໔. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ສມ຺ມຸຂາວິນຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ສຎ຺ຎາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍ-ສທ຺ທູປປໂທ ຎາ-ສທ຺ໂທ ໂຕສນວິສິຏ຺ເຐ ອວໂພຘເນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິໂຕເສຕ຺ວາ ຊານາເປຕີ’’ຕິ.

ສຕິວິນຍາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໙໕-໒໐໐. ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຈິມານີ’’ຕິ ເອຕໍ ເທສນາມຕ຺ຕໍ. ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ວິນໂຍ ສຕິວິນໂຍ. ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ວິນໂຍ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ. ປຏິຎ຺ຎາເຕນ ກຣຓໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

໒໑໒. ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາຕິ ຕໍສທິສຕາຍ ຕພ຺ໂພຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາ ‘‘ເອສ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຘິກຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໖. ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລນ຺ຕິອາທີສຸ ວິວາທມູລານີຕິ ວິວາທສ຺ສ ມູລານິ. ໂກຘໂນຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂເຓນ ໂກເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸປນາຫີຕິ ເວຣອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ອຸປນາເຫນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຄາຣໂວຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໒໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔໔) ຄາຣວວິຣຫິໂຕ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສໂຍ ອນີຈວຸຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຍາຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສອຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕິ, ນີເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກມຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສນ຺ເຕ ອຸປຣິ ວສຕິ, ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ, ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ນຫາຍຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ວາ ປນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສິ, ນ ອິທໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ, ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທສິ, ກິໍ ພຸທ຺ໂຘ ນາມາ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ປນ ຘມ຺ມສວເນ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ນ ສຸຓາຕິ, ນິທ຺ທາຍຕິ ວາ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວາເຈຕິ, ‘‘ກິໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ, ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ໂມຕິ ວທສິ, ກິໍ ຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕິ, ວຸຑ຺ເຒ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ, ທຸສ຺ສປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ຫຕ຺ຖປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ, ສງ຺ໂຆ ສງ຺ໂຆຕິ ວທສິ, ກິໍ ສງ຺ໂຆ, ມິຄສງ຺ໂຆ ອຊສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ນາມ. ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ອຄາຣເວ ກເຕ ສງ຺ເຆ ກໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປນ ອປູຣຍມາໂນ ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ນາມ.

ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໒໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.໓໖) ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາໂທ ກຖໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວິຍ ຫິ ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິວາທໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ວິວທນ຺ຕິ, ອຖ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວາທີນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອຘມ຺ມວາທິນິໂຍ. ຕໂຕ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີຫິ ປນ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຍໍ ພຫຸເກຫິ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ຕຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາ ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຘມ຺ມໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ພຫູນໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕນິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ວາ. ພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ ປຣສ຺ມິໍ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣິສາຍ ວາ. ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍາຕິ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ.

ມກ຺ຂີຕິ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂເຓນ ມກ຺ເຂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຬາສີຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິສ຺ສຸກີຕິ ປຣສກ຺ກາຣາທີນໍ ອິສ຺ສາຍນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສໂຐຕິ ເກຣາຏິໂກ. ມາຍາວີຕິ ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທໂກ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉໂກ ທຸສ຺ສີໂລ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ນຕ຺ຖິກວາທີ ອເຫຕຸກວາທີ ອກິຣິຍວາທີ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີຕິ ສຍໍ ທິຏ຺ຐເມວ ປຣາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາຘານຄ຺ຄາຫີຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີ. ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຄຫິຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ໂກຘູປນາຫາທໂຍ ອກຸສລຘມ຺ມາ ວິວາທມູລານີຕິ ທສ຺ສິຕານິ, ຕຖາ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕີຕິອາທິນາ ໂລຠໂທສໂມຫາ. ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕີຕິອາທິນາ ຈ ອໂລຠາທໂຍ ວິວາທມູລານີຕິ ທສ຺ສິຕານິ.

໒໑໗. ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ຌາມຂາຓຸວຓ຺ໂຓ. ທຸທ຺ທສ຺ສິໂກຕິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອມນາປທສ຺ສໂນ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ລກຸຓ຺ຑໂກ. ກາໂຓຕິ ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ. ກຸຓີຕິ ເອກຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ອຸຠຍຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ. ຂຎ຺ໂຊຕິ ເອກປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ ອຸຠຍປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ. ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ຫຕປກ຺ໂຂ ປີຐສປ຺ປີ.

໒໒໐. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ ອກຸສລໍ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກິໍ ກຸສລໍ ອກຸສລໍ ອຸທາຫຸ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລນ຺ຕິອາທິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ວິວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວິວາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ວິວທນ຺ຕິ, ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວິວາໂທ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຘິກຣຓໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສມເຖຫິ ຈ ອຘິກຣຓີຍຕາຍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ, ສມເຖຫິ ສເມຕພ຺ພຕາຍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວາທເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວູປສເມນ ຕປ຺ປຠວສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສປິ ວູປສໂມ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາ ປຣິຍາໂຍ ສມ຺ຠວຕິ.

໒໒໒. ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອຍໍ ວິກປ຺ໂປ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ໂລກວຊ຺ຊນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຘາຍຠາສິຕວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຖວີຂຓນາທິເກຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ວຕ຺ຕສີເສນ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອາທິນາ ປຖວີຂຓນາທີນິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີຕິ ຈ ວຕ຺ຕສີເສນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ‘‘ອິມໍ ປຖວິໍ ຂຓາມີ’’ຕິອາທິນາ ວີຕິກ຺ກມຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ວີຕິກ຺ກມໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຖວີຂຓນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ກຸສລຈິຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິເຕ ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ກຸສລຈິຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິເຕ ສຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ. ນຍິທໍ ອງ຺ຄປ຺ປໂຫນກຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາເວນ ອງ຺ຄປ຺ປໂຫນກໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄຕຈິຕ຺ເຕນ ນິປນ຺ເນ ນິທ຺ທາຍນ຺ເຕ ວາ ມາຕຸຄາໂມ ເຈ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສຍ຺ຍາກາເຣນ ວຕ຺ຕມານຣູປເມວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ກຸສລາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ…ເປ… ສຫເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອາປຊ຺ຊໂຕ (ປຣິ. ໓໒໓ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ອຸຏ຺ຐາຕພ຺ເພ ຊາເຕ ອນຸຏ຺ຐານໂຕ ຕທາກາຣປວຕ຺ໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘວ ອາປຕ຺ຕິ.

‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກຸສລມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາຕິ ເຈ? ນ. ໂຍ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຕີສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປຖວີຂຓນາທີສຸ ກຸສລຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ວີຕິກ຺ກມາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຣູປສມ຺ຠວໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕຣູປສງ຺ຂາຕໍ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຍາກຕຣູປສງ຺ຂາຕໍ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອກຸສລາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຣູປໍ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ສຸປິນນ຺ເຕ ຈ ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຫເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອຬກໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ສຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈລິຕປ຺ປວຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈລິຕານໍ ປວຕ຺ຕານຎ຺ຈ. ຈລິໂຕ ກາໂຍ, ປວຕ຺ຕາ ວາຈາ. ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍວາຈານໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາກຕມາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ນາຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍໍ ວາ ວທາມິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສປິ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ? ນາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນາ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຍາວ ໂສ ນ ຊານາຕິ, ຕາວ ອນນ຺ຕຣາຍກຣາ, ຊານິຕ຺ວາ ຉາເທນ຺ໂຕ ປນ ຉາທນປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ກຏສງ຺ຂາຕໍ ອກຸສລມາປຕ຺ຕາຘິກຣຓມາປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ອກຸສລສຠາວຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓນ຺ຕິ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອປາຍຄາມິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອພ຺ຍາກຕໍ ປນ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອວິປາກຘມ຺ມເມວາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທສຸປິ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເສກ຺ໂຂ ອຣຫາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສຸ ອຣຫໂຕ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕເມວ, ຕຖາ ເສກ຺ຂານໍ, ຕຖາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມກາເລ ອພ຺ຍາກຕເມວ. ອິຕຣສ຺ສ ອກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາກຕມ຺ປິ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມກາເລ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອວໍ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ວິປາກາຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ, ຕມ຺ປິ ເທສິຕໍ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ວາ ອນນ຺ຕຣາຍກຣໍ. ຍຖາ ຫິ ອຣິຍູປວາທກມ຺ມໍ ອກຸສລມ຺ປິ ສມານໍ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ຂມາປເນນ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຘມ຺ມຕໍ ອາປນ຺ນໍ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ເທສິຕໍ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ວາ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຘມ຺ມຕາຍ ອໂຫສິກມ຺ມຠາເວນ ອນນ຺ຕຣາຍກຣໍ ຊາຕໍ. ເຕເນວ ‘‘ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍໍ ວາ ວທາມິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ’’ຕິ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ອປາຍຄາມິຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຘິກຣຓວູປສມນສມຖກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ວິວາທສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ.

໒໒໙. ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍຠາເວ.

໒໓໐. ອນ຺ຕເຣນາຕິ ກາຣເຓນ.

໒໓໑. ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ຂີຍນເກ ປາຈິຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທທານສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ.

໒໓໖. ຕສ຺ສ ໂຂ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ.

໒໓໘. ‘‘ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍາ’’ຕິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂນ຺ຕິ. ‘‘ກາ ຈ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ’’ຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໔໒. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ເອເກນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິຈ຺ຈເມວ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໘໖) ວຈນໂຕ ອປໂລກນກມ຺ມາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນິ ວິຍ ສມເຖຫິ ສເມຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕຸ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.