໑໑. ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ສງ຺ຄີຕິນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໓໗. ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ປາວາຍ ກຸສິນາຣນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໑) ປາວານຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຸສິນາຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ມຫາຈາຏິປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜໍ ອາຄນ຺ຕຸກທຓ຺ຑເກ ຐເປຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອທ຺ທສໍ ໂຂຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອທ຺ທສໍ. ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນໍ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ນິສິນ຺ນໂກວ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ມຓິຈມ຺ມໍ ວິຍ ທສພລທຕ຺ຕິຍໍ ເມຆວຓ຺ຓປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ກເຕນ ຄາຣເວນ ອາຊີວກສ຺ສ ອຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອປາວຸໂສ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຊານາສີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ປນ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຊານນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ ອຊານນ຺ໂຕຕິ? ອາວຊ຺ຊນປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຂີຓາສວານໍ ຊານນໍ. ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ປເນສ ອຊານນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉີຕິ ເອເກ. ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານເລຓມຓ຺ຑປາທີສຸ ນິຈ຺ຈໍ ສມາປຕ຺ຕິຜເລເນວ ຍາເປຕິ. ກຸລສນ຺ຕກມ຺ປິ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕວ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຫາຊນານຸຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເຍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ວາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສມາປຕ຺ຕິພຫຸລຕາຍ ນ ຊານິ. ອິຕິ ອຊານນ຺ໂຕວ ປຸຈ຺ຉີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຊານນກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ອຠິລກ຺ຂິຕໍ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອໂຫສິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນາທີຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ປຣິສາຍ ເກຫິຈິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເກຫິຈິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຍຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເຕປິ ປສ຺ສິຕຸກາມາວ. ເຍຫິປິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເຕປິ ປສ຺ສິຕຸກາມາວ. ຕຕ຺ຖ ເຍຫິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເຕ ອຠິທສ຺ສນກາມຕາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຈີວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເອກວຕ຺ຖາ ວາ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ວາ ອຸຣານິ ປຏິປິສນ຺ຕາ ປໂຣທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ມຫາກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕປໍສຸກູລິກາ ສຍມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວິຍ ປໂຣທນ຺ຕິ, ເຕ ກິໍ ອມ຺ເຫ ສມສ຺ສາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ໂທສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ສຸຎ຺ຎໍ ມຫາຣຎ຺ຎໍ, ອິຘ ຍຖາ ຕຖາ ໂຣທນ຺ເຕສຸ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ປຸຣິມຕຣໍ ສຸຕ຺ວາ ນາມ ໂສໂກປິ ຕນຸໂກ ໂຫຕີຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕຸປ຺ປາທລາຠຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ໂຕວ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອຊ຺ຊ ທິວສໂຕ ປຏິໂລມໂຕ ສຕ຺ຕເມ ອຫນິ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຕໂຕ ເມ ອິທນ຺ຕິ ຕໂຕ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຏ຺ຐານໂຕ. ອວີຕຣາຄາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ເຈວ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນ ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ໂທມນສ຺ສໍ ອປ຺ປຫີນໍ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ຕິ, ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນປາຕໍ ປປຕນ຺ຕີຕິ ຉິນ຺ນານໍ ປາໂຕ ວິຍ ຉິນ຺ນປາໂຕ, ຕໍ ຉິນ຺ນປາຕໍ, ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສຍໍ, ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຍໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ປຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອຠິມຸຂຠາເວນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປຕິຕາ, ຕໂຕ ກຕິປຍຣຕນຏ຺ຐານໍ ວຏ຺ຏນວເສເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາປຕິຕເມວ ຐານໍ ວຏ຺ຏນວເສນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ປຕິຕາ, ຕໂຕ ນິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຕິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣຠາຄໍ ວຏ຺ຏມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ປຸຣໂຕ ວຏ຺ຏນໍ ອາວຏ຺ຏນໍ, ປສ຺ສໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ວຏ຺ຏນໍ ວິວຏ຺ຏນໍ. ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ສກິໍ ປຸຣໂຕ ສກິໍ ປຈ຺ຉໂຕ ສກິໍ ວາມໂຕ ສກິໍ ທກ຺ຂິຓໂຕ ສມ຺ປຣິວຏ຺ຏມານາປິ ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວີຕຣາຄາຕິ ປຫີນໂທມນສ຺ສາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ສິລາຖມ຺ຠສທິສາ ອນາຄາມິຂີຓາສວາ. ກາມຎ຺ຫິ ໂທມນສ຺ເສ ອສຕິປິ ເອກຈ຺ໂຈ ຣາໂຄ ໂຫຕິເຍວ, ຣາເຄ ປນ ອສຕິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວເຍວ. ຕເທກຏ຺ຐຠາວໂຕ ຫິ ຣາຄປ຺ປຫາເນນ ປຫີນໂທມນສ຺ສາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຂີຓາສວາ ເອວ.

ສພ຺ເພເຫວ ປິເຍຫີຕິອາທີສຸ ປິຍາຍິຕພ຺ພໂຕ ປິເຍຫິ ມນວຑ຺ຒນໂຕ ມນາເປຫິ ມາຕາປິຕາຠາຕາຠຄິນີອາທິເກຫິ. ນານາຠາໂວຕິ ຊາຕິຍາ ນານາຠາໂວ, ຊາຕິອນຸຣູປຄມເນນ ວິສຸໍ ຠາໂວ, ອສມ຺ພທ຺ຘຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນາຠາໂວຕິ ມຣເຓນ ວິນາຠາໂວ, ຈຸຕິຍາ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ອປຸນປວຕ຺ຕນໂຕ ວິປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາຠາໂວຕິ ຠເວນ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ຠວນ຺ຕຣຄ຺ຄຫເຓນ ‘‘ກາມາວຈຣສຕ຺ໂຕ ຣູປາວຈໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ມນຸສ຺ໂສ ເທໂວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຸຣິມາກາຣໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ. ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ກຸໂຕ ກຸຫິໍ ກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ເຕ ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ…ເປ… ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ສກ຺ກາ ເອວ ຕາທິສສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພເຫວ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາປິ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ເທໂວໂຣຫຓໍ ກຕ຺ວາປິ ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສປິ ສຣີຣໍ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ໂຣທນ຺ເຕນປິ ກນ຺ທນ຺ເຕນປິ ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ກາຣຓໍ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນາວຸໂສ, ສມເຍນ ສຸຠທ຺ໂທ ນາມ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິທານວຓ຺ຓນາຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ) ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສງ຺ຄີຕິນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກສິກ຺ຂາປທກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໔໑. ສມູຫເນຍ຺ຍາຕິ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສມູຫນຕຸ, ຍທິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສມູຫເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ສມູຫນຖາ’’ຕິ ເອກໍເສເນວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວິກປ຺ປວຈເນເນວ ຠຄວາ ຐເປສີຕິ? ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ຎາຓພລສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ສມູຫນຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ກສ຺ສໂປ ນ ສມູຫນິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິກປ຺ເປເນວ ຐເປສິ. ຍທິ ອສມູຫນນໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕເທວ ຈ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ ສມູຫນຕູ’’ຕິ ອໂວຈາຕິ? ຕຖາຣູປປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ. ສນ຺ຕິ ຫິ ເກຈິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕຖາ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ຠຄວຕິ ວິຆາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໍ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ຕຖາ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ວິຆາໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອມ຺ຫາກເມວາຍໍ ໂທໂສ, ຍໂຕ ອມ຺ເຫສຸເຍວ ເກຈິ ສມູຫນນໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ເກຈິ ‘‘ສກລສ຺ສ ປນ ສາສນສ຺ສ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຕ຺ຖາຣາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ວິຍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ‘‘ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ສມູຫນຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສມູຫນິໍສຸ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍປິ ຣກ຺ຂິໍສຸເຍວາຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາສນສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎປິ ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຕມໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທກໍ, ກຕມໍ ອນຸຂຸທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ສມູຫນຊ຺ຌາສຍສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ເຕເນວ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການີ’’ຕິອາທິມາຫໍສຸ. ເອວຎ຺ຫິ ວທນ຺ເຕຫິ ‘‘ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ອິເມ ນາມາ’’ຕິ ອວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

໔໔໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ກຕມໍ ອນຸຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘ທຸກ຺ກຏໍ ມຫາຣາຊ, ຂຸທ຺ທກໍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອນຸຂຸທ຺ທກ’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໒.໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຄເສນຕ຺ເຖໂຣ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກໍ ຊານິ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘ສຸຓາຕຸ ເມ ອາວຸໂສ’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວສີ’’ຕິ, ນ ຕໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນາຄເສນຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ປເຣສໍ ວາທປໂຖປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກມຫາເຖເຣຫິ ຄຫິຕໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອນ຺ຕິມໂກຏ຺ຐາສເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ມິລິນ຺ທຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປສິ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ປນ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອສມູຫນິຕຸກາມຕາຍ ຕຖາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວສິ.

ຕຕ຺ຖ ຄິຫິຄຕານີຕິ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄິຫີສຸ ຄຕານິ, ເຕຫິ ຎາຕານິ ຄິຫິຄຕານີຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘູມກາໂລ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘູມກາລິກໍ ຈິຕກຘູມວູປສມໂຕ ປຣໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໓໖; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໗.໒໓) ນວໍ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ນາມ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ. ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ປນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ ວິຍ. ນວໍ ປນ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ອພນ຺ຘນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ອສມູຫນນ຺ຕາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ອຸປເສໂນ ວິຍ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ຈ.

໔໔໓. ຠຄວຕາ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນຕິ ເວສາລິໍ ນິສ຺ສາຍ ຈາປາເລ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ –

‘‘ຣມຓີຍາ, ອານນ຺ທ, ເວສາລີ, ຣມຓີຍໍ ອຸເທນເຈຕິຍໍ, ຣມຓີຍໍ ໂຄຕມກເຈຕິຍໍ, ຣມຓີຍໍ ສຕ຺ຕມ຺ພເຈຕິຍໍ, ຣມຓີຍໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕເຈຕິຍໍ, ຣມຓີຍໍ ສາຣນ຺ທທເຈຕິຍໍ, ຣມຓີຍໍ ຈາປາລເຈຕິຍໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໖໖) –

ເອວໍ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນ.

ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ມາເຣນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ. ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ມາໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ, ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎາວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສສິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິ.

ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກສິກ຺ຂາປທກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໔໕. ອຸຊ຺ຊວນິກາຍາຕິ ປຏິໂສຕຄາມິນິຍາ. ຣໂຊຫຣຓນ຺ຕິ ຣໂຊປຸຎ຺ຉນີ. ນ ກຸລວໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ນິຣຕ຺ຖກວິນາສນໍ ນ ຄເມນ຺ຕິ. ກຸຈ຺ຉິໂຕ ລໂວ ກຸລໂວ, ອນຍວິນາໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄີຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສງ຺ຄີຕິຍາ ວິນຍປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ‘‘ວິນຍສງ຺ຄີຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍປ຺ປຘານາ ສງ຺ຄີຕິ ວິນຍສງ຺ຄີຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.