໗. ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ຉສກ຺ຍປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໐. ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘເກ ອນຸປິຍາຍນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອນຸປິຍາ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ອນຸນາສິກສ຺ສ ຈ ອາຄມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນຸປິຍໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມລ຺ລານນ຺ຕິ ມລ຺ລຣາຊູນໍ. ນ ເຫຏ຺ຐາ ປາສາທາ ໂອໂຣຫຕີຕິ ອຸປຣິປາສາທໂຕ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ນ ໂອໂຣຫຕິ, ‘‘ເຫຏ຺ຐາປາສາທ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ວາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຆຣາວາສຕ຺ຖນ຺ຕິ ຆຣາວາສສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ. ອຸທກໍ ອຠິເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ນິນ຺ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຠຕມຸທກໍ ປຸນ ນີຫຣິຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ຘາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸຏ຺ຐິຕຕິຓານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອປເນຕພ຺ພໍ. ລວາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກກາເລ ລວາເປຕພ຺ພໍ. ອຸພ຺ພາຫາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຂລມຓ຺ຑລໍ ຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອຸຊຸໍ ກາຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພານີຕິ ປລາລານິ ອປເນຕພ຺ພານິ. ຠຸສິກາ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພາຕິ ຄຸນ຺ນໍ ຂຸຣຄ຺ເຄຫິ ສຎ຺ຉິນ຺ນາ ຠຸສສງ຺ຂາຕາ ນາຬທຓ຺ຑາ ອປເນຕພ຺ພາ. ໂອປຸນາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາຕມຸເຂ ໂອປຸນາເປຕ຺ວາ ປລາລໍ ອປເນຕພ຺ພໍ. ອຕິຫຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ນ ກມ຺ມາຕິ ນ ກມ຺ມານິ. ຆຣາວາສຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ອຸປຊານາຫີຕິ ຈ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ໂຕ ອຸປ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຆຣາວາສຕ຺ຖໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ຊານາຫີຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອກາມກາຕິ ອນິຈ຺ຉມານາ.

໓໓໑-໓໓໒. ຍໍ ນ ນິວຕ຺ໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ນ ນິວຕ຺ໂຕ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໒໐) ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ.໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາທິ ປພ຺ພຊິຕສາຣຸປ຺ປໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ຊນສມ຺ພາຘາຠາວໂຕ ອິຘ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຖ ວາ ຌານກຓ຺ຏການໍ ສທ຺ທານໍ ອຠາວໂຕ ວິວິຕ຺ຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຄາຣມ຺ປິ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອຸປຄໂຕ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ຕິ ພຫຸລໍ. ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ອຣຎ຺ເຎ ທິວາວິຫາຣໍ ອຸປຄໂຕປິ ຣຕ຺ຕິວາສູປຄໂຕປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕໍ ສຠຍໍ ສປຣິຬາຫໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສສຫິຕຎາຓສມຸຏ຺ຐານໍ ປີຕິສມຸຄ຺ຄາຣໍ ສມຸຄ຺ຄິຣຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ ເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນາຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ, ນ ອຸຊ຺ຌານວເສນ. ນິສ຺ສໍສຍນ຺ຕິ ອສນ຺ເທເຫນ, ເອກນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິເວກສຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸທານໍ ອຊານນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ. ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ.

ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກຏໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອາຓາເປສິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸກາໂມ. ເອວນ຺ຕິ ວຈນສມ຺ປຏິຄ຺ຄເຫ, ສາຘູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຠນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ປຏິຎ຺ຎາຍໍ. ‘‘ອຠິກ຺ຂຓໍ ‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເອວໍ ຕເຖວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທານໍ ປຏິຊານາຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ຠທ຺ທິຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ໂນ ນ ຊານາຕິ, ເຕເນວ ປນ ຕມຕ຺ຖໍ ວທາເປຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊານນ຺ຕາປິ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໑໖, ໑໙໔). ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ກາຣຓໍ.

ອນ຺ໂຕປິ ອນ຺ເຕປຸເຣຕິ ອິຕ຺ຖາຄາຣສ຺ສ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານຠູເຕ ຣາຊເຄຫສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ, ຍຕ຺ຖ ຣາຊາ ນຫານໂຠຊນສຍນາທິໍ ກປ຺ເປຕິ. ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາຕິ ອາຣກ຺ຂາທິກຕປຸຣິເສຫິ ຄຸຕ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມນ຺ຕໂຕ ວິຫິຕາ. ພຫິປິ ອນ຺ເຕປຸເຣຕິ ອຏ຺ຏກຣຓຏ຺ຐານາທິເກ ອນ຺ເຕປຸຣໂຕ ພຫິຠູເຕ ຣາຊເຄເຫ. ເອວໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຄປິໂຕ ສນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຣາຊເຄຫຣາຊຘານີຣຊ຺ຊເທເສສຸ ອນ຺ໂຕ ພຫິ ຈ ອເນເກສຸ ຐາເນສຸ ອເນກສເຕຫິ ສຸສໍວິຫິຕຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ ມເມວ ນິພ຺ຠຍຕ຺ຖໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຄປິໂຕ ສມາໂນ. ຠີໂຕຕິອາທີນິ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ຠີໂຕຕິ ປຣຣາຊູຫິ ຠາຍມາໂນ. ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄຕິ ສກຣຊ຺ເຊປິ ປກຕິກ຺ໂຂຠໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍຸພ຺ເພເຄນ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ຈລິໂຕ. ອຸສ຺ສງ຺ກີຕິ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ອວິສ຺ສຕ຺ເຖນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອວິສ຺ສາສນວເສນ ເຕສໍ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈກຣຓີຍານໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປຣິສງ຺ກາຍ ຈ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ສງ຺ກມາໂນ. ອຸຕ຺ຣາສີຕິ ‘‘ສນ຺ຕິກາວຈເຣຫິປິ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ເມ ກທາຈິ ອນຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສຣີຣກມ຺ປມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ເຖນ ຕາເສນ ອຸຕ຺ຣາສິ. ‘‘ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ວິຫຣາມີຕິ ເອວໍຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ.

ເອຕຣຫີຕິ ອິທານິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເອໂກຕິ ອສຫາໂຍ. ເຕນ ວິເວກຏ຺ຐກາຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຠີໂຕຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຍາທິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຕໍນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກິເລສຄຫນສ຺ສ ອຠາເວເນວສ຺ສ ອຠີຕາທິຕາຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ສຣີຣຄຸຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ. ປນ຺ນໂລໂມຕິ ໂລມຫໍສຸປ຺ປາທກສ຺ສ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ອນຸຄ຺ຄຕໂລໂມ. ປທທ຺ວເຍນປິ ເສຣິວິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕຕິ ປເຣຫິ ທິນ຺ເນນ ຈີວຣາທິນາ ວຕ຺ຕມາໂນ. ເອເຕນ ສພ຺ພໂສ ສງ຺ຄາຠາວທີປນມຸເຂນ ອນວເສສຠຍເຫຕຸວິຣຫໍ ທສ຺ເສຕິ. ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາຕິ ວິສ຺ສຕ຺ຖວິຫາຣິຕາຍ ມິຄສ຺ສ ວິຍ ຊາເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ມິໂຄ ຫິ ອມນຸສ຺ສປເຖ ອຣຎ຺ເຎ ວສມາໂນ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ ນິປຊ຺ຊຕິ ເຍນກາມຎ຺ຈ ປກ຺ກມຕິ ອປ຺ປຏິຫຕຈາໂຣ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ວິຫຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ເຘນ –

‘‘ມິໂຄ ອຣຎ຺ຎມ຺ຫິ ຍຖາ ອພທ຺ໂຘ;

ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຄຈ຺ຉຕິ ໂຄຈຣາຍ;

ວິຎ຺ຎູ ນໂຣ ເສຣິຕ ເປກ຺ຂມາໂນ;

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໓໙; ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໙໕);

ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ຠຄວາ ຍທິທໍ ມມ ເອຕຣຫິ ປຣມໍ ວິເວກສຸຂໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ, ອິທເມວ ກາຣຓໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຸທາເນມິ. ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສຍາຕີຕໍ ວິເວກສຸຂສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ສເຫຕຸກຠຍໂສກວິຄມານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນ຺ຕຣໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກາລຸສ຺ສິຍກຣຓໂຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປາ ຣາຄາທໂຍ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸອາທິກາຣຓເຠທໂຕ ອເນກເຠທາ ໂທສໂກປາ ເອວ ວາ ນ ສນ຺ຕິ, ມຄ຺ເຄນ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ມຎ຺ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) ກາຣເຓ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາຕສມເຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໓໔໖) ເວມຊ຺ເຌ, ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ເຊຕວນໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໑໓, ໔໔) ວິວເຣ, ‘‘ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອິຕິວຸ. ໘໘; ມຫານິ. ໕) ຈິຕ຺ເຕ, ອິຘາປິ ຈິຕ຺ເຕ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ໂກປາ ນ ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຠວ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຠວ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ກາຣຓມາຫ ‘‘ວິຠໂວຕິ ຈ ອຠໂວຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປກາຣວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕິ ອເນກປ຺ປກາຣາ ຠວາຠວຕາ’’ຕິ. ວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ໂຍ ວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕໍ ວິຄຕຠຍນ຺ຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ຂີຓາສວໍ ຈິຕ຺ຕໂກປາຠາວໂຕ ອິຕິຠວາຠວສມຕິກ຺ກມນໂຕ ຈ ຠຍເຫຕຸວິຄເມນ ວິຄຕຠຍໍ. ວິເວກສຸເຂນ ອຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ຈ ສຸຂິໍ, ວິຄຕຠຍຕ຺ຕາ ເອວ ອໂສກໍ. ເທວາ ນານຸຠວນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍາຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ວາຍມນ຺ຕາປິ ຈິຕ຺ຕຈາຣທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ສນາຍ ທຏ຺ຐຸໍ ນານຸຠວນ຺ຕິ ນ ອຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ຕິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສາ. ເສກ຺ຂາປິ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິຍ ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ເທວານມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຈິຕ຺ຕຈາຣທສ຺ສນວເສນ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ເທວານມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠໍ ອລພ຺ຠນີຍໍ, ເທເວຫິປິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ນ ສກ຺ກາ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຠາວຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ທຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

໓໓໓. ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣຕິ ອຠິຫຣິຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຖາລິປາໂກ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ລາໂຠ ນາມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາໂຠ. ສກ຺ກາໂຣຕິ ເຕສໍເຍວ ສຸກຕານໍ ສຸສງ຺ຂຕານໍ ລາໂຠ. ສິໂລໂກຕິ ວຓ຺ຓໂຆໂສ. ມໂນມຍໍ ກາຍນ຺ຕິ ຌານມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍໍ. ອຸປປນ຺ໂນຕິ ອຸປຄໂຕ. ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາໂຠຕິ ສຣີຣປຏິລາໂຠ. ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມາຄຘການິ ຄາມເຂຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຄຘກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ ຂຸທ຺ທກໍ, ອຕ຺ຖິ ມຊ຺ຌິມໍ, ອຕ຺ຖິ ມຫນ຺ຕໍ. ຂຸທ຺ທກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສ ອຸສຠານິ, ເອຕ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສ ອຸສຠານີຕິ ຄາວຸຕໍ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມໍ ອິໂຕ ຄາວຸຕໍ, ເອຕ຺ໂຕ ຄາວຸຕນ຺ຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ອິໂຕ ທິຍຑ຺ຒຄາວຸຕໍ, ເອຕ຺ໂຕ ທິຍຑ຺ຒຄາວຸຕນ຺ຕິ ຕິຄາວຸຕໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຂຸທ຺ທເກນ ຄາມເຂຕ຺ເຕນ ຕີຓິ, ຂຸທ຺ທເກນ ຈ ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ທ຺ເວ ຄາມເຂຕ຺ຕານິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ຕິຄາວຸຕຎ຺ຫິສ຺ສ ສຣີຣໍ. ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ ໂຄປຍິສ຺ສາມິ. ຣກ຺ຂສ຺ເສຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂສ຺ສຸ ເອຕໍ.

ປຎ຺ຈສຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ສຕ຺ຖາໂຣຕິ ຄຓສຕ຺ຖາໂຣ. ນາສ຺ສສ຺ສາຕິ ນ ເອຕສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ. ເຕນາຕິ ອມນາເປນ. ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມາຕິ ກເຖຍ຺ຍາມ. ສມ຺ມນ຺ນຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມານໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາເນຕີ’’ຕິ, ສມ຺ມນ຺ນຕີຕິ ວາ ປເຣຫິ ສມ຺ມານີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓໕. ນາສາຍ ປິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຈ຺ຉປິຕ຺ຕໍ ວາ ມຈ຺ຉປິຕ຺ຕໍ ວາ ນາສາປຸເຏ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍຸໍ. ປຣາຠວາຍາຕິ ອວຑ຺ຒິຍາ ວິນາສາຍ. ອສ຺ສຕຣີຕິ ວຬວາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄທ຺ຣຠສ຺ສຊາຕາ, ຕໍ ອສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ສາ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປາເທຫິ ຠູມິໍ ປຫຣນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຈຕູສຸ ຂາຓຸເກສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ໂປຕກໍ ນີຫຣນ຺ຕິ, ສາ ຕຕ຺ເຖວ ມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕວຘາຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ.

໓໓໙. ໂປຕ຺ຖນິກນ຺ຕິ ຉຸຣິກໍ, ຍໍ ຂຣນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ນາຬາຄິຣິເປສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ມາ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທຕິ ໂຠ, ກຸຎ຺ຊຣ, ພຸທ຺ຘນາຄໍ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ມາ ອຸປຄຈ຺ຉ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂກາຣຓຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ. ກຖໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ນາຄຫຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນາຄຫຕສ຺ສ ສຸຄຕິປຏິກ຺ເຂເປນ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ ຆາໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິທຸກ຺ຂກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ຊາຕິໂຕ. ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມາ. ອິໂຕ ປຣໍ ຍໂຕຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ມໂທຕິ ມານມໂທ. ປມາໂທຕິ ປມຕ຺ຕຠາໂວ. ປຏິກຸຏິໂຕຕິ ສງ຺ກຸຏິໂຕ. ອລກ຺ຂິໂກຕິ ອຫິຣິໂກ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ໂຍ ນາມ.

ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ຕິກໂຠຊນນ຺ຕິ ຕີຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຠຊນໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ເອກໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກກາລິໂກຕິອາທີນິ ຈຕຸນ຺ນໍ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິຍານໍ ຄຓປາໂມກ຺ຂານໍ ນາມານິ. ອາຍຸກປ຺ປນ຺ຕິ ເອກໍ ມຫາກປ຺ປໍ ອສີຕິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປສຎ຺ຎິຕໍ ກາລໍ.

ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈາຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໘) ເທວທຕ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍເສເນວ ອຊ຺ຊ ອາເວຓິກໍ ອຸໂປສຖໍ ສງ຺ຆກມ຺ມຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາຕິ ວິນາ ເອວ ຠຄວນ຺ຕໍ, ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ຈາຕິ ຠຄວໂຕ ໂອວາທກາຣກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວິນາ ມໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາເວຓິກໍ ອຸໂປສຖໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ເຠທກາຣການໍ ສພ຺ເພສໍ ເທວທຕ຺ເຕນ ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກໍເສເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ. ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ທ຺ວິຘາ ກຣິສ຺ສຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອວີຈິມຫານິຣຍຸປ຺ປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍໍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ ເທວທຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານໍ ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສເລສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ສປ຺ປຸຣິສາສປ຺ປຸຣິສານໍ ສຸກຣາ ປຏິປຕ຺ຕິ, ນ ປນ ເນສໍ ອກຸສລກຸສເລສູຕິ ອິທມຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸກຣໍ ສາຘຸນາ ສາຘູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕໍ ສາເຘຕີຕິ ສາຘຸ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ. ເຕນ ສາຘຸນາ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທິນາ ສາວເກນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຎ຺ເຎນ ວາ ໂລກິຍສາຘຸນາ ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣໍ ຠທ຺ທກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ສຸກຣໍ ສຸເຂນ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສາຘຸ ປາເປນ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ຕເທວ ປນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສາຘຸ ປາເປນ ເທວທຕ຺ຕາທິນາ ປາປປຸຄ຺ຄເລນ ທຸກ຺ກຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ນ ໂສ ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣນ຺ຕິ ປາປໍ ອສຸນ຺ທຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖາວຫໍ ປາເປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາປປຸຄ຺ຄເລນ ສຸກຣໍ ສຸເຂນ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ປາປມຣິເຍຫິ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ອຣິເຍຫິ ປນ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຕໍ ປາປໍ ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ. ເສຕຸຆາໂຕເຍວ ຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ທີເປຕິ.

ສງ຺ຆເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາຕິອາທີສຸ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ກຖນໍ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ, ສາວການຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ສຕຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ, ອິທ຺ຘິວິຘໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອາເທສນາປາຏິຫາຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທີ’’ຕິອາທິ. ຕທາ ຫິ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ປາຬິຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຖຣານໍ ເທສນາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາໂຠວ ທສ຺ສິໂຕ. ທີຆຠາຓກາ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວຕາ ເປສິເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູ’’ຕິ. ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປສີຕິ ຊຓ຺ຓຸເກນ ຫທຍມຊ຺ເຌ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປສິ.

໓໔໖. ສຣສີຕິ ສໂຣ. ສຸວິກ຺ຂາລິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂາລິຕໍ, ສຸວິໂສຘິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຂາທິຕ຺ວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຂາທິຕ຺ວາ. ມຫິໍ ວິກຸພ຺ພໂຕຕິ ມຫິໍ ທນ຺ເຕຫິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ. ນທີສຸ ຠິສໍ ຆສານສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນທີຕິ ເຈຕ຺ຖ ມຫາສໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຊຄ຺ຄໂຕຕິ ຫຕ຺ຖິຍູຖໍ ປາເລນ຺ຕສ຺ສ. ຠິງ຺ໂກວາຕິ ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ວິຍ. ມມານຸກຸພ຺ພນ຺ຕິ ມໍ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ.

໓໔໗. ທູເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ທູຕກມ຺ມໍ. ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ທູເຕຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ສາສນໍ ຫຣິຕຸໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ໂສຕາຕິ ຍໍ ອສ຺ສ ສາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາ. ສາເວຕາຕິ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິສາເວຕາ. ອຸຄ຺ຄເຫຕາຕິ ສຸອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕາ. ຘາເຣຕາຕິ ສຸຘາຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕາ. ວິຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ຕນາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕາ. ວິຎ຺ຎາເປຕາຕິ ປຣໍ ວິຊານາເປຕາ. ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອິທໍ ສຫິຕໍ, ອິທໍ ອສຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ ກຸສໂລ ອຸປຄຕານຸປຄເຕສຸ ເຉໂກ ສາສນໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ສຫິຕາສຫິຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ. ນ ພ຺ຍຖຕີຕິ ນ ເວຘຕິ ນ ຉມ຺ຠຕິ. ອຸຄ຺ຄວາທິນິນ຺ຕິ ຜຣຸສວຈເນນ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ປຏິຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ.

໓໔໘. ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫີຕິອາທີສຸ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫີຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໘໙) ອສຕໍ ຘມ຺ເມຫິ, ອສນ຺ເຕຫິ ວາ ອໂສຠເນຫິ ວາ ຘມ຺ເມຫິ. ອຠິຠູໂຕຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ. ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ເຂປິຕຈິຕ຺ໂຕ ລາຠາທິເຫຕຸເກນ ອິຈ຺ຉາຈາເຣນ ມານມທາທິນາ ຈ ຂຍໍ ປາປິຕກຸສລຈິຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ປຣິໂຕ ອາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອກຸສລໂກຏ຺ຐາເສນ ຍຖາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຄຫິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕາຍ ອາປາຍິໂກ. ຕຕ຺ຖປິ ອວີຈິສງ຺ຂາເຕ ມຫານິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເນຣຍິໂກ. ເອກໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ. ອເຕກິຈ຺ໂຉຕິ ພຸທ຺ເຘຫິປິ ອນິວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາ ອວີຈິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ຕິກິຈ຺ຉາຠາວໂຕ ອເຕກິຈ຺ໂຉ, ອຕິກິຈ຺ຉນີໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລາເຠນາຕິ ລາເຠນ ເຫຕຸຠູເຕນ. ອຖ ວາ ລາຠເຫຕຸເກນ ມານາທິນາ. ລາຠຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄລາ ປາປິຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉາປກຕາ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ລາຠໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອປເຣ ຍຖາລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ມານາຕິມານມທມຈ຺ຉຣິຍາທິວເສນ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຕາທິໂສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ’’ຕິອາທິ. ອສກ຺ກາເຣນາຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕນິ ປວຕ຺ຕິເຕນ ອສກ຺ກາເຣນ, ອສກ຺ກາຣເຫຕຸເກນ ວາ ມານາທິນາ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ປວຕ຺ຕາ ປາປາ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປິຈ຺ຉຕາ, ຕາຍ. ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂກກາລິກາທໂຍ ປາປາ ລາມກາ ມິຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ.

໓໔໙. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ.

໓໕໐. ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ໂອຣມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອາປາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍມຕ຺ໂຖ. ໂອຣມຕ຺ຕເກນາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ຌານາຠິຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ. ວິເສສາຘິຄເມນາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄເມນ. ອນ຺ຕຣາຕິ ເວມຊ຺ເຌ. ໂວສານໍ ອາປາທີຕິ ອກຕກິຈ຺ໂຈວ ສມາໂນ ‘‘ກຕກິຈ຺ໂຈມ຺ຫີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສມຓຘມ຺ມໂຕ ວິຄມໍ ອາປຊ຺ຊິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີເຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ເພ ມຄ຺ຄຜເລ ອນຘິຄເຕ ສຕິເຍວ ຕໍ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໂຕ ວິຄມໍ ອາປຊ຺ຊີຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ວິເສສໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາເວ ອາທີນວໍ ປກາເສຕິ ‘‘ຠາຣິໂຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິໂຍສານາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ອເນການຕ຺ຖາວຫໍ ນານາວິຘທຸກ຺ຂເຫຕຸອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນໍ ອສປ຺ປຸຣິສສໍສຄ຺ຄໍ ອາລສິຍານຸໂຍຄຎ຺ຈ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອວີຈິສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍໍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕີ’’ຕິ.

ຄາຖາສຸ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ຊາຕູຕິ ເອກໍເສນ. ໂກຈີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກໍເສນ ປາປິຈ຺ໂຉ ມາ ໂຫຕູຕິ. ຕທມິນາປິ ຊານາຖ, ປາປິຈ຺ຉານໍ ຍຖາ ຄຕີຕິ ປາປິຈ຺ຉານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍຖາຄຕິ ຍາທິສີ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຍາທິໂສ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍຕິ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຊານາຖາຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາໂຕຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ເຈນ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຎາໂຕ. ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມໂຕຕິ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ ປສໍສິໂຕ ອໂຫສິ. ຊລໍວ ຍສສາ ອຏ຺ຐາ, ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາເຣນ ຈ ຊລນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຠາສນ຺ໂຕ ວິຍ ຐິໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວິສ຺ສຸໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ‘‘ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ມຍາ ສຸຕໍ ສຸຕມຕ຺ຕໍ, ກຕິປາເຫເນວ ອຕຖາຠູຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິສວນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ປມາທໍ ອນຸຈິຓ຺ໂຓ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕນ຺ຕິ ໂສ ເອວໍຠູໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ສາກິຍປຸຕ຺ໂຕ, ອຫມ຺ປິ ສາກິຍປຸຕ຺ໂຕ, ພຸທ຺ໂຘປິ ສມໂຓ, ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ, ພຸທ຺ໂຘປິ ອິທ຺ຘິມາ, ອຫມ຺ປິ ອິທ຺ຘິມາ, ພຸທ຺ໂຘປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ, ທິພ຺ພໂສຕເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ, ພຸທ຺ໂຘປິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕິ, ອຫມ຺ປິ ເຕ ຊານາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິມາຣປໂຍຊນາທິນາ ຕຖາຄຕໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສາເທຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ. ‘‘ປມາທມນຸຊິຓ຺ໂຓ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປມາທໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປມາທໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສເຫວ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອນຸຊິຓ຺ໂຓ ປຣິຫີໂນຕິ. ອວີຈິນິຣຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ຠຍານກນ຺ຕິ ຊາລານໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນສຕ຺ຕານໍ ວາ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ‘‘ອວີຈີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ຈຕຸມຫາທ຺ວາຣໂຍເຄນ ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຕິຠຍານກໍ ມຫານິຣຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕຸກ຺ກຓ຺ໂຓ ຈຕຸທ຺ວາໂຣ, ວິຠຕ຺ໂຕ ຠາຄໂສ ມິໂຕ;

ອໂຍປາກາຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຍສາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ອໂຍມຍາ ຠູມິ, ຊລິຕາ ເຕຊສາ ຍຸຕາ;

ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ສພ຺ພທາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐, ໒໖໗; ອ. ນິ. ໓.໓໖);

ອທຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ທຸພ຺ເຠຕິ ທຸສ຺ເສຍ຺ຍ. ຕເມວ ປາປໍ ຜຸສຕີຕິ ຕເມວ ອທຸຏ຺ຐທຸພ຺ຠິໍ ປາປປຸຄ຺ຄລໍ ປາປໍ ນິຫີນໍ ປາປຜລໍ ຜຸສຕິ ປາປຸຓາຕິ ອຠິຠວຕິ. ເຠສ຺ມາຕິ ວິປຸລຠາເວນ ຄມ຺ຠີຣຠາເວນ ຈ ຠິໍສາປໂນ, ຠິໍສາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ວິປຸລຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາເທນາຕິ ໂທເສນ. ອຸປຫິໍສຕີຕິ ພາຘຕິ ອາສາເທຕິ. ວາໂທ ຕມ຺ຫິ ນ ຣູຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕຖາຄເຕ ປເຣນ ອາໂຣປິຍມາໂນ ໂທໂສ ນ ຣຸຫຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິສກຸມ຺ໂຠ ວິຍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ນ ຕສ຺ສ ວິກາຣໍ ຊເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ປາປິຈ຺ຉຕາທິສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ນິຣຍູປຄຠາວທສ຺ສເນນ ທຸກ຺ຂໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕາທິສໍ ມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄານຸໂຄ ປຏິປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ອນຸຄໂຕ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເມນ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຂຍໍ ປຣິໂຍສານໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ຕາທິສໍ ພຸທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘສາວກໍ ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ມິຕ຺ຕໍ ກຸພ຺ເພຖ ເຕນ ເມຕ຺ຕິໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ເສເວຖ ຕເມວ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍາຕິ.

ກິໍ ປເນຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠາສິຕໍ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຉາຕິ? ອິຕິວຸຕ຺ຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໘໙) ຕາວ –

‘‘ເທວທຕ຺ເຕ ຫິ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປວິຏ຺ເຐ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິກາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອຠິສປິໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’ຕິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອນຠິປ຺ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອຕເທວໍ, ຍຖາ ອິເມ ຠຓນ຺ຕີ’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ກສ຺ສຈິ ອຠິສປໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍາ ອຠິສປິໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມເນວ ນິຣຍໍ ປວິຏ຺ໂຐ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອິມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສີ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ຕສ຺ສ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ຕສ຺ສ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິໂຕ ປຐມເມວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຠາສິຕໍ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ອວີຈິນິຣຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອາສໍສາຍໍ ອຕີຕວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາສໍສາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິນີ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອວສ຺ສມ຺ຠາວິນິຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນາຄຕມ຺ປິ ຠູຕໍ ວິຍ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ສທ຺ທລກ຺ຂຓານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາລິປຎ຺ຫກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕໑. ອຸປາລິປຎ຺ເຫ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ອນຸນຍນ຺ໂຕຕິ ອນຸຊານາເປນ຺ໂຕ, ເຠທສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ວາ ໂພເຘນ຺ໂຕ, ຍຖາ ເຠໂທ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໓໕໒. ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ສໍກິລິຏ຺ຐຘມ຺ມຕາຍ ໂວທານຘມ຺ມປອປກ຺ຂຕ຺ຕາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ຕຖາ ອຸປາທານາທໂຍ, ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ເອກນ຺ຕານວຊ຺ຊຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ ອຘມ຺ມຠາໂວ, ຠຄວຕາ ປນ ເທສິຕາກາເຣນ ຫາເປຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວາ ກຖນໍ ຍຖາຘມ຺ມໍ ອກຖນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຘມ຺ມຠາໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ. ນິຍ຺ຍານິກນ຺ຕິ ສປາຏິຫີຣໍ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເຖວາຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອວໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ ຍຖາຘມ຺ມໍ ກຣຓໂຕ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ອິຕຣໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ອຘມ຺ໂມ ນາມ.

ຣາຄວິນໂຍ…ເປ… ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມາຕິ ຣາຄາທີນໍ ວິນຍນໂຕ ສໍວຣຓໂຕ ປຊຫນໂຕ ປຏິສງ຺ຂານໂຕ ຈ ວິນໂຍ ນາມ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອິຕໂຣ ອວິນໂຍ. ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິວເສນ ສພ຺ເພສໍ ວິນຍກມ຺ມານໍ ອກຸປ຺ປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ…ເປ… ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມາ’’ຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອວິນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຍາສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາວເສສາ, ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສາວເສສາ.

໓໕໔. ອາປາຍິໂກຕິອາທິຄາຖາສຸ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໘) ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທສງ຺ຂາເຕ ວຄ຺ເຄ ຣໂຕຕິ ວຄ຺ຄຣໂຕ. ອຘມ຺ມິກຕາຍ ອຘມ຺ເມ ເຠທກຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆເຠທສງ຺ຂາເຕ ເອວ ຈ ອຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ. ໂຍຄກ຺ເຂມາ ປຘໍສຕີຕິ ຫິຕໂຕ ປຣິຫາຍຕິ, ຈຕູຫິປິ ໂຍເຄຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ຕໂຕ ປນສ຺ສ ຘໍສເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎໂຕ ສງ຺ຆຕຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆໍ, ຕໂຕ ເອວ ເອກກມ຺ມາທິວິຘານໂຍເຄນ ສມຄ຺ຄໍ ສຫິຕໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສງ຺ຆເຠເທນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣກປ຺ປສງ຺ຂາຕໍ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ນິຣຍມ຺ຫີຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍມ຺ຫິ.

ສຸຂາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຏ. ໑໙) ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສາມຄ຺ຄີ ‘‘ສຸຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໔). ສມຄ຺ຄານຎ຺ຈນຸຄ຺ຄໂຫຕິ ສມຄ຺ຄານໍ ສາມຄ຺ຄິອນຸໂມທເນນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາມຄ຺ຄິອນຸຣູປໍ ວາ, ຍຖາ ເຕ ສາມຄ຺ຄິໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຫຓໍ ຐປນໍ ອນຸພລປ຺ປທານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວານາຕິ ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆໍ ສງ຺ຆຣາຊິປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ສມຄ຺ຄໍ ສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປເມວ. ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີຕິ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂມທຕິ ປໂມທຕິ ລຬຕິ ກີຬຕິ.

໓໕໕. ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກຕິອາທິ ປາຬິອນຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ອຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໕໘) ອາຄຕມ຺ປິ ສງ຺ຆເຠທລກ຺ຂຓໍ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕນ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິວາເຣ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ເຆ ອສນ຺ນິປຕິເຕ ວິສຸໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທ ຈ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ປນ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທວ ໂຫຕິ, ນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ. ຕໂຕ ອູນປຣິສາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ສງ຺ຆເຠໂທ ນ ອານນ຺ຕຣິຍໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ນວນ຺ນໍ ຊນານໍ ໂຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ອນຸວຕ຺ຕການໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ອນວຊ຺ຊາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອຸປາລິປຎ຺ຫກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.