໑໐. ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘເກ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕີຕິ ປຐມຄມເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄຕມີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ນາມກຣຓທິວເສ ປນສ຺ສາ ລທ຺ຘສກ຺ກາຣາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຘີຕຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຸຠຍຖາປິ ມຫຕີເຍວສ຺ສາ ປຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ປຸຕ຺ຕປຊາຍ ເຈວ ຘີຕຸປຊາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຕາຍ ‘‘ມຫາປຊາປຕີ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ, ອິຘ ປນ ໂຄຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຄວາ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມເມວ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ. ຈຸມ຺ພຏກກລເຫ ປນ ອຸຠຍນຄຣວາສິເກສຸ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຣາຊາໂນ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໔໑ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ຣາຊາໂນ ປສີທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕ ທາຣເກ ອທໍສຸ. ຕານິ ປຎ຺ຈ ກຸມາຣສຕານິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ປຊາປຕິໂຍ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ອນຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອນຠິຣຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ກຸຓາລທຫໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຓາລກາເລ ນິສິນ຺ນປຸພ຺ເພ ປາສາຓຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຸຓາລຊາຕກກຖາຍ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ເຕສໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ປຸນ ມຫາວນໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ. ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕຊານນຕ຺ຖໍ ປຸນປິ ປຊາປຕິໂຍ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ເຕ ‘‘ອຠພ຺ພາ ມຍໍ ຆຣາວາສສ຺ສາ’’ຕິ ປຏິສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຕາ ‘‘ນ ທານິ ອມ຺ຫາກໍ ປຣຆຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕາປິ ມຫາປຊາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫາປຊາປຕິ ຈ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມີຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ປກ຺ກາມີຕິ ປຸນ ກປິລປຸຣເມວ ປາວິສິ.

ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາຕິ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຍຖາຊ຺ຌາສເຍນ ວິຫຣິຕ຺ວາ. ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ມຫາຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ອໂນປເມນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ອຕຸຣິຕຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕນິເວສນສ຺ມິໍເຍວ ທສພລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາປິ ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍເຍວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາຫິປິ ຕາຫິ ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິໍ. ປກ຺ກາມີຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິ. ຄມນາຠິນີຫຣຓກາເລ ປນສ຺ສາ ‘‘ສຸກຸມາຣາ ຣາຊິຕ຺ຖິໂຍ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສາກິຍໂກລິຍຣາຊາໂນ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐາປຍິໍສຸ, ຕາ ປນ ‘‘ຍາເນ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຫິ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ກໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກປຓ຺ຓາສໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປທສາວ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຣາຊາໂນປິ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫາເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ສກຏານິ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ເປສຍິໍສຸ. ສູເນຫິ ປາເທຫີຕິ ຕາສຎ຺ຫິ ສຸຂຸມາລຕ຺ຕາ ປາເທສຸ ເອໂກ ໂຜໂຏ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເອໂກ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຸໂຠ ປາທາ ກຏກຏ຺ຐິສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສູເນຫິ ປາເທຫີ’’ຕິ. ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ. ກສ຺ມາ ປເນວໍ ຐິຕາຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສາ ອໂຫສິ ‘‘ອຫໍ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ສຍເມວ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ເອວໍ ຄຫິຕຠາໂວ ຈ ປນ ເມ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ຊາໂຕ, ສເຈ ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ສເຈ ນານຸຊານິສ຺ສຕິ, ມຫຕີ ຄຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ໂຄຕມີຕິ ກິໍ ນຸ ຣາຊກຸລານໍ ວິປຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເກນ ນຸ ຕ຺ວໍ ກາຣເຓນ ເອວໍ ວິວຓ຺ຓຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ສູເນຫິ ປາເທຫິ…ເປ… ຐິຕາຕິ.

ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນ. ອາປາທິກາຕິ ສໍວຑ຺ຒິກາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ຫຕ຺ຖປາທກິຈ຺ຈໍ ອສາເຘນ຺ເຕສຸ ຫຕ຺ເຖ ຈ ປາເທ ຈ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປສິກາຕິ ທິວສສ຺ສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ນຫາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປາເຍຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ໂປເສສິ. ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສີຕິ ນນ຺ທກຸມາໂຣ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕໂຕ ກຕິປາເຫເນວ ທຫຣຕໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ຊາເຕ ມຫາປຊາປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ຘາຕີນໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘາຕິກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຕ຺ຕໂນ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ເອວມາຫ. ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ‘‘ພຫຸກາຣາ’’ຕິອາທີຫິ ຕສ຺ສາ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໓. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ປຣິຕ຺ຕສທ຺ຘາ, ເອກາຍາຈິຕມຕ຺ເຕເຍວ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາຍ ນ ມມ ສາສນໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕຸກາມຕາຍ ‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວສ຺ສາ ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາວສ຺ສາຕິ ສາ ເອວ ອສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ອຸປສມ຺ປທາປິ ໂຫຕຸ.

ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມານາຕິມານໍ ອກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ອຠິວາທນໍ, ອາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນວເສນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ, ທສນເຂ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ, ອາສນປຎ຺ຎາປນພີຊນາທິກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາມີຈິກມ຺ມຎ຺ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສຕິ ຍຕ຺ຖ ວສນ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນາຣເຫ ຐາເນ ໂອວາທທາຍໂກ ອາຈຣິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ນາມ, ເອວຣູເປ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນ຺ວທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ອນຸໂປສຖິກໍ. ໂອວາທູປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນໍ. ທິຏ຺ເຐນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ເຐນ. ສຸເຕນາຕິ ໂສເຕນ ສຸເຕນ. ປຣິສງ຺ກາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສຸຕວເສນ ປຣິສງ຺ກິເຕນ. ຄຣຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຄຣຸກໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ. ປກ຺ຂມານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນູນານິ ປນ຺ນຣສ ທິວສານິ ມານຕ຺ຕໍ. ຉສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ວິກາລໂຠຊນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍາຕິ ເອກສິກ຺ຂມ຺ປິ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປູຣິຕສິກ຺ຂາຍ.

ນ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ນ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພຕິ ທສນ຺ນໍ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸນາ ນ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ, ຠຍຸປທໍສນາຍ ກາຍຈິ ປຣິຠາສາຍ ນ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ. ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖຕິ ໂອວາທານຸສາສນິຘມ຺ມກຖາສງ຺ຂາໂຕ ວຈນປໂຖ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂອວໂຏ ປິຫິໂຕ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ໂອວທິຕພ຺ໂພ ວາ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວຕ຺ຕໍ ປູຣຍິໍສູ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ປເວຓິວເສນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສູຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ ອນິວາຣິໂຕ, ຍຖາຣຸຈິຍາ ໂອວທນ຺ຕຸ ອນຸສາສນ຺ຕຸ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສາ ຄຣຸຘມ຺ມກຖາ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມ ປນ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ອາໂຣຈິຍມາເນ ສຸຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິຍາ ຕາວມຫນ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ຂເຓນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ອໂນຕຕ຺ຕທຫໂຕ ອາຫເຏນ ສີຕຸທກສ຺ສ ຆຏສເຕນ ມຕ຺ຖເກ ປຣິສິຕ຺ຕາ ວິຍ ວິຄຕປຣິຬາຫາ ອຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອາວິ ກໂຣນ຺ຕີ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ຕຕ຺ຖ ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ຍຸວາຕິ ໂຍພ຺ພຎ຺ຎຠາເວ ຐິໂຕ. ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກຕິ ອລງ຺ກາຣສຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ຕຣຸໂຓປິ ຍຸວາ ນ ໂຫຕິ ຍຖາ ອຕິຕຣຸໂຓ. ໂກຈິ ຍຸວາປິ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ນ ໂຫຕິ ຍຖາ ອຸປສນ຺ຕສຠາໂວ ອາລສິຍພ຺ຍສນາທີຫິ ວາ ອຠິຠູໂຕ, ອິຘ ປນ ທຫໂຣ ເຈວ ຍຸວາ ຈ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຸປ຺ປລາທີນິ ໂລກສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິໂຕ ປຣໍ ຍໍ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕເມວ.

ຕຕ຺ຖ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸເຍວ ວສ຺ສສເຕສຸ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ ກາຣຓນິທສ຺ສນໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທປ຺ປຕ຺ຕຂີຓາສວວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕຂີຓາສວຄ຺ຄຫເຓນ ຌານານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ນິຊ຺ຌານການໍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວວເສນ ວສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຂນ຺ຘກຠາຓການໍ ມເຕນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໖໑) ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ເຕຫິ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອຏ຺ຐາສິ, ຉຬຠິຎ຺ເຎຫິ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສເກຫິ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐) –

‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ຕາປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຕາປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອນາຄາມິໂນ ສກທາຄາມິໂນ ໂສຕາປນ຺ນາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ.

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໑໕໖) –

‘‘ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິໍສຸ, ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ, ຕໂຕ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປາປຸຓິໍສຸ. ອິທານິ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍມຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜລໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສກທາຄາມິຜລໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ເຈຕໍ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິວິຣຸທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠາຓການໍ ມຕເມວ ອາຈຣິເຍນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ.

ຕານິເຍວາຕິ ຕານິເຍວ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ. ປຣິຍຕ຺ຕິມູລກໍ ສາສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ປຏິເວໂຘ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ອຘິຄໂມ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ອຍຎ຺ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິ ອຘິຄມສ຺ສ, ອິຕິ ປຏິປຕ຺ຕິໂຕປິ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ປຏິເວຘກຣາ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ທີເປ ເອກວາຣໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນາໂຫສິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາປິ ກທາຈິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ກທາຈິ ອປ຺ປາ, ອິຕິ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ. ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ເຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຬາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ, ຕໂຕ ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ອາຈິກ຺ຂິ, ຕສ຺ສ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສມ຺ປາເທສິ, ເອວເມວ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ສາສນໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາປິ ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປາຬິຍາ ຖິຣາຍ ອຸທກໍ ນ ຐສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸທເກ ສຕິ ປທຸມາທີນິ ປຸປ຺ຜານິ ນ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວເມວ ມຫາຕຬາກສ຺ສ ຖິຣປາຬິສທິເສ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ສຕິ ມຫາຕຬາເກ ອຸທກສທິສາ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ສຕິ ມຫາຕຬາເກ ປທຸມາທີນິ ປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ.

ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐) ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສາຏ຺ຐກຖາ ປາຬິ. ຍາວ ສາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນາມ ໂຫຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ກລິຍຸຄຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ເຕສມ຺ປິ ອມຈ຺ຈາທໂຍ ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຣຏ຺ຐຊນປທວາສິໂນຕິ ເຕສໍ ອຘມ຺ມິກຕາຍ ນ ເທໂວ ສມ຺ມາ ວສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ສສ຺ສານິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ຕາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ສງ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ອຕ຺ຖວເສນ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປາຬິວເສເນວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປາຬິມ຺ປິ ສກລໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ປຣິຫາຍມານໍ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມເມວ ຫິ ມຫາປກຣຓໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິຫີເນ ຍມກໍ, ກຖາວຕ຺ຖຸ, ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຘາຕຸກຖາ, ວິຠງ຺ໂຄ, ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຐມໍ ເອກາທສກນິປາໂຕ…ເປ… ຕໂຕ ເອກກນິປາໂຕຕິ. ເອວໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ສຬາຍຕນວຄ຺ໂຄ, ຂນ຺ຘກວຄ຺ໂຄ, ນິທານວຄ຺ໂຄ, ສຄາຖາວຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສໂກ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສໂກ, ຕໂຕ ມູລປຓ຺ຓາສໂກຕິ. ເອວໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທີຆນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ປາຖິກວຄ຺ໂຄ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ມຫາວຄ຺ໂຄ, ຕໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ທີຆນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ປຣິຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ວິນຍປິຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ຊາຕກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ວິນຍປິຏກຎ຺ຫິ ລຊ຺ຊິໂນ ຘາເຣນ຺ຕິ, ລາຠກາມາ ປນ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ກຖິເຕປິ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຊາຕກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຊາຕກມ຺ປິ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຐມໍ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ປຸຓ຺ຓກຊາຕກໍ, ມຫານາຣທຊາຕກນ຺ຕິ ປຣິໂຍສາເນ ອປຓ຺ຓກຊາຕກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ວິນຍປິຏກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ.

ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຕມ຺ປິ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຣິວາໂຣ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ຂນ຺ຘໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ໂຄ, ມຫາວິຠງ຺ໂຄຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກມຕ຺ຕເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕທາປິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາວ ໂຫຕິ. ຍາວ ປນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາວ ໂຫຕິ. ຍທາ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ຣາຊາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກມ຺ຫິ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ກຖິຕໍ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ຊານນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ເອກວາຣໍ ຈຣາປິເຕ ນາມໍ ສຸຓນ຺ຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ອສຸຓນ຺ຕາປີ’’ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຣາຊປຸຣິສາ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ປຸນ ຣາຊກຸລໍ ປເວເສນ຺ຕິ, ຕທາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ.

ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍປິ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຫິ ກາເລ ຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ, ນິຄຓ຺ຐສມຓາ ວິຍ ອລາພຸປຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄພາຫາຍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາທາຍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ລິງ຺ຄໍ ອນນ຺ຕຣຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ກາເລ ອຄ຺ຄພາຫໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ສິກ຺ກາຍ ວາ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຈີວຣມ຺ປິ ຣຊນສາຣຸປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐຏ຺ຐິວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຣຊນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣຊນມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ທສຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ໂອວຏ຺ຏິກາວິຊ຺ຌນໍ ກປ຺ປມຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸນ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຸຠຍມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ທສາ ເຉຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ‘‘ໂກ ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ຄີວາຍໍ ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ເກເສສຸ ວາ ອລ຺ລີຍາເປນ຺ຕິ, ທາຣຠຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກສິຕ຺ວາ ວປິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕທາ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ໂຕ ຊໂນ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອເຕສມ຺ປິ ເທຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ທຸສ຺ສີເລສຸ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາປາຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐). ຕໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ນານາວິຘານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ປປຎ຺ໂຈ ເອສ, ກິໍ ອິມິນາ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຂິປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກິຣ ກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍນການໍ ເສຕວຕ຺ຖານິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈຣຓຈາຣິຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ. ເອວໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍປິ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕໍ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໔-໔໐໕. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ຍໍ ທິວສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ຕເທວາຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ທິວເສ. ອນຸຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຍ. ເອກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວຣໍ ຍາຈາມີຕິ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີເຍ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອິທານິ ກສ຺ມາ ວຣໍ ຍາຈຕີຕິ ເຈ? ປຣູປວາທວິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເກຈິ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ມຫາປຊາປຕິຍາ ປຐມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ນາໂຫສິ, ສາ ເຈ ວຣໍ ຍາເຈຍ຺ຍ, ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໔໐໖. ສຣາຄາຍາຕິ ສຣາຄຠາວາຍ ກາມຣາຄຠວຣາຄປຣິພ຺ຣູຫນາຍ. ສຎ຺ໂຎຄາຍາຕິ ວຏ຺ເຏ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖາຍ. ອາຈຍາຍາຕິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖາຍ. ມຫິຈ຺ຉຕາຍາຕິ ມຫິຈ຺ຉຠາວາຍ. ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຠາວາຍ. ສງ຺ຄຓິກາຍາຕິ ກິເລສສງ຺ຄຓຄຓສງ຺ຄຓວິຫາຣາຍ. ໂກສຊ຺ຊາຍາຕິ ກຸສີຕຠາວາຍ. ທຸພ຺ຠຣຕາຍາຕິ ທຸປ຺ໂປສຕາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ສກລວຏ຺ຏໂຕ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ວິສຎ຺ໂຎຄາຍາຕິ ກາມຣາຄາທີຫິ ວິສໍຍຸຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ອປຈຍາຍາຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອປຈຍຕ຺ຖາຍ, ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຍປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິວເສນ ສພ຺ພໂສ ອິຈ຺ຉາປຄມາຍ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ທ຺ວາທສວິຘສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຠາວາຍ. ປວິເວກາຍາຕິ ປວິວິຕ຺ຕຠາວາຍ ກາຍວິເວກາທິຕທງ຺ຄວິເວກາທິວິເວກສິທ຺ຘິຍາ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍາຕິ ກາຍິກສ຺ສ ເຈວ ເຈຕສິກສ຺ສ ຈ ວີຣິຍສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ສຸຠຣຕາຍາຕິ ສຸຂໂປສນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ໂຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ອຸຄ຺ຄຫຓຘາຣຓປຣິປຸຈ຺ຉາມນສິກາຣວເສນ ໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສຣາຄາທິຠາວປຣິວຊ຺ຊນສ຺ສ ກາຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຣາຄາທິຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອກໍສໂຕ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ ສມ຺ມເທວ ອປາຍາທີສຸ ອປຕນວເສນ ຘາຣຓໂຕ ກິເລສານໍ ວິນຍນໂຕ, ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂອວາທານຸສິຏ຺ຐິຠາວໂຕ ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອວພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຐມວາເຣນ ວຏ຺ຏໍ, ທຸຕິຍວາເຣນ ວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໔໐໙-໔໑໐. ວິມາເນຕ຺ວາຕິ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາໂຍປີຕິ ກມ຺ມາຣຫາປິ. ອາປຕ຺ຕິຄາມິນິໂຍປີຕິ ອາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນາໂຍປິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາເຣຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຕຖາກຣຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໔໑໓-໕. ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍຕິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ. ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກສ຺ສ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ນ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕິ. ວິເສສກນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຠງ຺ຄໍ.

໔໒໐. ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ສາມີຈິທສ຺ສນເມຕໍ, ນ ປນ ອນິມນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ.

໔໒໕. ຕໂຍ ນິສ຺ສເຍຕິ ເສນາສນນິສ຺ສຍໍ ອປເນຕ຺ວາ ອປເຣ ຕໂຍ ນິສ຺ສເຍ. ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນຎ຺ຫິ ສາ ນ ລຠຕິ.

໔໒໘. ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕີຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ.

໔໓໐. ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸເຍວ ທູໂຕ ຠິກ຺ຂຸທູໂຕ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ, ຠິກ຺ຂຸທູຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໓໑. ນ ສມ຺ມຕີຕິ ນປ຺ປໂຫຕິ. ນວກມ຺ມນ຺ຕິ ນວກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານິ ວສຕູ’’ຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກຠູມິທານໍ.

໔໓໒. ສນ຺ນິສິນ຺ນຄພ຺ຠາຕິ ປຕິຏ຺ຐິຕຄພ຺ຠາ.

໔໓໔. ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ລຠຕີຕິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນສງ຺ກນ຺ຕາຍ ອຠພ຺ພຠາວູປຄມນໂຕ ນ ລຠຕິ. ອິທໍ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກໂຕ ວາ ອຸຠໂຕ ວາ ອວສ຺ສເວ ສຕິປິ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.