຺ປທາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາໂຣຄ຺ຍສ຺ສ ສມ຺ປທາ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາ. ປາຣິປູຣິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອໂຣຄຕາ. ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ວຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ກາຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣີຕິອາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີຕິ ທີເປຕິ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາຕິ ເນວ ສມາທານໍ ຊານາຕິ, ນ ອານິສໍສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາເຓເນວ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ. ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ເມ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ‘ອຍໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ’ຕິ ຈຕຸປ຺ປຈ຺ຈຍສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ລຊ຺ຊີ ປວິວິຕ຺ໂຕ’ຕິອາທີຫິ ຈ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ຠາເວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ຕາຍ ເອວ ອິຈ຺ຉາຍ ອຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຎ຺ຎວາເສນ ປຈ຺ຈຍລາຠໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ’’ຕິ. ອຸມ຺ມາທວເສນ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ນາມ ພຸທ຺ເຘຫິ ພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ຈ ວຓ຺ຓິຕໍ ປສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ.
ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຉກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໖. ຉກ຺ເກສຸ ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຉກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສຕ຺ຕກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໗. ສຕ຺ຕເກສຸ ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕານິເຍວ ສຕ຺ຕກວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕຈຸທ຺ທສປຣມານິ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕການໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.
ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍເຍວ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໖) ອຠິເຈໂຕຕິ ປາກຕິກກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຸນ຺ທຣຕາຍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠິເຈຕສິ ຊາຕານິ ອາຠິເຈຕສິການິ, ອຠິເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕານີຕິ ວາ ອາຠິເຈຕສິການິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂວິຫາຣຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕານິ ຫິ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຌາຍິໂນ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນິກາມລາຠີຕິ ນິກາເມນ ລາຠີ, ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວເສນ ລາຠີ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກສິຣລາຠີຕິ ອກສິຣານໍ ລາຠີ ວິປຸລານໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ລາຠີເຍວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ສກ຺ໂກຕິ ຕຖາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ປນ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ອກິຈ຺ເຉເນວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ກາລມານນາຬິກຍນ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ.
ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສານໍ ຂຍາ. ອນາສວນ຺ຕິ ອາສວວິຣຫິຕໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈໂຕ-ວຈເນນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ປຎ຺ຎາ-ວຈເນນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສມາຘິ ຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ໂຍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ, ຕທສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໒໐). ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ, ຕທສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໖). ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໒). ອປິເຈຕ຺ຖ ສມຖຜລໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຜລໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕມຍຎາຓາທິນາ ວິຍ ປຣປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ນຍຄ຺ຄາຫຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣໂຕໂຆສານຸຄຕຠາວນາຘິຄມຠູຕາຍ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ນ ສຍມ຺ຠູຎາຓຠູຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.
ສຕ຺ຕກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຏ຺ຐກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໘. ອຏ຺ຐເກສຸ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ –
‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ, ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສາມ, ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໔໕໓) –
ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ. ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິອກຣຓໍ ອາທີນໂວ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ, ກຣຓໍ ອານິສໍໂສ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ທຸຕິຍອຏ຺ຐເກປິ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ –
‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ຊານາຕິ ‘ອິເມ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ລຊ຺ຊິໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ສິກ຺ຂາກາມາ, ນາລໍ ມມໍ ວາ ກາຣຓາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ກາຣຓາ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຠຍາ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ສເຈ ມໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປເຣສມ຺ປິ ສທ຺ຘາຍ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໔໕໓) –
ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫີຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓາມີ’ຕິ, ຠຓິຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’ນ຺ຕິ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໐) ເອວມາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ.
ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໂຕ. ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນຎ຺ຈ ທິວາວິກາລໂຠຊນຎ຺ຈ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕຕິ ກປ຺ປິຍມຎ຺ເຈ ວາ ສຸຘາທິປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍໍ ວາ ຕິຓປຓ຺ຓປລາລາທີນິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກເຕ ສນ຺ຖເຕ ວາ ສເຍຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄີກມາຫຸໂປສຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ອສມາຈຣນ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ຖອຸໂປສຖໍ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.
‘‘ອກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກ’’ນ຺ຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ອນຕິຣິຕ຺ຕາ ນາມ. ສປ຺ປິອາທິ ອຏ຺ຐເມ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ປຸຣິມານິ ອຏ຺ຐ ເອກໍ ອຏ຺ຐກໍ, ຕໂຕ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ເສເສສຸປິ ເອເກກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎານິປິ ອຏ຺ຐການິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອຏ຺ຐກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນວກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໒໙. ນວເກສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໔໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໙) ອາຆາຕກາຣຓານິ. ອາຆາຕປຏິວິນຍານີຕິ ອາຆາຕສ຺ສ ປຏິວິນຍກາຣຓານິ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ‘‘ຕໍ ອນຕ຺ຖຈຣຓໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ ເກນ ກາຣເຓນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ‘‘ປໂຣ ນາມ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຆາຕໍ ປຏິວິໂນເທຕິ. ອຖ ວາ ສຈາຫໍ ປຏິກ຺ໂກປໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ຕໍ ໂກປກຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ, ເກນ ກາຣເຓນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມສ຺ສກາ ຫິ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ທຸກ຺ຂິຕາ ສຸຂິຕາ ວາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເກວລໍ ຕສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຕໍ ໂກປກຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ພສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ. ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຍທິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຍໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ອິຕ຺ຕຣກາລາ ຂຓິກາ, ກສ຺ສ ໂກ ກຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກຸໂຕ ລາຠາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຖ ໂກປໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ເມ ໂກປກຣເຓ ກຸໂຕ ລາຠາ, ລາຠາ ນາມ ເກ ສິຍຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.
ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໓; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໓) ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາ ເອສນຕຓ຺ຫາ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ຈ. ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຊປຖສງ຺ກຸປຖາທີນິ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ເອສຕິ ຄເວສຕິ, ອຍໍ ເອສນຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຍາ ເຕສຸ ເອສິເຕສຸ ຄເວສິເຕສຸ ປຏິລທ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາ, ອຍໍ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ນາມ. ອິຘ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຣິເຍສນາຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນາ. ສາ ຫິ ເອສນຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ລາໂຠຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠ. ໂສ ຫິ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ຎາຓຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຎຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໒໓) ອຍໍ ຎາຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ທ຺ເວ ວິນິຈ຺ຉຍາ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐໒) ເອວໍ ອາຄຕານິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໘) ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອິຘ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກເຍວ ອາຄໂຕ. ລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ວິຕກ຺ເກນ ວິນິຈ຺ຉິນາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຣູປາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ.
ຉນ຺ທຣາໂຄຕິ ເອວໍ ອກຸສລວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ກິເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ ຈ ພລວຣາໂຄ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ, ມມ’’ນ຺ຕິ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓໍ. ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫນຕາ. ເຕເນວສ຺ສ ໂປຣາຓາ ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ເຫວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕູຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອາຣກ຺ໂຂຕິ ທ຺ວາຣປິທຫນມຎ຺ຊູສາໂຄປນາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓໍ. ອຘິ ກໂຣຕີຕິ ອຘິກຣຓໍ, ກາຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ອາຣກ຺ຂເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຓ຺ຑາທານາທີສຸ ປຣນິເສຘນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ. ເອກໂຕຘາຣາທິໂນ ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາທານໍ ສຕ຺ຖາທານໍ. ກລໂຫຕິ ກາຍກລໂຫປິ ວາຈາກລໂຫປິ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ວິໂຣໂຘ ວິຄ຺ຄໂຫ, ປຈ຺ຉິໂມ ປຈ຺ຉິໂມ ວິວາໂທ. ຕຸວໍ ຕຸວນ຺ຕິ ອຄາຣວວເສນ ‘‘ຕຸວໍ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ.
ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີຕິ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ
ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານໍ ວາ ປຈ຺ຉາວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ອວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານໍ ປນ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ກຏວເສນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໕໐) ນເຍນ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ເວ ນວການິ ທຸກ຺ກຏວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ.
ນວກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທສກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໓໐. ທສເກສຸ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໙໔, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐) ເອວມາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທິວເສນາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໙) ເອວມາຄຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.
ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຣິໂຍສານາຕິ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາສຕິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໐) ເອວມາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາຎາຓນ຺ຕິ ປາປກິຣິຍາສຸ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາວເສນ ປາປກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸກຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫ. ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ‘‘ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຄຕິຄຕໍ, ນ ຈ ສຣິຕສາຣິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໐໔) ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສ ຠຣິຍາໂຍ.
ທສກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ເອກາທສກວາຣວຓ຺ຓນາ
໓໓໑. ເອກາທສເກສຸ ນ ໂວທາຍນ຺ຕີຕິ ນ ປກາສນ຺ຕິ. ສຸຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາຍ ກຕາຍາຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກາເລ ສຸເຂນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາຍ. ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣຫິ ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ຕິຕາຍ.