໕. ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ປຎ຺ຈເມ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ໂຕ, ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປວາຣຓາສຸ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ…ເປ… ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ’’ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ປວາຣຓາ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ, ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ, ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ, ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໙) ອຍໍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ. ປກາເຣຫິ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ວາເຣຕິ ສງ຺ຆາທິເກ ຠຊາເປຕິ ຠຕ຺ເຕ ກໂຣຕິ ເອຕາຍາຕິ ປວາຣຓາ, ອາປຕ຺ຕິວິໂສຘນາຍ ອຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ໂຄກາສທານໍ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ເຖຫິ ກາຕພ຺ພາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈາຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໓) ຈ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນ ປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໖) ຈ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ປວາເຣຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອິຈ຺ຉາເປຕິ ເອຕາຍາຕິ ກຕ຺ວາ, ຈີວຣາທີຫິ ອຸປນິມນ຺ຕນາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘‘ປວາຣິໂຕ ນາມ ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອໂສ ປວາຣິໂຕ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ. ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຕາທິປຎ຺ຈງ຺ຄສຫິໂຕ ໂຠຊນປຏິກ຺ເຂໂປເຍວ ເຫຕ຺ຖ ປກາຣຍຸຕ຺ຕາ ວາຣຓາຕິ ປວາຣຓາ. ‘‘ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໓) ອຍໍ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນສ຺ສ ປວາຣຓາ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ.

໒໓໗. ຕິ-ກາຣໍ ອວຕ຺ວາ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕິ-ກາເຣ ປນ ວຸຕ຺ເຕປິ ອກຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໓໘-໒໓໙. ປວາຣິໂຕຕິ ປຏິກ຺ເຂປິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣິເວສເກນ ອຸປນີຕໍ ໂຠຊນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ເຕນ ປວາຣິໂຕ ປຏິກ຺ເຂປິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕປວາຣໂຓ ກຕປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ວິສຸໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍທິ ຫິ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ປວາຣຓາ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິໍ ອາຫຣຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ປວາຣຓາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂີຣປາຍາສາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພິລປາຍາສຄ຺ຄຫເຓນ ຕກ຺ກາທິອມ຺ພິລສໍຍຸຕ຺ຕາ ຆນຍາຄຸ ວຸຕ຺ຕາ. ຂີຣປາຍາສຄ຺ຄຫເຓນ ຂີຣສໍຍຸຕ຺ຕາ ຍາຄຸ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິນິພນ຺ຘນໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ນ ສາເຘຕິ. ກໂຕປິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິນິພນ຺ຘໂນ ນ ໂຫຕີຕິ ອກຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍາຄຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວາຣຓຊນກຍາຄຸຍາປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ນ ສເມຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິສຸໍ ຍາຄຸຍາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຂີຣາທີຫິ ສໍມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາຄຸຍາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຣໂຕ ‘‘ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນປິ ສໍສນ຺ທຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸເຍວ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ນ ສເມຕິ. ສເຈ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓສ຺ສ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑສ຺ສ ນຫາຣຸໂນ ວາ ສພ຺ຠາວມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕາຫີຕິ ປຸຖຸກາຫິ.

ສາລິວີຫິຍເວຫິ ກຕສຕ຺ຕູຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ປນ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກໂຕປິ ສຕ຺ຕຸເຍວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກງ຺ຄຸວຣກ…ເປ… ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕຸໂມທໂກຕິ ສຕ຺ຕຸໂຍ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກໂຕ ອປກ຺ໂກ ສຕ຺ຕຸຄຸໂຬ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ມຸເຂ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ…ເປ… ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສເຈ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປາປຸຓນ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອລຊ຺ຊິສນ຺ຕກໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ນ ປວາເຣຕິ. ອວຕ຺ຖຸຕາຍາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕາປຕ຺ຕິສາຘິກາຍ ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ເອເຕນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ‘‘ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຸປນາເມຕີຕິ ອິມິນາ ກາຍາຠິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ ສຕິປິ ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ທູຣຠາເວເນວ ປວາຣຓາຍ ອຠາວໂຕ ເຖຣສ຺ສປິ ທູຣຠາວມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ, ນ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອຠິຫາຣສພ຺ຠາວໂຕ. ສເຈປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈິ ປນ ອວຕ຺ວາ ອາຘາຣກຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທູຕສ຺ສ ຈ ອນຠິຫຣຓໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕນ ‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘ສເຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ວາຈາຠິຫາຣສ຺ສ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ປຣິເວສນາຍາຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ. ອຠິຫຏາວ ໂຫຕີຕິ ປຣິເວສເກເນວ ອຠິຫຏາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິເຍວ. ກສ຺ມາ? ທາຕຸກາມຕາຍ ອຠິຫຏຕ຺ຕາ. ‘‘ຕສ຺ມາ ສາ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ສຕິ ເກວລໍ ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຫຓເມວ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ທາຕຸກາມາຠິຫາໂຣວ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຫຓສມເຍ ວາ ອຄ຺ຄຫຓສມເຍ ວາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ອສຕິ ຕສ຺ສ ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ຄຫຓສມເຍປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປວາຣຓຊນກສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຉຣສໍ ມໍສຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ເກວລໍ ມຈ຺ຉສ຺ສ ຣສໍ ມຈ຺ຉຣສມິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຖ ໂຂ ມຈ຺ໂຉ ຈ ມຈ຺ຉຣສຎ຺ຈ ມຈ຺ຉຣສນ຺ຕິ ເອວໍ ປວາຣຓຊນກສາຘາຣຓນາມວເສນປິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາວ ໂຫຕິ. ປຣໂຕ ມຈ຺ຉສູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອວຕ຺ວາປິ ປວາຣຓປໂຫນກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຣມ຺ພໂກຕິ ມິສ຺ສກາຘິວຈນເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ກຣມ຺ພໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ສເຈປິ ມໍເສນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ‘‘ກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປວາຣຓາຣຫສ຺ສ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ມໍສກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມໍສມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣຓາວ ໂຫຕິ.

‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂນ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎາຍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕປິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິສຸໍ ຍາຄຸຍາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ‘‘ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເກ ຕາວ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ນາມ ຠຕ຺ຕເມວ ນ ໂຫຕິ, ຂີຣາທິກມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ກຣມ຺ພເກ ວິຍ ປວາຣຓາຍ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຍາຄຸ ພຫຸຕຣາ ວາ ໂຫຕິ ສມສມາ ວາ, ນ ປວາເຣຕິ. ‘ຍາຄຸ ມນ຺ທາ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ, ປວາເຣຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ນາມ ຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາຍ ເອວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘ອິຘ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສໍ, ເອວໍ ປຣໂຕ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກສ຺ສ ອປ຺ປພຫຸຠາໂວ ປວາຣຓາຍ ຠາວາຠາວນິມິຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ປວາຣຓຊນກສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ກຣມ຺ພເກນ ນ ສມາເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍມ຺ປິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນ ສໍສນ຺ທິຍມານໍ ນ ສເມຕິ. ຍທິ ຫິ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ ວາ ສມໍ ວາ ອປ຺ປຕຣໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິເຍວ, ເອວໍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອປ຺ປຕເຣປິ ຠຕ຺ເຕ ປວາຣຓາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ມິສ຺ສກນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມິສ຺ສກນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫໂວຫາຣຕ຺ຕາ ອິທໍ ປນ ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກ ຣຸຬ຺ຫໍ ນ ໂຫຕິ, ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຫຕຸ ພຫຸ ວາ, ປວາຣຓາ ເອວ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກ ຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ໂຫຕຸ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕໍ ວາ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ນ ສເມຕີຕິ ກິເມຕ຺ຖ ກາຣຓຈິນ຺ຕາຍ, ອີທິເສສຸ ປນ ຐາເນສຸ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຐິຕໍ ຣສາທິໍ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖໍ ນ ປຕຕິ, ຕຖາ ຄາຬ຺ຫໍ ຫຕ຺ເຖນ ປີເຬຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເທນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ພຫຸຂີຣຣສາທີສຸ ຠຕ຺ເຕສຸ ‘‘ຂີຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຂີຣາທີນິ ວາ ເທຕຸ ຂີຣາທິມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ປວາຣຓາຍ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ເຕນາກາເຣນ ເທນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມາເນ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາເຍເວຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ກາຣຓນ຺ຕຣໍ ຄເວສິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສິນ຺ໂນ ປາເທ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາປິ ຠູມິຍໍ ນິສີທຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກາສນໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາວ ສຸເຂນ ນິສີທິຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາ…ເປ… ນິສີທນກໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາສນໍ ອຈາເລຕ຺ວາຕິ ປີເຐ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໂຕ ອານິສທມໍສໍ ອໂມເຈຕ຺ວາ, ອນຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ຐານາຈາວນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຕສ຺ເສວ ອນຕິຣິຕ຺ຕຠາວໂຕ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມູລຜລາທິເຍວ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ເສສໍ ປນ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ອຕິຣິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປນ ມູລຜລາທິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມນ ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠາຊເນ ກຣິຍມານໍ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ປຸນ ໂສເຍວ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ໂຎ ລຠຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຠາຊເນ ເຕນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍນ ອກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ກຕໍ. ເປເສຕ຺ວາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປເສຕ຺ວາ. ອິມສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມຠາວໂຕ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕໍ ນ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ປນ ອາມິສສໍສຏ຺ຐານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ມຸຂຄເຕນປິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ອາມິເສນ ສໍສຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ປວາຣິເຕນ ໂຠຊນໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນປິ ຍຖາ ອກເຕນ ມິສ຺ສໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອປ຺ປວາຣິຕສ຺ສ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຍາມກາລິກາທີນິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປວາຣິຕສ຺ສ ປນ ປວາຣຓມູລກໍ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ຍາມກາລິກໍ…ເປ… ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໑. ກາເຍນ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ ວາຈາຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອກາຣາປນໂຕ ຈ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ກາຍວາຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປວາຣິຕຠາໂວ, ອາມິສສ຺ສ ອນຕິຣິຕ຺ຕຕາ, ກາເລ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.