໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ກຖານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ໂສ ເຖໂຣ ກິໍສີໂລ ກິໍສມາຈາໂຣ ກຕຣກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາກຖານຸສາເຣນ. ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ນິຣາມິເສເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກຖາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປີ’’ຕິອາທິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄຄມເນຕິ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕນ຺ຕິ ຕິໂຣກຣຓຠູຕໍ, ພາຘິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘາເສວນາ ຫິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ພາຘິກາວ ໂຫຕິ. ສມິທ຺ໂຘຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ສຫິຕຕ຺ໂຖຕິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາທິໂຍຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ. ພຫຸຣໂສຕິ ອຕ຺ຖຣສາທິພຫຸຣໂສ. ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປຏິເວຘຣສອາວຫນໂຕ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສໍຍຸຕ຺ໂຕ.

໑໔໕-໑໔໗. ປຣໂຕຕິ ປຣຕ຺ຖ, ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ປຣິພາຫິເຣ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ປິທຫນໍ. ເຍນ ຫິ ເຕ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ສໍວໂຣ, ກາຍິກວາຈສິກສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຍສ຺ມາ ເຕນ ສມງ຺ຄີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປາຬິຍາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຠງ຺ເຄຕິ ຌານວິຠງ຺ເຄ. ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິອາທີນິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໑) ສີລນ຺ຕິ ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສຫ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນນ ອິຊ຺ຌນກສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘມ຺ມໂຕ ເອຕໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລນ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ, ກຸສລຘມ຺ມາ ເອວ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒) ຈ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕເທຕໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໒).

ຍຖາ ຫິ ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ນຄຣຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກາທິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ສມາຘິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ຣຊໂກ ປຐມໍ ຕີຫິ ຂາເຣຫິ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ເຖ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປເນຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ເຉໂກ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ຣູປໍ ລິຂິຕຸກາໂມ ອາທິໂຕ ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ຈຣຓສຣິກ຺ຂຕາຍ ຈຣຓໍ. ‘‘ຈຣຓາ’’ຕິ ປາທາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຉິນ຺ນຈຣຓສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທິສໍຄມນາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ຊາຍຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓປາທສ຺ເສວ ຊາຍຕິ, ເອວເມວ ຍສ຺ສ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ອຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ຑໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ສໍຍມນວເສນ ສໍຍໂມ, ສໍວຣຓວເສນ ສໍວໂຣຕິ ອຸຠເຍນປິ ສີລສໍຍໂມ ເຈວ ສີລສໍວໂຣ ຈ ກຖິໂຕ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ສໍຍເມຕິ ວີຕິກ຺ກມວິປ຺ຜນ຺ທນໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ສໍຍເມຕິ ວີຕິກ຺ກມວເສນ ຕສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ສໍຍໂມ, ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປເວສນທ຺ວາຣໍ ສໍວຣຕິ ປິທຫຕີຕິ ສໍວໂຣ. ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ມຸຂຠູຕໍ ວາ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາຫາໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ຜຣຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນປິ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ສີລມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປມຸເຂ ສາຘູຕິ ປໂມກ຺ຂໍ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລານໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປໂມກ຺ຂໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ວາຈສິໂກຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ກາຍິກວາຈສິໂກຕິ ຕທຸຠຍໍ. ອິມິນາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປຣິຍາທາຍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍວຸໂຕຕິ ປິຫິໂຕ, ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ສໍວຸຕທ຺ວາຣໍ ເຄຫໍ ‘‘ສໍວຸຕເຄຫໍ ປິຫິຕເຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ‘‘ສໍວຸໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ສໍວເຣນ. ອຸເປໂຕຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ.

ອິຣິຍຕີຕິອາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິປິ ປເທຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອິຣິຍຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ອຎ຺ຎຕຣສມງ຺ຄິຠາວໂຕ ອິຣິຍຕິ. ເຕຫິ ອິຣິຍາປຖຈຕຸກ຺ເກຫິ ກາຍສກຏວຕ຺ຕເນນ ວຕ຺ຕຕິ. ເອກໍ ອິຣິຍາປຖທຸກ຺ຂໍ ອປເຣນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິຠາເວນ ສຣີຣຣກ຺ຂຓໂຕ ປາເລຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ອສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖ ວຕ຺ຕນໂຕ ຍເປຕິ. ເຕນ ເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ຕຖາ ຕຖາ ກາຍສ຺ສ ຍາປນໂຕ ຍາເປຕິ. ຈິຣກາລວຕ຺ຕາປນໂຕ ຈຣຕິ. ອິຣິຍາປເຖນ ອິຣິຍາປຖໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕຫຣຓໂຕ ວິຫຣຕິ.

ມິຈ຺ຉາຊີວປຏິເສຘເກນາຕິ –

‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວຬຸທາເນນ ວາ ປຕ຺ຕທາເນນ ວາ ປຸປ຺ຜ ຜລ ສິນານທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນນ ວາ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍ ວາ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍ ວາ ປາຣິຠຏຍຕາຍ ວາ ຊງ຺ຆເປສນິເກນ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໓) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອນາຈາຣສງ຺ຂາຕມິຈ຺ຉາຊີວປຏິປກ຺ເຂນ.

ນ ເວຬຸທານາທິນາ ອາຈາເຣນາຕິ –

‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນ ເວຬຸທາເນນ ນ ປຕ຺ຕ ນ ປຸປ຺ຜ ນ ຜລ ນ ສິນານ ນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐ ນ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍ ນ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍ ນ ປາຣິຠຏຍຕາຍ ນ ຊງ຺ຆເປສນິເກນ ນ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໓) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ນ ເວຬຸທານາທິນາ ອາຈາເຣນ.

ເວສິຍາທິອໂຄຈຣໍ ປຫາຍາຕິ –

‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວສິຍໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕິ ວິຘວ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິ ປຓ຺ຑກ ຠິກ຺ຂຸນິ ປານາຄາຣໂຄຈໂຣ ວາ, ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ, ຍານິ ປນ ຕານິ ກຸລານິ ອສ຺ສທ຺ຘານິ ອປ຺ປສນ຺ນານິ ອໂນປານຠູຕານິ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການິ ອນຕ຺ຖກາມານິ ອຫິຕກາມານິ ອຜາສຸກກາມານິ ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ, ຕຖາຣູປານິ ກຸລານິ ເສວຕິ ຠຊຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອໂຄຈໂຣ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໔) –

ເອວມາຄຕໍ ເວສິຍາທິອໂຄຈຣໍ ປຫາຍ.

ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນກຸລາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິວິໂຘ ຫິ ໂຄຈໂຣ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ. ກຕໂມ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ? ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ອນຸສິກ຺ຂມາໂນ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ ສຸເຕນ ຈາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຍໍ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ. ກຕໂມ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ ສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ, ນ ຣຖໍ, ນ ປຕ຺ຕິໍ, ນ ອິຕ຺ຖິໍ, ນ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສໍ ວິເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ. ກຕໂມ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຍຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒), ອຍໍ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ. ອິຕິ ອຍໍ ຕິວິໂຘ ໂຄຈໂຣ ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸ ວຊ຺ເຊສູຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ ວຊ຺ເຊສຸ. ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີໂລຕິ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ, ສພ຺ພລຫຸກໍ ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ອາທາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໂສ ວາ ອາທິຍິຕ຺ວາ.

ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ໂສຕພ຺ພໂຕ ສຸຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ສຸຕຘໂຣ, ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ອິໂຕ ຄຫິຕໍ ເອຕ຺ໂຕ ປລາຍຕິ, ຉິທ຺ທຆເຏ ອຸທກໍ ວິຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຕຸໍ ວາ ວາເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ນ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລສທິສເມວ ໂຫຕິ, ທສປິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ສຊ຺ຌາຍໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ນສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍທສ຺ສ ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອກປທມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈິຍຕີຕິ ສນ຺ນິຈໂຍ, ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຸຕໍ ຫທຍມຎ຺ຊຸສາຍໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ສິລາຍ ເລຂາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສີຫວສາ ວິຍ ຈ ສາຘຸ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕນ…ເປ… ອວິນາສໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ຘາຕາຕິ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ. ເອກສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕພຸທ຺ຘວຈນໍ ນິຈ຺ຈກາລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອກສ຺ສ ປຄຸຓໍ ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ຄງ຺ຄາໂສຕສທິສໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສຎ຺ຈ ອກິຕ຺ຕິມໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ກເຖຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘາຕາ’’ຕິ. ວາຈາຍ ປຄຸຓາ ກຕາຕິ ສຸຕ຺ຕທສກວຄ຺ຄທສກປຓ຺ຓາສທສກວເສນ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາ, ທສ ສຸຕ຺ຕານິ ຄຕານິ, ທສ ວຄ຺ຄານິ ຄຕານີຕິອາທິນາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ຫິ ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ວຄ຺ຄາທິວເສເນວ. ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ມນສາ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂິຕາ, ຠາຄໂສ ນິຊ຺ຌາຍິຕາ ຈິນ຺ຕິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ.

ທ຺ເວ ມາຕິກາຕິ ຠິກ຺ຂຸມາຕິກາ ຠິກ຺ຂຸນີມາຕິກາ ຈ. ວາຈຸຄ຺ຄຕາຕິ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຕິສ຺ໂສ ອນຸໂມທນາຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ເຕ ທານານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕອນຸໂມທນາ, ວິຫາຣາທິມງ຺ຄເລ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທິອນຸໂມທນາ, ມຕກຠຕ຺ຕາທິອວມງ຺ຄເລ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິອນຸໂມທນາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ອນຸໂມທນາ. ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ປຣິວາຣາວສາເນ ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸທ຺ທິໂສ, ຈຕຸທ຺ທິໂສເຍວ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ຈຕສ຺ໂສ ວາ ທິສາ ອຣຫຕິ, ຈຕູສຸ ວາ ທິສາສຸ ສາຘູຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ.

ອຠິວິນເຍຕິ ສກເລ ວິນຍປິຏເກ. ວິເນຕຸນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ. ‘‘ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄາ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ອຸຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອກສ຺ສ ປມຸຏ຺ຐໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປຄຸຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕີຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວຕ຺ຕນກ຺ຂມາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຠິຘມ຺ເມຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທ. ເຫຏ຺ຐິມາ ວາ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາຕິ ມຫາວຄ຺ຄໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ສຄາຖກວຄ຺ໂຄ ນິທານວຄ຺ໂຄ ຂນ຺ຘກວຄ຺ໂຄຕິ ອິເມ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ. ‘‘ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊາຕກຠາຓເກນ ສາຏ຺ຐກຖໍ ຊາຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພເມວ.

ກລ຺ຍາຓາ ສຸນ຺ທຣາ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາຈາ ອສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ. ເຕນາຫ ‘‘ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ…ເປ… ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາຕິ ຐານກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສິກ຺ຂາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ກຕ຺ຖຈິປິ ອນູນຕາຍ ປຣິມຓ຺ຑລປທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອກ຺ຂຣານິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາ, ປທເມວ ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕໍ ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ສິຖິລຘນິຕາທິທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິຍາ ຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ ຍຖາວິຘານວຈເນນາ’’ຕິ, ປຣິມຓ຺ຑລໍ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາ. ອຖ ວາ ປຊ຺ຊຕິ ຎາຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ນາມາທິ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ເຊຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ວາກ຺ຍໍ. ເຕສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາ.

ອປິຈ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຣມ຺ຠກຣໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປມໍ ກເຖຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕິ, ເອວໍ ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຂິປນ຺ໂຕ ເອກປສ຺ເສເນວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ກາລໍ ຎຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫຕິ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ປນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ອປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໂຕ. ໂຍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິ ເອກປທມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສເນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາເນນ຺ໂຕ ປາຬິຍາ ອນຸສນ຺ຘິຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຈ ອເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ຕຸລິກາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສຸວວຕ຺ຖິຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຄມ຺ຠີຣມາຕິກາຍ ອຸທກໍ ເປເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຄມ຺ຠີຣມຕ຺ຖໍ ຄເມນ຺ໂຕ ວຄ຺ຄິຫາຣິຄຕິຍາ ປເທ ປທໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ສິນ຺ຘວາຊານີໂຍ ວິຍ ເອກໍເຍວ ປທໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສໍວຓ຺ຓນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ພາປຣໂຕ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໂຕ. ເອວຣູປມ຺ປິ ກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ປຸເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕເນຕໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓຠາເວ ຠວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸເຣ ວາ ຠວຕ຺ຕາ ໂປຣິຍາ ນາຄຣິກິຕ຺ຖິຍາ ສຸຂຸມາລຕ຺ຕເນນ ສທິສາຕິ ໂປຣີ, ປຸເຣ ສໍວຑ຺ຒນາຣີ ວິຍ ສຸກຸມາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິປິ ໂປຣີ, ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິ ນຄຣວາສີນໍ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕກຖາ ໂຫນ຺ຕິ ປິຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ປິຕາ’’ຕິ, ຠາຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູປີ ຫິ ກຖາ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກນ຺ຕາ ໂຫຕິ ມນາປາ, ຕາຍ ໂປຣິຍາ.

ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາຕິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘາຍ ສນ຺ທິຏ຺ຐວິລມ຺ພິຕາທິໂທສຣຫິຕາຍ. ອຖ ວາ ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເອກຣສຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ນາມ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ອຣຓິໍ ມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸຓ຺ຫຂາທນີຍໍ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຍ ປາຬິຍາ ອນຸສນ຺ຘິປຸພ຺ພາປເຣສຸ ຄຫິຕໍ ຄຫິຕເມວ, ອຄ຺ຄຫິຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ກຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓນ຺ຕເຣສຸ ຈຣມານໍ ໂຄຘໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຫຣນ຺ໂຕ ໂອສາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຸຣາຓປຓ຺ຓນ຺ຕເຣສຸ ຫິ ປຣິປາຕິຍມານາ ໂຄຘາ ກທາຈິ ທິສ຺ສຕິ ກທາຈິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມກຈ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕ຺ຖຈິ ທິສ຺ສຕິ ກຕ຺ຖຈິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ໂຍປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກາເລນ ສີຆໍ, ກາເລນ ສຓິກໍ, ກາເລນ ມນ຺ທໍ, ກາເລນ ມຫາສທ຺ທໍ, ກາເລນ ຂຸທ຺ທກສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ຍຖາ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກເປຕສ຺ສ ມຸຂໂຕ ນິຈ຺ຉຣຓກອຄ຺ຄິ ກາເລນ ຊລຕິ ກາເລນ ນິພ຺ພາຍຕິ, ເອວໍ ເປຕຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ປຣິສາຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸກາມາຍ ປຸນ ອາຣຠຕິ. ໂຍປິ ກເຖນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຍຕິ, ອປ຺ປຏິຠານຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເກນຈິ ໂຣເຄນ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ກເຖຕິ, ອິເມສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກຖາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ນາມ ນ ໂຫຕິ ສຸເຂນ ອປ຺ປວຕ຺ຕຠາວໂຕ. ໂຍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐິໂຕ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ຍຖາ ຈ ອາຈຣິຍາ ຕໍ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓສຸໍ, ເຕເນວ ນເຍນ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຖາປພນ຺ຘໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ນທີໂສໂຕ ວິຍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ອາກາສຄງ຺ຄາໂຕ ຠສ຺ສມານອຸທກໍ ວິຍ ນິຣນ຺ຕຣກຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ.

ອເນລຄຬາຍາຕິ ເອລຄຬວິຣຫິຕາຍ. ກສ຺ສຈິ ຫິ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ເອລໍ ຄຬຕິ, ລາລາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຂຬຜຸສິຕານິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວາຈາ ເອລຄຬາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕພ຺ພິປຣີຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາຕິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຠາສິຕຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນສມຕ຺ຖຕາຍ ອຕ຺ຖຎາປເນ ສາຘນາຍ.

ວາຈາວ ກຣຓນ຺ຕິ ວາກ຺ກຣຓໍ, ອຸທາຫາຣໂຆໂສ. ກລ຺ຍາຓໍ ມຘຸຣໍ ວາກ຺ກຣຓໍ ອສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຘຸຣສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ຫີເຬຕີຕິ ອວຊານາຕິ. ມາຕຸຄາໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມນໍ ອປາຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາໂປ. ເຕນາຫ ‘‘ມນວຑ຺ຒນໂກ’’ຕິ. ວຏ຺ຏຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ໂຍພ຺ພນມທາທິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສໍສາຣຠເຍນ ຕາເສຕ຺ວາ. ຄິຫິກາເລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄິຫິກາເລ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເມຖຸເນນ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ໂຫຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄເມວ ວທຕິ. ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສຸ ປນ ເມຖຸເນນປິ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສຸ ເມຖຸນຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທຸສ຺ສີລາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສຸ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠາເວປິ ຍາ ຍາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອສ຺ໂສສຸໍ, ຕາ ຕາ ຕເຖວ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອິທານິ ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິເມຫິ ປນ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ອສມນ຺ນາຄຕໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ສມ຺ມນ຺ເນນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ປນ ສມ຺ມໂຕເຍວ ໂຫຕິ.

໑໔໘. ຄຣຸເກຫີຕິ ຄຣຸກາຕພ຺ເພຫິ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ໂອວທຕີ’’ຕິ ວາ ອິມສ຺ສ ‘‘ວທຕີ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ສມ຺ປທານວຈນມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາ ວາ ປຎ຺ຈສຕສາກິຍານິໂຍ ວາ.

໑໔໙. ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສເຈ ຠູມິ ມນາປາ ໂຫຕິ, ອາສນໍ ອປຎ຺ຎາເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຠິກ຺ຂຸນີປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມເທສນາປຕ຺ຕິໂມຈນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ປາຏິປເທ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ສມຄ຺ຄາຕ຺ຖ ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພາສໍ ອາຄມນໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພາ ອາຄຕາຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຄິລານາສຸ ອນາຄຕາສຸປິ ຄິລານານໍ ອນາຄມນສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຫິ ຈ ສພ຺ພາຫິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາຕິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕາຍ ເອວ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ນາເມຕ຺ວາ ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ພຫິອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕຄາໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ຆຣຸມ຺ມາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອນ຺ໂຕຄາມາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ.

ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ວສຖ ອຍ຺ເຍ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕີຫິ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຕ຺ເຖວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໂຕ. ຍາຈິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອານີຕໂອວາເທເນວ ມຍມ຺ປິ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ. ອາຄຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາເທນ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພໍ. ອຠິກ຺ຂຸກາວາເສ ວສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ໂຈທນາມຸເຂນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ວທຕິ, ນ ປນ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິ. ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວສ຺ສານຸປຄມມູລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ອິຕຣາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິກາຣຓສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ສາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາ ວສ຺ສານຸປຄມມູລາ ອາປຕ຺ຕິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຠິກ຺ຂຸເກປິ ອາວາເສ ອີທິສາສຸ ອາປທາສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປທາສຸ ຫິ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຕຣາຍ ປນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ, ກາຣເຓ ອສຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ວສ຺ສໍ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສນ຺ເຕສຸ ຫິ ຠິກ຺ຂູສຸ ວສ຺ສໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປວາເຣນ຺ຕີນໍ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ສເຈ ທູເຣປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ນວມິຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ນວມິຍໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ອຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຸໂປສຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉາ, ສາເຍວ ກ-ປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຣສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉນ’’ນ຺ຕິ. ອຸໂປສໂຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ກທາ, ອຍ຺ຍ, ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸນາປິ ‘‘ສ຺ເວ, ຠຄິນິ, ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູ ກທາຈິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ປນ຺ນຣສິກໍ ວາ ຈາຕຸທ຺ທສີອຸໂປສຖໍ, ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ວາ ປນ຺ນຣສີອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ທິວເສ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸນີຫິປິ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ເຕຣສິຍໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ຠຄິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປນ຺ນຣສິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ປນ຺ນຣສິໂກ ຠຄິນີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂອວາທຕ຺ຖາຍາຕິ ໂອວາທຍາຈນຕ຺ຖາຍ. ປາຏິປທທິວສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປາຏິປທທິວເສ ໂອວາທຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອວາທຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຫິ ‘‘ຘມ຺ມສວນເມວາ’’ຕິ ອເຠເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸປສງ຺ກມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ສພ຺ພາສໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສງ຺ກມນທີປນຕ຺ຖໍ ປາຬິ ນິທສ຺ສິຕາ. ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂອວາທໍ ຍາຈິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສຕິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ.

ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທຊນເກນ ນິທ຺ໂທເສນ ກາຍກມ຺ມາທິນາ. ສມ຺ປາເທຕູຕິ ຕິວິຘໍ ສິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕຸ. ສເຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກໍເຍວ ທິສ຺ວາ ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາໂທ ຍາຈິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈວເສນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ຍາຈມານາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາເນ ‘‘ເອວໍ ວເທຫີ’’ຕິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຖາເປຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຕາຫີ’’ຕິ ເອຕໍ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາຕິ ອິທໍ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫິ ເອກາຍ ເອວ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສາສນປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ທຸຕິຍິກາຍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ. ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫີຕິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ ຄາເມ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ນານາອຸປສ຺ສເຍຫິ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເອເກນ ປກາເຣນ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຍ຺ຍານໍ ອຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນປີຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆຸໂປສຖວເສເນວ ທສ຺ສິຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ວສນຏ຺ຐາເນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຎຕ຺ຕິຐປນເກນ ອິຕເຣນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິມິນາວ ນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອກປຸຄ຺ຄເລນປິ ອຸໂປສຖທິວເສ ໂອວາທຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈີ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ສຍເມວ, ‘‘ສມ຺ມໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິມໍ ວິຘິໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອິຘ ພາໂລຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

໑໕໐. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິອາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ວຄ຺ຄາທິຠາວນິມິຕ຺ເຕສຸ ທຸກ຺ກເຏສຸ ອຘມ຺ມກມ຺ມມູລກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ປາຬິຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນວການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອສມ຺ມຕຕາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓູປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂອວາທວເສນ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມຠຓນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ທຸຕິເຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸນາຕີຕິ ຊານາຕິ. ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ເຕນ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ. ປເຖສູຕິ ອຸປາຍມຄ຺ເຄສຸ. ອຣຫໂຕ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຈ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມຊ຺ຊນເຫຕຸ ສິກ຺ຂນເຫຕຸ ຈ ອຘິເຈຕໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສກາຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຘິເຈຕໂສຕິ ອິມິນາ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕຕິ ອິມິນາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ເອເຕຫິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ, ມຸນິໂນຕິ ວາ ເອເຕນ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ, ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ເອເຕນ ຕາສໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສິກ຺ຂານໍ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ, ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕີຕິອາທີຫິ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ອານິສໍສາ ປກາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂກກນຸທນ຺ຕິ ປທຸມວິເສສນໍ ຍຖາ ‘‘ໂກກາສຍ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ກິຣ ພຫຸປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ອຕິວິຍ ສຸຄນ຺ຘຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ‘‘ໂກກນຸທໍ ນາມ ເສຕປທຸມ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາໂຕຕິ ປເຄວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ໂກກນຸທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປາໂຕ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນເວລາຍໍ ຜຸລ຺ລໍ ວິກສິຕໍ ອວີຕຄນ຺ຘໍ ສິຍາ ວິໂຣຈມານໍ, ເອວໍ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ຄຸຓຄນ຺ເຘນ ຈ ສຸຄນ຺ຘໍ ສຣທກາເລ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາທິຈ຺ຈມິວ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຊສາ ຕປນ຺ຕໍ ອງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣຓຊຸຕິຕາຍ ອງ຺ຄີຣສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສາຕິ.

ອຠພ຺ໂພຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣມິທໍ ສາສນໍ, ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິມູລິກາ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ອຠພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ. ຕທາ ກິຣ ຠຄວາ ‘‘ນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມມ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ ນາມ ໂຫຕິ, ມາ ໂສຈິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຕໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອທາສິ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ.

ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນລາຏໂຕ ເສເທ ມຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ສາຏເກນ ນລາຏໍ ປຸຎ຺ຉິ, ສາຏໂກ ກິລິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູໂປ ປຣິສຸທ຺ຘສາຏໂກ ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນສ຺ສ ຣໂຊຫຣຓເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ. ຣຊໍ ຫຣຕີຕິ ຣໂຊຫຣຓໍ. ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ. ໂສ ຫິ ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສ, ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປນາຍໍ ໂທໂສ’’ຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິນາ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ກລາປສມ຺ມສນາທິກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິປອປາຏິຍາ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸສມີປໍ ປາເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠີ’’ຕິ. ໂອຠາສຄາຖໍ ອຠາສີຕິ ໂອຠາສວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພກຠາສິຕຄາຖາ ໂອຠາສຄາຖາ, ຕໍ ອຠາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິເຈຕໂສຕິ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖໍ ອຠາສີ’’ຕິ ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໘໖) ປນ ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ເຖຣຄາຖາສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໖໖) –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ;

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ…ເປ… ສາສເນ.

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ;

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນຕິ. –

ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ໂອຠາສຄາຖາ ອຠາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິເຈຕໂສຕິ ຈ ອຍໍ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸທານຄາຖາຕິ ອິມິສ຺ສາເຍວ ປາຬິຍາ ອາຄຕໍ. ເຖຣຄາຖາຍໍ ປນ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸທານຄາຖາສຸ ອຍໍ ອນາຣຸຬ຺ຫາ, ‘‘ເອກຸທານິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ອຍໍ ອຸທານຄາຖາ’’ຕິ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ເອກຸທານິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ເອວມາຄຕຕ຺ຕາ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣສ຺ສປິ ອຍໍ ອຸທານຄາຖາ ໂອຠາສຄາຖາວເສນ ຈ ຠຄວຕາ ຠາສິຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທິໍ ສງ຺ຆິກວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອຠພ຺ໂພ ຫິ ເຖໂຣ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຕໍ ກາຕຸໍ, ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປເທ ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ເຖເຣນ ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໕໖. ໂອວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘມ຺ເມເນວ ໂອວທນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຕສ຺ສປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສູຣິຍຕາ, ປຣິປຸຓ຺ຓູປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂອວທນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ຕຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຸປສ຺ສຍູປຄມນໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓູປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ‘‘ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ອິເມສໍ ປນ ວເສນ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸຊ຺ຌາປນເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈີວຣເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິອາທິນາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ວຈເນ ນິຏ຺ຐິເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິວຈນໂຕ ‘‘ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມເຕນ ວາ ວິປ຺ປວສິຕຸກາເມນ ‘‘ຍາວາຫໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕາວ ເຕ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ຕສ຺ສາຠາວໂຕ ສງ຺ເຆນ ວາ ຕເຖວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘມ຺ເມນ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປເຄວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໖໘. ອນາປຕ຺ຕິ ປກຕິຍາ ຈີວຣເຫຕຸ…ເປ… ໂອວທນ຺ຕໍ ຠຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ‘‘ນ ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ, ນ ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ປນ ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ ສຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ຘມ຺ເມນ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິຕາ, ອນາມິສນ຺ຕຣຕາ, ອວຓ຺ຓກາມຕາຍ ເອວໍ ຠຓນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖໙. ປຎ຺ຈມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໕. ຉຏ຺ເຐ ສເຈ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ຈີວຣໍ ອາທິໂຕວ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທິສ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ມຫາຊໂນ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຍຖາສໍຫຏໍ ຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໗໖. ນີຫຣຕີຕິ ສກິໍ ນີຫຣຕິ. ເຍປິ ເຕສໍ ນິສ຺ສິຕກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖິນວຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາວເສນ ສູຈິກມ຺ມກຣຓໍ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍສມາທານວເສນ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຎ຺ເຈຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕວ ຎາຕິກາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ. ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎິໂນ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອກປ຺ປິເຍ ນິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ເຕ ມາຕຸ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຫີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໗໙. ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍໍ ຈີວຣໍ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສນ຺ຕກຕາ, ນິວາສນປາຣຸປນູປຄຕາ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສິພ຺ພນໍ ວາ ສິພ຺ພາປນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຈີວຣສິພ຺ພາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສໍວິທຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ສຕ຺ຕເມ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ໂຈຣາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍຕິ ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິ ຈ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມເນຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາຬິຍໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ຠຄິນິ, ຄຈ຺ຉາມ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸປຸພ຺ພກໍ ສໍວິຘານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ອຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉາມ ຠຄິນີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີປຸພ຺ພກໍ. ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອກໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ເອກໂຕ ວາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ. ຫິຍ຺ໂຍຕິ ສຸເວ. ປເຣຕິ ຕຕິຍທິວເສ.

໑໘໒-໑໘໓. ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣຕິ ປາທຄມນວເສນ ປກ຺ຂຄມນວເສນ ວາຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ. ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ ຈຕຸກ຺ກໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ ສິງ຺ຆາຏກໍ. ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ຄາໂມ ຄາມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ຂມເນ ອນາປຕ຺ຕິ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສໍວິຘາຍາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເນວ ປາຬິຍາ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສໍວິທຫິເຕປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ເສສອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສຕິ ຄາເມ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິຘ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນ ຄາເມ ສຕິ ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ.

໑໘໕. ຣຏ຺ຐເຠເທຕິ ຣຏ຺ຐວິໂລເປ. ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາຕິ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ ສກຏຈກ຺ກໍ ວາ ສມາຣຸຬ຺ຫາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ອວິສງ຺ເກຕໍ, ສມຍາຠາໂວ, ອນາປທາ, ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມນໍ ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກໂມ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ມາຕຸຄາມສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ.

ສໍວິທຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ອຏ຺ຐເມ ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ‘‘ເອວມິເມ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນາວາຍ ກີຬນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ສິທ຺ໂຘ.

໑໘໙. ນທິຍາ ກຸໂຕ ຄາມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສາ ນທິຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຕສ຺ສາ ສຄາມກຕີຣປສ຺ເສນ…ເປ… ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍາຕິ ເອເກກປສ຺ເສເນວ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕາທິສິກາຍ ນທິຍາ ມຊ຺ເຌນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາຍ ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍ ຈ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສູຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ‘‘ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕສ຺ສ ນທິຍໍເຍວ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາປິສມຸທ຺ທາທີສຸ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ທຸກ຺ກຏເມວ, ນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເກຈິ ‘‘ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ຫິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມເນ ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ວາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີປິ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ຫິ ໂສ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ, ນິທ຺ທໍ ວາ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິຕາ, ເຍນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ນວເມ ປຏິຍາທິຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິຕໍ. ຎາຕກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ປວາຣິຕາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎາຕກາ ອປ຺ປວາຣິຕາ ຈ ສິຍຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຎາຕກາ ປວາຣິຕາ ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ.

໑໙໗. ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈໂຠຊເນເຍວ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປນ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຸກ຺ກຏໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕຠາໂວ, ຊານນໍ, ຄິຫິສມາຣມ຺ຠາຠາໂວ, ໂອທນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ທສເມ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນາຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ອເຈລກວຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ ໂຫຕິ, ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖຠາວໂຕ ‘‘ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຈ ສິກ຺ຂາປເທນ ເກວລໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ອຸປຣິ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາຍ ອາປຕ຺ຕິ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.