໑໐. ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘກໍ
ໂກສມ຺ພກວິວາທກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໕໑. ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ ສເຈ ໂຫຕິ, ເທເສສ຺ສາມີຕິ ສຸພ຺ພຈຕາຍ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິ. ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນາປຕ຺ຕິປກ຺ໂຂປິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ. ສາ ປນາປຕ຺ຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສີ’’ຕິ.
໔໕໓-໔໕໔. ສມ຺ຠມອຕ຺ຖວເສນາຕິ ຕຸຣິຕຕ຺ຖວເສນ. ‘‘ອກາຣເຓ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວິນຍຘຣສ຺ສ ວຈເນນ ‘‘ສເຈ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເນນ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ອິທານິປິ ຕສ຺ເສວ ວຈເນນ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສ຺ສຕິຍາ ກຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອກາຣເຓ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸກ຺ເຂປເກ ຠິກ຺ຂູ ຍທິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ເຕນາຍໍ ສຈິຕ຺ຕກາ ອາປຕ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອຸທກາວເສເສ ອຸທກາວເສສສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ມາ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ວເທຍ຺ຍ.
໔໕໕-໔໕໖. ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ‘‘ນານາສໍວາສກຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໓໘໙) ສເຈ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ຄຓປູຣກໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຈາໂຣ ນາມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຫຕ຺ເຖນ ປາປຸຓນຏ຺ຐານໍ.
໔໕໗. ຠຓ຺ຑນຊາຕາຕິອາທີສຸ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຠຓ຺ຑນໍ ນາມ, ຕໍ ຊາຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ, ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິວເສນ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ກລໂຫ ຊາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ກລຫຊາຕາ, ວິຣຸທ຺ຘວາທຠູຕໍ ວາທໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ. ມຸຂສຕ຺ຕີຫີຕິ ວາຈາສຕ຺ຕີຫິ. ວິຕຸທນ຺ຕາຕິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ. ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເນວ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ, ນ ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ຫິຕກາມຕາຍ. ສາມຄ຺ຄີກາຣໂກ ກິເຣສ ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຍຖາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ວິວາທໍ ອາຣທ຺ຘາ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ, ນາປິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມຄ຺ເຄ ກາຕຸໍ, ອປ຺ເປວ ນາມ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ຠຄວາ ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ສາມຄ຺ຄິໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ຫິຕກາມຕາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂວຈ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫາຕິ ອຕ຺ຖກາມຕ຺ຕາ ເອວມາຫ, ນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ. ເຍ ປນ ຕທາ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕສ຺ມາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວປຏິປຕ຺ຕິ ນາໂຫສິ.
ໂກສມ຺ພກວິວາທກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໕໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິອາທີສຸ ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ປຖວີຄຕໍ ນິຘິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປຸຣາວຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຑ຺ໂຒຕິ ອິສ຺ສໂຣ. ໂຍ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ວິຠເວນ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ນ ເກວລໍ ອຑ຺ໂຒເຍວ, ມຫທ຺ຘໂນ ມຫຕາ ອປຣິມາຓສງ຺ເຂນ ຘເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມຫທ຺ຘໂນ’’ຕິ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ວິເສສໂຕ ກາມາ ໂຠຄາ ນາມ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນ ມຫນ຺ຕາ ອຸຬາຣາ ໂຠຄາ ອສ຺ສາຕິ ມຫາໂຠໂຄ. ມຫນ຺ຕໍ ເສນາພລຎ຺ເຈວ ຖາມພລຎ຺ຈ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫພ຺ພໂລ. ມຫນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວາຫໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວາຫໂນ. ມຫນ຺ຕໍ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວິຊິໂຕ. ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣຕິ ໂກໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣສາຣຄພ຺ໂຠ, ໂກຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ອາຐປນຏ຺ຐານໍ, ໂກຏ຺ຐຠູຕໍ ອຄາຣໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ, ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິເຕນ ຘເນນ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກໂສ ຘຎ຺ຎານຎ຺ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກຏ຺ຐາຄາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອຖ ວາ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂກໂສ ຫຕ຺ຖີ ອສ຺ສາ ຣຖາ ປຕ຺ຕີຕິ. ຍຖາ ຫິ ອສິໂນ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິປາລໂກ ປຣິຈ຺ຉໂທ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິປາລກຕ຺ຕາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິວິຘໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຘນໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຘຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາຄາຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຣິປຸຓ຺ຓມສ຺ສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ. ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເສນໍ. ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຈມ຺ມປຏິມຸຎ຺ຈນາທີຫິ ສນ຺ນາຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສີຕິ ອຠິອຸຍ຺ຍາສິ, ອຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສງ຺ຆາຕມ຺ປີຕິ ເອກປ຺ປຫາຣມ຺ປິ. ໂຘວນນ຺ຕິ ໂຘວນຸທກໍ. ປຣິເນຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ‘‘ອນຕ຺ຖໂທ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ.
໔໖໔. ວຄ຺ຄຠາເວນ ວາ ປຸຖຸ ນານາ ສທ຺ໂທ ອສ຺ສາຕິ ປຸຖຸສທ຺ໂທ. ສມຊໂນຕິ ຠຓ຺ຑເນ ສມຊ຺ຌາສໂຍ ຊໂນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຊນກາເຍ. ອຫໍ ພາໂລຕິ ນ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖາຕິ ພາລລກ຺ຂເຓ ຐິໂຕປິ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ນ ມຎ຺ຎິ. ຠິຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຠາວສ຺ສ ອຊານນໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ຈ ຠຓ຺ຑນສ຺ສ ອຸປຣິໂຜໂຏ ວິຍ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓຠາວມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ ນາຎ຺ຎາສິ.
ກລຫວເສນ ປວຕ຺ຕວາຈາເຍວ ໂຄຈຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາຈາໂຄຈຣາ. ມຸຂາຍາມນ຺ຕິ ວິວທນວເສນ ມຸຂໍ ອາຍາເມຕ຺ວາ ຠາຓິໂນ. ນ ຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຕໍ ກລຫໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ກລຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ນ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສາທີນໂວ ອຍ’’ນ຺ຕິ, ອຍໍ ກລໂຫ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຫາປນໂຕ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສາທີນໂວ ສໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ຕໍ ກລຫໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ກຖໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສາທີນໂວ ອຍ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ເອວໍ ສາທີນໂວ ອຍໍ ກລໂຫ’’ຕິ ເອວໍ ຕໍ ກລຫໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມນ຺ຕິອາທີສຸ ອກ຺ໂກຈ຺ຉີຕິ ອກ຺ໂກສິ. ອວຘີຕິ ປຫຣິ. ອຊິນີຕິ ກູຏສກ຺ຂິໂອຕາຣເຓນ ວາ ວາທປຏິວາເທນ ວາ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍກຣເຓນ ວາ ອເຊສິ. ອຫາສີຕິ ມມ ສນ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ອວຫຣິ. ເຍ ຈ ຕນ຺ຕິ ເຍ ເກຈິ ເທວາ ວາ ມນຸສ຺ສາ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ຕໍ ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຕ຺ຖຸກໍ ໂກຘໍ ສກຏຘຸຣໍ ວິຍ ນທ຺ຘິນາ ປູຕິມຈ຺ຉາທີນິ ວິຍ ຈ ກຸສາທີຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເວເຐນ຺ຕາ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຸປນາຫວເສນ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສກິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເວຣໍ ນ ສມ຺ມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສຕິຍາ ອມນສິກາຣວເສນ ວາ ກມ຺ມປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິວເສນ ວາ ເຍ ຕໍ ອກ຺ໂກສາທິວຕ຺ຖຸກໍ ໂກຘໍ ‘‘ຕຍາປິ ໂກຈິ ນິທ຺ໂທໂສ ປຸຣິມຠເວ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຫໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ, ກູຏສກ຺ຂິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຊິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ກສ຺ສຈິ ເຕ ປສຍ຺ຫ ກິຎ຺ຈິ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ນິທ຺ໂທໂສ ຫຸຕ຺ວາປິ ອກ຺ໂກສາທີນິ ປາປຸຓາສີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປມາເທນ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ເວຣໍ ອິມິນາ ອນຸປນຍ຺ຫເນນ ນິຣິນ຺ຘໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ອຸປສມ຺ມຕິ.
ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານີຕິ ຍຖາ ຫິ ເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທິອສຸຈິມກ຺ຂິຕໍ ຐານໍ ເຕເຫວ ອສຸຈີຫິ ໂຘວນ຺ໂຕ ສຸທ຺ຘໍ ນິຄ຺ຄນ຺ຘໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ຐານໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ອສຸທ຺ຘຕຣຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕຣຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ຕໍ ປຏິປຫຣນ຺ໂຕ ເວເຣນ ເວຣໍ ວູປສເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍ ເວຣເມວ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ເວຣານິ ນາມ ເວເຣນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິປິ ກາເລ ນ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ປນ ຕານິ ເຂຬາທີນິ ອສຸຈີນິ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ອຸທເກນ ໂຘວິຍມານານິ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ນິຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ເອວເມວ ອເວເຣນ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ໂຕທເກນ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ປຏິສງ຺ຂາເນນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ເວຣານິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ອຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນຕິ ເອສ ອເວເຣນ ເວຣູປສມນສງ຺ຂາໂຕ ໂປຣາຓໂກ ຘມ຺ໂມ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຂີຓາສວານໍ ຄຕມຄ຺ໂຄ.
ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາຕິ ຕໂຕ ຕສ຺ມາ ກາຣຓາ ເມຘຄາ ກລຫາ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖໍ ເຕ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຊານນ຺ຕາຕິ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ມຍໍ ມຈ຺ຈຸສມີປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເມຘຄານໍ ກລຫານໍ ວູປສມາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ເນສໍ ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕ ເມຘຄາ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕີຕິ ເຍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຏ຺ຐີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ປາເຓ ຫຣນ຺ຕິ, ຄວາທີນິ ຈ ປສຍ຺ຫ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຣຏ຺ຐໍ ວິລຸມ຺ປມານານໍ ເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄຕິ ໂຫຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ພາລສຫາຍຕາຍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ກລຫປສຸຕາ, ປຓ຺ຑິຕສຫາຍານໍ ປນ ອິທໍ ນ ສິຍາ’’ຕິ ປຓ຺ຑິຕສຫາຍສ຺ສ ພາລສຫາຍສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ນິປກນ຺ຕິ ເນປກ຺ກປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣນ຺ຕິ ຠທ຺ທກວິຫາຣິໍ ປຓ຺ຑິຕໍ. ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຈ ຣາຄຠຍໂທສຠຍາທໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈາຕິ ສພ຺ເພວ ປຣິສ຺ສເຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ.
ເອກກາ ຈຣິໍສູຕິ ‘‘ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ເຊນ ກາຣິເຕນາ’’ຕິ ຣຏ຺ຐໍ ປຫາຍ ຕໂຕ ມຫາອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກກາ ຈຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກີຠາວາຠິຣຕສ຺ສ ເອກກສ຺ເສວ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາຕິ ຈູຬສີລໍ ມຊ຺ຌິມສີລໍ ມຫາສີລໍ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ເຕຣສ ຘຸຕຄຸຓາ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ອມຕມຫານິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຍໍ ສຫາຍຕາ ນາມ, ສາ ພາລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ. ມາຕງ຺ໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎຕິ ສຣໂລເປນ ສນ຺ຘິ. ‘‘ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຣຎ຺ຎໂກ ມາຕງ຺ໂຄ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕງ຺ຄ-ສທ຺ເທເນວ ຫຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຄວຈນໍ ຕສ຺ສ ມຫຕ຺ຕວິຠາວນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາໂຄຕິ ມຫນ຺ຕາຘິວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕປຣິຍາໂຍ ຫິ ນາຄ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ເອຕໍ ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໓໕).
ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ພາລກໂລຓກຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໖໕. ພາລກໂລຓກາຣຄາໂມຕິ ອຸປາລິຄຫປຕິສ຺ສ ເອວໍນາມໂກ ໂຠຄຄາໂມ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣສຸ ວາ ອສີຕິມຫາສາວເກສຸ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນີກນິສ຺ສໂຏ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ຍູຖນິສ຺ສໂຏ ກາຬສີໂຫ ວິຍ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວລາຫໂກ ວິຍ ຈ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ຄເຓ ກິຣສ຺ສ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອກວິຫາຣິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕຸກາມຕາ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ສີຕາທິປີຬິໂຕ ອຸຓ຺ຫາທິໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ວິຍ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ວາ ຠຄວຕາ ໂສ ອາທີນໂວ ປເຄວ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ເຕນ ສຕ຺ຖາ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ນາເຫສຸໍ, ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທມນຸປາໂຍຕິ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກວິຫາຣິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ. ເອວໍ ຄເຕ ຈ ສຕ຺ຖຣິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ ສຕ຺ຖາ ເອກໂກວ ຄໂຕ, ມຍໍ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຍທາ ຠຄວາ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອທຸຕິໂຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ເອກຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸໍ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ສາວເກນ ນາມ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ນ ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ຠຄວາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນິວາເຣສິ, ສຍມ຺ປິ ນານຸຄຎ຺ຉິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ເອກີຠາເວ ອານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ.
ພາລກໂລຓກຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປາຈີນວໍສທາຍຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໖໖. ເຍນ ປາຈີນວໍສທາໂຍຕິ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ຍຖາ ນາມ ຊິຆຈ຺ຉິຕສ຺ສ ໂຠຊເນ, ປິປາສິຕສ຺ສ ປານີເຍ, ສີເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຸຓ຺ເຫ, ອຸຓ຺ເຫນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີເຕ, ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສຸເຂ ອຠິຣຸຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຠຄວໂຕ ໂກສມ຺ພເກ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທາປນ຺ເນ ອສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ເຕ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອິເມ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາປາຖມາຄມິໍສຸ, ອຖ ເນສໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ອຸປສງ຺ກມິ ‘‘ເອວາຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນຸກ຺ກເມນ ໂກສມ຺ພການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍນູປາໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ.
ທາຍປາໂລຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໒໕) ອຣຎ຺ຎປາໂລ. ໂສ ອຣຎ຺ຎໍ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປເທເສນ ມນຸສ຺ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ນິຍ຺ຍາສໍ ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວາ ນ ຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ໂຍຊິເຕ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທາຍປາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ກາມຍມານສຠາວາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມປຫິຓຄມນາທີນໍ ວເສນ ເອກວີສຕິອເນສນາຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ນ ອຕ຺ຕກາມຣູໂປ ນາມ. ໂຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກວີສຕິອເນສນໍ ປຫາຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍຘຸຕງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາໂນ ວິຈຣຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕກາໂມ ນາມ. ເຕປິ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.
ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີຕິ ເຕສໍ ອຜາສຸກໍ ມາ ອກາສີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຠຓ຺ຑນກລຫວິວາທາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ຈຓ຺ຑໂຄໂຓ ວິຍ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອເຖກມຄ຺ເຄນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອຍມ຺ປິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ປາສາທິໂກ ຈ ປເນສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຣສຄິທ຺ໂຘ ມຎ຺ເຎ, ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓີຕທາຍການໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ວຓ຺ຓກຖນາທີຫິ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປມາທວິຫາຣໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ວສນຏ຺ຐານານິ ຈາປິ ເອເຕສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ນິພທ຺ຘານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ຕິສ຺ໂສວ ປຓ຺ຓສາລາ ຕໂຍ ຈງ຺ກມາ ຕີຓິ ທິວາຏ຺ຐານານິ ຕີຓິ ມຎ຺ຈປີຐານິ, ອຍໍ ປນ ສມໂຓ ມຫາກາໂຍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ມຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ອກາເລ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ເສນາສນາ ວຸຏ຺ຐເປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເອເຕສໍ ອຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣຕິ.
ກິໍ ປເນສ ຊານນ຺ໂຕ ວາເຣສິ ອຊານນ຺ໂຕຕິ? ອຊານນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ນາມ ຍທາ ອເນກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສິຣິຍາ ຈ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕທາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊານິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕທາ ປນ ຠຄວາ ‘‘ມາສ຺ສຸ ໂກຈິ ມມ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ຕຖາຣູເປນ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ຈີວຣຄພ຺ເຠນ ວິຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວລາຫກຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຄມາສິ. ອິຕິ ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ທາຍປາໂລ ວາເຣສິ.
ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ມາ ສມຓາ’’ຕິ ທາຍປາລສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ອິຘ ວິຫຣາມ, ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ທາຍປາໂລ ປພ຺ພຊິເຕນ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິວາຏ຺ຐານໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ຠຄວາປິ ເຖຣສ຺ສ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ສຣີໂຣຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ, ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນວິຣາຊິຕາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປໂຏ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ທາຍປາໂລ ຜຓກຕອາສີວິສໍ ຄີວາຍ ຄເຫຕຸໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕວ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ມາວຸໂສ, ທາຍປາລາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.
ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສາມ, ສຈາຫໍ ເອກໂກວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສມຄ຺ຄວາໂສ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປິຍມິຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ຈ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປິໂຍ, ເອວໍ ສຫາຍານມ຺ປິ ເມ ປິໂຍ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກາຕຸກາໂມ ສຍໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເຕສໍ ເຖຣານໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍາ ຠຄວໂຕ ອາຄມນມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ເຕສໍ ສຎ຺ຎໍ ທທມາໂນວ ຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຠິກ຺ກມຖາຕິ ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖ. ປາເທ ປກ຺ຂາເລສີຕິ ວິກສິຕປທຸມສນ຺ນິເຠຫິ ຊາລຫຕ຺ເຖຫິ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓສຸ ປິຏ຺ຐິປາເທສຸ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາເທນ ປາທໍ ຆໍເສນ຺ໂຕ ປກ຺ຂາເລສິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາເຍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ກສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສີຕິ? ສຣີຣສ຺ສ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ເຕສຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ. ອມ຺ເຫຫິ ອຠິຫເຏນ ອຸທເກນ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ, ປຣິໂຠຄໍ ອກາສີຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລວໂສມນສ຺ສວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປີຓິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສິ.
ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ເຕສໍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຄເຫ ກເຕ ເສສານໍ ກໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເຖຣຎ຺ເຎວ ເອຕໍ ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິ ວາ ເອກເສສນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູເປກເສສສ຺ສປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ຈ ສມຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕິ. ກຈ຺ຈີຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂວຕິ ສາມິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຈ຺ຈິ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມນີຍໍ, ອິຣິຍາປໂຖ ໂວ ຂມຕິ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂວ ຊີວິຕໍ ຍາເປຕິ ຆຏິຍຕິ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂວ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸໍ ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈເຍນ ອກິລມນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕຸໍ, ວຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ.
ອຖ ເຕນ ປຏິວຈເນ ທິນ຺ເນ ‘‘ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕານໍ ອທຕ຺ວາ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ເອຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ມິຄໂປຕກາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ວິຫຣຖ, ອຸທາຫຸ ສາມຄ຺ຄິຠາໂວ ໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ສມຄ຺ຄາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂີໂຣທກີຠູຕາຕິ ຍຖາ ຂີຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທຕິ, ວິສຸໍ ນ ໂຫຕິ, ເອກຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸເປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເອວໍ ສາມຄ຺ຄິວເສນ ເອກຕ຺ຕຸປຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ວິຫຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປິຍຈກ຺ຂູຫີຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂອໂລກນໂຕ ປິຍຠາວທີປການິ ຈກ຺ຂູນິ ປິຍຈກ຺ຂູນິ ນາມ, ‘‘ກຈ຺ຈິ ຕຖາຣູເປຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເອກໍເສນ ມຍໍ ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກຖນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ, ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວິຫຣຖ, ເກນ ກາຣເຓນ ວິຫຣຖ, ຕໍ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ເຈວ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ ສຫວາເສ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອິຕຣານິ ວິປ຺ປວາເສ, ມໂນກມ຺ມໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສເຫວ ວສນ຺ເຕສຸ ເອເກນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ວາ ພຫິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິທໍ ວຬຎ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສາເມນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ປນ ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເຕນ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ຕເຖວ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ປນ ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຫວສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣໍ ສມ຺ໂມທນີຍກຖໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖໍ ສາຣຓີຍກຖໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ສາກຈ຺ຉໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທິກຣເຓ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຖເຣສຸ ປນ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາໂຍ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິຄຸຓກຖເນ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຍມິຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ອເວໂຣ ໂຫຕຸ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ສຸຂີ’’ຕິ ເອວໍ ສມນ຺ນາຫຣໂຕ ປນ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິເຍວ.
ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ ຠນ຺ເຕ ກາຍາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ກາໂຍ ປິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຕ຺ຕິກາ ວິຍ ຈ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫິຕຠາເວນ ອວິໂຣຘຠາເວນ ເຠທາຠາເວນ ສມຄ຺ຄຠາເວນ ເອກເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ ປເນເຕ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວຕ຺ຕິໍສູຕິ? ເອກສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ເອກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ, ເຕນ ‘‘ມມາວຸໂສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ, ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກຏາເຫ ພຫລຕນຸມຕ຺ຕິກາຫິ ເລປໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ມມາວຸໂສ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ, ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ‘‘ມມ ປຓ຺ຓສາລາ ອຸກ຺ລາປາ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຐມຕຣໍ ອາໂຣຈິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ອິທານິ ເຕສໍ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ວາ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອມ຺ເຫສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ. ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ. ອວກ຺ກາຣປາຕິນ຺ຕິ ອຕິເຣກປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຐປນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ສມຸຄ຺ຄປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ໂຍ ປຈ຺ຉາຕິ ເຕ ກິຣ ເຖຣາ ນ ເອກໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕາ ເຫເຕ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຐມຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉໂຕ, ອຫໍ ປຐມຕຣໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທີນິ ກຕ຺ວາ ຍທິ ປຕ຺ເຕ ປຏິວີສມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຍທິ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ປິຘາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ.
ທຸຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ ‘‘ເອໂກ ປຐມໍ ອາຄໂຕ, ເອໂກ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ໂສ ສເຈ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປມາຓເມວ ໂຫຕິ, ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ມນ຺ທໍ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປມາຓເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ຕຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ປຐມໍ ອາຄຕາ, ອຫໍ ປຈ຺ຉິໂມ’’ຕິ. ໂສປິ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ອາສນານິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ, ປານີຍຆເຏ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆເຏ ວາ ອວເສສອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຆເຏ ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ສເຈ ອວເສສຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊຫິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ໂສ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຈິກາຫິ ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ເຖຣານໍ ພຫິວິຫາເຣ ອຣຎ຺ເຎ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓຏ຺ຐາເນ ໂຠຊນສາລາຍ ວຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ໂຍ ປສ຺ສຕີຕິອາທິ ປນ ເນສໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວຈ຺ຈຆຏນ຺ຕິ ອາຈມນກຸມ຺ຠິໍ. ຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣິຕ຺ຕກໍ. ຕຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອວິສຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອຕິຠາຣິຍໍ. ຫຕ຺ຖວິກາເຣນາຕິ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ. ເຕ ກິຣ ປານີຍຆຏາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕຸຈ຺ຉກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ອາມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂອທິສ຺ສ ວາ ອໂນທິສ຺ສ ວາ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ໂອທິສ຺ສ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ໂທ ພາເຘຍ຺ຍາຕິ. ກສ຺ມາ ອໂນທິສ຺ສ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ອໂນທິສ຺ສ ສທ຺ເທ ທິນ຺ເນ ‘‘ອຫໍ ປຸເຣ, ອຫໍ ປຸເຣ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍຸໍ. ຕໂຕ ທ຺ວີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມ ຕຕິຍສ຺ສ ກມ຺ມຈ຺ເຉໂທ ຠເວຍ຺ຍ. ສໍຍຕປທສທ຺ໂທ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິວາຏ຺ຐານສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອິຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຊນາ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕາ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປມາ’’ຕິ.
ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນາຕິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ປນ຺ນຣເສ ອຏ຺ຐມິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຘມ຺ມສ຺ສວນເມວ, ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ທ຺ເວ ເຖຣາ ນາຕິວິກາເລ ນຫາຍິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖເຣນ ຠຄວຕາ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣປວິສນກາໂລ ນິກ຺ຂມນກາໂລ ນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນໍ ຈີວຣປາຣຸປນໍ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ຘມ຺ມກຖນໍ ອນຸໂມທນໍ ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓໍ ປຕ຺ຕໂຘວນໍ ປຕ຺ຕໂອສາປນໍ ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິສາມນນ຺ຕິ ປປຎ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານານິ ເອຕານິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐກຖາປວຕ຺ຕເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປມຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ, ຕຕ຺ຖາປິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຣຸທ຺ຘໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊາມາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອິມິນາວ ເອຕານິ ຐານານິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອວຬຎ຺ຊນວເສນ ປມາທກາໂລ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ.
ປາຈີນວໍສທາຍຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປາລິເລຍ຺ຍກຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໖໗. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ສມຄ຺ຄວາເສ ອານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ. ອນຸປຸພ຺ເພນ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໕) ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ. ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຕທວສຣີຕິ ເອກໂກວ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກຄາໂມ, ຕໍ ອວສຣິ. ປາລິເລຍ຺ຍກຄາມວາສິໂນປິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປາລິເລຍ຺ຍກຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ໂຑ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຠຄວາ ວສຕູ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ວາສຍິໍສຸ. ຠທ຺ທສາໂລຕິ ປນ ຕຕ຺ເຖໂກ ມນາໂປ ລຏ຺ຐິໂກ ສາລຣຸກ຺ໂຂ. ຠຄວາ ຕໍ ຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວນສຓ຺ເຑ ປຓ຺ຓສາລາຍ ສມີເປ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວິຫຣຕິ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ເຑ ຠທ຺ທສາລມູເລ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິອາທິ ຠຄວໂຕ ວິເວກສຸຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ. ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິໍ. ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ພາໂຘ ອຕ຺ຖິ ສໍສຄ຺ໂຄ ວາຕິ? ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຉາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ທຸຣາສທາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອນຸປລິຕ຺ຕາ, ຫິເຕສິຕາຍ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອຘິວາເສຕິ, ສຍຎ຺ຈ ມຫາກຣຸຓາສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ກາລຎ຺ຎູ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອິທໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ນາຍມິຘ ອາກິຓ຺ຓວິຫາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອິຘ ປນ ເຕຫິ ກລຫກາຣເກຫິ ໂກສມ຺ພກຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວາສໍ ວິຫາສິ, ຕທາ ວິເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕຫິ ໂກສມ຺ພເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫີ’’ຕິອາທິ.
ທຫຣໂປຕເກຫີຕິ ທຫເຣຫິ ຫຕ຺ຖິໂປຕເກຫິ, ເຍ ຠິງ຺ກາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕຫີຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີຫິ. ກທ຺ທໂມທການີຕິ ກທ຺ທມມິສ຺ສານິ ອຸທການິ. ໂອຄາຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂອຄາຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ. ອສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ. ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິໂຍ. ອຸປນິຆໍສິຍມາໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຬາຣຠາເວນ ນ ກຸຊ຺ຌຕິ, ເຕນ ຕາ ຆໍສນ຺ຕິເຍວ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ວູປກຏ຺ໂຐ ທູຣີຠູໂຕ.
ຍູຖາຕິ ຫຕ຺ຖິຆຏາຍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍູຖວາເສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຆຏສຫສ຺ເສນ ນິພ຺ພາປິຕສນ຺ຕາໂປ ວິຍ ນິພ຺ພຸໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ຠທ຺ທສາລສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ສາຂາຠງ຺ເຄນ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ຠຄວໂຕ ມຸຂໂຘວນໍ ເທຕິ, ນຫາໂນທກໍ ອາຫຣຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ເທຕິ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຘຸຣານິ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປເນຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິອາທິ. ໂສ ກິຣ ໂສຓ຺ຑາຍ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທາຣູນິ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປາສາຓຂຓ຺ຑານິ ຕາເປຕ຺ວາ ຕານິ ທຓ຺ຑເກຫິ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ຕຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຠຄວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ມມ ນຫານໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຫານກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ປານີເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສີຕເລ ຊາເຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ.
ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວິເວກໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເກຫິຈິ ອນາກິຓ຺ຓຠາວລທ຺ຘໍ ກາຍວິເວກໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອິຕເຣ ປນ ວິເວກາ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ. ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ຈ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ສມານຊ຺ຌາສຍຠາວທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.
ຄາຖາຍ ປນ ເອວມຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໕) – ເອຕໍ ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຣຖອີສາສທິສທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເຄນ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ສເມຕິ ສໍສນ຺ທຕິ. ກຖໍ ສເມຕິ ເຈ? ຍເທໂກ ຣມຕີ ວເນ, ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘນາໂຄ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມໍ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິເວກໍ ອຸປພ຺ຣູຫຍມາໂນ ອິທານິ ຍຖາ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ວເນ ອຣຎ຺ເຎ ຣມຕິ ອຠິຣມຕິ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖິອາທີຫິ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ວເນ ເອກວິຫາຣໍ ຣມຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເຄນ ສເມຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ສເມຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອກີຠາວຣຕິຍາ ເອກສທິສໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປາລິເລຍ຺ຍກຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ
໔໗໓. ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ເສນາສນາຣຫສ຺ສ ເສນາສນໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ກລຫກາຣກາທີນໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຫໍ ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕິ ປສຍ຺ຫ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ‘‘ຍຸຕ຺ຕິຍາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ຠຓ຺ຑນກາຣກໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒຕີຕິ ວຈນໂຕ ກຸລທູສກສ຺ສ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມານຸຎ຺ຎາຍ ຈ ອິຘ ກລຫວູປສມນຕ຺ຖໍ ອາຄຕານໍ ໂກສມ຺ພການມ຺ປິ ‘ຍຖາວຸຑ຺ຒ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ວິວິຕ຺ເຕ ອສຕິ ວິວິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິວິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕໍ ປຏິພາຫນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອຸປາລິສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີປຸຈ຺ຉາວຓ຺ຓນາ
໔໗໖. ນ ມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ມູລໂຕ ມູລໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖໂຕ ອປຄຕາຕິ ສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖໂຕ ອປຄຕາ.
໔໗໗. ເຍນ ນໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ນ ຫິ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນປຄຕນ຺ຕິ ກາຣຓໂຕ ອນເປຕໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ອຸສູຍາຍາຕິ ອິມິນາ ໂທສາຄຕິຄມນສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຄຕິຄມເນນາ’’ຕິ ອວເສສອຄຕິຄມນໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐຫິ ທູຕງ຺ເຄຫີຕິ ‘‘ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາເວຕາ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ ຘາເຣຕາ ຈ ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕທສ຺ສໂນ ຈ ອກລຫກາຣໂກ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ທູຕງ຺ເຄຫິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ
ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ