໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໐໖. ໂຠຊນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຕກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສປິ ຕາວຕກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລທ຺ຘຠິກ຺ຂສ຺ສ ອິໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິເມສໍເຍວາຕິ ອິເມສໍ ປາສຓ຺ຑານໍເຍວ. ເອຕ຺ຕການນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາສຓ຺ເຑ ເອຕ຺ຕການໍ. ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ສກິໍເຍວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ປຐມໍ ຠຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ປຸນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໐໘. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຕິ ອິທໍ ອທ຺ຘໂຍຊນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄຕຏ຺ຐາເນຕິ ເອກສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນເຍວ ປຸນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ຄມເນ ອາຄມເນ ຈ ປຐມໍ ໂຠຊນໍ ອວຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສໍ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ເອກທິວສນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຠຊນເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຄມນທິວເສ ປນ ອາຄມນທິວເສ ຈ ‘‘ຄມິສ຺ສາມິ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຠຊເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄເຫຕຸເມວ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອາວສຖປິຓ຺ຑຕາ, ອຄິລານຕາ, ອນຸວສິຕ຺ວາ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ທຸຕິເຍ ອຠິມາເຣຕິ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ນິໂຍຊິເຕ ຘນຸທ຺ຘເຣ. ຄຸຬ຺ຫປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອປາກໂຏ. ປວິຊ຺ຌີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ນນຸ ຣາຊານມ຺ປິ ມາຣາເປສີຕິ ວຈນໂຕ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ກາເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປຣໂຕ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ອາຊີວເກສຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຊີວໂກ ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ເອຕທໂວຈ…ເປ… ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຘິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ –

ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ອາຊີວໂກ ຕໍ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ພິມ຺ພິສາຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອທາສິ, ປຈ຺ຉາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸກາເລ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ຕໍ ທານໍ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຊີວໂກ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ໂສ ອາຊີວໂກ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸກາເລ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໑໕. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິສທິສໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິຣຊ຺ຊໍ, ຕໂຕ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຊາຕາ, ຠວາຕິ ວາ ເວຣຊ຺ຊາ, ເຕ ເອວ ເວຣຊ຺ຊກາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ໂຄຕ຺ຕຈຣຓາທິວິຠາເຄນ ນານປ຺ປກາຣາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາເວຣຊ຺ຊເກ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນານາວິເຘຫິ ອຎ຺ຎຣຊ຺ເຊຫິ ອາຄເຕຕິ ຣຊ຺ຊານໍເຍວ ວເສນ ນານປ຺ປກາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໑໗-໒໑໘. ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຄຓໂຠຊນໍ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ປາກຏນ຺ຕິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຄຓໂຠຊນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ…ເປ… ນິມນ຺ຕິຕາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ນິມນ຺ຕນວເສເນວ ປທຠາຊເນ ຄຓໂຠຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກິຎ຺ຈິ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ວຕ຺ຖຸອນນຸຣູປມ຺ປິ ສິຍາຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິມນ຺ຕນວເສເນວ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ເກສຎ຺ຈິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປສວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອທ຺ຘານຄມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນາວາຠິຣຸຫນວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຈ ‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ມາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ‘ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓໂຠຊນໍ ນ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວາ ໂຠຊນນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ເຕ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ໂອທນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາວ ເຕ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕສຸນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄຓວເສນ ວາ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕາ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີຕິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ຕ຺ວໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄຫເຓ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ, ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຓີຕໂຠຊນສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິຈາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑາທິວເສນ ສໍວິທຫຕິ. ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອນຸວາຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ທຓ຺ຑເກນ ວາ ຆຏ຺ເຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ວຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ທຓ຺ຑເກ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ‘‘ອຠິນວສ຺ເສວ ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓໍ ອິຘ ຈີວຣກມ຺ມໍ ນາມ, ປຸຣາຓຈີວເຣ ສູຈິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄເຕ ນ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ວຈນໂຕ ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຈຕ຺ຕາໂຣເຍວ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນາ ຍາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໒໐. ຄຓໂຠຊນາປຕ຺ຕິຊນກນິມນ຺ຕນຠາວໂຕ ‘‘ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປເວເສຕ຺ວາຕິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ. ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຄໂຓ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ‘‘ອິຕເຣສໍ ປນ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ຄິລາໂນ ວາ ຈີວຣກາຣໂກ ວາ’’ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓວຈເນນ. ຕສ຺ມາຕິ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ຠຸຕ຺ວາ ຄເຕສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄເຕສຸປິ ໂຠຊນກິຈ຺ເຈ ນິຏ຺ຐິເຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕານິ ຈ ເຕຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານີຕິ ເຍຫິ ໂຠຊເນຫິ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕານິ ໂຠຊນານິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານິ ເອເກນ ປຈ຺ຉາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມຫາເຖເຣຕິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູຕສ຺ສ ປຸນ ປຏິປຖໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຈນຠເຍນ ‘‘ຄາມທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣວີຖິອາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິວຕ຺ຕຖາຕິ ວຸຕ຺ຕປເທ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຄຓໂຠຊນຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໒໑. ຕຕິເຍ ກຸລປຏິປາຏິຍາ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ທິຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ‘‘ຠຕ຺ຕປຏິປາຏິ ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຈາຣວເສນາຕິ ໂວຫາຣວເສນ. ນ ຫິ ໂສ ພທຣມຕ຺ຕເມວ ເທຕິ, ອຸປຈາຣວເສນ ປນ ເອວໍ ວທຕິ. ພທຣຈຸຓ຺ຓສກ຺ຂຣາທີຫິ ປໂຍຊິຕໍ ‘‘ພທຣສາຬວ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໒໖. ວິກປ຺ປນາວເສເນວ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ວິກປ຺ປນໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທເມວ ຐປິຕໍ. ປຣິວາເຣ ປນ ວິກປ຺ປນາຍ ອນຸຊານນມ຺ປິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ປຈ຺ຉາ ວທນ຺ໂຕ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເຖໂຣ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນໍ ນາກາສິ, ຠຄວຕາ ຈ ວິສຸໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໍ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິມນ຺ຕິຕກຸເລ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂໂຕ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໒໙. ປຎ຺ຈຫິ ໂຠຊເນຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ເຍນ ເຍນ ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂຠຊນໂຕ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ມູລນິມນ຺ຕນໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຣິ, ຕໍ ອຸປຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຐິຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕຫຕ຺ຖຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ປນ…ເປ… ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຂີຣສ຺ສ ຣສສ຺ສ ຈ ຠຕ຺ເຕນ ອມິສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ປິວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາອຸປາສໂກຕິ ເຄຫສາມິໂກ. ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວຈເນນ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວິຠາວິໂຕ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ເພ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ປຐມໍ ລທ຺ຘຠາເວ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິກປ຺ປວເສນ ‘‘ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໐-໒໓໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກາຓາຍ ມາຕາຕິ ກາຓາຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ທາຣິກາຍ ມາຕາ. ກສ຺ມາ ປເນສາ ກາຓາ ນາມ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ກິຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອິມິສ຺ສາ ທຫຣກາເລ ມາຕາປິຕໂຣ ສິເນຫວເສນ ‘‘ອມ຺ມ ກາເຓ, ອມ຺ມ ກາເຓ’’ຕິ ໂວຫຣິໍສຸ, ສາ ຕທຸປາທາຍ ກາຓາ ນາມ ຊາຕາ, ຕສ຺ສາ ຈ ມາຕາ ‘‘ກາຓມາຕາ’’ຕິ ປາກຏາ ອໂຫສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ປຏິຍາໂລກນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ, ປຈ຺ຈາທິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໓໓. ປູວຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂໂຕ ອຸປຣິຏ຺ຐິຕປູວຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູຣາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ປຕ຺ຕປູເຣ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໓໕. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຖາ ອາຄຕຠາວມຕ຺ຕທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕສ຺ສ ວາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ປມາຓຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຫຏ຺ຐາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປກຕິຍາວ ພຫຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີ’’ຕິ. ‘‘ອປາເຖຍ຺ຍາທິອຕ຺ຖາຍ ປຏິຍາທິຕ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເທຫີ’’ຕິ ວຈເນນປິ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓປູວມນ຺ຖຕາ, ອເສສກຕາ, ອປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຄມນຕາ, ນ ຎາຕກາທິຕາ, ອຕິເຣກປຏິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ປຎ຺ຈເມ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ໂຕ, ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປວາຣຓາສຸ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ…ເປ… ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ’’ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ປວາຣຓາ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ, ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ, ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ, ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໙) ອຍໍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ. ປກາເຣຫິ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ວາເຣຕິ ສງ຺ຆາທິເກ ຠຊາເປຕິ ຠຕ຺ເຕ ກໂຣຕິ ເອຕາຍາຕິ ປວາຣຓາ, ອາປຕ຺ຕິວິໂສຘນາຍ ອຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ໂຄກາສທານໍ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ເຖຫິ ກາຕພ຺ພາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈາຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໓) ຈ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນ ປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໖) ຈ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ປວາເຣຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອິຈ຺ຉາເປຕິ ເອຕາຍາຕິ ກຕ຺ວາ, ຈີວຣາທີຫິ ອຸປນິມນ຺ຕນາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘‘ປວາຣິໂຕ ນາມ ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອໂສ ປວາຣິໂຕ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ. ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຕາທິປຎ຺ຈງ຺ຄສຫິໂຕ ໂຠຊນປຏິກ຺ເຂໂປເຍວ ເຫຕ຺ຖ ປກາຣຍຸຕ຺ຕາ ວາຣຓາຕິ ປວາຣຓາ. ‘‘ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໓) ອຍໍ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນສ຺ສ ປວາຣຓາ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ.

໒໓໗. ຕິ-ກາຣໍ ອວຕ຺ວາ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕິ-ກາເຣ ປນ ວຸຕ຺ເຕປິ ອກຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໓໘-໒໓໙. ປວາຣິໂຕຕິ ປຏິກ຺ເຂປິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣິເວສເກນ ອຸປນີຕໍ ໂຠຊນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ເຕນ ປວາຣິໂຕ ປຏິກ຺ເຂປິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕປວາຣໂຓ ກຕປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ວິສຸໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍທິ ຫິ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ປວາຣຓາ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິໍ ອາຫຣຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ປວາຣຓາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂີຣປາຍາສາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພິລປາຍາສຄ຺ຄຫເຓນ ຕກ຺ກາທິອມ຺ພິລສໍຍຸຕ຺ຕາ ຆນຍາຄຸ ວຸຕ຺ຕາ. ຂີຣປາຍາສຄ຺ຄຫເຓນ ຂີຣສໍຍຸຕ຺ຕາ ຍາຄຸ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິນິພນ຺ຘນໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ນ ສາເຘຕິ. ກໂຕປິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິນິພນ຺ຘໂນ ນ ໂຫຕີຕິ ອກຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍາຄຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວາຣຓຊນກຍາຄຸຍາປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ນ ສເມຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິສຸໍ ຍາຄຸຍາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຂີຣາທີຫິ ສໍມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາຄຸຍາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຣໂຕ ‘‘ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນປິ ສໍສນ຺ທຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸເຍວ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ນ ສເມຕິ. ສເຈ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓສ຺ສ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑສ຺ສ ນຫາຣຸໂນ ວາ ສພ຺ຠາວມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕາຫີຕິ ປຸຖຸກາຫິ.

ສາລິວີຫິຍເວຫິ ກຕສຕ຺ຕູຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ປນ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກໂຕປິ ສຕ຺ຕຸເຍວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກງ຺ຄຸວຣກ…ເປ… ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕຸໂມທໂກຕິ ສຕ຺ຕຸໂຍ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກໂຕ ອປກ຺ໂກ ສຕ຺ຕຸຄຸໂຬ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ມຸເຂ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ…ເປ… ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສເຈ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປາປຸຓນ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອລຊ຺ຊິສນ຺ຕກໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ນ ປວາເຣຕິ. ອວຕ຺ຖຸຕາຍາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕາປຕ຺ຕິສາຘິກາຍ ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ເອເຕນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ‘‘ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຸປນາເມຕີຕິ ອິມິນາ ກາຍາຠິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ ສຕິປິ ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ທູຣຠາເວເນວ ປວາຣຓາຍ ອຠາວໂຕ ເຖຣສ຺ສປິ ທູຣຠາວມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ, ນ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອຠິຫາຣສພ຺ຠາວໂຕ. ສເຈປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈິ ປນ ອວຕ຺ວາ ອາຘາຣກຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທູຕສ຺ສ ຈ ອນຠິຫຣຓໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕນ ‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘ສເຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ວາຈາຠິຫາຣສ຺ສ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ປຣິເວສນາຍາຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ. ອຠິຫຏາວ ໂຫຕີຕິ ປຣິເວສເກເນວ ອຠິຫຏາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິເຍວ. ກສ຺ມາ? ທາຕຸກາມຕາຍ ອຠິຫຏຕ຺ຕາ. ‘‘ຕສ຺ມາ ສາ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ສຕິ ເກວລໍ ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຫຓເມວ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ທາຕຸກາມາຠິຫາໂຣວ ອຠິຫາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຫຓສມເຍ ວາ ອຄ຺ຄຫຓສມເຍ ວາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ອສຕິ ຕສ຺ສ ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ຄຫຓສມເຍປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປວາຣຓຊນກສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຉຣສໍ ມໍສຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ເກວລໍ ມຈ຺ຉສ຺ສ ຣສໍ ມຈ຺ຉຣສມິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຖ ໂຂ ມຈ຺ໂຉ ຈ ມຈ຺ຉຣສຎ຺ຈ ມຈ຺ຉຣສນ຺ຕິ ເອວໍ ປວາຣຓຊນກສາຘາຣຓນາມວເສນປິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາວ ໂຫຕິ. ປຣໂຕ ມຈ຺ຉສູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອວຕ຺ວາປິ ປວາຣຓປໂຫນກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຣມ຺ພໂກຕິ ມິສ຺ສກາຘິວຈນເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ກຣມ຺ພໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ສເຈປິ ມໍເສນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ‘‘ກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປວາຣຓາຣຫສ຺ສ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ມໍສກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມໍສມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣຓາວ ໂຫຕິ.

‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂນ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎາຍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕປິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິສຸໍ ຍາຄຸຍາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ‘‘ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເກ ຕາວ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ນາມ ຠຕ຺ຕເມວ ນ ໂຫຕິ, ຂີຣາທິກມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ກຣມ຺ພເກ ວິຍ ປວາຣຓາຍ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຍາຄຸ ພຫຸຕຣາ ວາ ໂຫຕິ ສມສມາ ວາ, ນ ປວາເຣຕິ. ‘ຍາຄຸ ມນ຺ທາ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ, ປວາເຣຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ນາມ ຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາຍ ເອວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘ອິຘ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສໍ, ເອວໍ ປຣໂຕ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກາຣຓໍ ທຸທ຺ທສເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກສ຺ສ ອປ຺ປພຫຸຠາໂວ ປວາຣຓາຍ ຠາວາຠາວນິມິຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ປວາຣຓຊນກສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ກຣມ຺ພເກນ ນ ສມາເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍມ຺ປິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນ ສໍສນ຺ທິຍມານໍ ນ ສເມຕິ. ຍທິ ຫິ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ ວາ ສມໍ ວາ ອປ຺ປຕຣໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິເຍວ, ເອວໍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອປ຺ປຕເຣປິ ຠຕ຺ເຕ ປວາຣຓາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ມິສ຺ສກນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມິສ຺ສກນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກເຍວ ຣຸຬ຺ຫໂວຫາຣຕ຺ຕາ ອິທໍ ປນ ‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກ ຣຸຬ຺ຫໍ ນ ໂຫຕິ, ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ຂີຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຫຕຸ ພຫຸ ວາ, ປວາຣຓາ ເອວ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກ ຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ໂຫຕຸ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕໍ ວາ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ນ ສເມຕີຕິ ກິເມຕ຺ຖ ກາຣຓຈິນ຺ຕາຍ, ອີທິເສສຸ ປນ ຐາເນສຸ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຐິຕໍ ຣສາທິໍ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖໍ ນ ປຕຕິ, ຕຖາ ຄາຬ຺ຫໍ ຫຕ຺ເຖນ ປີເຬຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເທນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ພຫຸຂີຣຣສາທີສຸ ຠຕ຺ເຕສຸ ‘‘ຂີຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຂີຣາທີນິ ວາ ເທຕຸ ຂີຣາທິມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ປວາຣຓາຍ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ເຕນາກາເຣນ ເທນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມາເນ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາເຍເວຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ກາຣຓນ຺ຕຣໍ ຄເວສິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສິນ຺ໂນ ປາເທ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາປິ ຠູມິຍໍ ນິສີທຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກາສນໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາວ ສຸເຂນ ນິສີທິຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາ…ເປ… ນິສີທນກໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາສນໍ ອຈາເລຕ຺ວາຕິ ປີເຐ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໂຕ ອານິສທມໍສໍ ອໂມເຈຕ຺ວາ, ອນຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ຐານາຈາວນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຕສ຺ເສວ ອນຕິຣິຕ຺ຕຠາວໂຕ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມູລຜລາທິເຍວ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ເສສໍ ປນ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ອຕິຣິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປນ ມູລຜລາທິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມນ ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠາຊເນ ກຣິຍມານໍ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ປຸນ ໂສເຍວ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ໂຎ ລຠຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຠາຊເນ ເຕນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍນ ອກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ກຕໍ. ເປເສຕ຺ວາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປເສຕ຺ວາ. ອິມສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມຠາວໂຕ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕໍ ນ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ປນ ອາມິສສໍສຏ຺ຐານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ມຸຂຄເຕນປິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ອາມິເສນ ສໍສຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ປວາຣິເຕນ ໂຠຊນໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນປິ ຍຖາ ອກເຕນ ມິສ຺ສໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອປ຺ປວາຣິຕສ຺ສ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຍາມກາລິກາທີນິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປວາຣິຕສ຺ສ ປນ ປວາຣຓມູລກໍ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ຍາມກາລິກໍ…ເປ… ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໑. ກາເຍນ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ ວາຈາຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອກາຣາປນໂຕ ຈ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ກາຍວາຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປວາຣິຕຠາໂວ, ອາມິສສ຺ສ ອນຕິຣິຕ຺ຕຕາ, ກາເລ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ຉຏ຺ເຐ ສາຘາຣຓເມວາຕິ ‘‘ຫນ຺ທ ຠິກ຺ຂຸ ຂາທ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປວາຣຓາຍ ສາຘາຣຓໍ. ‘‘ຠຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຠຊນປຣິໂຍສາເນ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ. ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ອິທຎ຺ຈ ໂຠຊນປຣິໂຍສານໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປວາຣິຕຕາ, ປວາຣິຕສຎ຺ຎິຕາ, ອາສາທນາເປກ຺ຂຕາ, ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາຣຓາ, ໂຠຊນປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ສຕ຺ຕເມ ອຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ນຈ຺ຈໍ. ຕໍ ກິຣ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ເອກໍ ເທວຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກໂຣນ຺ຕິ. ນຏານໍ ນາຏການິ ນຏນາຏການິ, ສີຕາຫຣຓາທີນິ. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປເທ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ. ອທໍສູຕິ ‘‘ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອທໍສຸ.

໒໔໘-໒໔໙. ມູລກມູລາທີນິ ອຸປເທສໂຕເຍວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ຕານິ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຸຈ຺ຈມານານິປິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣປິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສມ຺ໂມໂຫເຍວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວກ຺ຂາມ. ຂາທນີຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ຂາທນີເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ເນວ ຜຣນ຺ຕີຕິ ນ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຊນປເທ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ເສສຊນປເທສຸປິ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂວລ຺ລິອາທີນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕປຖວີຄໂຕຕິ ສາລກລ຺ຍາຓີຂນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກປ຺ປິຍານີຕິ ມູລຂນ຺ຘຕຈປຕ຺ຕາທິວເສນ ສພ຺ພໂສ ກປ຺ປິຍານິ. ເຕສມ຺ປິ ນາມວເສນ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຈ຺ຉິວາທີນໍ ອປຣິປກ຺ກາເນວ ຜລານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣິປກ຺ການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຫຣີຕກາທີນໍ ອຏ຺ຐີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຎ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕກປາລານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ອາຈຣິຍາ. ມິຎ຺ຊມ຺ປິ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ເອເກ. ຫິງ຺ຄູຕິ ຫິງ຺ຄຸຣຸກ຺ຂໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕນິຍ຺ຍາໂສ. ຫິງ຺ຄຸຊຕຸອາທໂຍປິ ຫິງ຺ຄຸວິກຕິໂຍ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ຫິງ຺ຄຸຊຕຸ ນາມ ຫິງ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທຓ຺ຑປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຕນິຍ຺ຍາໂສ, ຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກໍ ນາມ ຫິງ຺ຄຸປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຕນິຍ຺ຍາໂສ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄໂກຏິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ. ຕກປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ. ຕກປຓ຺ຓິນ຺ຕິ ປລາເສ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕສິເລໂສ. ‘‘ທຓ຺ຑໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວິກາລຕາ, ຍາວກາລິກຕາ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໕໒-໓. ອຏ຺ຐເມ ຕາທິສນ຺ຕິ ອສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍາມກາລິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ຍາວກາລິເກ ເອວ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ຍາມກາລິເກປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ຍາມກາລິກໍ ເນວ ຂາທນີເຍສຸ ອນ຺ໂຕຄຘໍ, ນ ໂຠຊນີເຍສຸ. ເຕເນວ ປທຠາຊນີເຍ ‘‘ຂາທນີຍໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຍາມກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຂາທນີຍໍ ນາມ. ໂຠຊນີຍໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍາມກາລິເກ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປທຠາຊເນ ຂາທນີຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍາມກາລິກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຂາທິຕພ຺ພຎ຺ຫິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ຈ ຍາມກາລິເກສຸ ກິຎ຺ຈິ ຂາທິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ ປາຕພ຺ຍຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ຍາມກາລິກໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍຫິ ນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຍາມກາລິກໍ ຍາເມ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍາມາຕິກ຺ກເມ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຍາມກາລິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາເມ ກປ຺ປຕິ, ຍາມາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕) ອິມິນາປິ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ. ເຕເນວ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຍາມກາລິເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ຄຫຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ຫິ ຕໍ, ປຸນ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຕ຺ຕໍ. ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ຍາຄຸຍາ ອຸປຣິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ເຕລວຓ຺ເຓ ປຕ຺ເຕ ສຕິປິ ນິສ຺ເນຫຠາເວ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວເສເນວ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຫິ ທຸຕິຍທິວເສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທາເນນ ວາ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍຖາປິ ອວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ປຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນມ຺ປິ ສເຈ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ນິຣເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ທຸຕິຍທິວເສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ກສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍໍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ນ ສມ຺ມາ ໂຘວິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິເຕ ປຕ຺ເຕ ລຄ຺ຄມ຺ປິ ອວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສາມເຓຣານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ນິຣາລຍຠາເວນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວິຊຫິເຕປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ສນ຺ນິຘິມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສທິສຕ຺ຕາ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິທຫິເຕເຍວ ຈ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ນິຫິເຕສຸ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຍາວຊີວິເກສຸ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓປິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາມກາລິເກປິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓ ວິສຸໍ ທຸກ຺ກເຏນປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ປກຕິອາມິເສຕິ ໂອທນາທິກປ຺ປິຍາມິເສ. ຍາມກາລິກໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ສາມິເສນ ມຸເຂນ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທ຺ເວຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຍາມກາລິກໍ ອຊ຺ຊ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິເສນ ມຸເຂນ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສນ຺ນິຫິຕຍາມກາລິກປຈ຺ຈຍາ ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສນ຺ນິຫິເຕນ ສໍສຏ຺ຐອາມິສປຈ຺ຈຍາ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປີຕິ ສາມິເສນ ນິຣາມິເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘານທ຺ວເຍ. ທຸກ຺ກຏໍ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຑ຺ຒຕິ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ເສສອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ວຑ຺ຒຕິ.

໒໕໕. ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ຕາວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ນິຫິຕຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປນ ສນ຺ນິຫິຕມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຍາວກາລິກຍາມກາລິກຕາ, ສນ຺ນິຘິຠາໂວ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໕໗-໒໕໙. ນວເມ ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ໂຠຊນານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ. ຍຖາ ຫິ ອາຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ໂຕ ຣໂຖ ‘‘ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ໂຠຊນານິ ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຍຫິ ປນ ປຓີເຕຫິ ສໍສຏ຺ຐານິ, ຕານິ ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສປ຺ປິ ນວນີຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ອກປ຺ປິຍມໍສສຕ຺ຕານໍ ສປ຺ປິອາທີນິ ນ ກປ຺ປນ຺ຕິ. ເອກຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສວສາເຕລໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຂີຣສປ຺ປິນວນີຕວສາເຕເລສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສປ຺ປິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສປ຺ປິສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ, ສປ຺ປິ ຈ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ສາລິຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ເອວ ຫິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ປມາຓໍ.

ມູລນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພາຫິເຍວ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິເຍເນວ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ປນ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາຕິ ຈ ອິທໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍມໍສານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິນາ ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນານາວຕ຺ຖຸການີຕິ ສປ຺ປິນວນີຕາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໖໑. ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ –

‘‘ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸມາສປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍ, ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໖) –

ອິທໍ ມຫານາມສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ. ອິມິນາ ຈ ສິກ຺ຂາປເທນ ສງ຺ຆວເສນ ຄິລານປຈ຺ຈຍປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ສເຈ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕີຫິ ວາ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກາເຍວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ເອຕ຺ຕການິ ວາ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພານີຕິ. ອຖ ຕໂຕ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໂຕ ວາ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຎ຺ຎເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຄິລາໂນ ຄິລານສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ນ ເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕານິ ປາຏິເທສນີຍວຕ຺ຖູນີຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕສປ຺ປິອາທີນິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕານິ ປນ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິອາທີນິ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູນິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຏິເທສນີຍວຕ຺ຖູນິ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຓີຕໂຠຊນຕາ, ອຄິລານຕາ, ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຏິລາໂຠ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ທສເມ ອຍ຺ຍໂວສາຏິຕການີຕິ ປິຕຸປິຓ຺ຑສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸມ຺ມາເຣຕິ ສຸສາເນ ກຕເຄຫສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫສ຺ສ ວາ ອຸມ຺ມາເຣ. ຆນພທ຺ໂຘຕິ ຆນມໍເສນ ສມ຺ພທ຺ໂຘ, ກຖິນສໍຫຕສຣີໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໖໔. ມຸຂທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຄລນາຬິກໍ. ອາຫາຣນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກາທິໍ. ອາຫເຣຍ຺ຍາຕິ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ປເວເສຍ຺ຍ. ມຸເຂນ ວາ ປວິຏ຺ຐໍ ໂຫຕຸ ນາສິກາຍ ວາ, ຄເລນ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕ຺ຕາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ປເວສິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນາຫາເຣປິ ອຸທເກ ອາຫາຣສຎ຺ຎາຍ ທນ຺ຕໂປເນ ຈ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫຏໍ ອິທນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອທິນ຺ນໍ…ເປ… ສມ຺ມາ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິໍສູ’’ຕິ. ອຸທກຎ຺ຫິ ຍຖາສຸຂໍ ປາຕຸໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ທນ຺ຕໂປນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຣສໍ ຄິລິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຣໂສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ອນຊ຺ໂຌຫຣນ຺ເຕນ ປນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ, ກິຎ຺ຈິ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໖໕. ອກລ຺ລໂກຕິ ຄິລາໂນ ສຫຕ຺ຖາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸຈ຺ຈາຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປນມຕ຺ຕໍ. ເອກເທເສນປີຕິ ອງ຺ຄຸລິຍາປິ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ. ຕໍ ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ເວຓຸໂກຏິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ. ສເຈປິ ຠູມິຍໍ ຐິຕເມວ ຆຏໍ ທາຍເກນ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ ຆຏໍ ທສ຺ສາມີຕິ ທິນ຺ນເວຓຸໂກຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸຠຍໂກຏິພທ຺ຘໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອປີເຬຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ປີຬິຍມານອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຠິຫາໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປີຬິຍມານາ ອຸຈ຺ຉຸໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ຣສໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂທຓິກາຍ ສຍໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ມຊ຺ເຌ ອາວຣິຕ຺ວາ ອາວຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕມ຺ປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ.

ອສໍຫາຣິເມຕິ ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ອສໍຫາຣິເຍ. ‘‘ຕິນ຺ຕິຓິກາທິປຓ຺ເຓສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສາຂາສຸ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຣຸຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຎ຺ຉິເຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຕ຺ເຕ ປຕິຕຣຊນຈຸຓ຺ຓຎ຺ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອປຣິຫຏຠາວໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸພ຺ພາໂຠຄສ຺ສ ອນຸຣູເປນ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ປຣສນ຺ຕກໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອທຕ຺ວາປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເທຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເທຕິ. ກຎ຺ຊິກນ຺ຕິ ຂີຣຣສາທິໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທ຺ຣວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໂຕ ອໂມເຈນ຺ເຕເນວາ’’ຕິ. ອາລຸເລນ຺ຕານນ຺ຕິ ອາໂລເລນ຺ຕານໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອຠິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຐມຕຣໍ ອຸຬຸງ຺ກໂຕ ເຖວາ ປຕ຺ເຕ ປຕນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ປຐມຕຣໍ ປຕິຕເຖເວ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອປເນນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຉາ ປຕິຕເຖເວປິ ອຠິຫຏຕ຺ຕາ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈຣຸເກນາຕິ ຂຸທ຺ທກຠາຊເນນ. ມຸຂວຏ຺ຏິຍາປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຜຸສາປິເຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ເອສ ນໂຍຕິ ກາຍປຏິພທ຺ຘປຏິພທ຺ຘມ຺ປິ ກາຍປຏິພທ຺ຘເມວາຕິ ອຍໍ ນໂຍ. ຕຖາ ຈ ຕຕ຺ຖ ກາຍປຏິພທ຺ເຘ ຕໍປຏິພທ຺ເຘ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕນາຕິ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕໍ, ເຕນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ປຣິໂຠໂຄ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ທິວສໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນມຸຂທ຺ວາຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕໍ ທິວສໍ…ເປ… ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕໍ ທິວສໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຐປິຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນມຸຂທ຺ວາຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸຄ຺ຄຫິຕກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ຫິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ‘‘ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຣິໂຠໂຄ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຕໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ປຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຄຓໂຠຊນາທີສຸ ຄິລານາທີນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕານໍ ຄຓໂຠຊນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຠຄວຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ປຕຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕູສຸປິ ກາລິເກສຸ ອຍໍ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຖເກນາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສຕ຺ຖເກນ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຫິຕປຈ຺ຈຍາ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ວາ ໂທໂສ ນ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ຕໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມິນາວ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ທິນ຺ນໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ປຕ຺ຕສມ຺ມກ຺ຂນາທິອຕ຺ຖໍ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຏເຕລາທິໍ ສເຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ປນ ສາມໍ ຄຫິຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນມຸຂທ຺ວາຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ທິນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ສິງ຺ຄີໂລຓກປ຺ໂປ ວິຍ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຣຸຫນໂຕ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖມ຺ປິ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ທິນ຺ນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອິຘ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ທິນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ‘‘ນ ຫິ ຕໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຄຫິຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ປຎ຺ຈສຸ ປຏິຄ຺ຄຫຓງ຺ເຄສຸ ‘‘ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວິເສສນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວິສຸໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສຕິປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ‘ນ ຫິ ຕໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ ອິຘ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸທຸກ຺ຂລມຸສລານິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທຸກ຺ຂລມຸສລານໍ ຂເຍນ ປິສິຕໂກຏ຺ຏິຕເຠສຊ຺ເຊສຸ ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກວຓ຺ໂຓ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ສຸທ຺ຘໍ ອຸທກໍ ໂຫຕີຕິ ຣຸກ຺ຂສາຂາທີຫິ ຄຬິຕ຺ວາ ປຕນອຸທກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ໂຕ ວາສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຕ຺ຕຄຕໍ ຉຸປິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖລຄ຺ເຄນ ອາມິເສນ ໂທສາຠາວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມວ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕຕິ…ເປ… ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກຣຓໂຕ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຊຫຕິ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓສມເຍເຍວ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ. ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖາຍ ໂອທນໍ ປກ຺ຂິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕປິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປນໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຊຫຕິ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນເນວ ຐປິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາມເຓຣ…ເປ… ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ປຏິຄ຺ຄຫຓູປຄໍ ຠາຣໍ ນາມ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປາຣຫໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ນ ປິທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມຈ຺ຉິກວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສເຈປິ ສາຂາຍ ລຄ຺ຄຣຊໍ ປຕ຺ເຕ ປຕຕິ, ສຸເຂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ສາຂາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມວິຘ ປຏິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ມູລປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ມຈ຺ຉິກວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕີຕິ ຈາຏິຍາ ວາ ກຸຓ຺ຑເກ ວາ ອສຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາຕິ ຕໍເຍວ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຠຓ຺ຑໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ. ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອນຸເຖຣສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸເຖຣສ຺ສ ເທຕິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ຍາຄຸໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ປຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ເທຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ສາມເຓໂຣຕິອາທິປຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນກຖາຍ. ກາຣຓໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ມາຕຸອາທີນໍ ເຕລາທີນິ ຫຣນ຺ໂຕ ຕຖາຣູເປ ກິຈ຺ເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວມິຘ ປຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວີມໍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ສາມເຓເຣຫິ ຄຫິຕຕຓ຺ຑຸເລສຸ ປຣິກ຺ຂີເຓສຸ ອວສ຺ສໍ ອມ຺ຫາກໍ ສາມເຓຣາ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວິຕກ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ມາຕາປິຕູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປນ ຉາຍຕ຺ຖາຍ ວາ ຄຫເຓ ປຣິໂຠຄາສາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ມາຕາປິຕູນມຕ຺ຖາຍ, ເຕລາທິຫຣໂຕປິ ຈ;

ສາຂໍ ຉາຍາທິອຕ຺ຖາຍ, ອິເມສໍ ນ ວິເສສຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ, ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຕຸ ກາຣຓໍ;

ຕສ຺ສ ສາລຍຠາວໍ ຕຸ, ວິເສສໍ ຕກ຺ກຍາມ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິທເມເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ອວສ຺ສໍ ຕຖາວິຘວິຕກ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠວໂຕ. ນ ສກ຺ກາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸນ຺ຕິ. ມາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຫຣເຓ ປນ ນາວສ຺ສໍ ຕຖາວິຘວິຕກ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸໍ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕຕ຺ຖ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສເຈ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸໍ, ຕໂຕ ລທ຺ຘໍ ຂາທິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ນິຈ຺ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ນິຈ຺ຈາເລຕ຺ວາ ສກ຺ຂຣາ ອປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອາຘາຣເກ ປຕ຺ໂຕ ຐປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພປຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈາເລຕີຕິ ວິນາ ກາຣຓໍ ຈາເລຕິ. ສຕິປິ ກາຣເຓ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນຸສ຺ສິກາພາເຘ ອາມກມໍສໍ ອາມກໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໔) ຕາທິເສ ອາພາເຘ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ‘‘ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສີຫວິຆາສາທິໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ໂກຕິ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸນ຺ຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເທຕີຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ທສ຺ສາມີຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ມຍາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

ສເຈ ປນ ມູເລປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສເຈ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸສາມເຓຣາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູຕິ ສພ຺ເພສໍ ສມເກ ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຕິ. ຄຫິຕາວເສສນ຺ຕິ ສາມເຓເຣຫິ ຄຫິຕໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອວເສສໍ. ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ອິຘ ຄຫິຕາວເສສໍ ນາມ ເຕນ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ຐປິຕໍ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕທຫຸ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕເນວ ‘‘ຍາວກາລິເກນ ຍາວຊີວິກສໍສຄ຺ເຄ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ປຸຣິມທິວເສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕາ ໂຫຕິ, ສາມິເສນ ມຸເຂນ ຕສ຺ສາ ວຏ຺ຏິຍາ ຘູມໍ ປິວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສມຸທ຺ໂທທເກນາຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສມຸທ຺ໂທທເກນ. ຍສ຺ມາ ກຕກຏ຺ຐິ ອຸທກໍ ປສາເທຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລຄ຺ຄຕີຕິ ມຸເຂ ຫຕ຺ເຖ ຈ ອຸທເກ ສຸກ຺ເຂ ເສຕວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ລຄ຺ຄຕິ. ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕ຺ວາ. ສເຈ ປນ ປີຕາວເສສໍ ຕຕ຺ເຖວ ອາກິຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸນ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ວິຍູຫິຕ຺ວາ, ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຫາຠູເຕສູຕິ ສຣີຣນິສ຺ສິເຕສຸ ມຫາຠູເຕສຸ. ປຕຕີຕິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕຕິ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕິຕເມວ ຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕຣໍ. ອລ຺ລທາຣຸໍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕິກຕ຺ຖາຍ ປຖວິໍ ຂຓິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສປ຺ປທຏ຺ຐກ຺ຂເຓເຍວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອສຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎທາ ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕາ, ອນນຸຎ຺ຎາຕຕາ, ຘູມາທິອພ຺ໂພຫາຣິກາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.