ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໒໖-໗. ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕາສູຕິ ‘‘ອຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ຊນິກາວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຈີວຣວຕ຺ຖປຣິລາຠກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຈີວຣານໍ ປຏິລາຠາຍ ເຂຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐິມາ ຠິກ຺ຂເວ ມາຕິກາຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙). ຈີວຣມາຕິກາຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທເຫຕຸຠູຕມາຕໂຣ. ເຕນາຫ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ມາຕິກາຕິ ມາຕໂຣ, ຊເນຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໐). ມາຕິກາຕິ ເຈຕ຺ຖ ຈີວຣທານມຘິປ຺ເປຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ສີມາຍ ທານໍ ເອກາ ມາຕິກາ, ກຕິກາຍ ທານໍ ທຸຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເທຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ເທຕິ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອາທິສ຺ສ ເທຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕິ. ‘‘ອິມາ ປນ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໗໒໘. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ອຏ຺ຐມາຕິກາສຸ. ສີມາຍ ເທຕີຕິ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສີມາຍ ເທຕິ, ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ອນ຺ໂຕສີມຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕສີມຄເຕຫີຕິ ທາຍໂກ ຍໍ ສີມໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອວມາຫ, ຕສ຺ສາ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕຄເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ. ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ຈີວຣໍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ວຣວຓ຺ຓິນາຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສກລໂລກພ຺ຍາປິຄຸຓາຕິສຍຍຸຕ຺ເຕນ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ, ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ຣໍສີນຎ຺ຈ ວເສນ ອຸຕ຺ຕມປ຺ປຠາຕິສຍຍຸຕ຺ເຕນ ວຣວຓ຺ຓິນາ ວຓ຺ຓິຕໍ ກຖິຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ປທວຓ຺ຓນາ, ອຍໍ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສີມາຍ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຂຓ຺ຑສີມາ ອຸປຈາຣສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ລາຠສີມາ ຄາມສີມາ ນິຄມສີມາ ນຄຣສີມາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຊນປທສີມາ ຣຏ຺ຐສີມາ ຣຊ຺ຊສີມາ ທີປສີມາ ຈກ຺ກວາຬສີມາ ອິຕິ ປນ຺ນຣສ ສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑສີມາ ສີມາກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປຈາຣສີມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ປນ ອາວາເສສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂູສຸປິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕິ. ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສສີມາທ຺ວຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ລາຠສີມາ ນາມ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕາ, ອປິຈ ໂຂ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ລາຠສີມາ’’ຕິ ນາມລິຂິຕເກ ຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ສີມໍ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ລາຠສີມາ ນາມ. ຄາມນິຄມນຄຣອພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ.

ຊນປທສີມາ ນາມ ກາສິໂກສລຣຏ຺ຐາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ພຫູ ຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ເອເກໂກ ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊນປທສີມາ. ຣຏ຺ຐສີມາ ນາມ ກາສິໂກສລາທິຣຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຣຊ຺ຊສີມາ ນາມ ມຫາໂຈຬໂຠໂຄ ເກຣຬໂຠໂຄຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ທີປສີມາ ນາມ ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນມຫາທີປາ ຈ ອນ຺ຕຣທີປາ ຈ. ຈກ຺ກວາຬສີມາ ນາມ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ.

ເອວເມຕາສຸ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖວ ສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕຂຓ຺ຑສີມຄຕາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ເຕສໍເຍວ ຫິ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ວາ ຐິຕານມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕ ປນ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ຐິຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ປຖວິຍາ ເວມຊ຺ຌໍ ຄຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິເຍວ.

‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ສມານສໍວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາລາຠສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສຸ ສີມາສຸ ອນ຺ໂຕຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ຄາມສີມາທີສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ສີມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມາຍ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ຊນປທຣຏ຺ຐຣຊ຺ຊທີປຈກ຺ກວາຬສີມາສຸປິ ຄາມສີມາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິໂຕ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໂຕ ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ເຣວ ເອໂກ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸ ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕາວ ໂຍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ທາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ປນ ‘‘ອສຸກສີມາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ‘‘ສີມາ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຊານນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສີມາ ນາມ ພຫຸວິຘາ, ກຕຣໍ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓສີ’’ຕິ, ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ‘ອສຸກສີມາ’ຕິ ນ ຊານາມິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ, ກຕຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ? ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ຕິໂຍຊນາປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິໂຍຊເນ ຐິຕາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄມິໂກ ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສຍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປາຣິວາສິເກນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ກຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໗໒໙. ເຍ ວິຫາຣາ ສງ຺ເຆນ ກຕິກາຍ ເອກລາຠກາ ສມານລາຠກາ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ວິຫາເຣສຸ ທິນ຺ນໍ ‘‘ກຕິກາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ສພ຺ເພຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ຠາເຊຕພ຺ພໍ ຈີວຣໍ ກຕິກາຍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ກຕິກາ ນາມ ສມານລາຠກຕິກາ, ຕຕ຺ເຣວໍ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ – ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ສມານລາຠໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ໂປຣາຓໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາຘິວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວາ ‘‘ອປ຺ປລາໂຠ’’ຕິ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ວິຫາຣໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກລາຠໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນປິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣປິ ສງ຺ເຆນ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ລາເຠ ຠາຊິຍມາເນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ຠາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ເອເກນ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູປິ ອາວາສາ ເອກລາຠາ ກາຕພ຺ພາຕິ.

໒໗໓໐. ຈີວຣທາຍເກນ ຘຸວກາຣາ ປາກວຕ຺ຕາທິນິຈ຺ຈສກ຺ກາຣາ ຍຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ກ຺ຣີຍນ຺ຕິ ກຣີຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕເນວ ທາຍເກນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ວິຫາຣໍ ‘‘ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ມເຫສິນາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມສ຺ສ ຈີວຣທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາກວຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສທາ ເຄເຫ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເຕນ ອາວາໂສ ກາຣິໂຕ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນິພທ຺ຘານິ, ເຍນ ປນ ສກໂລປິ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ຘຸວກາຣາ ນາມ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂສ ‘‘ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ພຫູສຸ ເຈປິ ຐາເນສຸ ຘຸວກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘຸວກາເຣ ເອກຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ເອກຕ຺ຖ ອປ຺ປກາ’’ຕິ, ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ, ຕຖາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖເຠສຊ຺ຊາທິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສຸເຂນ ຠາຊີຍຕິ, ຍທິ ປນ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐກໍ ວາ ເອກເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ເອກວິຫາເຣປິ ວາ ຍສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ໂສ ວິຈາເຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ອສຸກຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາເຣ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສປິ ວິຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໒໗໓໑. ສງ຺ຆສ຺ສ ປນ ຍໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ຍໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ. ‘‘ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ເຘນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມຸຂິຠູເຕນາຕິ ຈ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິເຕນ. ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈີວຣທາຍເກນ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ຠາຊິຍມາເນສຸ ສີມຏ຺ຐສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສປິ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ເຖສຸ ທິຍ຺ຍມາເນສຸ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທິຍ຺ຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ກິຣ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພເມວ. ‘‘ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ທາຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ.

ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ທສ ວຕ຺ຖານິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ສເຈ ‘‘ສພ຺ພາເນວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕານິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເສສານິ ‘‘ອິມານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ອຠາເຊຕ຺ວາວ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕຎ຺ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ, ສຕ຺ຖເກນ, ປນ ຫລິທ຺ທິອາທິນາ ວາ ເລຂໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ‘‘ອິມໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ເສສໍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ວຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ວລິ ວາ, ເຕນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເອກໍ ຕນ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເສສໍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠາຊິຍມານໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ເອກຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສເຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສພ຺ພານິ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ, ຐິຕິກາ ປນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ເອເກກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕິກາຍ ອຏ຺ຐິຕາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຐິຕາຍ ຐິຕິກາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ນວກຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂຣຫຕິ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫຕິ. ອຖ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສງ຺ຆໍ ອາມສິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ປໍສຸກູລິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ຄຫປຕິຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ, ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເທຕິ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ. ປໍສຸກູລໍ ປນ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເທມ, ເຖຣານໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມ, ອິມິນາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອາໂຍຄອໍສພທ຺ຘກາທີນິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນານິ ພຫູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍປິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ສງ຺ໂຆ ຠາຊິຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠາເຊຕິ, ຕໂຕ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມິເກຫິ ວິຈາຣິຕເມວ ຫິ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອິຕຣໍ.

‘‘ປໍສຸກູລິກສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມກຣຓອໍສພທ຺ຘາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວເຣປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ປໍສຸກູລິເກຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອທ຺ຘານປຏິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ສເຈປິ ໂຍຊນໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິສາ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອກາພທ຺ຘາ ເຈ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ທ຺ວາທສຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ.

໒໗໓໒. ອິທານິ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ເທຕີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆມຸທ຺ທິສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຸຠໂຕສງ຺ຆມຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ. ເທຕີຕິ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ເທຕິ. ‘‘ພຫຸ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ພຫູ ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູ ໂຖກາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ພຫູ ວາ, ປຸຄ຺ຄລຄ຺ເຄນ ອກຕ຺ວາ ອຸຠໂຕສງ຺ຆວເສນ ສມຠາໂຄວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ທ຺ເວຘາສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ທມ຺ມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ຠາເຄ ສເມ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ທາຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກວີສຕິ ປຏິວີເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ທສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ. ເຍນ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ລທ຺ໂຘ, ໂສ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສງ຺ຆໂຕ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສສໂມວ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທ຺ວາວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູນໍ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເອໂກ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຸນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກເຍວ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາປຸຓນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ເອວ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ເອວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນໂຍ ນີໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວສ຺ສຄ຺ເຄເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເອວເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ມຊ຺ເຌ ນິສີທຕິ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ຠິກ຺ຂູ, ວາມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ, ຕທາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທາເປຕິ. ເອຕຣຫິ ປນ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ສຘາຕຸກໍ ປຏິມໍ ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ປຏິມາຍ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຣໂຕ ອາຘາຣເກ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຐມໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ, ວິຫາຣໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຕາວ ເຈຕິເຍ ອາໂຣເປຕພ຺ພານິ, ວຕ຺ເຖຫິ ປຏາກາ, ເຕເລນ ປທີປາ ກາຕພ຺ພາ. ປິຓ຺ຑປາຕມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ປນ ໂຍ ນິພທ຺ຘໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ຊຄ຺ຄໂກ ໂຫຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພານິ. ນິພທ຺ຘຊຄ຺ຄເກ ອສຕິ ອາຫຏປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປກຏ຺ເຐ ກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ອິທໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທູຣມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປູເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມິ, ອາສນສາລາຍ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ຕຣາວ ກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໗໓໓. ຍໍ ປນ ຈີວຣໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາວາເສ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສນ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ຕໍ ຈີວຣໍ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ, ຍຕ຺ຕກາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາປິ ສຕິ ຄາຫເກ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ທາຕພ຺ພໍ. ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີຕິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປເນຕໍ ອວິຈາຣິຕໍ.

ສເຈ ປນ ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານເມວ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍເຍວ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາວ ລຠນ຺ຕິ. ຈີວຣມາເສ ປນ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານຎ຺ຈ ຉິນ຺ນວສ຺ສານຎ຺ຈ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນຕ຺ຖຕໍ ວາ, ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານເມວ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມາຕິກາ ອາໂຣເປຕພ຺ພາ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສາວາສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ອນາຄເຕ ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຕຣວສ຺ສາວາສສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຖານເມວ ປາປຸຓາຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕານມ຺ປິ ສຠາຄາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ.

ສເຈ ‘‘ອນາຄເຕ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ອຄຸຕ຺ໂຕ ວິຫາໂຣ, ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ສກ຺ກາ ຐເປຕຸໍ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອິໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເຕ ທິສາປກ຺ກນ຺ຕາ, ອຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສາສິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ເອໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ, ເສສາ ກາລກຕາ, ສພ຺ພໍ ເອກສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເອໂກປິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໒໗໓໔. ຍາຄຸຍາ ປນ ປີຕາຍ ວາ ຠຕ຺ເຕ ວາ ຠຸຕ຺ເຕ ສເຈ ປນ ອາທິສ຺ສ ‘‘ເຍນ ເມ ຍາຄຸ ປີຕາ, ຕສ຺ສ ທມ຺ມິ, ເຍນ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ວິນຍຘເຣນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ທານໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ຂາທນີຍຈີວຣເສນາສນເຠສຊ຺ຊາທີສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ຍາຄຸຍາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຆຣໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸໍ ເທຕິ, ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ປີຕາຍ ຍາຄຸຍາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຍຫິ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຆຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາ ຆຣໍ ປວິຏ຺ເຐຫິ ວາ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ວາ ອາສນສາລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ນີຕາ, ເຍ ວາ ເຖເຣຫິ ເປສິຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫຎ຺ຈ ພຫິເຄຫຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ທາຍໂກ ຈ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອນິມນ຺ຕິຕາ ວາ, ເຍສໍ ມຍາ ຍາຄຸ ທິນ຺ນາ, ສພ຺ເພສໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຖຣານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອຖ ໂສ ‘‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ສພ຺ເພສໍ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຠຕ຺ຕຂາທນີເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຈີວເຣ ວາຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເຍນ ວສ຺ສໍ ວາເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວທຕິ ‘‘ເຍສໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍເຍວ ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ພໍ ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ.

ເສນາສເນ ວາຕິ ‘‘ໂຍ ມຍາ ກາຣິເຕ ວິຫາເຣ ວາ ປຣິເວເຓ ວາ ວສຕິ, ຕສ຺ສິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ.

ເຠສຊ຺ເຊ ວາຕິ ‘‘ມຍໍ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣານໍ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເທມ, ເຍຫິ ຕານິ ລທ຺ຘານິ, ເຕສໍເຍວິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍເຍວ ໂຫຕີຕິ.

໒໗໓໕. ທີຍເຕຕິ ທານນ຺ຕິ ກມ຺ມສາຘເນນ ຈີວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ-ສທ຺ເທນ ຈີວຣສ຺ສ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕໍ-ສທ຺ເທນາປິ ຕເທວ ປຣາມສິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ວາ ເທຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ວທຕິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ.

໒໗໓໗. ວທຕິຈ຺ເຈວເມວ ເຈຕິ ອິຈ຺ເຈວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ວທຕິ ເຈ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ເຕສນ຺ຕິ ມາຕຸອາທີນໍ. ສງ຺ຆສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໗໓໘. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຣິມຄາຖາທ຺ວເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວຕ຺ຖໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ. ອຈ຺ຈເຍຕິ ກາລກິຣິຍາຍ. ທານນ຺ຕິ ‘‘ມຍິ ກາລກເຕ ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ກິຎ຺ຈິປີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມ຺ປິ. ຄິຫີນໍ ປນ ທານໍ ຕຖາ ທາຍການໍ ຄິຫີນເມວ ອຈ຺ຈເຍ ຣູຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໗໓໙. ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສເຍ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ສນ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ສນ຺ຕກາຕິ ໂຍຊນາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ສນ຺ຕກາ ກາລກຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ.

໒໗໔໐. ສາມເຓຣີ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສິກ຺ຂມານາ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິຫາຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສນຏ຺ຐາເນ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ສາມເຓຣິຍາ ວາ ສິກ຺ຂມານາຍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສນ຺ຕກາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໗໔໑. ເທຫິ ເນຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປກຣຓໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ເນຕ຺ວາ ອສຸກສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ຍໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ອສຸກສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ຍໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຍສ຺ສ ປຫິຍ຺ຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໗໔໒. ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນປ຺ປກາຣານຸຣູເປນ ສາມິເກ ຎຕ຺ວາ ສາມິເກສຸ ວິສ຺ສາເສນ ວາ ເຕສຸ ມເຕສຸ ມຕກຈີວຣມ຺ປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ມຕສ຺ສ ວາ ອມຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ວິສ຺ສາສໍ ວາປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຄຓ຺ເຫ ມຕກຈີວຣນ຺ຕິ ມຕສ຺ສ ຈີວຣໍ ມຕກປຣິກ຺ຂາຣນີຫາເຣນ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ.

໒໗໔໓. ຣຊເຕ ອເນນາຕິ ຣຊນນ຺ຕິ ມູລາທິສພ຺ພມາຫ. ວນ຺ຕໂທເສນາຕິ ສວາສນສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິໂທເສນ. ຕາທິນາຕິ ຣູປາທີສຸ ຉຬາຣມ຺ມເຓສຸ ຣາຄາທີນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐສຸ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ເອກສທິເສນ.

໒໗໔໔-໕. ‘‘ມູເລ’’ຕິອາທີສຸ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ມູລຣຊເນ ຫລິທ຺ທິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ມູລຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຂນ຺ເຘສຸ ຣຊເນສຸ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐຎ຺ຈ ຕຸງ຺ຄຫາຣກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ເຕສຸ ຣຊເນສຸ ອລ຺ລິຍາ ປຕ຺ຕໍ ຕຖາ ນີລິຍາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸປ຺ຜຣຊເນສຸ ກຸສຸມ຺ຠຎ຺ຈ ກິໍສຸກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຸປ຺ຜຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຈຣຊເນ ໂລທ຺ທຎ຺ຈ ກຓ຺ຑຸລຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕຈຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຜລຣຊນໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ມຎ຺ເຊຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອໂກ ສກຓ຺ຏກຣຸກ຺ໂຂ, ວລ຺ລິວິເສໂສ ຈ, ຍສ຺ສ ຣຊນໍ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐພີຊວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສຕວຓ຺ໂຓຕິ ໂສ ອິຘ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ ຣຊນາຘິກາຣຕ຺ຕາ. ຕຸງ຺ຄຫາຣໂກ ນາມ ເອໂກ ສກຓ຺ຏກຣຸກ຺ໂຂ, ຍສ຺ສ ຣຊນໍ ຫຣິຕາລວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ອລ຺ລີຕິ ຈຸລ຺ລຕາປິຎ຺ຉຣຸກ຺ໂຂ, ຍສ຺ສ ປຓ຺ຓຣຊນໍ ຫລິທ຺ທິວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ນີລີຕິ ຄຈ຺ຉວິເສໂສ, ຍສ຺ສ ປນ ຣຊນໍ ນີລວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ກິໍສຸກໍ ນາມ ວລ຺ລິກິໍສຸກປຸປ຺ຜໍ, ຍສ຺ສ ຣຊນໍ ໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ.

໒໗໔໖. ກິລິຏ຺ຐສາຏກນ຺ຕິ ມລີນສາຏກໍ. ໂຘວິຕຸນ຺ຕິ ເອກວາຣໍ ໂຘວິຕຸໍ. ອລ຺ລິຍາ ໂຘຕໍ ກິຣ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໗໔໗. ຈີວຣານໍ ກຖາ ເສສາຕິ ເຠທກາຣຓປ຺ປກາຣກຖາທິກາ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕກຖາ. ປຐເມ ກຖິເນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເສໂສ. ວິຠາວິນາຕິ ຂນ຺ຘກຠາຓເກນ.

ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ.

ອິຕິ ວິນຍຕ຺ຖສາຣສນ຺ທີປນິຍາ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາຍ

ມຫາວຄ຺ຄວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.