໖. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໑. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ຣຸຈິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

໒໖໒. ສຸສຸກາຕິ ສມຸທ຺ເທ ຠວາ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ. ກຸມ຺ຠີລາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ. ເຕລປຣິໂຠເຄນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໖໓. ປິຏ຺ເຐຫີຕິ ປິສິເຕຫິ. ອຸພ຺ຠິທໍ ນາມ ອູສຣປໍສຸມຍໍ.

໒໖໔. ຉກຓນ຺ຕິ ໂຄມຍໍ. ປາກຕິກຈຸຓ຺ຓໍ ນາມ ອປກ຺ກກສາວຈຸຓ຺ຓໍ. ເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໖໕. ສຸວຓ຺ຓເຄຣຸໂກຕິ ສຸວຓ຺ຓຕຸຕ຺ຖາທິ. ອຎ຺ຊນູປປິສນນ຺ຕິ ອຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ອຸປປິສິຕພ຺ພໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈຸຓ຺ຓຊາຕໍ.

໒໖໘. ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສປ຺ປທຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄຫິຕມ຺ປິ ສາມໍ ຄຫິຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໖໙. ຆຣທິນ຺ນກາພາໂຘ ນາມ ວສີກຣຓຕ຺ຖາຍ ຆຣຓິຍາ ທິນ຺ນເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ອາພາໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ວສີກຣຓປາຓກສມຸຏ຺ຐິຕໂຣໂຄ’’ຕິ. ຆຣ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອເຠເທນ ຆຣຓິຍາ ວຕ຺ຕມາໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ອກຏຍູເສນາຕິ ອນຠິສງ຺ຂເຕນ ມຸຄ຺ຄຍູເສນ. ກຏາກເຏນາຕິ ມຸຄ຺ເຄ ປຈິຕ຺ວາ ອຈາເລຕ຺ວາວ ປຣິສ຺ສາວິເຕນ ມຸຄ຺ຄສູເປນາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຸຬາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໒. ຄຸຬກຣຓນ຺ຕິ ຄຸຬກຣຓຏ຺ຐານໍ, ອຸຈ຺ຉຸສາລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໗໔. ອວິສ຺ສຕ຺ຖາຕິ ສາສງ຺ກາ.

໒໗໖. ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປວາເຣນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ຄຫິເຕ ປວາເຣນ຺ຕິ, ‘‘ພຫຸມ຺ຫິ ຄຫິເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິສງ຺ຂາປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ‘‘ທິວາ ໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ.

໒໗໙. ສມ຺ພາເຘ ທຫນກມ຺ມໍ ປຏິກ຺ເຂປາຠາໂວ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໘໐. ອຸຠໂຕປສນ຺ນາຕິ ອຸຠຍໂຕ ປສນ຺ນາ. ມາຆາໂຕຕິ ‘‘ມາ ຆາເຕຖ ປາຓິໂນ’’ຕິ ເອວໍ ມາຆາຕໂຆສິຕທິວໂສ.

ຍາຄຸມຘຸໂຄຬກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ມຘຸໂຄຬກນ຺ຕິ ສກ຺ກຣາທິສໍຍຸຕ຺ຕປູວໍ. ອາຍຸໍ ເທຕີຕິ ອາຍຸທານໍ ເທຕິ. ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ. ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂໍ. ພລນ຺ຕິ ສຣີຣຖາມໍ. ປຏິຠານນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕປຏິຠານໍ. ວາຕໍ ອນຸໂລເມຕີຕິ ວາຕໍ ອນຸໂລເມຕ຺ວາ ຫຣຕິ. ວຕ຺ຖິໍ ໂສເຘຕີຕິ ຘມນິໂຍ ສຸທ຺ຘໍ ກໂຣຕິ. ອາມາວເສສໍ ປາເຈຕີຕິ ສເຈ ອາມາວເສສກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປາເຈຕິ. ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕີຕິ ເທຕິ. ວາຕຎ຺ຈ ພ຺ຍປເນຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

໒໘໓. ນນຸ ຈ ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊເນນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຍາ ຫິ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸປິ ໂອທນຄຕິກາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໘໔. ສຸຂຸໂມຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສູຕິ ‘‘ຠຄວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ.

ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໕. ປາຏລິຄາໂມຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ເອວໍນາມໂກ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ຄາໂມ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຄາມສ຺ສ ມາປນທິວເສ ຄາມງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປາຏລງ຺ກຸຣາ ປຖວິໂຕ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຕນ ຕໍ ‘‘ປາຏລິຄາໂມ’’ ຕ຺ເວວ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕທວສຣີຕິ ຕໍ ປາຏລິຄາມໍ ອວສຣິ ອນຸປາປຸຓິ. ປາຏລິຄາມິກາຕິ ປາຏລິຄາມວາສິໂນ. ອຸປາສກາຕິ ເຕ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຐມທສ຺ສເນນ ເກຈິ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາສກາ’’ຕິ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ປາຏລິຄາເມ ກິຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສາ ກາເລນ ກາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫສາມິເກ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມາສມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ວສນ຺ຕິ. ເຕນ ປາຏລິຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ນິຈ຺ຈຸປທ຺ທຸຕາ ‘‘ເອເຕສຎ຺ເຈວ ອາຄຕກາເລ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອກປສ຺ເສ ອິສ຺ສຣານໍ ຠຓ຺ຑປຏິສາມນຏ຺ຐານໍ, ເອກປສ຺ເສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ເອກປສ຺ເສ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອທ຺ຘິກມນຸສ຺ສານໍ, ເອກປສ຺ເສ ທລິທ຺ທານໍ ກປຓມນຸສ຺ສານໍ, ເອກປສ຺ເສ ຄິລານານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວສນປ຺ປໂຫນກໍ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຫຕິໍ ສາລໍ ກາເຣສຸໍ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກາຕິ ອາວສໂຖ, ຕເທວ ອາຄາຣໍ ອາວສຖາຄາຣໍ.

ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ຕໍ ນິຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກກມ຺ມສຸຘາກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເທວວິມານສທິສໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ອຕິວິຍ ມໂນຣມໍ ສສ຺ສິຣິກໍ, ເກນ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ຂເຓ ‘‘ຠຄວາ ຕໍ ຄາມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອສ຺ໂສສຸໍ, ເຕນ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໂສມນສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອາເນຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ສຍເມວ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘ ວສາເປຕ຺ວາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາເປສ຺ສາມ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ກຖາເປສ຺ສາມ, ອິຕິ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ອມ຺ຫາກໍ ປເຣສຎ຺ຈ ປຣິໂຠໂຄ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາວສຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໙໗-໒໙໘; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒) ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ທິວສເມວ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເທວວິມານໍ ວິຍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ສຸປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ, ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ວເສຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອິທານິ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕຖາ ປຎ຺ຎາເປຕຸກາມາ ເຍນາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣຓໍ ສນ຺ຖຣິ, ສພ຺ໂພ ສກໂລ ສນ຺ຖຣິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິ. ອຖ ວາ ສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ສນ຺ຖຣິ, ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຣິ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິ, ຕໍ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ. ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສວາຍໍ, ຍຖາ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພປຐມໍ ຕາວ ‘‘ໂຄມຍໍ ນາມ ສພ຺ພມງ຺ຄເລສຸ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຸຘາປຣິກມ຺ມກຕມ຺ປິ ຠູມິໍ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຣິສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຈາຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ນານາວຓ຺ຓກຏສາຣເກ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊເວ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣຓາທີຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ອຕ຺ຖຣເຓຫິ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສພ຺ໂພກາສໍ ສນ຺ຖຣາເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສນານີຕິ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຕາວ ມງ຺ຄລຕ຺ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຣຫໍ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ມຸທຸກຎ຺ຈ ມໂນຣມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກໍ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສນໍ ອຸປຘານໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກວິຈິຕ຺ຕວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘທາມປຸປ຺ຜທາມປຕ຺ຕາທາມາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ປຸປ຺ຜຊາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ປຏສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກປີຐອປສ຺ສຍປີຐມຸຓ຺ຑປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎປາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເສຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ສາລາຍ ປາຈີນປສ຺ສໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສຊ຺ຊາໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣສຸໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຸທກມຓິກນ຺ຕິ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ສເມຂລໍ ອຸທກຈາຏິໍ. ເອວໍ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ມຓິວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ນານາປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ອຸທກວາສຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກທລິປຓ຺ເຓຫິ ປິທຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເຕລປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓາທິມຍທຓ຺ຑາສຸ ທຓ຺ຑທີປິກາສຸ ໂຍນກຣູປກາທີນໍ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິມຍກປລ຺ລິກາສຸ ຈ ເຕລປທີເປ ຊລຍິຕ຺ວາ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕ ປາຏລິຄາມິກອຸປາສກາ ນ ເກວລໍ ອາວສຖາຄາຣເມວ, ອຖ ໂຂ ສກລສ຺ມິມ຺ປິ ຄາເມ ວີຖິໂຍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຘເຊ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຈ ກທລິອາທໂຍ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ສກລຄາມໍ ທີປມາລາຫິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂີຣປເກ ທາຣເກ ຂີຣໍ ປາເຍຖ, ທຫຣກຸມາເຣ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ທຓ຺ຑທີປິກາ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກິຣ ເຕຫິ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠຄວາ ລາຂາຣເສນ ຕິນ຺ຕຣຕ຺ຕໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ສຸຣຕ຺ຕໍ ທຸປຏ຺ຏໍ ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ, ສໍວິຘາຍ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນ ປທຸມກລາປໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາສສ຺ສິຣິກໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ຄຊກຸມ຺ຠໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ, ຣຕນສຕຸພ຺ເພເຘ ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຆິເກ ປວາຬຊາລໍ ຂິປມາໂນ ວິຍ, ມຫຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ຣຕ຺ຕວລາຫເກນ ປຏິຈ຺ຉາທຍມາໂນ ວິຍ, ກຎ຺ຈນຄິຣິມຕ຺ຖເກ ສຸປກ຺ກລາຂາຣສໍ ປຣິສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາຊາເລນ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣມຫາປຖວິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕນິຄ຺ໂຣຘປລ຺ລວສມານວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕວຣປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວນຄຫນໂຕ ເກສຣສີໂຫ ວິຍ, ອຸທຍປພ຺ພຕກູຏໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ, ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ນິສິນ຺ນຕຣຸສຓ຺ຑໂຕ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖສ຺ສ ກາຍໂຕ ເມຆມຸຂໂຕ ວິຊ຺ຊຸກລາປາ ວິຍ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາປຣິເສກປິຎ຺ຊຣປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລສາຂາວິຏເປ ວິຍ ສມນ຺ຕໂຕ ຣຸກ຺ເຂ ກຣິໍສຸ. ຕາວເທວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສິ. ເຕ ຈ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣຕ຺ຕປທຸມສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ, ປວາຬເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປາສາໂທ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ມຫາກສ຺ສປປ຺ປມຸຂາ ປນ ມຫາເຖຣາ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວມ຺ມວມ຺ມິຕາ ວິຍ ມຫານາຄາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ ວີຕຣາຄາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ.

ອິຕິ ຠຄວາ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫຫິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ມຣຸຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕາຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນ ອປຣິມາເຓນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ປາຏລິຄາມີນໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ວາມປສ຺ສໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຆນຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ອຸປຣິເກສນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເກສາວຕ຺ເຕຫິ ໂມຣຄີວວຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຫຏ຺ຐາປາທຕເລຫິ ປວາຬວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນປຖວິຍໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ທນ຺ຕໂຕ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐານໂຕ, ນຂານຎ຺ຈ ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ໂອທາຕາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ຣຕ຺ຕປີຕວຓ຺ຓານໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຠສ຺ສຣາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ວິຘາວມານາ ກຎ຺ຈນທຓ຺ຑທີປິກາຫິ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທມານາ ມຫາປທີປຊາລາ ວິຍ, ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຈ ທິໂສທິສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຍາຫິ ສພ຺ພທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຈມ຺ປກປຸປ຺ເຜຫິ ວິກິຣິຍມານາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆຏໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາຫິ ອາສິຎ຺ຈິຍມານາ ວິຍ, ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ, ເວຣມ຺ຠວາຕສມຸທ຺ຘຕກິໍສຸກກຓິກາຣກິກິຣາຕປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຈີນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓສມ຺ປຣິຣຎ຺ຊິຕາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈິໍສຸ.

ຠຄວໂຕປິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປສມຸຊ຺ຊລໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຣີຣໍ ອພ຺ຠມຫິກາທິອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ສມຸຊ຺ຊລຕາຣກປຠາສິຕໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ, ວິກສິຕໍ ວິຍ ປທຸມວນໍ, ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ວິຍ ໂຍຊນສຕິໂກ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕໍ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ທສຫິ ອຸປປາຣມີຫິ ທສຫິ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຫີຕິ ສມ຺ມເທວ ປຣິປູຣິຕາຫິ ສມຕິໍສາຍ ປາຣມີຫິ ອລງ຺ກຕໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທິນ຺ເນນ ທາເນນ ຣກ຺ຂິເຕນ ສີເລນ ກເຕນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ໂອກາສໍ ອລຠມາເນນ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ເຕນ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ນາວາສຫສ຺ສສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ເອກໍ ນາວໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ສກຏສຫສ຺ສສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ເອກໍ ສກຏໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຄງ຺ຄານໍ ສມ຺ຠິຊ຺ຊ ມຸຂທ຺ວາເຣ ເອກໂຕ ຣາສີຠູຕກາໂລ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ.

ອິມາຍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິຍາ ໂອຠາສມານສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອເນການິ ທຓ຺ຑທີປິກາສຫສ຺ສານິ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ, ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາມປສ຺ເສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ. ຊາຕິສຸມນຈມ຺ປກວນມາລິກາຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລພກຸລສິນ຺ທຸວາຣາທິປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫອາເມຆວິສ຺ສຏ຺ຐາ ສລິລວຸຏ຺ຐິໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິໍສຸ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍນິຄ຺ໂຆສາ ເຈວ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຖຸຕິໂຆສາ ຈ ສພ຺ພາ ທິສາ ປູຣຍມານາ ມຸຂຣາ ວິຍ ອກໍສຸ. ເທວສຸປຓ຺ຓນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພມນຸສ຺ສານໍ ອກ຺ຂີນິ ອມຕປານໍ ວິຍ ລຠິໍສຸ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປທສຫສ຺ເສຫິ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ, ຍາຕິ ໂລກວິນາຍໂກ.

‘‘ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ນຣາສໂຠ;

ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິຣິສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສຠເຕ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ຄຈ຺ຉໂຕ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ເຫຏ຺ຐາປາທຕລໍ ມຸທຸ;

ສມໍ ສມ຺ຜຸສເຕ ຠູມິໍ, ຣຊສານຸປລິມ຺ປຕິ.

‘‘ນິນ຺ນໍ ຐານໍ ອຸນ຺ນມຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ;

ອຸນ຺ນຕຎ຺ຈ ສມໍ ໂຫຕິ, ປຖວີ ຈ ອເຈຕນາ.

‘‘ປາສາຓາ ສກ຺ຂຣາ ເຈວ, ກຖລາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາ;

ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄາ ວິວຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ.

‘‘ນາຕິທູເຣ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ນິກ຺ຂິປໍ;

ອຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອຸໂຠ ຊາຓູ ຈ ໂຄປ຺ຜເກ.

‘‘ນາຕິສີຆໍ ປກ຺ກມຕິ, ສມ຺ປນ຺ນຈຣໂຓ ມຸນິ;

ນ ຈາຕິສຓິກໍ ຍາຕິ, ຄຈ຺ຉມາໂນ ສມາຫິໂຕ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍຎ຺ຈ, ທິສຎ຺ຈ ວິທິສໍ ຕຖາ;

ນ ເປກ຺ຂມາໂນ ໂສ ຍາຕິ, ຍຸຄມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເປກ຺ຂຕິ.

‘‘ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາໂຣ ໂສ, ຄມເນ ໂສຠເຕ ຊິໂນ;

ຈາຣຸ ຄຈ຺ຉຕິ ໂລກຄ຺ໂຄ, ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວເກ.

‘‘ອຸສຠຣາຊາວ ໂສຠນ຺ໂຕ, ຈາຕຸຈາຣີວ ເກສຣີ;

ໂຕສຍນ຺ໂຕ ພຫູ ສຕ຺ເຕ, ຄາມເສຏ຺ຐໍ ອຸປາຄມີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖);

ວຓ຺ຓກາໂລ ນາມ ກິເຣສ. ເອວໍວິເຘສຸ ກາເລສຸ ຠຄວໂຕ ສຣີຣວຓ຺ເຓ ວາ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວາ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມເຍວ ປມາຓໍ. ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ຄາຖາພນ຺ເຘຫິ ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ທຸກ຺ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອປຣິມາຓວຓ຺ຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘາປິ ອນວເສສໂຕ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ. ສກລມ຺ປິ ຫິ ກປ຺ປໍ ວທນ຺ຕາ ປຣິໂຍສາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາຕິ. ອິມິນາ ສິຣິວິລາເສນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ປາຏລິຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ຊເນນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘຘູມວາສຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຊິຍມາໂນ ອາວສຖາຄາຣໍ ປາວິສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາຕິ ຍທິປິ ຠຄວໂຕ ປາເທ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ເຕສໍ ປນ ອຸປາສການໍ ກຸສລາຠິວຸທ຺ຘິໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອປິຈ ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ສີຕິກາຕພ຺ພມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ຕທຕ຺ຖມ຺ປິ ຠຄວາ ນຫານປາທໂຘວນານິ ກໂຣຕິເຍວ. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຈວ ອຸປາສການຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນຫາເປຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພເຏນ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປລິເວຐິເຕ ປີເຐ ຐປິຕາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຆນປຏິມາ ວິຍ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂປຣາຓານໍ ວຓ຺ຓຠຓນມຄ຺ໂຄ –

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ມຓ຺ຑລມາຬໍ, ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣໂຓ;

ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ໂລກຄ຺ໂຄ, ນິສີທິ ວຣມາສເນ.

‘‘ຕຫິໍ ນິສິນ຺ໂນ ນຣທມ຺ມສາຣຖິ,

ເທວາຕິເທໂວ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓ;

ພຸທ຺ຘາສເນ ມຊ຺ຌຄໂຕ ວິໂຣຈຕິ,

ສຸວຓ຺ຓເນກ຺ຂໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ.

‘‘ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ;

ວິໂຣຈຕິ ວີຕມໂລ, ມຓິ ເວໂຣຈໂນ ຍຖາ.

‘‘ມຫາສາໂລວ ສມ຺ຜຸລ຺ໂລ, ເມຣຸຣາຊາວລງ຺ກໂຕ;

ສຸວຓ຺ຓຖູປສງ຺ກາໂສ, ປທຸໂມ ໂກສໂກ ຍຖາ.

‘‘ຊລນ຺ໂຕ ທີປຣຸກ຺ໂຂວ, ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຍຖາ ສິຂີ;

ເທວານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ໂຕວ, ສພ຺ພຜຸລ຺ໂລ ວິໂຣຈຖາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖);

ປາຏລິຄາມິເກ ອຸປາສເກ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຍສ຺ມາ ເຕສຸ ອຸປາສເກສຸ ພຫູ ຊນາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ຕາວ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີລສມ຺ປທາຍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໔໙; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໒໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖). ອຠາວຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ທຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ສີລວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນສີໂລ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ປເທນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສີລາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນສ຺ສ ສີລາຠາໂວ ທຸວິໂຘ ອສມາທາເນນ ວາ ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ເຠເທນ ວາຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິໂມ ນ ຕຖາ ສາວຊ຺ໂຊ, ຍຖາ ທຸຕິໂຍ ສາວຊ຺ຊຕໂຣ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕາທີນວນິມິຕ຺ຕໍ ສີລາຠາວໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີລວິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປມາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ປມາທກາຣຓາ. ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວເສນ ອາຄຕໍ, ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວ. ຄຫຏ຺ໂຐ ຫິ ເຍນ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ. ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ປມຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ຍຖາກາລໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວິນສ຺ສຕິ. ມາຆາຕກາເລ ປາຓາຕິປາຕໍ ປນ ອທິນ຺ນາທານາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑວເສນ ມຫຕິໍ ໂຠຄຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປມາທກາຣຓາ ສີລໂຕ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ຌານໂຕ ສຕ຺ຕອຣິຍຘນໂຕ ຈ ຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ອສຸໂກ ອສຸກກຸເລ ຊາໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອິຘໂລກປຣໂລໂກ ສລາກຠຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທຕີ’’ຕິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີຫິ ຊີວຕິ, ຉຫິ ອຄາຣເວຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ.

ອວິສາຣໂທຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ຕາວ ‘‘ອວສ຺ສໍ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ໂກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖ ມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ຣາຊກຸລສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ອວສ຺ສໍ ໂກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖ ເມ ອຸໂປສຖມ຺ປິ ປວາຣຓມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ທຸສ຺ສີໂລປິ ສມາໂນ ທປ຺ປິໂຕ ວິຍ ວທຕິ, ໂສປິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິເຍວ ວິປ຺ປຏິສາຣີຠາວໂຕ.

ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຫິ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ມານໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕຏ຺ຐານານິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິທສ຺ສນວເສນ ອິຘໂລກໍ ປສ຺ສຕິ, ນິມີເລຕ຺ວາ ຄຕິນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ປຣໂລກໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ກມ຺ມານຸຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕິສເຕນ ປຫຣິຍມາໂນ ວິຍ ອຄ຺ຄິຊາລາຍ ອາລິງ຺ຄິຍມາໂນ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ວາເຣຖ ວາເຣຖາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕວ ມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນໍ. ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອາຄມນສ຺ສ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ, ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕິ ສໍຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິ ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ, ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ເປຕມຫິທ຺ຘິການໍ ວິມານານິປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ ວິນິປາຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ອວີຈິອາທິກໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວ ທີເປຕິ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ.

ອານິສໍສກຖາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສີລວາຕິ ສມາທານວເສນ ສີລວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທເນນ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຄຣາສິໍ. ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ, ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ.

ປາຏລິຄາມິເກ ອຸປາສເກ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ອຎ຺ຎາຍປິ ປາຬິມຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ເຈວ ອາວສຖານຸໂມທນກຖາຍ ຈ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ຕຕ຺ຖ ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄຣໍ ມາເປນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎາສຸ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ເຍ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ກຸຏຸມ຺ພິກາ, ເຕ ອາເນຕ຺ວາ ຘນຘຎ຺ຎານິ ຆຣວຕ຺ຖຸເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ເຈວ ປຣິຫາຣຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ນິເວສິຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາຍ ວິເສສໂຕ ສີລຄຣຸກາຕິ ສພ຺ພຄຸຓານຎ຺ຈ ສີລສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເຕສໍ ປຐມໍ ສີລານິສໍເສ ປກາເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຖໂວຊໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຊມ຺ພຸໍ ມຕ຺ຖເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ມຫາມຘຸໍ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕນ ປີເຬຕ຺ວາ ສຸມຘຸຣຣສໍ ປາຍມາໂນ ວິຍ ຈ ປາຏລິຄາມິການໍ ອຸປາສການໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ‘‘ອາວາສທານໍ ນາເມຕໍ ຄຫປຕໂຍ ມຫນ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາວາໂສ ມຍາ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ມຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຈ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ມຣຕເນນປິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ອປຣິເມຍ຺ໂຍວ ວິປາໂກ, ອປິຈ ອາວາສທານສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ຠູມຏ຺ຐກປຓ຺ຓສາລາຍ ວາ ສາຂາມຓ຺ຑປສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕສ຺ສ ອານິສໍໂສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອາວາສທານານຸຠາເວນ ຫິ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານສ຺ສປິ ສມ຺ປີຬິຕຄພ຺ຠວາໂສ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ ໂອວຣໂກ ວິຍສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ອສມ຺ພາໂຘວ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕໍ ພຫຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ –

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາຬມິຄານິ ຈ;

ສຣີສເປ ຈ ມກເສ, ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍ.

‘‘ຕໂຕ ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣ, ສຎ຺ຊາໂຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ;

ເລຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸໍ.

‘‘ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ;

ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ.

‘‘ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໒໙໕, ໓໑໕) –

ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອາວາສທາເນ ອານິສໍໂສ ອຍມ຺ປິ ອາວາສທາເນ ອານິສໍໂສຕິ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຕິເຣກທິຍຑ຺ຒຍາມໍ ອາວາສທານານິສໍສໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອິມາ ຄາຖາວ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນາ ປນ ສງ຺ຄຫໍ ນ ອາໂຣຫຕິ. ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ທ຺ເວ ຍາມາ ຄຕາ. ຍສ຺ສທານິ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາຕິ ຍສ຺ສ ຄມນສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄມນກາໂລ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຄຈ຺ຉຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊສີຕິ? ອນຸກມ຺ປາຍ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ວີຕິນາເມນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສຣີເຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ຈ ມຫາ, ຕສ຺ສ ສຍນນິສຊ຺ຊານໍ ໂອກາສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕິ ອຸຠຍານຸກມ຺ປາຍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ສຸຎ຺ຎາຄາຣນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ກິຣ ຄຫປຕໂຍ ຕສ຺ເສວ ອາວສຖາຄາຣສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ປຏສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກຄນ຺ຘມາລາທິທາມປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕລປທີປໍ ອາໂຣປຍິໍສຸ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ວິສ຺ສເມຕຸກາໂມ ອິຘ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂນ ອິທໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ຠຄວຕາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາທໂຘວນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຘມ຺ມາສນາ ອຄມາສິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຄມນໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ຘມ຺ມາສນໍ ປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອຏ຺ຐາສິ, ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ຐານໍ. ທ຺ເວ ຍາເມ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ. ອຸປາສເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ເອຕໍ ຐານໍ ຠຄວຕາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸນິຘວສ຺ສກາຣວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໖. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ສຸນິໂຘ ຈ ວສ຺ສກາໂຣ ຈ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາຕິ ມຄຘຣຎ຺ໂຎ ມຫາອມຈ຺ຈາ, ມຄຘຣຏ຺ເຐ ວາ ມຫາມຕ຺ຕາ, ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ. ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ປາຏລິຄາມນ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ຠູມິປ຺ປເທເສ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພ ‘‘ປາຏລິຄາໂມ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຐານໍ ອິທານິ ນຄຣໍ ກຕ຺ວາ ມາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍາຕິ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ອາຍມຸຂປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ຆຣວຕ຺ຖູນິ ຆຣປຕິຏ຺ຐາປນຏ຺ຐານານິ. ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານຎ຺ຈ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປານຸຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ຐາເນ ‘‘ອິຘ ນາຄານໍ ນິວາສປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອິຘ ຍກ຺ຂານໍ, ອິຘ ຠູຕານໍ ນິວາສປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອິຘ ປາສາໂຓ ວາ ຂາຓຸໂກ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຕທາ ສິປ຺ປໍ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ສາຣມ຺ຠຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອນາຣມ຺ເຠ ຐາເນ ຕາຫິ ວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄາຫິກາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ວິຍ ຕໍຕໍເຄຫານິ ມາເປນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ເນສໍ ສຣີເຣ ເທວຕາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມນ຺ຕິ. ຕາ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ປຏິວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສທ຺ຘານໍ ກຸລານໍ ສທ຺ຘາ ເທວຕາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອສ຺ສທ຺ຘານໍ ກຸລານໍ ອສ຺ສທ຺ຘາ ເທວຕາ ຈ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິຘ ມນຸສ຺ສາ ນິເວສນໍ ມາເປນ຺ຕາ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ມຍໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອນຸໂມທນຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ, ມນຸສ຺ສາທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘາ ເທວຕາປິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉານຸຣູປໍ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ກຖຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຕາວຕິໍເສຫີຕິ ຍຖາ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ເອກໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ມນຸສ຺ສໍ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອສຸກກຸເລ ມນຸສ຺ສາ ປຓ຺ຑິຕາ, ອສຸກວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວໍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ວິສ຺ສກມ຺ມຎ຺ຈ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຕາວຕິໍສາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາວຕິໍເສຫີ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ເທເວຫິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຍ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍາວຕາ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອຣິຍມນຸສ຺ສານໍ ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ວາຓິຊານໍ ອາຫຏຠຓ຺ຑສ຺ສ ຣາສິວເສເນວ ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມ, ວາຓິຊານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຣິຍາຍຕນວຓິປ຺ປຖານໍ ອິທໍ ນຄຣໍ ອຄ຺ຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ ປາໂມກ຺ຂໍ. ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑປຸຏເຠທນຏ຺ຐານໍ, ຠຓ຺ຑຄນ຺ຖິການໍ ໂມຈນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອລທ຺ຘຠຓ຺ຑມ຺ປິ ຫິ ອິເຘວ ລຠິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິກ຺ກຍໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ວິກ຺ກຍໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິເຘວ ປຸຏໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍນ຺ຕິ ຍານິ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ, ສຠາຍໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕານິສ຺ສ ຠາວີນິ ອາຍານິ ທສ຺ເສຕິ. ອຄ຺ຄິໂຕ ວາຕິອາທີສຸ ຈ-ກາຣຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ, ອຄ຺ຄິນາ ຈ ອຸທເກນ ຈ ມິຖຸເຠເທນ ຈ ນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພາເປຕຸມ຺ປິ ນໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄງ຺ຄາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອໂກ ອິມິນາ ອກຖິຕໍ ອມຸສ຺ສ, ອມຸນາ ອກຖິຕໍ ອິມສ຺ສ ວທນ຺ຕານໍ ປິສຸຓວາຈານໍ ວເສນ ຠິນ຺ນານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠເທນ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕມຸຂໂຘວໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ນິສີທິ. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ໂສ ອມ຺ເຫ ອຸປຄເຕ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ປາຏລິຄາມໍ ອຄມາສິ, ກິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖ, ນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖາ’ຕິ, ‘ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ນ ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ‘ນ ນິມນ຺ຕຍິມ຺ຫາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອິທຎ຺ຈາປິ ມຍໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປມ, ສມຓສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ກາຬກຓ຺ຓິສຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕໍ ມຍໍ ນຄຣມງ຺ຄລໍ ວາຈາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ’’ຕິອາທິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫກາເລ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ຄາມປ຺ປເວສນນີຫາເຣນ ນິວາສນໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈີວຣຎ຺ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ, ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີລວນ຺ເຕຕ຺ຖາຕິ ສີລວນ຺ເຕ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ. ສຎ຺ຎເຕຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຎເຕ. ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ຕາສໍ ຆຣເທວຕານໍ ອາທິເສຍ຺ຍປຕ຺ຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ປູຊິຕາ ປູຊຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ໂນ ປຕ຺ຕິໍ ເທນ຺ຕີຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມານິຕາ ມານຍນ຺ຕີຕິ ກາລານຸກາລໍ ພລິກມ຺ມກຣເຓນ ມານິຕາ ‘‘ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຈຕຸມາສຉມາສນ຺ຕເຣ ໂນ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍໍ ຫຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ນນ຺ຕິ ຕໂຕ ນໍ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິກໍ ມນຸສ຺ສໍ. ໂອຣສນ຺ຕິ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕໍ, ຍຖາ ມາຕາ ໂອຣສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍຫຣຓຕ຺ຖເມວສ຺ສ ວາຍມຕິ, ເອວໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ ປສ຺ສຕິ.

ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ເຕຫິ ຕທາ ປສຸຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸໂມທນວເສນ ເຕສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາປິ ‘‘ຍາ ຕຕ຺ຖ ເທວຕາ ອາສຸໍ, ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເສ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ປຕ຺ຕິໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂຫສີຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ເຍນ ທ຺ວາເຣນ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຄງ຺ຄາຍ ປນ ອຸຕ຺ຕຣຓຕ຺ຖໍ ອໂນຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ໂຄຕມຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ປູຣາຕິ ປຸຓ຺ຓາ. ສມຕິຕ຺ຕິກາຕິ ຕີຣສມໍ ອຸທກສ຺ສ ຕິຕ຺ຕາ ຠຣິຕາ. ກາກເປຍ຺ຍາຕິ ຕີເຣ ຐິຕກາເກຫິ ປາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍອຸທກາ. ຕີຫິປິ ປເທຫິ ອຸຠໂຕກູລສມໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວເມວ ວທຕິ. ອຸຬຸມ຺ປນ຺ຕິ ປາຣຄມນຕ຺ຖາຍ ລຫຸເກ ທາຣຸທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ກວາຏຜລເກ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ເຘ ກາຕຸໍ ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນາວາສງ຺ເຂເປນ ກຕໍ. ກຸລ຺ລນ຺ຕິ ເວຬຸນຬາທິເກ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ວລ຺ລິອາທີຫິ ກລາປວເສນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ມຫາຊນສ຺ສ ຄງ຺ຄຸທກມຕ຺ຕສ຺ສປິ ເກວລໍ ຕຣິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຕິຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖຕໍ ສໍສາຣມຫຓ຺ຓວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕຠາວຎ຺ຈ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ອຸທານຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ສ ເອຕໍ ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ອຘິວຈນໍ, ນ ສມຸທ຺ທສ຺ເສວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣນ຺ຕິ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ ສຣຕິ ສນ຺ທຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຄມ຺ຠີຣໍ ວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ອຄາຘຏ຺ເຐນ ຄມ຺ຠີຣໍ, ສກລໂລກຕ຺ຕຍພ຺ຍາປິຕາຍ ວິຕ຺ຖຕໍ. ວິສຊ຺ຊາຕິ ອນາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອວ ປລ຺ລລານິ ເຕສໍ ອຕຣຓໂຕ. ກຸລ຺ລຎ຺ຫິ ຊໂນ ພນ຺ຘຕີຕິ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຍາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວິນາ ເອວ ກຸລ຺ເລນາຕິ ອີທິສໍ ອຸທກໍ ກຸລ຺ເລນ ອີທິເສນ ວິນາ ເອວ. ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ເມຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ຕິຓ຺ຓາ ປຣຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸນິຘວສ຺ສກາຣວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂກຏິຄາເມ ສຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໗. ໂກຏິຄາໂມຕິ ມຫາປນາທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາທໂກຏິຍໍ ກຕຄາໂມ, ປຕິຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ຖຸປິກາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ ນິວິຏ຺ຐຄາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ເຍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຣິຍຠາວກຣານໍ ສຈ຺ຈານໍ. ອນນຸໂພຘາຕິ ອພຸຊ຺ຌເນນ ອຊານເນນ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ອນຸໂພໂຘ ເຈຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄິຍຎາຓໍ, ປຏິເວໂຘ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສມໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອນຸໂພຘປຸພ຺ພໂກ ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ອນຸໂພໂຘປິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິເວຘສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕທຸຠຍາຠາວເຫຕຸກຎ຺ຈ ວຏ຺ເຏ ສໍສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຘາວິຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວໂຕ ຠວນ຺ຕຣຸປຄມເນນ ສນ຺ຘາວິຕໍ. ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ອປຣາປຣໍ ຈວນຸປປຊ຺ຊນວເສນ ສໍສຣິຕໍ. ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍສິຕນ຺ຕິ ສໍສຣິຕໍ. ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາຕິ ທີຆຣຊ຺ຊຸຍາ ພທ຺ຘສກຸຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ, ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸຍາ ພທ຺ຘສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠວນ຺ຕຣໍ ເນຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ, ສາ ຠວໂຕ ຠວໍ ນຍນສມຕ຺ຖາ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຕາ ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

ອມ຺ພປາລີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໘. ຍານສ຺ສ ຠູມີຕິ ຍຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຍານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຍາເນນ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຍໍ ຍານສ຺ສ ຠູມິ ນາມ. ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຍານໂຕ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ.

ລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໙. ນີລາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນໍ. ນີລວຓ຺ຓາຕິອາທິ ຕສ຺ເສວ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ເຕສໍ ປກຕິວຓ຺ໂຓ ນີໂລ, ນີລວິເລປນວິລິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຕ຺ຖາຕິ ປຏທຸກູລໂກເສຍ຺ຍາທີນິປິ ເນສໍ ນີລາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ນີລາລງ຺ກາຣາຕິ ນີລມຓິອລງ຺ກາເຣຫິ ນີລປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ອລງ຺ກຕາ. ເຕ ກິຣ ອລງ຺ກາຣາ ສຸວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕາປິ ອິນ຺ທນີລມຓິໂອຠາເສຫິ ເອກນີລາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ຣຖາປິ ເນສໍ ນີລມຓິຂຈິຕາ ນີລວຕ຺ຖປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນີລຘຊນີລວມ຺ມິເກຫິ ນີລາຠຣເຓຫິ ນີລອສ຺ເສຫິ ຍຸຕ຺ຕາ, ປໂຕທຍຏ຺ຐິໂຍປິ ນີລາເຍວາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິວຏ຺ເຏສີຕິ ປຫຣິ. ກິສ຺ສ ເຊ ອມ຺ພປາລີຕິ ເຊ-ຕິ ອາລປນໍ, ໂຠຕິ ອມ຺ພປາລິ ກິໍກາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຫາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ມາ ຣາຊປຸຣິສາ ພລິນ຺ຕິ ອາຫາໂຣ, ຕພ຺ຠຸຕ຺ຕຊນປໂທ. ເຕນ ສຫິຕໍ ສາຫາຣໍ, ສຊນປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄຸລິໍ ໂຜເຏສຸນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສຸໍ. ອມ຺ພກາຍາຕິ ມາຕຸຄາເມນ. ອຸປຈາຣວຈນຎ຺ເຫຕໍ, ອິຕ຺ຖີສຸ ຍທິທໍ ອມ຺ພກາ ມາຕຸຄາໂມ ຊນນິກາຕິ. ໂອໂລເກຖາຕິ ປສ຺ສຖ. ອປໂລເກຖາຕິ ອປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຖ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສໍຫຣຖາຕິ ອຸປເນຖ, ອິມໍ ລິຈ຺ຉວີປຣິສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຕາວຕິໍສສທິສໍ ອຸປສໍຫຣຖ ອຸປເນຖ ອລ຺ລີຍາເປຖ. ຍເຖວ ຕາວຕິໍສາ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ ນີລາທິນານາວຓ຺ຓາ, ເອວມິເມ ລິຈ຺ຉວີຣາຊາໂນປີຕິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສມເກ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອເນກສເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ອິຘ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ນິໂຍເຊຕີຕິ? ຫິຕກາມຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ຫິຕກາມຕາຍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຣ ກິຣ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂອສນ຺ນວີຣິຍາ, ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປໂລເຠນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເອວຣູປາ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ສຸລຠາ’’ຕິ ສມຓຘມ຺ເມ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ອຖ ວາ ນຍິທໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ນິໂຍຊນໍ, ເກວລໍ ປນ ‘‘ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາ ເອເຕສໍ ຣາຊູນໍ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຖນໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖຎ຺ຈາປິ ເອວມາຫ. ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຫິ ສພ຺ເພປິເມ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ວເສນ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ເນສໍ ຣຊ຺ຊສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂູ ‘‘ຕຖາຣູປາຍປິ ນາມ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາໂສ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອາຫ.

ອຘິວາເສຕູຕິ ອມ຺ພປາລິຍາ ນິມນ຺ຕິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ກສ຺ມາ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ? ອສທ຺ທຫນຕາຍ ຈ ວຕ຺ຕສີເສນ ຈ. ສາ ຫິ ຘຸຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ‘‘ນິມນ຺ເຕສິ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ເຕສໍ ອໂຫສິ. ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຈ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄມນໍ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຕເມວ.

ລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສີຫເສນາປຕິວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໐. ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘.໑໒) ຎາຕາ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ສນ຺ຖາຄາເຣຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ຖມ຺ຠນາຄາເຣ ວິສ຺ສມນຕ຺ຖາຍ ກເຕ ອຄາເຣ. ສາ ກິຣ ສນ຺ຖາຄາຣສາລາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອໂຫສິ, ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຐິຕານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ປຐມໍ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣາຊກຸລານໍ ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈສນ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ກຕໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີຣາຊາໂນ ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ສນ຺ຖຣນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ວິຈາເຣນ຺ຕິ. ສນ຺ນິສິນ຺ນາຕິ ເຕສໍ ນິສີທນຕ຺ຖໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ມຫາຣຫປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓສຸ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕີຕິ ຣາຊກຸລກິຈ຺ຈຎ຺ເຈວ ໂລກຕ຺ຖກິຣິຍຎ຺ຈ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ເຕ ຣາຊາໂນ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ອຣິຍສາວກາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ໂລກິຍຊຏໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິວິໂຘ ພຸທ຺ຘວຓ຺ໂຓ ນາມ ຈຣິຍວຓ຺ໂຓ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ຄຸຓວຓ຺ໂຓຕິ. ຕຕ຺ຣິເມ ຣາຊາໂນ ຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ອາຣຠິໍສຸ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ກຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອຑ຺ຒຈ຺ຉກ຺ເກຫິ ຊາຕກສເຕຫິ ພຸທ຺ຘວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕາ ຕຸສິຕຠວນໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ປເນເຕ ‘‘ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ນິກາຍໂຕ ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຏກໂຕ ຕີຓິ ປິຏການິ, ອງ຺ຄໂຕ ນວ ອງ຺ຄານິ, ຂນ຺ຘໂຕ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຘມ຺ມຄຸຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ເຈວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ປຫາຍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕອຸປຣຊ຺ຊເສນາປຕິເສຏ຺ຐິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານນ຺ຕຣາທີນິ ອຄຓຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສຕ຺ຖຸ ວຣສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠທ຺ທິຍມຫາຣາຊມຫາກປ຺ປິນປຸກ຺ກຸສາຕິອາທິຣາຊປພ຺ພຊິຕານໍເຍວ ພຸທ຺ຘກາເລ ອສີຕິ ສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ, ອເນກໂກຏິຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ຍສກຸລປຸຕ຺ຕໂສຓເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐປາລປຸຕ຺ຕາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູປາ ຈ ເອວຣູປາ ຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ເຂປວເສນ ສງ຺ຆຄຸຓໍ ກຖຍິໍສຸ.

ສີໂຫ ເສນາປຕີຕິ ເອວໍນາມໂກ ເສນາຍ ອຘິປຕິ. ເວສາລິຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ຣາຊາໂນ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຣຏ຺ຐໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ເອກໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ວິຈິນນ຺ຕາ ສີຫຣາຊກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕມຓິວຓ຺ຓກມ຺ພລປຣິໂຍນທ຺ຘໍ ເສນາປຕິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີໂຫ ເສນາປຕີ’’ຕິ. ນິຄຓ຺ຐສາວໂກຕິ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍທາຍໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ຊມ຺ພຸທີປຕລສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ຊນາ ນິຄຓ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາກາ – ນາຬນ຺ທາຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ, ກປິລປຸເຣ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ, ເວສາລິຍໍ ອຍໍ ສີໂຫ ເສນາປຕີຕິ. ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ເສສຣາຊູນມ຺ປິ ປຣິສາຍ ອນ຺ຕເຣ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ, ສີຫສ຺ສ ປນ ມຊ຺ເຌ ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ມຫາຣເຫ ຣາຊາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສໍສຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉໍ ອທ຺ຘາ ເອກໍເສນ. ນ ເຫເຕ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ອປ຺ເປສກ຺ຂສ຺ສ ເອວໍ ອເນກສເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ.

ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ນິຄຓ຺ໂຐ ກິຣ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຍໍ ສີໂຫ ກສ຺ສຈິເທວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍເຍວ ສີຫໍ ເສນາປຕິໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເສນາປຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ພຫູ ວທນ຺ຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ກຎ຺ຈິ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຫໍ ເຕ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ເຎວ ເປເສສ຺ສາມິ, ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ນິວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ກຖໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມໍ ເປເສສ຺ສຕິ, ຄມິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ, ນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ອຖສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ ມຫາປພ຺ພເຕນ ວິຍ ພລວໂສເກນ ໂອຕ຺ຖໂຏ ‘‘ຍຕ຺ຖ ທານິສ຺ສາຫໍ ຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉາມິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ຫໂຕຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ປຏິພາຫນຸປາຍມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ຈຣນ຺ຕໍ ໂຄຓໍ ຕຸຓ຺ເຑ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຊລມານໍ ປທີປໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠຕ຺ຕຠຣິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ນິກຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສີຫສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິໍ ວິນາເສສິ. ຄມິກາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນໍ ໂຍຊາປນຄນ຺ຘມາລາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປໂຍໂຄ. ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ໂສ ວູປສນ຺ໂຕ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂຕິ ທຸຕິຍວາຣມ຺ປິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກາ ທສພລສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລຫິ ອຸປຣິ ເກສຄ຺ເຄຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາວເສນ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ເອກປເທປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊເນປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸກຖິຕວເສເນວ ຘມ຺ມຄຸຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ເອວຣູປໍ ຍສສິຣິວິຠວໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ ນ ໂກສຊ຺ຊປກຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຣສສຸ ປນ ຘຸຕຄຸເຓສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິປທາວເສນ ສງ຺ຆຄຸເຓ ກຖຍິໍສຸ.

ຕຕິຍວາເຣ ປນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສມານາ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ກຖຍິໍສຸ, ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ຘມ຺ມຄຸເຓ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ສງ຺ຆຄຸເຓ ຈ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ສີໂຫ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມສໍ ລິຈ຺ຉວີຣາຊກຸລານໍ ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ອທ຺ຘາ ອໂນມຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ໂສ ຠຄວາ, ອິມໍ ທານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາວ ອຫໍ ອຊ຺ຊ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ກິຎ຺ຫິ ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐາ’’ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຫິ ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ນິຄຓ຺ຐາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປໂລກິຕາ ວາ ອນປໂລກິຕາ ວາຕິ ອາປຸຈ຺ຉິຕາ ວາ ອນາປຸຈ຺ຉິຕາ ວາ. ນ ຫິ ເມ ເຕ ອາປຸຈ຺ຉິຕາ ຍານວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິອິສ຺ສຣິຍຍສວິເສສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ນາປິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອຜລໍ ເອເຕສໍ ອາປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສ຺ສ ທິວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ. ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສີຕິ ຍຖາ ຫິ ຄິມ຺ຫກາເລ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຖກເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສີຫສ຺ສ ປຐມທິວເສ ‘‘ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປີຕິຍາ ນິຄຓ຺ເຐນ ປຏິພາຫິຕກາໂລ, ຍຖາ ທຸຕິຍທິວເສ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາລິກາປຸຎ຺ຊໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສີຫສ຺ສ ທຸຕິຍທິວເສ ‘‘ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປີຕິຍາ ນິຄຓ຺ເຐນ ປຏິພາຫິຕກາໂລ, ຍຖາ ຕຕິຍທິວເສ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກນຬກຈວຣາທີນິ ປຣິກຑ຺ຒນ຺ຕໍ ວາລິກາປຸຎ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທນິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສີໂຫ ຕຕິຍທິວເສ ຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊ ‘‘ອຜລາ ນິຄຓ຺ຐາ, ນິປ຺ຜລາ ນິຄຓ຺ຐາ, ກິໍ ເມ ອິເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄມິສ຺ສາມຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສິ. ນິຍ຺ຍນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຈິຣສ຺ສາຫໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ເມ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ສພ຺ເພ ນິກ຺ຂມນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມຣເຖ ຐິໂຕ ເຕຫິ ເຈວ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ມຫຕິຍາ ຈ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓວາສາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາສິ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ໂຕ ທູຣໂຕວ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ອາສນ຺ເນ ວສນ຺ຕໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນາທ຺ທສໍ, ວຎ຺ຈິໂຕ ວຕມ຺ຫິ, ອລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫານິຘິໍ ທິສ຺ວາ ທລິທ຺ທປຸຣິໂສ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕປີຕິປາໂມຊ຺ໂຊ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ວຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ກາຣຓວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ວິຍ. ກາຣຓນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຕຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ອນຸກາຣຓນ຺ຕິ ຈ ໂສ ເອວໍ ປເຣຫິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ. ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ສ ອນຸວາໂທ ວາ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ຐານໍ ກາຣຓໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິໍ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ຕວ ວາເທ ຄາຣຍ຺ຫກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາຕິ ນ ອຠູເຕນ ວຕ຺ຕຸກາມາ.

໒໙໑-໒໙໒. ອຕ຺ຖິ ສີຫ ປຣິຍາໂຍຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣເມນ ອສ຺ສາເສນາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຈຕຸຜລສງ຺ຂາເຕນ ອຸຕ຺ຕມອສ຺ສາເສນ. ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ອສ຺ສາສນຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສີຫເສນາປຕິສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

໒໙໓. ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ອນຸວິທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕ ໂຫຕິ. ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ໂຫຕິ. ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ມິຎ຺ຫິ ມໍ ທິສ຺ວາ ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນິຄຓ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ສີໂຫ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐເມວ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຄຣຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ສາຘູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຕ ກິຣ ເອວຣູປໍ ສາວກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ເສຏ຺ຐິ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສາວໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ ປຏາກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ໂຆເສນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເອວໍ ໂນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ, ສເຈ ປນສ຺ສ ‘‘ກິມຫໍ ເອເຕ ສຣຓໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ໂສ ‘‘ເອເຕສໍ ເມ ສຣຓຄຕຠາວໍ ພຫູ ຊານນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຣໍ ທານິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ນ ປຏິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ໂອປານຠູຕນ຺ຕິ ປຏິຍຕ຺ຕອຸທປາໂນ ວິຍ ຐິຕໍ. ກຸລນ຺ຕິ ຕວ ນິເວສນໍ. ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີຕິ ປຸພ຺ເພປິ ທສປິ ວີສຕິປິ ສຏ຺ຐິປິ ຊເນ ອາຄເຕ ທິສ຺ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອວຕ຺ວາ ເທສິ, ອິທານິ ມໍ ສຣຓໍ ຄຕກາຣຓມຕ຺ເຕເນວ ມາ ອິເມສໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ຖ, ສມ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ໂອວທຕິ. ສຸຕໍ ເມ ຕໍ ຠນ຺ເຕຕິ ກຸໂຕ ສຸຕໍ? ນິຄຓ຺ຐານໍ ສນ຺ຕິກາ. ເຕ ກິຣ ກຸລຆເຣສຸ ເອວໍ ປກາເສນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ‘‘ສຸຕໍ ເມ ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໒໙໔. ປວຕ຺ຕມໍສນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ປວຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍມໍສໍ, ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປເຓ ປຣິເຍສາຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາຕິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ນິຄຓ຺ຐາ. ຖູລໍ ປສຸນ຺ຕິ ຖູລໍ ມຫາສຣີຣໍ ໂຄກຓ຺ຓມຫິໍສສູກຣສງ຺ຂາຕໍ ປສຸໍ. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕໍ, ມາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ ອຕີຕກາລິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໔.໗໕) ວິຍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ, ນ ກຣຓກາຣາປນວເສນ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສໍ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ຍຖາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ອຖ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ສ຺ວາຍໍ ເອຕໍ ມໍສໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໍ ປາຓວຘກກມ຺ມໍ ຜຸສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ອກຸສລໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຍກສ຺ສ, ອຸປຑ຺ຒໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ເນສໍ ລທ຺ຘິ. ອຸປກຓ຺ຓເກຕິ ກຓ຺ຓມູເລ. ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ໂຫຕຸ ກິໍ ອິມິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ປນ ເຕຕິ ເອເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອວຓ຺ຓກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາປິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ຊິຣິທນ຺ຕິ, ອພ຺ຠກ຺ຂານສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ລຊ຺ຊນຕ຺ເຖ ອິທໍ ຊິຣິທນ຺ຕີຕິ ປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ລຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີຫເສນາປຕິວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກປ຺ປິຍຠູມິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໕. ອຠິລາປມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເທສນາມຕ຺ຕໍ. ອາມິສຂາທນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑິຕສ຺ສ ອາມິສສ຺ສ ຂາທນຕ຺ຖາຍ. ອນຸປ຺ປເຄເຍວາຕິ ປາໂຕເຍວ. ໂອຣວສທ຺ທນ຺ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ. ຕໍ ປນ ອວຕ຺ວາປີຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວຕ຺ວາປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຕຖາ ວຈນມ຺ປິ ອນຸຊານາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ເສສອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’ຕິ ວາ, ‘ກປ຺ປິຍກຸຏີ’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ສາຘາຣຓລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາກຸຏິກຣຓລກ຺ຂຓໍ. ຈຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຍໂຕ ອິຏ຺ຐກໂຕ ສິລໂຕ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ. ປຐມິຏ຺ຐກາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ປຐມິຏ຺ຐກາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປິຍມານາ ອິຏ຺ຐກາທໂຍ ຠູມິຄຕິກຕ຺ຕາ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຠູມິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາປິຍມານາ ຖມ຺ຠາ ກສ຺ມາ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຖມ຺ຠາ ປນ…ເປ… ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ. ສງ຺ຆສນ຺ຕກເມວາຕິ ວາສຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ສງ຺ຆິກເສນາສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວາສຕ຺ຖາຍ ເອວ ກຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສນໍ. ມຸຂສນ຺ນິຘີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖທຸກ຺ກຏເມວ ທີປິຕໍ.

ກປ຺ປິຍຠູມິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເກຓິຍຊຏິລວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໐. ເຍນ ອາປຓໍ ຕທວສຣີຕິອາທີສຸ ອາປຓນ຺ຕິ ເອກສ຺ສ ນິຄມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ນິຄເມ ວີສຕິ ອາປຓມຸຂສຫສ຺ສານິ ວິຠຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ອິຕິ ໂສ ອາປຓານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ອາປຓ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕສ຺ສ ປນ ນິຄມສ຺ສ ອວິທູເຣ ນທີຕີເຣ ຆນຈ຺ຉາໂຍ ຣມຓີຍຠູມິຠາໂຄ ມຫາວນສຓ຺ໂຑ, ຕສ຺ມິໍ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ. ເກຓິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຊຏິໂລຕິ ອາຫຣິມຊຏາຘໂຣ ຕາປໂສ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ, ຘນຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຠູມິຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ກຸລສຫສ຺ສສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວສຕິ. ອສ຺ສເມປິ ຈສ຺ສ ເອໂກ ຕາລຣຸກ຺ໂຂ ທິວເສ ທິວເສ ເອກໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຜລໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ທິວາ ກາສາວານິ ຘາເຣຕິ, ຊຏາ ຈ ພນ຺ຘຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ກາມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ.

ປວຕ຺ຕາໂຣຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒໗; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໙໒) ປວຕ຺ຕຍິຕາໂຣ, ປາວຈນວເສນ ວຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ສນ຺ຕກໍ. ມນ຺ຕປທນ຺ຕິ ມນ຺ຕສທ຺ເທ ພຫິກຕ຺ວາ ຣໂຫ ຠາສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ມນ຺ຕາ ເອວ ຕໍຕໍອຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ປທນ຺ຕິ ມນ຺ຕປທໍ, ເວທວຈນໍ. ຄີຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ທສຫິ ໂປຣາຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸທາຕ຺ຕານຸທາຕ຺ຕາທິສຣສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ. ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາວຈນວເສນ ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວາຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມິຫິຕນ຺ຕິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫໍ ຣາສິກຕໍ, ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທາທິວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ປຈ຺ເຈກໍ ມນ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິວເສນ ສຊ຺ຌາຍນວາຈກາທິວເສນ ຈ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນຸຄາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ຄີຕໍ ອນຸຄາຍນ຺ຕິ ອນຸສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຕທນຸຠາສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ອນຸຠາສນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ຠາສິຕໍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ອນຸສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ວາຈິຕໍ ອນຸວາເຈນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ເຕ ກຕເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐໂກຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມານິ. ເຕ ກິຣ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິຠຓ຺ເຑນ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕກປ຺ເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນວິຘິຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣູປຆາຕໍ ອກຕ຺ວາ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວຈເນນ ສຫ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ຄນ຺ເຖສຸໍ. ອປຣາປເຣ ປນ ໂອກ຺ກາກຣາຊກາລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຍ ເວເທ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຣຸທ຺ເຘ ອກໍສຸ. ຣຕ຺ຕິໂຠຊນໍ ຣຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣຕາຕິ ຣຕ຺ຕູປຣຕາ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ໂຠຊນໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ນາມ, ຕໂຕ ວິຣຕຕ຺ຕາ ວິຣຕາ ວິກາລໂຠຊນາ. ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ກຣາທີຫິ ເຈວ ມຣິເຈຫິ ຈ ສຸສງ຺ຂຕໍ ປານໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ.

‘‘ມຫາ ໂຂ ເກຓິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ? ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຏິກ຺ເຂປປສນ຺ນຕາຍ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ‘‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ໂຍ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນປິ ນ ສາທິຍຕີ’’ຕິ ອຸປນິມນ຺ຕິຍມານສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປ ປສີທນ຺ຕີຕິ ເກຈິ, ອກາຣຓຎ຺ເຈຕໍ. ນຕ຺ຖິ ພຸທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ເອວຣູປໍ ໂກຫຎ຺ຎໍ, ອຍໍ ປນ ອຑ຺ຒເຕລສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຕການໍເຍວ ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຍາເທສ຺ສຕິ, ສ຺ເວວ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ປຸຣິສສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ນວເກ ອຎ຺ຎໂຕ ເປເສຕ຺ວາ ອິເມເຫວ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອິເມ ວາ ອຎ຺ຎໂຕ ເປເສຕ຺ວາ ນວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ອຖາປິ ສພ຺ເພວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂາຫາໂຣ ນປ຺ປໂຫສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ຈິຣສ຺ສມ຺ປິ ເກຓິໂຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ, ສຍຎ຺ຈ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຏິກ຺ເຂເປ ປນ ກເຕ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓປິ ນິມນ຺ເຕຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິມນ຺ເຕສ຺ສຕິ, ເຕ ເຕນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວມສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອນຸຣກ຺ຂິຕາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍ ຊາຕໍ, ຍທິ ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ອຘິວາເສຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານມ຺ປິ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປີ’’ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎຜລຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຑຸລໂຘວໂນທກມ຺ປິ ຘຎ຺ຎຣໂສເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຉຸຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິກ຺ກສໂຏ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມາຫິ ຄາຖາຫີຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໐໐) ອິມາຫິ ເກຓິຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸກູລາຫິ ຄາຖາຫິ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣິຍໍ ວິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍຎ຺ຎາຠາວໂຕ ‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາ ຍຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິຊຸຫນປ຺ປຘານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫິ ‘‘ອຄ຺ຄິມຸຂາ ເທວາ’’ຕິ ອຄ຺ຄິຊຸຫນປຸພ຺ພກໍ ຍຎ຺ຎໍ ວິທຫນ຺ຕິ. ເວເທ ສຊ຺ຌາຍນ຺ເຕຫິ ປຐມໍ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໂຕ ສາວິຕ຺ຕີ ‘‘ຉນ຺ທໂສ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາວິຕ຺ຕີ ເວທສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຕໍປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ເວທສວນສ຺ສ. ມນຸສ຺ສານໍ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ ຣາຊາ ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຄາຫນ຺ຕີນໍ ນທີນໍ ອາຘາຣຠາວໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານຠາເວນ ປຏິສຣຓໂຕ ຈ ສາຄໂຣ ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈນ຺ທສມາໂຍເຄນ ‘‘ອຊ຺ຊ ກຕ຺ຕິກາ, ອຊ຺ຊ ໂຣຫິຓີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍນໂຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາໂລກກຣຓໂຕ ນກ຺ຂຕ຺ເຕຫິ ອຕິວິເສສໂສມ຺ມຠາວໂຕ ຈ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ຈນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທີປສິຂາ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ຕປນ຺ຕານໍ ວິຊ຺ຊຸລຕານໍ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ອາທິຈ຺ໂຈ ‘‘ຕປຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປນ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸຎ຺ຎໍ ອາກງ຺ຂມານານໍ, ສງ຺ໂຆ ເວ ຍຊຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສງ຺ໂຆ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເກຓິຍຊຏິລວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂຣຊມລ຺ລວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໑. ໂຣຊວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວິຫາໂຣຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫໍສຸ. ອຕຣມາໂນຕິ ອຕຸຣນ຺ໂຕ, ສຓິກໍ ປທປ຺ປມາຓຏ຺ຐາເນ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ມຸຕ຺ຕາທລສິນ຺ທຸວາຣສນ຺ຖຣສທິສໍ ວາລິກໍ ອວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຬິນ຺ທນ຺ຕິ ປມຸຂໍ. ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ກວາຏໍ. ອາໂກເຏຫີຕິ ອຄ຺ຄນເຂນ ອີສກໍ ກຸຎ຺ຈິກຉິທ຺ທສມີເປ ໂກເຏຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣໍ ກິຣ ອຕິອຸປຣິ ອມນຸສ຺ສາ, ອຕິເຫຏ຺ຐາ ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິກາ ໂກເຏນ຺ຕິ, ຕຖາ ອໂກເຏຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຉິທ຺ທສມີເປ ມນຸສ຺ສາ ໂກເຏນ຺ຕິ, ອິທໍ ທ຺ວາຣໂກຏກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ. ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນ ຠຄວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິ, ວິວຣຕູຕິ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ຕໂຕ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ທານໍ ທທມາເນຫິ ນ ສຫຕ຺ຖາ ທ຺ວາຣວິວຣຓກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ທ຺ວາຣໍ ວິວຏໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ມເນນ ວິວຏໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຣຊມລ຺ລວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໓. ອາຕຸມາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສຸຠທ຺ໂທ ນາມ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຑ຺ຒກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທ຺ເວ ທາຣກາຕິ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິຕາ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ. ນາຬິຍາວາປເກນາຕິ ນາຬິຍາ ເຈວ ຖວິກາຍ ຈ. ສໍຫຣິໍສູຕິ ຍສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາ ເຕ ທາຣເກ ມຎ຺ຊຸຠາຓິເນ ປຏິຠານວນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ກາເຣຕຸກາມາປິ ອກາເຣຕຸກາມາປິ ກາເຣນ຺ຕິເຍວ, ກຕກາເລ ຈ ‘‘ກິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖ ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ອຕ຺ໂຖ, ປິຕາ ປນ ໂນ ຠຄວໂຕ ອາຄຕກາເລ ຍາຄຸທານໍ ກາຕຸກາໂມ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອປຣິຄເຓຕ຺ວາວ ຍໍ ເຕ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຫຣິຕຸໍ, ສພ຺ພໍ ເທນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ເສຫິ ເປເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ທາຣກາ ພຫຸໍ ໂລຓມ຺ປິ ເຕລມ຺ປິ ສປ຺ປິມ຺ປິ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ຂາທນີຍມ຺ປິ ສໍຫຣິໍສຸ.

ອາຕຸມາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ອາຕຸມໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຠຸສາຄາເຣຕິ ຠຸສມເຍ ອຄາຣເກ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ມຫນ຺ຕໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ປລາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສາລາສທິສໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ວສນໂຍຄ຺ຄຏ຺ຐານສທິສໍ ກຕໍ, ຕທາ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ວສິ. ອຖ ຠຄວຕິ ອາຕຸມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸສາຄາຣກໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຸຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ອຸປາສກາ ນາຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈາສີສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ທາຣເກຫິ ອານີຕເຕລາທີນິເຍວ ສງ຺ຆສ຺ສ ປໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖກມ຺ມມຕ຺ຕໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣມາຕິ? ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ຄາເຫຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ອຸທ຺ຘນານິ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ກາຬກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕາທິສເມວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຖ, ອິທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປສິ. ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ນາມ ປຐມໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພຍາຄຸ, ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕມຈ຺ຉມໍສປຸປ຺ຜຜລຣສາທິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ປວິສຕິ, ກີຬິຕຸກາມານໍ ສີສມກ຺ຂນໂຍຄ຺ຄາ ໂຫຕິ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘາ.

ອຖ ຠຄວາ ກາລສ຺ເສວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ອາຕຸມຄາມນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ຕຍາ ກສ຺ສ ຍາຄຸ ປຏິຍາທິຕາ’’ຕິ. ໂສ ຍຖານິວຕ຺ຖປາຣຸເຕເຫວ ເຕຫິ ກາຬກກາສາເວຫິ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທພ຺ພິຎ຺ຈ ກຏຈ຺ຉຸຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຍາຄຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ພຫຸຕຣໍ ຍາຄຸໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສີ’’ຕິ. ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກຸຕາຍນ຺ຕິ ກຸໂຕ ອຍໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໓໐໔. ທສຠາຄໍ ທຕ຺ວາຕິ ທສມຠາຄໍ ທຕ຺ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທສ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ຠູມິສາມິການໍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸມຫາປເທສກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໕. ປຣິມທ຺ທນ຺ຕາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕາ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ. ໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສຕິ ຫິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈີນເທເສ ໂສມາຣເທເສ ຈ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖານິ ຈີນໂສມາຣປຏານິ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິມຍິກໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ. ຕໍ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມໍ. ເທວຕາຫິ ທິນ຺ນຈີວຣໍ ເທວທຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນີເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ. ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນຎ຺ເຎວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ. ທ຺ເວ ປຏາ ເທສນາເມເນວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ສຣູປທສ຺ສນປຣເມຕໍ, ນາຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ຕນປຣໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓປຏສ຺ສປິ ເທສນາເມເນວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຸມ຺ພາຕິ ຠາຊນານິ. ຜລຕຸມ຺ໂພຕິ ລາພຸອາທິ. ອຸທກຕຸມ຺ໂພຕິ ອຸທກຸກ຺ຂິປນກກຸຏໂກ. ກິລຎ຺ຊຈ຺ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວຬຸວິລີເວຫິ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕຉຕ຺ຕໍ. ສມ຺ຠິນ຺ນຣສນ຺ຕິ ສມ຺ມິສ຺ສິຕຣສໍ. ປານກໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອມ຺ພປານາທິປານກໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິກາເລປິ ກປ຺ປຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕ຺ຕາ. ເຕນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈຕຸມຫາປເທສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.