໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ຕຣນ຺ຕິ ປ຺ລວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພາລາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ. ອິໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ລທ຺ຘິໂຕ. ຕໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ທິວເສ ມຸຫຸຕ຺ເຕ ວາ ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກເຖນ຺ຕິ.

໑໓໔. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕເມວາຕິ ນ ອິຘ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ຕໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໓໕. ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂຣຈິຕາປິ ອາປຕ຺ຕິ ອສນ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ປນ ເອວໍ ອນາປນ຺ນາ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ວຸຏ຺ຐິຕາ ວາ ເທສິຕາ ວາ ອາໂຣຈິຕາ ວາ, ຕສ຺ສ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ອສນ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຸສາວາໂທ ນາມ ວຈີເຠທປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ມຸສາວາທລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ວຈເນນາຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ກິໍ ໂຫຕິ? ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ວຈີທ຺ວາເຣ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘມ຺ມິກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ປນ ອາວິ ກາຕພ຺ພໍ ນ ອາວິ ອກາສິ, ເຕນສ຺ສ ວຈີທ຺ວາເຣ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ວາຈາຕິ ວາຈາຍ, ຍ-ກາຣໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ເກນຈິ ມນຸເຊນ ວາຈາຍ ອນາລປນ຺ໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຄິຣໍ ໂນ ຈ ປເຣ ຠເຓຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອິເມ ໂສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ສທ຺ທມ຺ປິ ນ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ. ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາຈສິກນ຺ຕິ ວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ອນ຺ຕຣາຍກໂຣຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸຕາຍ ປາໂມຊ຺ຊາທິສມ຺ຠວໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄມາຍ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜາສຸ ໂຫຕີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣມູລການໍ ປາໂມຊ຺ຊາທີນໍ ວເສນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຂາ ປຏິປທາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ອິຕໂຣປີຕິ ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພຕາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓ ນາມ ປພ຺ພໂຕ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນຸພ຺ເພໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອເກນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓຕາ ຖູລຕາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຕຸລຄຓນາຍ. ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສການນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສາຣຣຸກ຺ເຂຫິ ມິສ຺ສການໍ. ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓຕິ ສີຫຬທີເປ ເລຂນທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິປຣິມາໂຓຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕນ຺ຕິ ນວມູລສາຂານິຄ຺ຄມນໍ. ປຣຠາເຄ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ເອກໍ, ອປຣາຍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕີຕິ ສິກ຺ຂາກຣຓີຍໍ ອາຄຕລກ຺ຂເຓນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວເສນ ນທີລກ຺ຂຓສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເຕເນວ ນເຍນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນທີ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ປວິສຕຸ ຕຬາກໍ ວາ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາວຣຓໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ອາວຣຓໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທຕິເຍວ. ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາຕິ ອສນ຺ທມານຸທກາ. ອາວຣຓຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ນທິຍາ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ອຸທກໍ ອສນ຺ທມານໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຖ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປຣິ ສນ຺ທມານຏ຺ຐາເນເຍວ ວຏ຺ຏຕິ, ອສນ຺ທມານຏ຺ຐາເນ ປນ ອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຐິຕເມວ ຫິ ອຸທກນິມິຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສນ຺ທມານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ນທິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ມາຕິກາມຸຂທ຺ວາເຣນ ນທີກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ກູປໂຕ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາສຓ຺ຐານາ. ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານາຕິ ມຸທິງ຺ຄເຠຣີ ວິຍ ມຊ຺ເຌ ວິຕ຺ຖຕາ ອຸໂຠສຸ ໂກຏີສຸ ສງ຺ໂກຏິຕາ ໂຫຕິ. ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຉາ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕານໍ ສີມາຍ ໂອກາສໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ປນາຕິ ເອກສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາຄມເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ສາມີຈິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຍໍ ນິຍໂມ ‘‘ອາຄນ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາຄມນມ຺ປິ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອພທ຺ຘາຍ ຫິ ສີມາຍ ນານາຄາມເຂຕ຺ຕານໍ ນານາສີມສຠາວຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອນາຄມເນປິ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ພທ຺ຘາຍ ປນ ສີມາຍ ເອກສີມຠາວໂຕ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ອນ຺ໂຕ ສີມຄເຕຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ…ເປ… ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນກາເລ ອໂສຘິຕາຍປິ ສີມາຍ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນສ຺ສ ອປໂລກນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຠາວໂຕ.

ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາປຸຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ-ຄຫຓໍ. ສຸຂກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປາຕນປຣິສ຺ສມໍ ປຫາຍ ອປ຺ປຕເຣຫິ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ. ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນິສິນ຺ນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ຫິ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕເກ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ພທ຺ຘຠາວໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສມານສໍວາສກເມວ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຍມນ຺ຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ພທ຺ຘາຍ ຫິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ຕໍ ອສມູຫນິຕ຺ວາ ‘‘ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຕາຍປິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມູຫຕາວ ໂຫຕິ ສີມາ. ປຐມຎ຺ຫິ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ເອກຣຕນປ຺ປມາຓາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຣາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຣຕນປ຺ປມາຓາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕ຺ຕເກນປິ ຫິ ສີມາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາວ ໂຫຕິ.

ອວເສສນິມິຕ຺ຕານີຕິ ມຫາສີມາຍ ພາຫິຣປສ຺ເສ ນິມິຕ຺ຕານິ. ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘນໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອາຈິຓ຺ຓກຣເຓເນວ ຈ ສມ຺ໂມໂຫ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ກຸຏິເຄເຫຕິ ກຸຏິຆເຣ, ຠູມິຆເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຸກ຺ຂລນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກາວາຏໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ຣາຊິໍ ວາ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ຠິຕ຺ຕິໂຕ ໂອຣໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາສປ຺ປເທສໍ ນ ໂອຕຣຕິ. ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອຕຣຕີຕິ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ອນ຺ໂຕຠິຕ຺ຕິຍໍ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ໂອຕຣຕິ. ໂອຕຣມານາ ຈ ອຸປຣິສີມປ຺ປມາເຓນ ນ ໂອຕຣຕິ, ສມນ຺ຕາ ຠິຕ຺ຕິປ຺ປມາເຓນ ໂອຕຣຕິ. ໂອຕຣຓາໂນຕຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ໂອຕຣຕິ. ໂນ ເຈ, ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ໂພ ປາສາໂທ ສີມຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຸປຣິມຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິໂກ ວາ ໂຫຕຸ ມາ ວາ, ສພ຺ໂພປິ ປາສາໂທ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ.

ຕາລມູລກປພ຺ພເຕຕິ ຕາລມູລສທິເສ ປພ຺ພເຕ. ໂສ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ມຫນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕນຸໂກ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຓວສຓ຺ຐາໂນ ມຊ຺ເຌ ຕນຸໂກ ໂຫຕິ ມູເລ ອຄ຺ເຄ ຈ ວິຕ຺ຖໂຕ. ເຫຏ຺ຐາ ວາ ມຊ຺ເຌ ວາຕິ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຓວສຓ຺ຐານສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ອາກາສປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕປພ຺ຠາຣໍ. ອນ຺ໂຕເລຓໍ ໂຫຕີຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເລຓໍ ໂຫຕິ. ສີມາມາຬເກຕິ ຂຓ຺ຑສີມາມາຬເກ. ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫາສີມຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວາ ອາເນຕພ຺ພາ, ສີມໂຕ ວາ ພຫິ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ມຫາສີມຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕໍ ສາຂໍ ວາ ປາໂຣຫໍ ວາ ອນາມສິຕ຺ວາ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມນເຍປີຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍ ໂອຓຕຣຸກ຺ເຂປິ. ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖປາສໍເຍວ ອາເນຕພ຺ໂພຕິ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໔໐. ປາຣຍຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ປາຣາຕິ ສີມາເປກ຺ໂຂ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕນາວາຍ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ…ເປ… ຕໂຍ ຊເນ ວຫຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ຂຸທ຺ທກາ ນາວາ ວິຊ຺ຊມານາປິ ອິຘ ອສນ຺ຕປກ຺ຂໍ ຠຊຕີຕິ ທີເປຕິ. ອວສ຺ສໍ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ປາຐເສໂສ. ປຣຕີເຣ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນຕິ ໂອຣິມຕີເຣ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ. ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເອກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ນານາຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ເຈ, ສມານສໍວາສກສີມາພນ຺ຘນກາເລ ອນາຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິຍໍ ປນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພເມວ. ຍສ຺ມາ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ທີປໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທີປເກປິ ນິມິຕ຺ຕານິ ວິສຸໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ທີປກສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕ ຈ ປາຣິມນ຺ເຕ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທີປກສິຂຣນ຺ຕິ ທີປກມຕ຺ຖກໍ. ປພ຺ພຕສຓ຺ຐານາຕິ ທີປກສ຺ສ ເອກໂຕ ອຘິກຕຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມຍຎ຺ຈມ຺ຫາ ອສມ຺ມຕາຍ ຠູມິຍາ ນິສິນ຺ນາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອສ຺ສຸມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສວນສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖປ຺ປມຸຂໍ ນາມ ອຸໂປສຖາຄາຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐານໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ປຐມໍ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ສີມາສມ຺ມຸຕິຍໍ ວິຍ ‘‘ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສເສຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຂຸທ຺ທການິ ວາ…ເປ… ຍານິ ການິຈິ ນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອວິປ຺ປວາສສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ. ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ສມານສໍວາສກສີມາ ຈ. ນ ກມ຺ມວາຈໍ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວາຈໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ນ ໂອຕ຺ຖຣຕີຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວາຕິ ອຠິນວກຕເຄເຫສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ. ອຄຕໍ ວາຕິ ໂປຣາຓກຄາເມ ອຎ຺ເຎສຸ ເຄຫານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ອຄຕໍ ອຕ຺ຖິ.

ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນ ສມູຫນ຺ຕພ຺ພາຕິ ມຫາສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ຐຕ຺ວາຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີນໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມຎ຺ຫິ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຕາທິສໍ ຐານໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມໍເຍວ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຂຓ຺ຑສີມໍ. ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ອຸໂປສຖສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອວເສສກມ຺ມວເສນ ສມານສໍວາສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄາມສີມາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍາຕິ ພທ຺ຘສີມາວເສນ ອກຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ. ເຍນ ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉາເນນປິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ. ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ພຫິປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍທິ ເຈຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມກຣຓາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ຐິໂຕ ສງ຺ໂຆ ສີມາສມ຺ເຠທສມ຺ຠວໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ໂຕປິ ໂກເປຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕໂນ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ປເຣສໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂກເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສພ຺ພາສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ສີມາສມ຺ເຠທສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາປິ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ນິສີທຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ໂພປິ ນທີປເທໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕໂຕ ນທິຍາ ອຠາວາ ອຸທກຸກ຺ເຂເປ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປປ຺ປມາຓາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຣາ ໂຫຕິ, ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ນ ຈ ສິຍາຕິ ສາມີຈິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຕເກນ ປນ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕເນວາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ສີມາສງ຺ກໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒນໂຕ ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປນ ນາວາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຸກ຺ເຂປມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສີມໂສຘນໍ ນາມ ຄາມສີມາທີສຸ ຐິຕານໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນາທິ. ‘‘ນທິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປາຬິ ພທ຺ຘາ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐານທິໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ປາຬິ ພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຑ຺ຑິຕໂມທກນ຺ຕິ ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ເອກມນ຺ເຕນ ຉຑ຺ຑິຕມຸທກໍ. ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕຕິ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລ ວສ຺ສາເນປິ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ. ຄາມນິຄມສີມໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນາ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ພທ຺ຘສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຄມນປເຖຕິ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິເສ ປເທເສ ອຣຎ຺ຎສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ. ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ໂອຣໂຕຕິ ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ໂອຣິມຠາເຄ ທີປກໍ ປພ຺ພຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສມຸທ຺ທປ຺ປເທສໍ.

໑໔໘. ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາ ປເທສນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສີມໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີມປ຺ປເທສໍ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ສີມາ ຕຕ຺ຕເກນ ອສີມາ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ປນ ສີມາ ປຈ຺ຉາ ວຑ຺ຒິເຕນ ຣຸກ຺ເຂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອິຕຣໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

ຄາມສີມາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖເຠທາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ. ອິຘ ປນ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພວ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ, ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍເຍວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄຓມຊ຺ຌໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ ‘‘ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມິ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ…ເປ… ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອວເສເສ ສຸເຕນ ສາວິເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເຕນາຕິ ສຸຕປເທນ. ສວຣຠຍນ຺ຕິ ວນຈຣກຠຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏວິມນຸສ຺ສຠຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ນິທານຸທ຺ເທເສ ອນິຏ຺ຐິເຕ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍາທີສຸ ອຸທ຺ເທເສສູ’’ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐອຸທ຺ເທສາເປກ຺ຂຎ຺ຫິ ອວເສສຄ຺ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ນິທາເນ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ວິປ຺ປກເຕ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ.

ຕີຫິປິ ວິຘີຫີຕິ ໂອສາຣຓກຖນສຣຠຎ຺ເຎຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖໍ ຠຓິຕຸກາມຕາຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອສາຣຓາ ໂອສາຣຓໍ ນາມ. ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ກຖນໍ ນາມ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ສເຣນ ຠຓນໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ນາມ. ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປນ ກເຖນ຺ເຕນາຕິ ປຐມໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ‘‘ຠຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ນິສິນ຺ເນນປິ ມນຸສ຺ສານໍ ຠຓາຫີຕິ ວິເສເສຕ຺ວາເຍວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອວິເສເສຕ຺ວາ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ. ເຖໂຣຕິ ໂຍ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ. ເອກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ເອກໍ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ອປໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອປໂຣ ຕໂຕປິ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກອຊ຺ເຌສນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ໂຈທນາວຕ຺ຖຸ ນາມ ເອກໍ ນຄຣໍ. ສງ຺ຆອຸໂປສຖາທິເຠເທນ ນວວິຘນ຺ຕິ ສງ຺ເຆ ອຸໂປສໂຖ ຄເຓ ອຸໂປສໂຖ ປຸຄ຺ຄເລ ອຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ກາຣກວເສນ ຕໂຍ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ຕໂຍ, ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ທິວສວເສນ ຕໂຍຕິ ນວວິຘໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ. ທຸວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ນວວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ ອຸທ຺ເທສາ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນິຍຕຸທ຺ເທສໍ ອວເສສາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ນວວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ.

ປກ຺ຂຄຓນາທິອຸຄ຺ຄຫຓານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໘-໑໖໑. ສມນ຺ນາຫຣຖາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຖ. ປຣິເຍສິຕພ຺ພານີຕິ ຠິກ຺ຂາຈາເຣນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພານິ.

ທິສໍຄມິກາທິວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວາຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫສຸເຍວ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປ຺ປໂຍຄາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ສງ຺ໂຆ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐາຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ອິຕຣາ ປນ ພິຬາລສງ຺ຂລິກປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ພທ຺ຘາວ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ເອວ ສມ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ, ຍຖາ ສາ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ສາປິ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣຖາ ວິເສສນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຍຖາ ພຫູຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ເອກສ຺ສ ພິຬາລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຂລິກາ ຄີວາຍ ອາພທ຺ຘາ ພິຬາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພິຬາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນາພທ຺ຘຕ຺ຕາ, ເອວເມວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ພຫູຫິ ສງ຺ຂລິກສທິສາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ທິນ຺ນາ, ສາ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉຕິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນາພທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ – ຍຖາ ສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມວລຍໍ ທຸຕິຍໍເຍວ ວລຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍໍ, ເອວມຍມ຺ປິ ປາຣິສຸທ຺ຘິທາຍເກນ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສງ຺ຂລິກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍາສໍ ກາສຎ຺ຈິ ສງ຺ຂລິການໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຉນ຺ທທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາສໍ ອາເນຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຆຸໂປສຖາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໘. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ ປຐມໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ພກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພມ຺ປິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຐມໍ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຐມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກຕ຺ຖຈິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈມິຈ຺ເຈວ ໂວຫຣີຍຕິ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ອຸໂປສໂຖຕິ ຕີສຸ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຎ຺ຎຕຣທິວໂສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓). ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ອນຸຣູປາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ໂຂ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ. ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວຣູປາ ‘‘ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕາສຸ ຫິ ອວິຊ຺ຊມານາສຸ ວິສຠາຄາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວ.

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄຫຏ຺ຐາຍ ປຣິສາຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໘໓) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂມານາ ສາມເຓໂຣ ສາມເຓຣີ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ປຓ຺ຑໂກ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ມາຕຸຆາຕໂກ ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ສງ຺ຆເຠທໂກ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິເມ ວີສຕິ ຈາຕິ ເອກວີສຕິ ປຸຄ຺ຄລາ ວຊ຺ຊນີຍາ ນາມ, ເຕ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິກຣຓວເສນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ເອເຕສຸ ຫິ ຕິວິເຘ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ສຕິ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເສເສສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ຄຫຏ຺ເຐເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເອເຕປິ ຫິ ວຊ຺ຊນີຍາ. ເອວໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສຕິປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສຕິ ວາ ປນ຺ນຣໂສຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາມີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຆຸໂປສຖາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາປຕ຺ຕິປຏິກມ຺ມວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ນນຸ ຈ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣເຓ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິທານປຎ຺ຎາປເນນ ຈາຕິ ອິມິນາວ ‘‘ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິປິ ນ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສາປຕ຺ຕິໂກ ສມາໂນ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ຫຣ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສນ຺ຕີ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຍາວ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ກມ຺ມານໍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ປຸນ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕພ຺ພໍ ນ ຈາ’’ຕິ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ເທສິເຕ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ຕີຫິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ. ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ວີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນປິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

ອາປຕ຺ຕິປຏິກມ຺ມວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ລິງ຺ຄາທິທສ຺ສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ອາຈາຣສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຈາຣສຓ຺ຐິຕິ. ອາກຣີຍຕິ ປກາສີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອາກາໂຣ. ລີນໍ ຄມຍຕິ ໂພເຘຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ. ນິມິຍນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຎາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ທິສີຍນ຺ຕິ ອປທິສີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕໍ ອວິທິຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕກໍ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ປຣສນ຺ຕກໍເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

໑໘໐. ນານາສໍວາສກຠາວນ຺ຕິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກຠາວໍ. ຕສ຺ສ ອຠິຠໂວ ນາມ ເຕສໍ ລທ຺ຘິວິສ຺ສຊ຺ຊາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ນຄນ຺ຕພ຺ພຄນ຺ຕພ຺ພວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ສີມາປິ ນທີປິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ຄຣຸກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ລຫຸກສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣຎ຺ຎເກນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ເອກຈາຣິເກນ ອາຣຎ຺ຎກຠິກ຺ຂຸນາ, ຍຕ຺ຖ ວາ ສງ຺ຆປໂຫນກາ ຠິກ຺ຂູ ນ ສນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ເຕນ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆຸໂປສຖສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ.

ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລສນ຺ທສ຺ສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ຫຕ຺ຖປາສຸປຄມນເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີອາທໂຍ ຐິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ນິສິນ຺ນາ ວາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖປາສຸປຄມນເມວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕສ຺ມາ ເອກສີມາຍມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.