໖. ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ວິຫາຣານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໔. ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ ເສນາສນໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວິຫາຣເສນາສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຏ. ໑.໒໙໖) ເສນາສນໍ ວິຫາຣເສນາສນໍ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ ໂອກາສເສນາສນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຎ຺ໂຈປິ ເສນາສນໍ, ປີຐມ຺ປິ ຠິສິປິ ພິມ຺ໂພຫນມ຺ປິ ວິຫາໂຣປິ ອຑ຺ຒໂຍໂຄປິ ປາສາໂທປິ ຫມ຺ມິຍມ຺ປິ ຄຸຫາປິ ອຏ຺ໂຏປິ ມາໂຬປິ ເລຓມ຺ປິ ເວຬຸຄຸມ຺ໂພປິ ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ປິ ມຓ຺ຑໂປປິ ເສນາສນໍ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໗) ວຈນໂຕ ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາຕິ ອິທໍ ວິຫາຣເສນາສນໍ ນາມ. ມຎ຺ໂຈ ປີຐໍ ຠິສິ ພິມ຺ໂພຫນນ຺ຕິ ອິທໍ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ ນາມ. ຈິມິລິກາ ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ອິທໍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ໂອກາສເສນາສນໍ ນາມ.

ຣຸກ຺ຂມູເລຕິອາທີສຸ ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ປພ຺ພໂຕ ນາມ ເສໂລ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸທກໂສຓ຺ຑີສຸ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາຍ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນາ ນານາທິສາສຸ ຂາຍມານາສຸ ສີເຕນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກນ຺ທເຣຕິ ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ເຕນ ທາຣິໂຕ ອຸທເກນ ຠິນ຺ໂນ ປພ຺ພຕປ຺ປເທໂສ ກນ຺ທຣໍ. ຍໍ ‘‘ນິຕມ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ນທີກຸຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາ ວາລິກາ ໂຫຕິ, ມຕ຺ຖເກ ມຓິວິຕານໍ ວິຍ ວນຄຫນໍ, ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສທິສໍ ອຸທກໍ ສນ຺ທຕິ, ເອວຣູປໍ ກນ຺ທຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕໍ ກຕ຺ວາ ວາລິກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຄິຣິຄຸຫາ ນາມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣາ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອຸມງ຺ຄສທິສໍ ມຫາວິວຣໍ.

‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ວິຠ. ໕໓໑) ຍຕ຺ຖ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຣຎ຺ຎກເສນາສນໍ ‘‘ວນປຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຊ຺ໂຌກາໂສ ນາມ ເກນຈິ ອຈ຺ຉນ຺ໂນ ປເທໂສ. ອາກງ຺ຂມານາ ປເນຕ຺ຖ ຈີວຣກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ. ປລາລປຸຎ຺ເຊຕິ ປລາລຣາສິມ຺ຫິ. ມຫາປລາລປຸຎ຺ຊໂຕ ຫິ ປລາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປພ຺ຠາຣເລຓສທິເສ ອາລເຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພາທີນມ຺ປິ ອຸປຣິ ປລາລໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈ ເລຓານີຕິ ປຎ຺ຈ ລີຍນຏ຺ຐານານິ. ນິລີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຕິ ເລຓານິ, ວິຫາຣາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຸປຓ຺ຓວງ຺ກເຄຫນ຺ຕິ ຄຣຸຬປກ຺ຂສຓ຺ຐາເນນ ກຕເຄຫໍ.

໒໙໕. ອນຸໂມທນຄາຖາສຸ ສີຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘອຸຕຸວິປຣິຓາມວສເອນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສີຕໍ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໍ, ຕສ຺ສ ວນທາຫາທີສຸ ວາ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ພາຘຕິ. ຍຖາ ຕທຸຠຍວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ພາຘນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ສີຕຸຓ຺ຫພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວາຬມິຄານີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິວາຬມິເຄ. ຄຸຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທີຆຊາຕິເກ. ມກເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຑໍສາທີນມ຺ປິ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສິສິເຣຕິ ສິສິຣກາລວເສນ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ຘລິກາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສິສິຣສມ຺ຜສ຺ເສ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍທາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິໂຍ.

ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ ອຸມ຺ມູລຠຎ຺ຊນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສຣຊອຣຊາທິເຠໂທ ວາໂຕ ເຈວ ຄິມ຺ຫປຣິຬາຫສມເຍສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສູຣິຍາຕໂປ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ປຏິພາຫີຍຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕຸໍ. ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ.

ວິຫາເຣຕິ ປຕິສ຺ສເຍ. ກາຣເຍຕິ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ຣມ຺ເມຕິ ມໂນຣເມ ນິວາສສຸເຂ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ກາເຣຕ຺ວາ ປນ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ນິວາເສຍ຺ຍ. ເຕ ນິວາເສນ຺ໂຕ ປນ ເຕສໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມໂຖ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມຜລານໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຎ຺ຈ ສທ຺ທຫເນນ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຸປກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ເຕ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາປນູທນໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍາຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ຊານິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ.

ໂສ ຈ ສພ຺ພທໂທ ໂຫຕີຕິ ອາວາສທານສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໔໒) ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ອາຄຕສ຺ສປິ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນຫາຍິຕ຺ວາ ປຕິສ຺ສເຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາເຍ ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວາຕາຕເປຫິ ກິລມຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວິສຠາຄສນ຺ຕຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ສຠາຄສນ຺ຕຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາເທ ກຓ຺ຏໂກ ວິຊ຺ຌຕິ, ຂາຓຸ ປຫຣຕິ, ສຣີສປາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈວ ໂຈຣຠຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ເພ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປີຕິສຸຂໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສຸຂຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫິທ຺ຘາວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ເສນາສນໍ ປວິສນກ຺ຂເຓ ມຎ຺ຈປີຐານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂິປສາໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາວາເສ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ຈ ສພ຺ພທໂທ ໂຫຕິ, ໂຍ ທທາຕິ ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໙໖. ອາວິຎ຺ຉນຈ຺ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ອງ຺ຄຸລິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ທ຺ວາຣພາຫໍ ຜຸສາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸນ຺ຕິ ກວາເຏເຍວ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປເວເສຕ຺ວາ ເຍນ ຣຊ຺ຊຸເກນ ກຑ຺ຒນ຺ຕາ ທ຺ວາຣໍ ຜຸສາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸກໍ. ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສເຈປິ ທີປິນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກຕາ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕິເຍ ເວທິກາສທິສນ຺ຕິ ວາຕປານພາຫາສຸ ເຈຕິເຍ ເວທິກາຍ ວິຍ ປຏ຺ຏິກາທີຫິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ. ຖມ຺ຠກວາຕປານໍ ນາມ ຕິຣິຍໍ ທາຣູນິ ອທຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ຐິເຕຫິ ເອວ ເວຓຸສລາກາທີຫິ ກຕໍ.

ວິຫາຣານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຎ຺ຈປີຐາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໗. ໂປຏກິຕູລນ຺ຕິ ເອຣກຕິຓຕູລໍ. ໂປຏກິຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕິຓຊາຕີນໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓຊາຕິການ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈວິຘໍ ອຸຓ຺ຓາທິຕູລມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ພິມ຺ໂພຫເນ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕູລປູຣິຕໍ ຠິສິໍ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ອປເຣ. ອຸປທຫນ຺ຕີຕິ ຐເປນ຺ຕິ. ສີສປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຄລວາຏກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພສີສໍ ອຸປທຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສີສປ຺ປມາຓໍ. ຕຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຣຕນໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕີສຸ ກຓ຺ເຓສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ມຸຏ຺ຐິຣຕນໍ ໂຫຕີຕິ ພິມ຺ໂພຫນສ຺ສ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ຕິຣິຍໂຕ ມຸຏ຺ຐິຣຕນປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ. ມສູຣເກຕິ ຈມ຺ມມຍຠິສິຍໍ. ຜຸສິຕານິ ທາຕຸນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກຣຓຕ຺ຖໍ ພິນ຺ທູນິ ທາຕຸໍ.

໒໙໘. ນ ນິພນ຺ຘຕີຕິ ອນິພນ຺ຘນີໂຍ, ນ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພາເຫຕ຺ວາຕິ ມຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ.

ອິຏ຺ຐກາຈຍາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໐. ຣຸກ຺ຂໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຣຸກ຺ຂທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາຕິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາ. ຕໍ ອາຫຣິມໍ ຠິຕ຺ຕິປາທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ກຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ມູເລນ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິປາທສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຂາຓຸເກຫິ ຠິຕ຺ຕິປາທໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຠໂຕ ກຸຏ຺ຏໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກຕປເທສສ຺ສາຕິ ຍຖາ ອນ຺ໂຕທ຺ວາຣສມີເປ ນິສິນ຺ເນຫິ ອຸຊຸກໍ ພຫິ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ ກຸຏ຺ຏໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຠິມຸເຂ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຕປເທສສ຺ສ. ສມນ຺ຕາ ປຣິຍາຄາໂຣຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອາວິທ຺ຘປມຸຂໍ. ອຸຄ຺ຆາຏນກິຏິກນ຺ຕິ ທຓ຺ເຑຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປນກປທຣກິຏິກໍ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໔. ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໔໒) ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ວາຓິຊ຺ຊກມ຺ມໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ກິຣ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຄິນິປຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ຣາຊຄເຫ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑໍ ສມຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຏສເຕຫິ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສຕິ. ໂສ ສເຈ ຠຓ຺ຑໍ ລຫຸກໍ ວິກ຺ກີຍຕິ, ວິກ຺ກິຓາຕິ. ໂນ ເຈ, ຠຄິນິຆເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຕທາປິ ເຕເນວ ກຣຓີເຍນ ອຄມາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐິເຕນ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ອາຄຕຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ເປສິຕໍ ປຓ຺ຓໍ ນ ສຸຓິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ອຸທ຺ຘນຂຓາປນທາຣຸຜາລນາທີນິ ກາເຣສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ‘‘ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຆຣທ຺ວາເຣປິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປຏິສນ຺ຖາຣມ຺ປິ ນ ພຫຸໍ ອລຕ຺ຖ. ‘‘ກິໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ກຸສລໍ ທາຣກຣູປານໍ, ນສິ ມຄ຺ເຄ ກິລນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕໂກວ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສີ’’ຕິອາທິ.

ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕ຺ວໍ ຄຫປຕິ ວເທສີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ມຸຂໂຕ ພຸທ຺ຘສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓໍ ປີຕິໍ ປຏິລຠຕິ, ສາ ຕສ຺ສ ສີເສ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍາວ ປາທປິຏ຺ຐິຍາ, ປາທປິຏ຺ຐິຍາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສີສາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຠໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ເຌ ໂອສຣຕິ, ມຊ຺ເຌ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸຠໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸໂຏ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕ຺ວໍ ຄຫປຕິ ວເທສີ’’ຕິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອກາໂລ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອິມໍ ກາລໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸນ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ທຸຣາສທາ ອາສີວິສສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ສິວຖິກາຍ ສມີເປ ວສຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ອິມາຍ ເວລາຍ ອິມິນາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ. ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຕິຍາ ນິປຊ຺ຊີຕິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ເອວ ສຕິຍາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕໍ ທິວສໍ ກິຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑສກເຏສຸ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ວາ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສາຍມາສມ຺ປິ ນ ອກາສິ. ສຕ຺ຕຠູມິກໍ ປນ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາລງ຺ກຕວຣສຍເນ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຏ຺ຐາສິ ປຠາຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ປຐມຍາເມ ຕາວ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ອຖສ຺ສ ພລວປ຺ປສາໂທ ອຸທປາທິ, ປີຕິອາໂລໂກ ອໂຫສິ, ສພ຺ພຕມໍ ວິຄຈ຺ຉິ, ທີປສຫສ຺ສຸຊ຺ຊລນໍ ວິຍ ຈນ຺ທຸຏ຺ຐານສູຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຈ ຊາຕໍ. ໂສ ‘‘ປມາທໍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ວຎ຺ຈິໂຕມ຺ຫິ, ສູຣິໂຍ ອຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສຕເລ ຐຕ຺ວາ ຈນ຺ທໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກວ ຍາໂມ ຄໂຕ, ອຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ມຊ຺ຌິມຍາມາວສາເນປິ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນປິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ປນ ພລວປຈ຺ຈູເສເຍວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສຕລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທ຺ວາຣາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຕຠູມິກທ຺ວາຣໍ ສຍເມວ ວິວຏໍ ອໂຫສິ, ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

໓໐໕. ອມນຸສ຺ສາຕິ ອຘິຄຕວິເສສາ ເທວຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຠາວິນິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ‘‘ອຍໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ‘ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອສທິສໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ອນາວຏທ຺ວາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຍຸຕ຺ຕມສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ. ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ຣາຊຄຫໍ ກິຣ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ, ອນ຺ໂຕນຄເຣ ນວ ໂກຏິໂຍ ພຫິນຄເຣ ນວາຕິ ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສນ຺ຕິ. ອເວລາຍ ມຕມນຸສ຺ເສ ພຫິ ນີຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຏ຺ຏາລເກ ຐຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາເຣ ຂິປນ຺ຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ນຄຣໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ອລ຺ລສຣີຣໍ ປາເທນ ອກ຺ກມິ, ອປຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ປຫຣິ, ມກ຺ຂິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປກິຣິໍສຸ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ນາສາປຸຏໍ ອຠິຫນິ, ພຸທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ຕນຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕ. ເຕນສ຺ສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິ ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຣໂຫສິ ປີຕິເວຄສ຺ສ ຕນຸຠາເວ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານໍ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສີຕິ ‘‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓກິງ຺ກິຓິກໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ສທ຺ທໍ ອນຸສ຺ສາເວສິ.

ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານີຕິ ປຸຣິມປທານິປິ ອິມິນາວ ສຫສ຺ສ-ປເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພານິ. ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ຫຕ຺ຖີ, ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ອສ຺ສາ, ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ຣຖາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕິ ເອເກກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ປທວີຕິຫາຣສ຺ສາຕິ ປທໍ ວີຕິຫຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປທວີຕິຫາໂຣ. ໂສ ທຸຕວິລມ຺ພິຕໍ ອກຕ຺ວາ ສມຄມເນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ອນ຺ຕເຣ ມຸຏ຺ຐິຣຕນມຕ຺ຕໍ. ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິນ຺ຕິ ຕໍ ເອກໍ ປທວີຕິຫາຣໍ ໂສຬສ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປຸນ ໂສຬສຘາ, ຕໂຕ ເອໂກ ໂສຬສຘາຕິ ເອວໍ ໂສຬສ ວາເຣ ໂສຬສຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂສຬສີ ກລາ ນາມ, ຕໍ ໂສຬສິໍ ກລໍ ເອຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ນ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຕໍ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ, ຕາ ຈ ໂຂ ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາ ສກລຊມ຺ພຸທີປຣາຊຘີຕໂຣວາຕິ ອິມສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກາ ລາຠາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ໂສຬສິກລາສງ຺ຂາເຕ ປເທເສ ລງ຺ຆນສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕເຈຕນາວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຕິ. ປທໍ ວາ ວີຕິຫຣຕິ ເອເຕນາຕິ ປທວີຕິຫາໂຣ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ກຸສລເຈຕນາ, ຕສ຺ສາ ຜລໍ ໂສຬສຘາ ກຕ຺ວາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ວິຫາຣຄມນໍ ກສ຺ສ ວເສນ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຄຫິຕໍ. ‘‘ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມິ, ທີປປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມິ, ສິກ຺ຂາປເທສຸ ວາ ສຣເຓສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ວເສນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ເອກໂກຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣມິ, ອມນຸສ຺ສາ ຈ ເມ ອນຸຄາມິໂນ ສຫາຍາ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ຠາຍາມີ’’ຕິ ສູໂຣ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ພລວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ເສສວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາໂລໂກ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ຈິຣກາລປຣິຈຍສມ຺ຠູຕສ຺ສ ພລວໂຕ ປສາທສ຺ສ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຸຬາຣາຍ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ປີຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ ວິປສ຺ສໂນຠາສສທິໂສ ສາຕິສໂຍ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາໂລໂກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ເທວຕາຫິ ກໂຕຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ປຸຣິໂມເຍເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ. ເອຫິ ສຸທຕ຺ຕາຕິ ໂສ ກິຣ ເສຏ຺ຐິ ຄຈ຺ຉມາໂນວ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ພຫູ ປູຣຓກສ຺ສປາທໂຍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ, ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມໍ ມຫາຊໂນ ຊານາຕິ, ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ປນ ເມ ນາມໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ນ ໂກຈິ ຊານາຕິ, ສເຈ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸລທຕ຺ຕິກນາເມນ ມໍ ອາລປິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອາສຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣູປາທີສຸ ອາສຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ອາສຕ຺ຕິໂຍ, ຕຓ຺ຫາໂຍ. ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ກິເລສວູປສມໍ. ປປ຺ປຸຍ຺ຍາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປຕ຺ວາ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິອນຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານມຕ຺ຖໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໓໐໖. ວຍເມວ ເວຍ຺ຍາຍິກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວຍ຺ຍາຍິກນ຺ຕິ ວຍກຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຄ຺ຄາສນາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໐-໓໑໑. ທກ຺ຂິໂຓທກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄໂຕ ອຸປນີຍມານໍ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໖ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ອຄ຺ຄາສນາທິຣຫານໍ ກຖິຕກາເລ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ອຄ຺ຄາສນາທີນິ ປຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ປມາຓໍ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ, ນ ຄຫປຕິກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ວິນຍຘໂຣ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ, ນ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ, ນ ປຐມຊ຺ຌານາທິລາຠິໂນ, ນ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ປມາຓໍ, ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ໂຑ ລທ຺ຘພ຺ໂພ, ອິທເມຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເອເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ອິທານິ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຄ຺ຄສາວໂກ ອນຸຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕໂກ ມມານນ຺ຕຣເສນາສນໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕິ. ໂສ ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ ເສນາສນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວີຕິນາເມສິ. ຕຸມ຺ເຫ ອິທາເນວ ເອວໍ ອຄາຣວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຖ ເນສໍ ໂອວາທທານຕ຺ຖາຍ ‘‘ປຸພ຺ເພ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ, ອມ຺ເຫສຸ ມຫລ຺ລກຕຣໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ສາຘຸກໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ມຫລ຺ລໂກ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກຕ຺ວາ ເທວປຖໍ ປູຣຍມານາ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕີຕິ ຊາຕິວຸຑ຺ໂຒ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ ຄຸຓວຸຑ຺ໂຒຕິ ຕໂຍ ວຸຑ຺ຒາ. ເຕສຸ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຊາຕິວຸຑ຺ໂຒ ນາມ, ວເຍ ຐິໂຕ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ ນາມ, ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄຸຓວຸຑ຺ໂຒ ນາມ. ເຕສຸ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຸຑ຺ໂຒຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອປຈາຍນ຺ຕີຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ເມນ ປູເຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ກຸສລາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ປາສໍສາຕິ ປສໍສາຣຫາ. ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີຕິ ສມ຺ປເຣຕພ຺ເພ ອິມໍ ໂລກໍ ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ເພ ປຣໂລເກປິ ເຕສໍ ສຸຄຕິເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຂຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເວສ຺ສາ ວາ ສຸທ຺ທາ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ວາ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ເມ ເຉກາ ກຸສລາ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ວໂຍວຸຑ຺ຒານໍ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກາຣກາຕິ ປສໍສໍ ວຓ຺ຓນໍ ໂຖມນໍ ລຠນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ອຄ຺ຄາສນາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສນປ຺ປຏິພາຫນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໓-໔. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ຄິຫີຫິ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ. ຄິຫິວິກຕນ຺ຕິ ຄິຫີຫິ ກຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຄິຫິສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕິສມີປໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ຐານໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກສມ຺ມຸຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໘. ປຈ຺ຈເຍເນວ ຫິ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ລຠິສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ມຫາເຖຣາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາຣຓາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕາເຍວ ນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ຠຓ຺ຑິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆສາລາຕິ ຈງ຺ກມນສາລາ. ມຓ຺ຑລມາໂຬ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ. ອນຸທຫຕີຕິ ປີເຬຕິ. ຊມ຺ພຸທີເປ ປນາຕິ ອຣິຍເທເສ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ກິຣ ຕຖາ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ນ ໂຄຈຣຄາໂມ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ. ວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ນິວາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວຣູປໍ ວິຕກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ເຕສຸ ເຈ ເອໂກຕິ ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ. ຠຓ຺ຑປຏິຈ຺ຉາທນນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນກຠຓ຺ຑໍ, ສຣີຣປຏິຈ຺ຉາທນໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທີຫິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພານິ. ມຸຓ຺ຑເວທິກາຍາຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ຫມ຺ມິຍເວທິກາຍ. ຫມ຺ມິຍເວທິກາຕິ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຈຕຸຣສ຺ສເວທິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ວິຫາຣໂຕ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ອຸປນິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ນາຬິເກຣາທິອາຣາມໍ ວາ ກຫາປຓາທີນິ ວາ ອາຣາມິກາທີນໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວຑ຺ຒິ ວສ຺ສາວາສິກຕ຺ຖາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ. ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ.

ປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣໂຕ ວກ຺ຂມານນເຍນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຈີວເຣນ ກິລມນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຓ຺ຑຸລຠາຄໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລປຣາມາສວເສເນວ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ສງ຺ໂຆ ຈີວເຣນ ກິລມຕີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສງ຺ຆປຣາມາສວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຈີວຣປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ຈີວຣສງ຺ຂາຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ນວໂກ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ, ວຸຑ຺ໂຒ ຈ ນວກສ຺ສ ຄາເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ມເຕສຸ ນວໂກ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ, ວຸຑ຺ໂຒ ຈ ນວກສ຺ສາຕິ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຄາເຫສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມ຺ມຕເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ເຎນ ຄາຫິເຕປິ ຄາໂຫ ຣຸຫຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐປິ ໂສຬສປິ ຊເນ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກິໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທາຫຸ ເອກໂຕຕິ? ເອກໂຕປິ ວຏ຺ຏຕິ. ນິຄ຺ຄຫກມ຺ມເມວ ຫິ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆສ຺ສ ນ ກໂຣຕິ, ສມ຺ມຸຕິທານໍ ປນ ພຫູນມ຺ປິ ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕເນວ ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ອຸພ຺ພາຫິກສມ຺ມຸຕິຍໍ ອຏ຺ຐປິ ຊນາ ເອກໂຕ ສມ຺ມຕາຕິ.

ມຄ຺ໂຄຕິ ມຄ຺ເຄ ກຕທີຆສາລາ. ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ນຫາຍນ຺ຕານໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ກຕສາລາ. ຣຸກ຺ຂມູລາທໂຍ ຉນ຺ນາ ກວາຏພທ຺ຘາວ ເສນາສນໍ. ວິຊເຏຕ຺ວາຕິ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາວາເສສູຕິ ເສນາສເນສຸ. ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນໍ ນາມ ເຕສຸ ວສນ຺ຕານໍ ອິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນວສ຺ສາວາສິກທານໍ. ປວິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ມຫາລາເຠ ປຣິເວເຓ ວສິຕ຺ວາ ເຈຕິເຍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາວ ລາໂຠ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຈ຺ຈຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ຈີວຣປຈ຺ຈຍໍ ນາຘິວາເສຕິ. ອຍມ຺ປີຕິ ເຕນ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຈ຺ຈໂຍປິ. ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ມຓ຺ຑເປ ວາ ວສິຕ຺ວາ ເຈຕິເຍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ວສິສ຺ສາມິ, ກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຕ຺ຖ ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ວິຕກ຺ເກນ ຈຣຕີຕິ ວິຕກ຺ກຈາຣິໂກ. ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣສຸ ປຣິສ຺ສຍວິຊານນຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ອຸກ຺ກາ ໂກຏ຺ເຏຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕິກວຕ຺ຕໍ. ຕິວິຘມ຺ປີຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ. ໂສເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖາຕິ ຠພ຺ເພ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ເຕ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖ. ທສວຕ຺ຖຸກກຖາ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ.

ວິຄ຺ຄຫສໍວຕ຺ຕນິກວຈນໍ ວິຄ຺ຄາຫິກໍ. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຫາເປນ຺ຕາຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ເມຕ຺ຕາ ອສຸຠໍ ມຣຓສ຺ສຕີຕິ ອິມໍ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕາ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນວຕ຺ຕໍ ໂຍ ເທວສິກໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອສຣຕິ, ເຕນ ສາມເຓຣາທີຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐສຸ ທິວເສ ທິວເສ ເອກເມວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ເທວສິກໍ ນ ໂອສຣຕິ, ປຘານຆເຣ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ເຕນ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານິ. ເຕສຸ ຂີເຓສຸ ສເຈ ປຸນປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ປຸນປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານິ. ຍທິ ປນ ປມາຓໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ເຕສຸ ອຂີເຓສຸເຍວ ມາຬເກ ຂີຍຕິ, ຕໂຕ ເກຈິ ເຖຣາ ‘‘ເຍຫິ ຄຫິຕານິ, ເຕ ປຏິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເກຈິ ‘‘ຂາທນ຺ຕຸ, ປຸນ ສາມເຓຣາ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ວິວາທປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ຄຫເຓ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ເຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ເຕສໍ ຉິນ຺ນວສ຺ສຕ຺ຕາ ‘‘ສາທິຍນ຺ຕາປິ ຫິ ເຕ ເນວ ວສ຺ສາວາສິກສ຺ສ ສາມິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຐມໍເຍວ ກຕິກາຍ ກຕຕ຺ຕາ ຂີຍນ຺ຕາປິ ຈ ອາວາສິກາ ເນວ ອທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຕິນິວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ວິຍ ນິວິຏ຺ຐໍ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ. ສງ຺ຆິກໍ ປນ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫິຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາຫິຕນ຺ຕິ ທາຍການໍ ວສ຺ສາວາສິກປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂຸ ວິພ຺ຠມຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສເວຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໔-໓໗໕) ວຈນໂຕ ‘‘ຄຕຏ຺ຐາເນ…ເປ… ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມນຸສ຺ເສຕິ ທາຍກມນຸສ຺ເສ. ວຣຠາຄໍ ສາມເຓຣສ຺ສາຕິ ປຐມຠາຄສ຺ສ ຄາຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກສມ຺ມຸຕິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປນນ຺ທວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໙. ຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຄຫິຕໍ…ເປ… ອິຘ ມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ຄາມກາວາເສ ປຈ຺ຉາ ເສນາສນໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເນວ ອິຘ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຐມຄຫິຕເສນາສນໍ ມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ທານາຫໍ …ເປ… ຕຕ຺ຣາປິ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິທານາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ຄາມກາວາເສ ຄຫິຕເສນາສນໍ ມຸຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຣາປິ ຄາມກາວາເສ ຄຫິຕເສນາສນໍ ມຸຕ຺ຕໍ.

໓໒໐. ທີຆາສນໍ ນາມ ມຎ຺ຈປີຐວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໂຕ ສຸຂໍ ນິສີທິຕຸໍ ປໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ນໂຂ ອສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິນໂຂ. ‘‘ປາສາທສ຺ສ ນໂຂ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂສ ຈ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ເຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິຫິວິກຕນີຫາເຣນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ຄິຫິວິກຕນີຫາເຣນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນາເນວ ນິສີທິຕຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ສຍໍ ອຕ຺ຖຕານິ ອຕ຺ຖຣາປິຕານິ ວາ.

ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ອຣຎ຺ຊໂຣຕິ ພຫຸອຸທກຄຓ຺ຫນກາ ມຫາຈາຏິ. ຊລໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອລນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຊໂຣ. ‘‘ວຏ຺ຏຈາຏິ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຖກໍ ທີຆມຸໂຂ ມຊ຺ເຌ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈນິມ຺ມລໂລຈໂນຕິ ມໍສທິພ຺ພຘມ຺ມພຸທ຺ຘສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸວເສນ ປຎ຺ຈໂລຈໂນ.

ຖາວເຣນ ຈ ຖາວຣໍ ຄຣຸຠຓ຺ເຑນ ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຸຣິມທ຺ວຍໍ ຖາວຣໍ, ປຈ຺ຉິມຕ຺ຕຍໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊານາເປຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຊານາເປຕ຺ວາ. ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຍາທິອກປ຺ປິຍມຎ຺ເຈປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລໍ…ເປ… ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຖາວເຣນ ຖາວຣມ຺ປິ ອຖາວຣມ຺ປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຖາວເຣນ ອຖາວຣເມວ ຫິ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອກປ຺ປິຍໍ ວາ ມຫຄ຺ຆໍ ກປ຺ປິຍໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ສຸວຓ຺ຓມຍມຎ຺ຈາທິ ອກປ຺ປິຍຠິສິພິມ຺ໂພຫນານິ ຈ. ມຫຄ຺ຆໍ ກປ຺ປິຍໍ ນາມ ທນ຺ຕມຍມຎ຺ຈາທິ ປາວາຣາທິກປ຺ປິຍອຕ຺ຖຣຓາທີນິ ຈ.

ປາຣິຫາຣິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຄິຫິວິກຕນີຫາເຣເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສເຈ ອາຣາມິກາທໂຍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຏິເທນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຓ຺ຓສູຈິ ນາມ ເລຂນີ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຑ຺ຒພາຫູຕິ ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອໍສກູຏ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຑ຺ຒພາຫຸ ນາມ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖຊາຕກາຕິ ສງ຺ຆິກຠູມິຍໍ ຊາຕາ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕຕິ ທີຆໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕ ປຣິຓາຫໂຕ ປຓ຺ຓສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕ. ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊານໍເຍວ ປາຬິຍໍ ວິສຸໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຸຎ຺ຊໍ ປພ຺ພຊຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓຕິ ທີຆໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓ. ຆຏ຺ຏນຜລກໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຣຊິຕຈີວຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຆຏ຺ຏນມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ອນຸວາຕາທິຆຏ຺ຏນຕ຺ຖໍ ກໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ອມ຺ພຓນ຺ຕິ ຜລເກຫິ ໂປກ຺ຂຣຓີສທິສໍ ກຕປານີຍຠາຊນໍ. ຣຊນໂທຓີຕິ ຍຕ຺ຖ ປກ຺ກຣຊນໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຄຕິກນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຎ຺ຈປີເຐປິ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ປາວາຣາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອເກ, ໂນຕິ ອປເຣ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມຸຏ຺ຐິປຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕາລປຓ຺ຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນວກມ຺ມທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ກິຎ຺ຈິເທວ ສມາທເປຕ຺ວາ ກາເຣສ຺ສຕີຕິ ສາມິໂກເຍວ ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ກາເຣສ຺ສຕິ. ອຸຕຸກາເລ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫສຸ ອຎ຺ເຎ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຕິຠາຄນ຺ຕິ ຕຕິຍຠາຄໍ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ສເຈ ໂສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑກຐປນຏ຺ຐານໍ ວາ ນວການໍ ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ທາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການຎ຺ເຎວ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕຎ຺ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເອຕໍ ຕຕິຍຠາຄໍ ອຸປຑ຺ຒຠາຄໍ ວາ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ອກຕຏ຺ຐາເນຕິ ເສນາສນໂຕ ພຫິ ຈຍາທີນໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ. ພຫິກຸຏ຺ເຏຕິ ກຸຏ຺ຏໂຕ ພຫິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣປຣິໂຠຄປຏິກ຺ເຂປາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ຈກ຺ກລິກນ຺ຕິ ກມ຺ພລາທີຫິ ເວເຐຕ຺ວາ ຈກ຺ກສຓ຺ຐາເນນ ປາທປຸຎ຺ຉນໂຍຄ຺ຄໍ ກຕໍ. ປຣິຠຓ຺ຑກຕາ ຠູມິ ນາມ ສຓ຺ຫມຕ຺ຕິກາຫິ ກຕາ ກາຬວຓ຺ຓາທິຠູມິ. ເສນາສນໍ ມຎ຺ຈປີຐາທິ. ຕເຖວ ວຬຎ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອາວາສິກຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕນີຫາເຣນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເນວາສິກາ ປກຕິຍາ ອນຕ຺ຖຕາຍ ຠູມິຍາ ຐເປນ຺ຕິ ເຈ, ເຕສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາຣມ຺ປີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕທ຺ວາຣວາຕປານາທໂຍ ອປຣິກມ຺ມກຕາປິ ນ ອປສ຺ສຍິຕພ຺ພາ. ໂລເມສູຕິ ໂລເມສຸ ຜຸສນ຺ເຕສຸ.

ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນນ຺ຕິ ອິມໍ ໂວຫາຣໍ ປຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນ’’ນ຺ຕິອາທິໂວຫາຣໍ ປຕ຺ຕານີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ອາຍຕິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ຕມ຺ປິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ.

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຠຊນສາລາຍາຕິ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐານຠູຕາຍ ໂຠຊນສາລາຍ. ‘‘ທິນ຺ນໍ ປນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ທາຍໂກ ເທຕິ, ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນ຺ຕຣຆເຣຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຄຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມທ຺ວາຣວີຖິຈຕຸກ຺ເກສຸ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອນ຺ໂຕອຸປຈາໂຣ ນາມ. ອນ຺ຕຣຆຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣ ປນ ລພ຺ຠມານວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຆຣູປຈາໂຣ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອກວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນານານິເວສເນສູຕິ ນານາກຸລສ຺ສ ນິເວສເນສຸ. ລຊ຺ຊີ ເປສໂລ ອຄຕິຄມນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເມຘາວີ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເປສໂລ ລຊ຺ຊີ ເມຘາວີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ນິສິນ຺ນສ຺ສປິ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສປີຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ຕິຈີວຣປຣິວາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸທກປຕ຺ຕລາຠີ ວິຍ ອຎ຺ໂຎປິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາທິມເນກປ຺ປກາຣກໍ ລຠຕິ ເຈ, ຕສ຺ເສວ ຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ອາຫຣິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐທູໂຕ ນາມ. ຍໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນາຕິ ປຸຈ຺ຉາສທິເສນ.

‘‘ເອກາ ກູຏຏ຺ຐິຕິກາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ຐິຕິກໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຎ຺ເຎຫິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕຫິ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ ວິສຸໍເຍວ ຐິຕິກາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕີຕິ ປຕ຺ຕຫາຣກາ ຫຣນ຺ຕິ. ຄີວາ ໂຫຕີຕິ ອາຓາປກສ຺ສ ຄີວາ ໂຫຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອກຕຠາໂຄ ນາມາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກຠາໂຄ ນາມ. ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມເມວ ‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆິກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຠາເຊຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ຆິກໍ ນິມນ຺ຕນໍ ນາມ. ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຠິກ຺ຂາປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິປາຏິຍາຕິ ລທ຺ຘປຏິປາຏິຍາ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປທໍ ອວຕ຺ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອວທນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອາໂລປສງ຺ເຂເປນາຕິ ເອເກກປິຓ຺ຑວເສນ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ນິມນ຺ຕເນເຍວ, ນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກສ຺ສ ປໂຫນກປ຺ປມາຓໍເຍວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ອາໂລປຏ຺ຐິຕິກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຈ຺ຉຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ເອກວາຣນ຺ຕິ ຍາວ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ, ສພ຺ເພ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເອກວາຣນ຺ຕິ ນ ເອກທິວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຕກາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ. ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ຄຫິຕຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎທາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ເອກວາຣໍ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ໂຠຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ສລາກຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ລິຂິຕ຺ວາ. ນິຄ຺ຄເຫນ ທຕ຺ວາຕິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ນິຄ຺ຄເຫນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ. ເອກເຄຫວເສນາຕິ ເອກາຍ ຆຣປາຬິຍາ ວເສນ. ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ. ທູຣຕ຺ຕາ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ວາເຣນ ຄາເຫຕພ຺ພຄາໂມ ວາຣຄາໂມ. ວິຫາຣວາເຣ ນິຍຸຕ຺ຕາ ວິຫາຣວາຣິກາ, ວາເຣນ ວິຫາຣຣກ຺ຂຓກາ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຜາຕິກມ຺ມເມວ ຠວນ຺ຕີຕິ ວິຫາຣຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ສງ຺ເຆນ ທາຕພ຺ພອຕິເຣກລາຠາ ໂຫນ຺ຕິ. ສງ຺ຆນວເກນ ລທ຺ຘກາເລຕິ ທິວເສ ທິວເສ ເອເກກສ຺ສ ປາປິຕານິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕານິ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆນວເກນ ລທ຺ຘກາເລ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຈ ຠິກ຺ຂູ ພຫິສີມຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປາເປຕພ຺ພໍ ສຠາຄຕ຺ຕາ ເອເກນ ລທ຺ຘໍ ສພ຺ເພສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣສສລາກນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສສລາກໍ.

‘‘ສງ຺ຆໂຕ ນິຣາມິສສລາກາປິ ວິຫາເຣ ປກ຺ກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ ຄາຫິເຕ ສາທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເຠສຊ຺ຊາທິສລາກາໂຍ ເຈຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສລາກວເສນ ຄາຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ສາທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຫິ ເຠສຊ຺ຊາທິສລາກາ ສລາກວເສນ ຄາຫິຕາ ນ ສາທິຕພ຺ພາ ສິຍາ, ສງ຺ຆໂຕ ນິຣາມິສສລາກາ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ນ ວເທຍ຺ຍ, ‘‘ອຕິເຣກລາໂຠ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໒໘) ‘‘ອຕິເຣກລາຠໍ ປຏິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ສລາກວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ເຠສຊ຺ຊໍ. ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທີນິ ຫິ ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕານິເຍວ ເຕນ ນ ສາທິຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຂນ຺ຘກຠາຓການໍ ວາ ມເຕນ ອິຘ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄໂຕ ທາຕພ຺ພຠິກ຺ຂາ ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາ. ລທ຺ຘາ ວາ ອລທ຺ຘາ ວາຕິ ລຠິຕ຺ວາ ວາ ອລຠິຕ຺ວາ ວາ. ນິພທ຺ຘາຍ ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ເອວ ສມ຺ຠວໂຕ ລຠິຕ຺ວາປິ ປຸນທິວເສ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ພຫຸຠາວໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ສລາກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ວິຫາເຣເຍວ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ ວິຫາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ທິຍ຺ຍມານຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຫາເຣ ອປາປິຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣ ອາສນສາລາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ອາສນສາລາຍ. ວິຫາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ທິນ຺ນຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣເມວ ອາເນຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕໍ ວາຣຄາມສລາກໍ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕນາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ວາຣຄາມສລາກໍ ທິສໍຄມິກສ຺ສ ອທາສິ, ເຕນ. ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ສລາກາ ຄາເຫຕພ຺ພາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐສ຺ເສວ ສລາກາ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ທິສໍຄມິເກ ອຸປຈາຣສີມໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ສ ທິສໍຄມິກສ຺ສ ປຕ຺ຕສລາກາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ອນາຄຕທິວເສຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄຕານາຄຕຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ອາສນສາລາຍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອາຄຕານາຄຕຠາໂວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອມ຺ຫາກໍ ໂຄຈຣຄາເມຕິ ສລາກຠຕ຺ຕທາຍການໍ ຄາເມ. ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ມຫາເຖໂຣ ເອກໂກວ ວິຫາເຣ ໂອຫີໂນ ອວສ຺ສໍ ສພ຺ພສລາກາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ຈຕູສຸ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ. ອຠິລກ຺ຂິເຕສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ລກ຺ຂຓີເຍສຸ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ, ອຸໂປສຖສມາທານຘມ຺ມສ຺ສວນປູຊາສກ຺ກາຣາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ລກ຺ຂິຕພ຺ເພສຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ເພສຸ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ເພສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ເວ ປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປກ຺ຂິກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ຂິກສ຺ສ ອນິຍມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ລູຂຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂນ຺ຕິ, ‘‘ປກ຺ຂຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຸໂປສເຖ ທາຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖິກໍ. ນິພນ຺ຘາປິຕນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກວິຫາຣສ຺ສາ’’ຕິ ນິຍມິຕໍ. ຄາເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ວສນ຺ເຕຫິ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕຓ຺ຑຸລາທີນິເປເສນ຺ຕິ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຠິກ຺ຂານາເມນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຖເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ຄຸຬກຠຕ຺ຕໍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ. ຄຸຬປິຓ຺ເຑປິ…ເປ… ທາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ ຕາລປກ຺ກປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.