໕. ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ໂສຓໂກຬິວິສວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ອຸຓ຺ຓປາວາຣຓນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຓາມຍໍ ປາວາຣຓໍ. ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍນ຺ຕິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຉາຍາຍໍ. ວິຫາຣສ຺ສ ວຑ຺ຒມານຈ຺ຉາຍາຍນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ໂສຓສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ປນ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ. ສີຕວເນຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.໕໕) ເອວໍນາມເກ ວເນ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນສຕານິ ມາປິຕານິ, ເຕສຸ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍໍ ຈງ຺ກມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໂຕ ປາທຕລານິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ຊາຓູຫິ ຈງ຺ກມໂຕ ຊາຓຸການິປິ ຫຕ຺ຖຕລານິປິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ຉິທ຺ທານິ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕກມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ສ ວີຣິເຍນ ກິລມິຕກາຍສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປາສາຓຜລເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຍ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍາ. ນ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ສເຈ ອຫໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວາ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ວາ ເນຍ຺ໂຍ ວາ, ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອທ຺ຘາ ປນ ປທປຣໂມ, ເຍນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຖ ໂຠຄາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ.

ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ເຖຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສໂຓ ອຊ຺ຊ ສີຕວເນ ປຘານຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ອິມໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາສ຺ສ ວິຕກ຺ກໍ ສໂຫຑ຺ຒໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວີໂຓປມກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນຕິ ປຘານິກຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ໂອວທິຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນິສີທນຕ຺ຖໍ ຍຖາລາເຠນ ອາສນມ຺ປິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ປຘານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ອລຠມານາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຖໂຣປິ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ປຘານໍ ອກາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ’’ຕິ.

ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວເສສກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ຄນ຺ຘພ຺ພສິປ຺ເປ ເຉໂກ ຈິຓ຺ຓວສີ, ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ກຖິຍມາເນ ຂິປ຺ປເມວ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕີ’’ຕິ ວີໂຓປມໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິສ຺ສເຣ ກຸສລຕາ ນາມ ວີຓາຍ ວາທນກຸສລຕາ, ໂສ ຈ ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ກາເຍນ ກິລມິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ປນ ອາສເນ ນິສິນ຺ເນເນວ ສກ຺ກາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ. ຕສ຺ສ –

‘‘ສຕ຺ຕ ສຣາ ຕໂຍ ຄາມາ, ມຸຈ຺ຉນາ ເອກວີສຕິ;

ຐານາ ເອກູນປຎ຺ຎາສ, ອິຈ຺ເຈເຕ ສຣມຓ຺ຑລາ’’ຕິ. –

ອາທິກໍ ຄນ຺ຘພ຺ພສິປ຺ປໍ ສພ຺ພເມວ ປຄຸຓໍ ອໂຫສິ. ອຈ຺ຈາຍຕາຕິ ອຕິອາຍຕາ ຂຣມຸຈ຺ຉນາ. ສຣວຕີຕິ ສຣສມ຺ປນ຺ນາ. ກມ຺ມຎ຺ຎາຕິ ກມ຺ມກ຺ຂມາ ກມ຺ມໂຍຄ຺ຄາ. ອຕິສິຖິລາຕິ ມນ຺ທມຸຈ຺ຉນາ. ສເມ ຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ມຊ຺ຌິເມ ສເຣ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຉິຕາ.

ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕິຄາຬ຺ຫໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸທ຺ຘຕຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕິລີນນ຺ຕິ ອຕິສິຖິລໍ. ໂກສຊ຺ຊາຍາຕິ ກຸສີຕຠາວຕ຺ຖາຍ. ວີຣິຍສມຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຫີຕິ ວີຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສມຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຫິ, ວີຣິຍໍ ສມເຖນ ໂຍເຊຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຫີຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຕໍ ສມຠາວໍ ອຘິຏ຺ຐາຫິ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ, ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ສທ຺ຘາຍ, ວີຣິຍໍ ສມາຘິນາ, ສມາຘິຎ຺ຈ ວີຣິເຍນ ໂຍຊຍຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຕາ ອຘິຏ຺ຐິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ, ສາ ສທາປິ ພລວຕີເຍວ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເນສໍ ໂຍຊນາວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໐-໖໒) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມຠາເວ ສຕິ ເຍນ ອາທາເສ ມຸຂພິມ຺ເພເນວ ນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ ຜລນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຫີຕິ ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ສມຖນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເອໂກຕິ ອສຫາໂຍ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ຈ ກິເລສກາເມຫິ ຈ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ວູປກຏ຺ໂຐ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ. ອາຕາປີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາໂປ. ອາຕປ຺ປຕິ ກິເລເສຫີຕິ ອາຕາໂປ, ວີຣິຍໍ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ເປສິຕຕ຺ໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາໂວ, ນິພ຺ພາເນ ວາ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ຠໂຕ ນ ຈິເຣເນວ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ. ອຣຫຕນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ມຫາສາວໂກ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔໔. ວຸສິຕວາຕິ ວຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ກຕກຣຓີໂຍຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ໂອຫິຕຠາໂຣຕິ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ກິເລສຠາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາຣຠາຣຎ຺ຈ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖຕິ ສທຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນຕິ ຂີຓຠວພນ຺ຘໂນ. ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ຉ ຐານານີຕິ ຉ ກາຣຓານິ. ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ເຕເຫວ ປວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວິເວໂກ, ພ຺ຍາປຊ຺ຊາຠາວໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ, ອຸປາທານສ຺ສ ຂຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂໂຍ, ຕຓ຺ຫາຍ ຂຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ, ສມ຺ໂມຫາຠາວໂຕ ອສມ຺ໂມໂຫຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຏິເວຘຣຫິຕໍ ເກວລໍ ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ. ປຏິຈຍນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣເຓນ ວຑ຺ຒິໍ. ວີຕຣາຄຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ຄປຏິເວເຘນ ຣາຄສ຺ສ ວິຫຕຕ຺ຕາເຍວ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ, ຕນ຺ນິນ຺ນມານໂສເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນ຺ຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາຠຎ຺ຈ ເຕສໍເຍວ ສຸກຕຠາວຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຠຓນຎ຺ຈ. ນິກາມຍມາໂນຕິ ອິຈ຺ຉມາໂນ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ປວິເວເກ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີລພ຺ພຕປຣາມາສນ຺ຕິ ສີລຎ຺ຈ ວຕຎ຺ຈ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ. ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ສາຣຠາເວນ ຊານນ຺ໂຕ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ເສເສສຸ ປຎ຺ຈສຸ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ເອເກ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕໍ, ເສເສສຸ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ – ‘‘ສພ຺ເພສ຺ເວເວເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ກຖິຕເມວາຕິ.

ຠຸສາຕິ ພລວນ຺ໂຕ ທິພ຺ພຣູປສທິສາ. ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ກິເລສາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມ. ອມິສ຺ສີກຕນ຺ຕິ ອມິສ຺ສກຕໍ. ກິເລສາ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມິສ຺ສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຠາວາ ອມິສ຺ສີກຕໍ. ຐິຕນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈລນປ຺ປຕ຺ຕໍ. ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຈສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທມ຺ປິ ວຍມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐີຕິ ພລວາ ວາຕກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ເອກຠາເຄນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຖູຓໍ ວິຍ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ກມ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາຕິ ເວເຘຕ຺ວາ ປເວເຘຕ຺ວາ ປາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ.

ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ເສສປເທສຸປິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ກຖິຕໍ. ອຸປາທານກ຺ຂຍສ຺ສ ຈາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອສມ຺ໂມຫຎ຺ຈ ເຈຕໂສຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອສມ຺ໂມຫໍ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ທິສ຺ວາ ອາຍຕນຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ອາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ. ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ອິມາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ອິມິນາ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກຖິຕາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອາຍຕນຸປ຺ປາທໍ ທິສ຺ວາ ອິມາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອຘິຄຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ໂສຓສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສພ຺ພນີລິກາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓາຕິ ອຠິນວາຣິຏ຺ຐຜລວຓ຺ຓາ. ອຸທເກນ ຕິນ຺ຕກາກປຕ຺ຕວຓ຺ຓາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸປາຫນປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ອຠິຊີວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຠິຊີວນິກໍ. ກິນ຺ຕໍ? ສິປ຺ປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍນ ສິປ຺ເປນາ’’ຕິອາທິ.

ກຏ຺ຐປາທຸກາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໑. ອຸຓ຺ຓາຫິ ກຕປາທຸກາຕິ ອຸຓ຺ຓາໂລມມຍກມ຺ພເລຫິ, ອຸຓ຺ຓາໂລເມຫິ ເອວ ວາ ກຕປາທຸກາ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາວີນໍ ວິສາເຓສຸ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາເຍນ ວິສາຓາທີສຸ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍານາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໓. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ເຈກວາກ຺ຍປຣິສມາປນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິສາຣຖິ ວາ…ເປ… ປຸຣິສາ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ. ປີຐກສິວິກນ຺ຕິ ປີຐກຍານໍ. ປາຏງ຺ກິນ຺ຕິ ອນ຺ໂທລິກາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ວາຬຣູປານີຕິ ອາຫຣິມານິ ວາຬຣູປານິ. ‘‘ອກປ຺ປິຍຣູປາກຸໂລ ອກປ຺ປິຍມຎ຺ໂຈ ປລ຺ລງ຺ໂກ’’ຕິ ສາຣສມາເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທີຆໂລມໂກ ມຫາໂກຊໂວຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກໂລໂມ ກາຬໂກຊໂວ. ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິການິ ກິຣ ຕສ຺ສ ໂລມານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ວານຈິຕ຺ໂຣ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂຓຕິ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ວິຈິຕ຺ໂຣ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂຓ. ຆນປຸປ຺ຜໂກ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂຓຕິ ອຸຓ຺ຓາມຍໂລຫິຕຕ຺ຖຣໂຓ. ປກຕິຕູລິກາຕິ ຣຸກ຺ຂຕູລລຕາຕູລໂປຏກີຕູລສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕູລານໍ ອຎ຺ຎຕຣປຸຓ຺ຓາ ຕູລິກາ. ‘‘ອຸທ຺ທໂລມີຕິ ອຸຠໂຕທສໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ເອກນ຺ຕໂລມີຕິ ເອກໂຕທສໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ສາຣສມາເສ ປນ ‘‘ອຸທ຺ທໂລມີຕິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປຸປ຺ຜໍ. ເອກນ຺ຕໂລມີຕິ ອຸຠໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປຸປ຺ຜ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂກເສຍ຺ຍກຏ຺ຏິສ຺ສມຍນ຺ຕິ ໂກເສຍ຺ຍກສຏມຍ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພນຣຫິຕໍ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕູລິກໍ ສພ຺ພາເນວ ໂຄນກາທີນິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕູລິກ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຣຕນປຣິສິພ຺ພນຣຫິຕາປິ ຕູລິກາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ຍານິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕານິ, ຕານິ ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ຍຖານຸຣູປໍ ມຎ຺ຈາທີສຸ ຈ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນຍປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກເທສນາຍໍ ປນ ຄຫຏ຺ຐານມ຺ປິ ວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕູລິກໍ…ເປ… ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປເຣ.

ອຊິນຈມ຺ເມຫີຕິ ອຊິນມິຄຈມ຺ເມຫິ. ຕານິ ກິຣ ຈມ຺ມານິ ສຸຂຸມຕຣານິ, ຕສ຺ມາ ທຸປຏ຺ຏຕິປຏ຺ຏານິ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊິນປເວຓີ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຸປຣິຠາຄໍ ຉາເທຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທ, ວິຕານໍ, ຕຎ຺ຈ ໂລຫິຕວິຕານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິພທ຺ເຘນ ຣຕ຺ຕວິຕາເນນາ’’ຕິ. ‘‘ຣຕ຺ຕວິຕາເນສຸ ຈ ກາສາວໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຸສຸມ຺ຠາທິຣຕ຺ຕເມວ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຸປຘານນ຺ຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຸປຘານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕) ‘‘ອໂລຫິຕການິ ທ຺ເວປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພານິ, ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຎ຺ເຈ ຕິຣິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ທຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ລຠຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໗) ປນ ‘‘ອຄິລານສ຺ສ ສີສຸປຘານຎ຺ຈ ປາທຸປຘານຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວຍເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ຄິລານສ຺ສ ພິມ຺ໂພຫນານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ທຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄິລາໂນເຍວ ມຎ຺ເຈ ຕິຣິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄິຫິວິກຕານຸຎ຺ຎາຕາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໖. ອຠິນິສ຺ສາຍ ນິສີທິຕຸນ຺ຕິ ອປສ຺ສາຍ ນິສີທິຕຸໍ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໗. ປປຕເກ ປພ຺ພເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕນາມເກ ປພ຺ພເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສໂຓ ອຸປາສໂກຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໖) ນາເມນ ໂສໂຓ ນາມ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທເນນ ອຸປາສໂກ, ໂກຏິອຄ຺ຆນກສ຺ສ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນສ຺ສ ຘາຣເຓນ ‘‘ໂກຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ສຸກຸມາຣໂສໂຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປປຕເກ ປພ຺ພເຕ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສາເປຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຖໂຣ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ສໍເວຄພຫຸໂລ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍໍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ເອກທາ ສຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘິໍ ວາຓິຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏວິຍໍ ສຕ຺ເຖ ນິວິຏ຺ເຐ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຊນສມ຺ພາຘຠເຍນ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ສຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈູສເວລາຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ, ນ ເອໂກປິ ໂສຓໍ ປໂພເຘສິ, ສພ຺ເພ ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຄມິໍສຸ. ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ກຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ຄຕມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສ ເອກໍ ມຫາກາຍໍ ວິຣູປທສ຺ສນໍ ພີຠຈ຺ຉໍ ປຸຣິສໍ ອຏ຺ຐິໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ມໍສານິ ສຍເມວ ຂາທນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເປໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ເມນາຕິ. ກິໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ? ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄຣວາສີ ກູຏວາຓິໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິໍ, ສມເຓ ຈ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄເຕ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສໍ ຂາທຖາ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ເອຕຣຫິ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຂໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕກາຬໂລຫິເຕ ທ຺ເວ ເປຕທາຣເກ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກເຖສຸໍ. ເຕ ກິຣ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄເຣ ທາຣກກາເລ ຄນ຺ຘວາຓິຊ຺ຊາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຣິ ຂີຓາສເວ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິຍາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ກສ຺ມາ ສມຓານໍ ເທສິ, ຕຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນກສມຓານໍ ມຸຂໂຕ ກາຬໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕູ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ເຕ ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕທາ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄຊາໂຕ ອໂຫສິ.

ໂສ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ກຸຣຣຆຣໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣປິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ອາທີນວານິສໍເສ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄໂຕ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຸປຄໂຕ ໂຖກໍເຍວ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນຕເລ ນິສຊ຺ຊ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ເຕ ຈ ເປຕຕ຺ຕຠາເວ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອຕິວິຍ ຠຍານກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຖາຕິອາທິປທານໍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ປກາເສຕິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ກິເລສມເລນ ອມລີນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວິຕກ຺ກິຕໍ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຖໂຣ ປນ ‘‘ນ ຕາວສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣສິ. ຕຕ຺ຖ ເອກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອທຸຕິຍເສຍ຺ຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍາສີເສນ ‘‘ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ກາຍວິເວກໍ ທີເປຕິ, ນ ເອກິກາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍນມຕ຺ຕໍ. ເອກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔; ມ. ນິ. ໑.໒໙໓ ອ. ນິ. ໓.໗໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິກາລໂຠຊນາ ວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ. ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ເຄເຫເຍວ. ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊາຕິ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖສີລນິຍມາທິເຠທໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄໍ ທສງ຺ຄຎ຺ຈ ສີລໍ ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ສມາຘິປຎ຺ຎາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ. ເອຕຎ຺ຫິ ອຸປາສເກນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາລຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈາຕຸທ຺ທສີປຎ຺ຈທ຺ທສີອຏ຺ຐມີປາຏິຫາຣິກປກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ກາເລນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາເລ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຕິຣູປໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ນ ສພ຺ພກາລໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພເມຕໍ ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກາມານໍ ທຸປ຺ປຫານຕາຍ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍຄ຺ຍໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວທຕິ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣຕຸໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອາຣມ຺ໂຠ ອຸສ຺ສາໂຫ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ສໍເວຄສ຺ສ ຈ ນາຕິຕິກ຺ຂຠາວໂຕ ວູປສມິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ, ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ປນ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຸຕິຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອາໂຣເຈສິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ເຖໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ປພ຺ພຊິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສໂຓ…ເປ… ອຸປສມ຺ປາເທສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກຕິ ກຕິປຍຠິກ຺ຂຸໂກ. ຕທາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ວສິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຕິປຍາ ເອວ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອໂກ, ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວສິໍສຸ. ກິຈ຺ເຉນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ. ກສິເຣນາຕິ ອາຍາເສນ. ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຄາມນິຄມາທິໂຕ. ເຖເຣນ ຫິ ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອານີຍມາເນສຸ ປຸພ຺ເພ ອານີຕາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມິໍສຸ, ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສຸ ອານີຍມາເນສຸ ອິຕເຣ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອານຍເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຈິເຣເນວ ອໂຫສິ. ເຖໂຣປິ ຕທາ ເອກວິຫາຣີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ…ເປ… ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸສິຕວໂຕ. ເອທິໂສ ຈ ເອທິໂສ ຈາຕິ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈ. ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເອວຣູປາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ສຸໂຕເຍວ ເມ ໂສ ຠຄວາ. ນ ຈ ມຍາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສທ຺ຘາຍ ເອວ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິຍານິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຫຸຕ຺ວາ ຠຓນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຸປສຎ຺ຫິຕປາໂມຊ຺ຊາທິມຸເຂນ ສມາຫິໂຕ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິສ຺ສ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວາໂສ ອາຓຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນາຫຸ ‘‘ນ ຈ ມຍາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອິທໍ ຣູປກາຍທສ຺ສນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ໂສໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ອຸປາສກາປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ກິເມຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາຍ ປວາເຣສິ. ອຣິຍສຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍ ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາສ຺ສ ຘມ຺ມກາຍທສ຺ສນໍ ປເຄວ ສິທ຺ຘໍ, ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ຣູປກາຍໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ປາສາທິກນ຺ຕິອາທິປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວິສູກາຍິກວິປ຺ຜນ຺ທິຕານນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາສາທິກນ຺ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑໐) ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາເກຕຸມາລາລງ຺ກຕາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍທສ຺ສນພ຺ຍາວຏສ຺ສ ຊນສ຺ສ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ປສາທາວຫໍ. ປສາທນີຍນ຺ຕິ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຉອສາຘາຣຓຎາຓອຏ຺ຐາຣສອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມປ຺ປຠຸຕິອປຣິມາຓຄຸຓຄຓສມນ຺ນາຄຕາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂກຊນສ຺ສ ປສາທນີຍໍ ປສີທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ປສາທກໍ ວາ. ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍໂລລຕາວິຄເມນ ວູປສນ຺ຕປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສນ຺ຕມານສນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ນິພ຺ພິເສວນຠາວູປຄມເນນ ວູປສນ຺ຕມານສໍ. ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ທມຖໍ ສມຖຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປຕ຺ວາ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ທນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາຍ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠາວໂຕ ທວາທິອຠາວໂຕ ຈ ກາເຍນ ທນ຺ຕໍ. ຄຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກວາຈາຠາວໂຕ ຣວາທິອຠາວໂຕ ຈ ວາຈາຍ ຄຸຕ຺ຕໍ. ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣຕາຍ ອຣິຍິທ຺ຘິໂຍເຄນ ອພ຺ຍາວຏອປ຺ປຏິສງ຺ຂຸເປກ຺ຂາຠາວໂຕ ຈ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ນາຄນ຺ຕິ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄມນໂຕ, ປຫີນານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ອປຸນາຄມນໂຕ ອປຈ຺ຈາຄມນໂຕ ກສ຺ສຈິປິ ອາຄຸສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ອກຣຓໂຕ, ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ຈ ອຄມນໂຕຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ນາຄໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປາສາທິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣູປກາເຍນ ຠຄວໂຕ ປມາຓຠູຕຕໍ ທີເປຕິ, ‘‘ປສາທນີຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ມກາເຍນ. ‘‘ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເສເສຫິ ປມາຓຠູຕຕໍ ທີເປຕິ, ເຕນ ຈຕຸປ຺ປມາຓິເກ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ອນວເສສໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຠຄວໂຕ ປມາຓຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ. ຄນ຺ຘກຸຏິ ຫິ ອິຘ ‘‘ວິຫາໂຣ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ວສິຕຸໍ.

໒໕໘. ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໖) ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາວກສາຘາຣຓາ ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ, ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມາປິ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຈີວຣໍ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາປິ ຠຄວໂຕ ປາທປສ຺ເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມສິ. ອຊ຺ເຌສີຕິ ອາຓາເປສິ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ ຎາຓມຸຂໍ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພາເນວ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການີຕິ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄຠູຕານິ ກາມສຸຕ຺ຕາທີນິ (ມຫານິ. ໑) ໂສຬສ ສຸຕ຺ຕານິ. ສເຣນ ອຠາສີຕິ ສຸຕ຺ຕຸສ຺ສາຣຓສເຣນ ອຠາສິ, ສຣຠຎ຺ຎວເສນ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນຕິ ອຸສ຺ສາຣຓາວສາເນ. ສຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ສຊ຺ຌາຍາທິວເສນ ມນສິກຣຓກາເລ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ວາ ມິຈ຺ຉາ ໂຣເປຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອິມິນາ ປນ ສມ຺ມເທວ ຍຖຸຄ຺ຄຫິຕໍ ມນສິ ກຕານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານີ’’ຕິ. ສູປຘາຣິຕານີຕິ ອຕ຺ຖໂຕປິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕານິ. ອຕ຺ເຖ ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິເຕ ສກ຺ກາ ປາຬິ ສມ຺ມາ ອຸສ຺ສາເຣຕຸໍ. ກລ຺ຍາຓິຍາປິ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ ຍຖາວິຘານໍ ວຈເນນ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາຕິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ. ເອເຕນສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕວາທິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອເນລຄລາຍາຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ຕໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ອເນລຄລາ, ຕາຍ ນິທ຺ໂທສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອເນລຄລາຍາຕິ ອເນລາຍ ຈ ອຄລາຍ ຈ, ນິທ຺ໂທສາຍ ອຄລິຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ອປຣິຫີນປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ຍທິທໍ ໂສໂຓ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ.

ກຕິວສ຺ໂສຕິ ໂສ ກິຣ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິເຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຐິໂຕ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປເຣສໍ ຈິຣຕຣປພ຺ພຊິໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ຕໍ ສມາຘິສຸຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກສ຺ມາ ປມາທໍ ອາປນ຺ໂນສີຕິ ປນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິສ຺ສາຕິ ກິໍກາຣຓາ. ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີຕິ ເອວໍ ຈິຣາຍິ, ເກນ ກາຣເຓນ ເອວໍ ຈິຣກາລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ເມຕິ ຈິເຣນ ຈິຣກາເລນ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ. ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມສຸ ຈ. ອາທີນໂວຕິ ໂທໂສ. ອປິຈາຕິ ກາເມສຸ ອາທີນເວ ເກນຈິ ປກາເຣນ ທິຏ຺ເຐປິ ນ ຕາວາຫໍ ຆຣາວາສໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ຂິໍ. ກສ຺ມາ? ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ, ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອຄາຣິຍຠາໂວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ກາເມສຸ ຍຖາຠູຕໍ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຣາຍິຕ຺ວາປິ ຆຣາວາເສ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປທຸມປລາເສ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິນິວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສມ຺ມເທວ ຊານນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕໍນິມິຕ຺ເຕ ຈ ນ ກທາຈິປິ ຣມຕີຕິ ອິທມຕ຺ຖທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວາ ອາທີນວໍ ໂລເກຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ ທຸກ຺ໂຂ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີນວໍ ໂທສໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເອເຕນ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ກຖິໂຕ. ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ນິຣຸປຘິໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ, ນິສ຺ສຣຓວິເວກາສງ຺ຂຕາມຕສຠາວໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ‘‘ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ‘‘ຆຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຣິໂຍ ນ ຣມຕີ ປາເປຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຓຸມຕ຺ເຕປິ ປາເປ ນ ຣມຕິ. ກສ຺ມາ? ປາເປ ນ ຣມຕີ ສຸຈີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິຕາຍ ສຸຈິ ສຸທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ອຸຈ຺ຈາຣຏ຺ຐາເນ ປາເປ ສໍກິລິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນ ຣມຕິ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ‘‘ປາໂປ ນ ຣມຕີ ສຸຈິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປາໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຈິໍ ອນວຊ຺ຊໍ ໂວທານຘມ຺ມໍ ນ ຣມຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຄາມສູກຣາທໂຍ ວິຍ ອຸຈ຺ຈາຣຏ຺ຐານໍ ອສຸຈິໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍເຍວ ຣມຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເທສນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໕໙. ກາຬສີໂຫຕິ ກາຬມຸຂວານຣຊາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.