໕. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘເກ ອຏ຺ຐປທາກາເຣນາຕິ ອຏ຺ຐປທຜລກາກາເຣນ, ຊູຕຜລກສທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນາຕິ ເຂຬມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນ.

໒໔໕. ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸຓ຺ຑລາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຎ຺ໂຎປຈິຕາກາເຣນ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໖. ຈິກ຺ກເລນາຕິ ສິເລເສນ.

໒໔໘. ສາຘຸຄີຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຄີຕໍ.

໒໔໙. ຈຕຸຣສ຺ເສນ ວຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓນ ອຸຈ຺ຈາຣຓວຕ຺ເຕນ. ຕຣງ຺ຄວຕ຺ຕາທີນໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວິຘານານິ ນຏ຺ຐປ຺ປໂຍຄານິ. ພາຫິຣໂລມິນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ຍຖາ ຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຓປາວາຣສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ໂລມານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໕໑. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານີຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໖໗) ອິທໍ ທຏ຺ຐວິເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ທຏ຺ຐວິສາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຫິຣາຊກຸລານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຕຣກ຺ຂາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕໍກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕາຓຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ກາຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໐໕) ວິຣູປກ຺ເຂຫີຕິ ວິຣູປກ຺ຂນາຄກຸເລຫິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຫໂຍເຄ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ເອເຕຫິ ສຫ ມຍ຺ຫໍ ມິຕ຺ຕຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອປາທເກຫີຕິ ອປາທກສຕ຺ເຕຫິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ໂອທິສ຺ສກເມຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອໂນທິສ຺ສກເມຕ຺ຕໍ ກເຖຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ປາຓາ ຠູຕາຕິ ສພ຺ພາເນຕານິ ປຸຄ຺ຄລເວວຈນາເນວ. ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສນ຺ຕູຕິ ຠທ຺ຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ປສ຺ສນ຺ຕຸ. ມາ ກຎ຺ຈິ ປາປມາຄມາຕິ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ປາປກໍ ລາມກໍ ມາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ.

ອປ຺ປມາໂຓ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຕ ຫິ ອປ຺ປມາຓາ ນາມ. ເສສທ຺ວເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ປມາຓວນ຺ຕານີຕິ ຄຸຓປ຺ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕານິ. ອຸຓ຺ຓນາຠີຕິ ໂລມສນາຠິໂກ ມກ຺ກຏໂກ. ສຣພູຕິ ຆຣໂຄຬິກາ. ກຕາ ເມ ຣກ຺ຂາ ກຕໍ ເມ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຍາ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຊນສ຺ສ ຣກ຺ຂາ ຈ ປຣິຕ຺ຕາຓຎ຺ຈ ກຕໍ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕຸ ຠູຕານີຕິ ສພ຺ເພປິ ເມ ກຕປຣິຕ຺ຕາຓາ ສຕ຺ຕາ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ມາ ມໍ ວິເຫຐຍິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຫນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ມມ ເອເຕຫິ ສພ຺ເພຫິປິ ເມຕ຺ຕໍ, ໂສ ອຫໍ ຠຄວໂຕ ນໂມ ກໂຣມິ, ວິປສ຺ສີອາທີນຎ຺ຈ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ນໂມ ກໂຣມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຎ຺ຎມ຺ຫິ ເຉຕພ຺ພມ຺ຫີຕິ ຣາຄານຸສຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕາທິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ.

໒໕໒. ຊາລານິ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາຕິ ປຣິສ຺ສຍໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປມາເທນ ຄຬິຕານໍ ອາຠຣຓາທີນໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ຊາລານິ ກຣຓ຺ຑກາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ. ຈນ຺ທນຄຓ຺ຐິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາເລ ລຄ຺ຄາຕິ ເອໂກ ກິຣ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂ ຄງ຺ຄາຍ ອຸປຣິຕີເຣ ຊາໂຕ ຄງ຺ໂຄທເກນ ໂຘຕມູໂລ ປຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາສາເຓສຸ ສມ຺ຠິຊ຺ຊມາໂນ ວິປ຺ປກິຣິ. ຕໂຕ ເອກາ ຆຏປ຺ປມາຓາ ຆຏິກາ ປາສາເຓສຸ ຆໍສິຍມານາ ອຸທກອູມີຫິ ໂປຖິຍມານາ ມຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຍ຺ຫມານາ ເສວາລປຣິໂຍນທ຺ຘາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຊາເລ ລຄ຺ຄິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເລຂນ຺ຕິ ລິຂິຕຄຫິຕໍ ຈຸຓ຺ຓໍ. ອຸຑ຺ຑິຕ຺ວາຕິ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ອຸທ຺ຘໍ ປາເປຕ຺ວາ, ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອຫຣຕູຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕຸ.

ປູຣຓກສ຺ສປາທໂຍ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ. ຕຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໑-໑໕໒; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໑໒) ປູຣໂຓຕິ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ນາມໍ. ກສ຺ສໂປຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ໂສ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ເອກູນທາສສຕໍ ປູຣຍມາໂນ ຊາໂຕ. ເຕນສ຺ສ ‘‘ປູຣໂຓ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ມງ຺ຄລທາສຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ກຕໍ ‘‘ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ, ອກຕໍ ວາ ‘‘ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ກິມຫໍ ເອຕ຺ຖ ວສາມີ’’ຕິ ປລາຍິ. ອຖສ຺ສ ໂຈຣາ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ. ໂສ ປຓ຺ເຓນ ວາ ຕິເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸມ຺ປິ ອຊານນ຺ໂຕ ຊາຕຣູເປເນວ ເອກໍ ຄາມໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ອຣຫາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ສທິໂສ’’ຕິ ປູວຠຕ຺ຕາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາຏກໍ ອນິວຕ຺ຖຠາເວນ ອິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຏກໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ນ ນິວາເສສິ, ຕເທວ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ເຎປິ ອຎ຺ເຎປີຕິ ປຎ຺ຈສຕາ ມນຸສ຺ສາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວມຍໍ ຄຓາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂລເກ ປາກໂຏ ອໂຫສິ.

ມກ຺ຂລີຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ໂຄສາລາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂຄສາໂລຕິ ທຸຕິຍນາມໍ. ຕໍ ກິຣ ສກທ຺ທມາຍ ຠູມິຍາ ເຕລຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ‘‘ຕາຕ ມາ ຂລີ’’ຕິ ສາມິໂກ ອາຫ. ໂສ ປມາເທນ ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ຠເຍນ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາມິໂກ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ສາຏກກຓ຺ເຓ ອຄ຺ຄເຫສິ, ໂສ ສາຏກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອເຈລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປລາຍິ. ເສສໍ ປູຣຓສທິສເມວ.

ອຊິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ເກສກມ຺ພລໍ ຘາເຣຕີຕິ ເກສກມ຺ພໂລ. ອິຕິ ນາມທ຺ວຍໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກສກມ຺ພໂລ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ເກເສຫິ ກຕກມ຺ພໂລ. ຕໂຕ ປຏິກິຏ຺ຐຕຣໍ ວຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຕນ຺ຕາວຸຕານໍ ວຕ຺ຖານໍ, ເກສກມ຺ພໂລ ເຕສໍ ປຏິກິຏ຺ໂຐ ອກ຺ຂາຍຕິ. ເກສກມ຺ພໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີເຕ ສີໂຕ ອຸຓ຺ເຫ ອຸຓ຺ໂຫ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໓໘).

ປກຸໂຘຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສີຕູທກປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ເອສ, ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາປິ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ວາ ກຎ຺ຊິຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ນທິໍ ວາ ມຄ຺ໂຄທກໍ ວາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ‘‘ສີລໍ ເມ ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວາລິກຖູປໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວຣູປນິສ຺ສິຣິກລທ຺ຘິໂກ ເອສ.

ສຎ຺ຈໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຄຓ຺ຐນກິເລໂສ ປລິພຸນ຺ຘນກິເລໂສ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສຄຓ຺ຐິຣຫິຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍວາທິຕາຍ ລທ຺ຘນາມວເສນ ນິຄຓ຺ໂຐ. ນາຏສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ.

ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໖) ປິຓ຺ຑໍ ອຸລມາໂນ ປຣິເຍສມາໂນ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ. ໂສ ກິຣ ປຣິຊິຓ຺ຓໂຠໂຄ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ໂສ ມຫນ຺ຕໍ ກປລ຺ລປຕ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ກປລ຺ລປູຣໍ ຍາຄຸໍ ປິວຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ປູວຂຊ຺ຊກຎ຺ຈ ຂາທຕິ. ອຖສ຺ສ ມຫຄ຺ຆສຠາວໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ ນານຸຊານິ. ເຖໂຣ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ປຕ຺ຕໍ ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ໂສ ຐເປນ຺ໂຕປິ ຆໍເສນ຺ໂຕວ ປຓາເມຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ຆໍເສນ຺ໂຕວ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຆໍສເນນ ປຣິກ຺ຂີຓໍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄຓ຺ຫນກໍ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອິຕິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ສວິເສສໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ອຸລຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ. ໂຄຕ຺ເຕນ ປນ ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຸຠຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ…ເປ… ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ? ໂສ ກິຣ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໐ ເທໂວໂຣຫຓວຕ຺ຖຸ) ເສຏ຺ຐິ ເນວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸໂກ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ຈນ຺ທນໍ ພຫຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ‘ມຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ, ມຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ພຫູ, ອຫໍ ເອກໍ ອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາມິ, ເຄເຫ ຠມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ກາຍ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ອາກາເສ ໂອລມ຺ພາເປຕ຺ວາ ‘ສເຈ ອຣຫາ ອຕ຺ຖິ, ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ. ໂຍ ຕໍ ຄເຫສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສຣຓໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ຕິຕນິຍາເມເນວ ປຕ຺ຕໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຣຫາ, ໂສ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ຕທາ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອມ຺ຫາກເມວ ນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຉຏ຺ເຐ ທິວເສ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ເສຏ຺ຐິໍ ເອວໍ ວເທຖ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ມາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ອາກາເສນ ອາຄມນໍ ກຣິ, ເທຫິ ກິຣ ເຕ ປຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ’’. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຕຖາ ວທິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖວ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສຍໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ອຫໍ ເອກໍ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາທຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາໂມ ວິຍ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ‘ອາຈຣິຍ ກິໍ ກໂຣຖ, ທາຣຸມຍປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕຄຸຓໍ ມຫາຊນສ຺ສ ມາ ທສ຺ສຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ຈ ປາເທສຸ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ, ມາ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ມມ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອາກາເສນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ຕໂຕ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ອເປຖ ອເປຖາ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາທຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກໂຣຖ, ຉວສ຺ສ ທາຣຸມຍປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຄຸເຓນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫາຊນສ຺ສ ທສ຺ສິເຕນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕໍ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສຸໍ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອິເມ ເມ ອຸປ຺ປຕິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫຖ ຠນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຉ ທິວສານິ ວາຍມິຕ຺ວາປິ ປຕ຺ຕໍ ນ ລຠິໍສຸເຍວ.

ອຖ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ‘‘ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຐຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນກາເລ ຘຸຕ຺ຕກາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ຫມ຺ໂຠ ປຸພ຺ເພ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ‘ມຍໍ ອຣຫນ຺ຕາມ຺ຫາ’ຕິ ວິຈຣິໍສຸ, ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ປນ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ປຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐປຍໂຕ ‘ສເຈ ອຣຫາ ອຕ຺ຖິ, ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ເອໂກປິ ‘ອຫໍ ອຣຫາ’ຕິ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊ ໂນ ໂລເກ ອຣຫນ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ອາຫ ‘‘ສຸຕໍ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອິເມສໍ ວຈນໍ, ອິເມ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຍ ວທນ຺ຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຄຈ຺ເຉຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຕ຺ວໍ ‘ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ’ຕິ ປາກໂຏ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ຄຓ຺ຫ, ຕຍິ ປນ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອຫໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕິ ເຕ ໂລກສ຺ສ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສຸຎ຺ຎຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫໍສຸ.

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊຄຫໍ ອນຸປຣິຍາຍີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊຄຫໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມິ. ‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕິຄາວຸຕໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕູລປິຈຸ ວິຍ ອາກາເສ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸປຣິຍາຍິ. ໂສ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອປິຘານໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍິ. ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ປາສາໂຓ ໂນ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຠີຕາ ສຸປ຺ປາທີນິ ມຕ຺ຖເກ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິລີຍິໍສຸ. ສຕ຺ຕເມ ວາເຣ ເຖໂຣ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາຊໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊ, ຕວ ປາສາຓໍ ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ມາ ໂນ ສພ຺ເພ ນາສຍີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປາສາຓໍ ປາທນ຺ເຕນ ຂິປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ໂອຕຣ ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ອຖສ຺ສ ເຍ ອຣຎ຺ຎຄຕາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ນາທ຺ທສໍສຸ, ເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເຕສໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນາເທນ຺ຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອານນ຺ທ, ກສ຺ເສໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ’’ຕິ.

ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິຍາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ນາມ ‘‘ໂສ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ ນາຄວຓ຺ຓໍ ວາ, ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໓) ເອວມາຄຕາ ປກຕິວຓ຺ຓວິຊຫນວິກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິ. ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ ປນ ‘‘ປກຕິຍາ ເອໂກ ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ພຫຸໂກ ໂຫມີ’’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໐ ທສອິທ຺ຘິນິທ຺ເທສ) ເອວໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ອິທ຺ຘິ.

໒໕໓-໒໕໔. ນ ອຈ຺ຉຸປິຍນ຺ຕີຕິ ນ ສຸຜສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຣູປກາກິຓ຺ຓານີຕິ ອິຕ຺ຖິຣູປາທີຫິ ອາກິຓ຺ຓານິ. ຠູມິອາຘາຣເກຕິ ວລຍາຘາຣເກ. ທາຣຸອາຘາຣກທຓ຺ຑາຘາຣເກສູຕິ ເອກທາຣຸນາ ກຕອາຘາຣເກ ພຫູຫິ ທຓ຺ຑເກຫິ ກຕອາຘາຣເກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕີຫິ ທຓ຺ເຑຫິ ກໂຕ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠູມິຍໍ ປນ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເມວ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຐເປນ຺ເຕນ ອຸປຣິ ຐປິຕປຕ຺ຕໍ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ຠູມິຍໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາລິນ຺ທກມິຑ຺ຒິກາທີນນ຺ຕິ ປມຸຂມິຑ຺ຒິການໍ. ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ຕຕ຺ເຖວ ມິຑ຺ຒິຍາ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຠຓ຺ຑໍ ນາມ ເຄຫສ຺ສ ພຫິ ກຸຏ຺ຏປາທສ຺ສ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຕາ ຕນຸກມິຑ຺ຒິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕນຸກມິຑ຺ຒິກາຍາຕິ ຂຸທ຺ທກມິຑ຺ຒິກາຍ. ມິຑ຺ຒນ຺ເຕປິ ອາຘາຣເກ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຘາຣກ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ມິຑ຺ຒາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາຘາຣກໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອາຘາຣເກ ຐປໂນກາສສ຺ສ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຕ຺ຕມາໂຬ ນາມ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຕ຺ຕານໍ ອຄມນຕ຺ຖໍ ວຏ຺ຏໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໕໕. ຆຏິກນ຺ຕິ ອຸປຣິ ໂຍຊິຕໍ ອຄ຺ຄຬໍ. ຕາວກາລິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສກິເທວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ອາມິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຆຏິກຏາເຫຕິ ຠາຊນກປາເລ. ອຠຸໍ ເມຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວຕີຕິ ຠູ, ວຑ຺ຒິ. ນ ຠູຕິ ອຠູ, ອວຑ຺ຒິ. ຠຍວເສນ ປນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ອຠຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ວິນາໂສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉວສີສສ຺ສ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉວສີສມຍໍ ປຕ຺ຕໍ. ປກຕິວິກາຣສມ຺ພນ຺ເຘ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ, ອເຠເທປິ ວາ ເຠທູປຈາເຣນາຍໍ ໂວຫາໂຣ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ຈພ຺ເພຕ຺ວາຕິ ຂາທິຕ຺ວາ. ເອກໍ ອຸທກຄຓ຺ຑຸສໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ວາມຫຕ຺ເຖເນວ ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຑຸສໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນາຕິ ສາມິເສນ ຫຕ຺ເຖນ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອກຄຓ຺ຑຸສຄຫຓມຕ຺ເຕນ. ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ມໍສໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ເອເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານາຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

໒໕໖. ກິຓ຺ຓຈຸຓ຺ເຓນາຕິ ສຸຣາກິຓ຺ຓຈຸຓ຺ເຓນ. ‘‘ອນຸວາຕໍ ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ກິລຎ຺ຊາທີສຸ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ພິທລກນ຺ຕິ ທຸຄຸຓກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ສ ທຸຄຸຓກຣຓໍ? ເຍນ ກິລຎ຺ຊາທິນາ ມຫນ຺ຕໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ສ. ຕຎ຺ຫິ ທຓ຺ຑກຖິນປ຺ປມາເຓນ ປຣິຍນ຺ເຕ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ທຸຄຸຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຏິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິກຎ຺ຈຸກໍ.

໒໕໗-໒໕໙. ປາຕິ ນາມ ປຏິຄ຺ຄຫຓສຓ຺ຐາເນນ ກໂຕ ຠາຊນວິເສໂສ. ນ ສມ຺ມຕີຕິ ນປ຺ປໂຫຕິ.

໒໖໐-໒໖໒. ນີຈວຕ຺ຖຸກໍ ຈິນິຕຸນ຺ຕິ ພຫິກຸຏ຺ຏສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ນີຈວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ຈິນິຕຸໍ. ອຣຫຏຆຏິຍນ຺ຕໍ ນາມ ສກຏຈກ຺ກສຓ຺ຐານໍ ອເຣ ອເຣ ຆຏິການິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອເກນ ທ຺ວີຫິ ວາ ປຣິພ຺ຠມິຍມານໍ ຍນ຺ຕໍ.

໒໖໓. ອາວິທ຺ຘປກ຺ຂປາສກນ຺ຕິ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑລສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຐປິຕປກ຺ຂປາສກໍ. ມຓ຺ຑເລຕິ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑເລ. ປກ຺ຂປາສເກ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕາ ປກ຺ຂປາສກຜລການິ ຐເປຕ຺ວາ.

໒໖໔. ‘‘ນມຕກໍ ສນ຺ຖຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈມ຺ມຂຓ຺ຑປຣິຫາເຣນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ເຖວ ປວິຏ຺ຐານີຕິ ມໂຬຣິກາຍ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘານິ. ປຸພ຺ເພ ປຕ຺ຕສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖໍ ອາຘາຣໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ອິທານິ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ.

໒໖໕. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ເຕນ ທິນ຺ນສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນກມ຺ມວາຈາຍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ນ ອໂຘມຸຂຐປເນນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ. ອລາຠາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອລາຠຕ຺ຖາຍ. ອນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸປທ຺ທວາຍ ອວຑ຺ຒິຍາ.

໒໖໖. ປສາເທສ຺ສາມາຕິ ອາຍາຈິສ຺ສາມ. ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມຍາ ກຕໍ, ຠຄວາ ປນ ມຫນ຺ເຕປິ ອຄຸເຓ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຈ຺ຈຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອຕໍ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ຎາຍປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຕິຈ຺ຈ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຈ຺ຈໂຍ, ອປຣາໂຘ. ມໍ ອຈ຺ຈຄມາຕິ ມໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ປຸຣິເສນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕປິ ຫິ ອປຣາໂຘ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິສໍ ອຕິຈ຺ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູຕິ ຂມຕຸ. ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາຕິ ອນາຄເຕ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ ປຸນ ເອວຣູປສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ຂລິຕສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍເສນ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສີຕິ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຐິໂຕ, ຕເຖວ ກໂຣສິ, ຂມາເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ຕໍ ຕວ ອປຣາຘໍ ມຍໍ ຂມາມ. ວຸຑ຺ຒິ ເຫສາ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ. ກຕມາ? ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ. ເທສນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໒໖໘. ໂພຘິຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໒໔ ອາທໂຍ) ໂກກນໂທຕິ ໂກກນທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທຸມໍ, ໂສ ຈ ມງ຺ຄລປາສາໂທ ໂອໂລກນປທຸມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກກນໂທ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ລຠິ. ຍາວ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣນ຺ຕິ ປຐມໂສປານຜລກໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ທຸສ຺ເສນ ສນ຺ຖຕຕ຺ຕາ. ອຸປຣິມໂສປານຜລກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ໂສປານໍ ສນ຺ຖຕໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂຕິ ໂອໂລກນຕ຺ຖໍເຍວ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ.

ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ‘‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ຣາຊກຸມາເຣນ ອຍໍ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕປຕ຺ຖນາຍ ກຕຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ໂສ ຫິ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ອປຸຕ຺ຕໂກ. ສຸຕຎ຺ຈາເນນ ອໂຫສິ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ມນສາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຈາຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມໍ ເຈລປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕິ. ໂນ ເຈ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣາເປສິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ວສມາໂນ ສມານຈ຺ຉນ຺ເທນ ສກຸຓໂປຕເກ ຂາທິ. ສຈສ຺ສ ມາຕຸຄາໂມ ປຸຎ຺ຎວາ ຠເວຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍ. ອຸໂຠຫິ ປນ ສມານຈ຺ຉນ຺ເທຫິ ຫຸຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເຕນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ທຸສ຺ເສ ປນ ອກ຺ກນ຺ເຕ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ໂລເກ ອນຸສ຺ສໂວ, ມຍາ ຈ ມຫາອຘິກາໂຣ ກໂຕ, ນ ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠາມິ, ຕຸຈ຺ຉໍ ອິທໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຄຫຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓານໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ, ເຈລປຏິກໍ ມທ຺ທນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍຸໍ. ເອຕຣຫິ ຈ ອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ, ເຕ ຠພ຺ພຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ອກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ນ ອກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອນາຄເຕ ປນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ມນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄຕໍ ນ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ສເຈ ປຕ຺ຖິຕໍ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ‘‘ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິທານິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ມຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາ ອເຫສຸໍ, ອິເມ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ອກ຺ກມິຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸກມ຺ປຕີຕິ ອິທໍ ປນ ເຖໂຣ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກາຣເຓສຸ ຕຕິຍໍ ກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ມງ຺ຄລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ມງ຺ຄລິກາ.

໒໖໙. ພີຊນິນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊນິໍ. ຕາລວຓ຺ຏນ຺ຕິ ຕາລປຕ຺ຕາທີຫິ ກຕໍ ມຓ຺ຑລິກພີຊນິໍ.

໒໗໐-໒໗໕. ‘‘ເອກປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ນາມ ຕາລປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ-ສທ຺ໂທ ອເນກປຣິຍາໂຍ, ອເນເກນ ກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຸຘີຕິ ຂຸທ຺ທກວຓໍ.

໒໗໘. ‘‘ອກາຍພນ຺ຘເນນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວາ ຄາມປ຺ປເວສເນ ອາປຕ຺ຕິ. ສຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປວິສິຕພ຺ພໍ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ ວາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ພຫູ ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ເວເຐຕ຺ວາ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສທິສໍ ກຕໍ. ເຕເນວ ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫູ ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນໍ ນາມ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ສຊ຺ຊິຕໍ. ປາມງ຺ຄທສາ ຈຕຸຣສ຺ສາ. ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐາເນນາຕິ ວຣກສີສາກາເຣນ. ປາສນ຺ໂຕຕິ ທສາມູລໍ.

໒໘໐-໒໘໒. ມຸຓ຺ຑວຏ຺ຏີຕິ ມລ຺ລກມ຺ມກຣາທໂຍ. ປມາຓງ຺ຄຸເລນາຕິ ວຑ຺ຒກີອງ຺ຄຸລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.