ປາຈິຕ຺ຕິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໘໙. ເອວໍ ນາຕິວິຕ຺ຖາຣສງ຺ເຂປໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສ຺ສ ມຸສາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ອທິຏ຺ຐໍ ‘‘ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຸສາວາເທ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາຠຓເນຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຸສາຠຓເນ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒). ‘‘ມຸສາວາເທ’’ຕິ ຫິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ມຸສາວາທນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເວເຄນ ທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ທວາ ຠຓຕິ ນາມ ສຫສາ ຠຓຕີ’’ຕິ ປທຠາຊນີອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຫສາ ຠຓຕີຕິ ອວີມໍສິຕ຺ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເວເຄນ ທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘ອທິຏ຺ຐໍ ເມ’ຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑). ຣວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ຈີຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາຫ ‘‘ຣວາ ຠຓຕິ ນາມ ‘ອຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕີ’’ຕິ.

໘໙໐. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກາທີສຸ. ອຕ຺ຕນາ ອລທ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ‘‘ລທ຺ຘໍ ມຍາ’’ຕິ ມຸສາ ຍສ຺ສ ຠຓຕິ, ເຕນ ຕງ຺ຂຓເມວ ສຸຕ຺ວາ ຕທຕ຺ເຖ ຎາເຕ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອຎ຺ຎາເຕ ກາລນ຺ຕເຣນ ຎາເຕ ຈ ປຣິຍາຍວຈເນ ຈ ຎາເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ, ປຣິຍາຍວຈເນ ອວິຎ຺ຎາເຕ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປເທ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນສ຺ສ ‘‘ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ມຸສາຠຓເນ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທ ທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ມຸສາວາທສ຺ສ ກາຣຓາ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ອິມາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສມ຺ປຊານມຸສາວາທກຖາວຓ຺ຓນາ.

໘໙໑-໓. ວຸຕ຺ເຕສຸ ຊາຕິອາທີສຸ ທສສຸ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູສູຕິ ໂຍຊນາ, ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕກມ຺ມສິປ຺ປອາພາຘລິງ຺ຄກິເລສອາປຕ຺ຕິອກ຺ໂກສານໍ ວເສນ ທສສຸ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ກິເລສໍ ວິນາ ສພ຺ເພເຕ ຫີນຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ທ຺ວິປ຺ປກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ປທຠາຊເນ ‘‘ຊາຕິ ນາມ ທ຺ເວ ຊາຕິໂຍ ຫີນາ ຈ ຊາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຈ ຊາຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຓ຺ຑາລາທິຊາຕິ ຫີນາ, ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ນາເມສຸ ອວກຓ຺ຓກຊວກຓ຺ຓກາທິນາມານິ ທາສນາມຕ຺ຕາ ຫີນານິ, ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕາທິນາມານິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານິ. ໂກສິຍາທິໂຄຕ຺ຕໍ ຫີນໍ, ໂຄຕມາທິໂຄຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ. ກມ຺ເມສຸ ວຑ຺ຒກິມຓິກາຣາທິກມ຺ມານິ ຫີນານິ, ກສິວາຓິຊ຺ຊາໂຄຣກ຺ຂກມ຺ມານິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານິ. ສິປ຺ເປສຸ ນຬກາຣກຸມ຺ຠກາຣາທິສິປ຺ປໍ ຫີນໍ, ມຸທ຺ທາຄຓນາທິສິປ຺ປໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ. ອາພາເຘສຸ ສພ຺ເພປິ ອາພາຘາ ຫີນາ, ອປິຈ ມຘຸເມໂຫ ປີຬາຊນກຕ຺ຕາຠາວາ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ. ລິງ຺ເຄສຸ ອຕິທີຆຕາທໂຍ ຫີນາ, ນາຕິທີຆຕາທໂຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ຫີນາ. ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍປິ ຫີນາ, ອປິຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິສມາປຕ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ອກ຺ໂກເສສຸ ‘‘ໂອຏ຺ໂຐສິ ເມຓ຺ໂຑສິ ໂຄໂຓສີ’’ຕິອາທິໂກ ຫີໂນ, ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕສິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕສີ’’ຕິອາທິໂກ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣຎ຺ຎາປເທເສນາຕິ ປຣິຍາຍກຖເນນ ວິນາ. ໂອມສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຈນປໂຕເທນ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ. ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປກາສິຕາຕິ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລສິ ເວໂນສິ ເນສາໂທສິ ຣຖກາໂຣສິ ປຸກ຺ກຸໂສສີ’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມາວໂພຘໂຕ ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຎ຺ຎາເຕນ ຠຄວຕາ ເທສິຕາ.

໘໙໔. ເຕເຫວາຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູເຫວ. ອຎ຺ຎາປເທເສນ ຠູເຕນ ວາ…ເປ… ອາປນ຺ນເມວ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປກາສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘ ຠູຕາຠູຕປທານິ ເຕຫີຕິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຫຸວຈນນ຺ຕານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເອເຕນ ‘‘ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ’’ຕິອາທິທຸຕິຍວາຣຕ຺ຖໍ (ປາຈິ. ໒໖) ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຏສາຘນຕ຺ເຖນ ຕເທກກາຣິຍໍ ຕຕິຍໍ ເຍນູນວາຣຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນ ມຍນ຺ຕິອາທິວາຣຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ’ຕິ ວາເຣ ປນ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຠາເວນ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອເສວ ນໂຍ ‘ເຍນູນ…ເປ… ນ ມຍ’ນ຺ຕິ ວາເຣສຸປີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໖).

ປາຬິມຸຕ຺ຕປເທຫິປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕເຖວ ‘‘ຠູເຕນ ວາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພານິ. ‘‘ໂຈໂຣສິ, ຄຓ຺ຐິເຠທໂກສີ’’ຕິອາທິ ປາຬິມຸຕ຺ຕປທໍ ນາມ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຈຕູສຸ ວາເຣສຸ, ປາຬິມຸຕ຺ຕປເທສຸ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ປນ ຈຕູສຸປິ ວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏເມວ. ‘ໂຈໂຣສິ, ຄຓ຺ຐິເຠທໂກສີ’ຕິອາທິວຈເນຫິ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ສພ຺ພວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໖). ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປເທ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸນິອາທໂຍ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໖) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເຕເນເວຕ຺ຖາປິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປວິຏ຺ຐານຸປສມ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອິຘ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ.

໘໙໕. ທວກມ຺ຍຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໒, ໒໓, ໔໒໒; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໙.໙; ມຫານິ. ໒໐໖; ວິຠ. ໕໑໘) ວິຍ ຍ-ກາຣໂລໂປ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູສຸ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູສຸ ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ. ທຸພ຺ຠາສິຕມຸທີຣິຕນ຺ຕິ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລສິ…ເປ… ປຸກ຺ກຸໂສສີ’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໒) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມ຺ມຸຂາ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູຫິ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຫິ ຈ ອກ຺ໂກສເນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຕຖາ ທວກມ຺ຍຕາຍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸພ຺ຠາສິຕເມວາຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ.

໘໙໖-໗. ອຕ຺ຖໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວທໂຕ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລສີ’’ຕິອາທິປາຬິເຍວ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປຸເຣກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໕). ອນຸສາສນີ ນາມ ‘‘ອິທານິປິ ຈຓ຺ຑາໂລສິ, ມາ ປາປຘມ຺ມໍ ອກາສິ, ມາ ຕໂມ ຕມປຣາຍໂນ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໕) ນເຍນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕສຣູປາເຍວ ອນຸສາສນີປຸເຣກ຺ຂຕາຍ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕຠາວໂຕ ອນ຺ຕຣາ ໂກເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທ. ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕເນວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ມານສິກທຸກ຺ຂເວທນາວ ໂຫຕິ.

ໂອມສວາທກຖາວຓ຺ຓນາ.

໘໙໘. ທຸວິຘາກາຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ປິສຕີຕິ ປິສຸຓາ, ວາຈາ, ສມຄ຺ເຄ ສຕ຺ເຕ ອວຍວຠູເຕ ວຄ຺ເຄ ຠິນ຺ເນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສຸຓາ ເອວ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ຕາຍ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຫຈຣິຍນເຍນ ປິສຸໂຓ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎ. ປທຠາຊເນ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕິ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຕໍ ‘ຈຓ຺ຑາໂລ…ເປ… ປຸກ຺ກຸໂສ’ຕິ ຠຓຕີ’ຕິ ອາປຕ຺ຕິ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຍໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຊາຕິອາທີສຸ ທສສຸ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວກ຺ຂມານສຣູເປສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກາມຕາເຠທາຘິປ຺ປາຍສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ກາຣເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອສຸໂກ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ ຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎກຖນນິມິຕ຺ຕໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸວິຘາກາຣໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘). ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນາມ ອຘິປ຺ປາຍວິເສໂສ. ຕໍ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ປາຍມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກາມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວກາມສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ກາມຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕາທິເສນ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອວໍ ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘). ປຣເຠທຕ຺ຖິໂນປິ ວາຕິ ອກ຺ໂກສກສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ເປສຸຎ຺ຎວຈນໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເຠທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຣສ຺ສ ປເຣນ ເຠທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘).

໘໙໙. ປຣິຍາຍນເຍນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ…ເປ… ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ປຣິຍາຍອກ຺ໂກສວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ຈຓ຺ຑາລາ…ເປ… ຠຓຕິ, ນ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ຕໍເຍວ ຠຓຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໔໑). ປາຬິມຸຕ຺ຕນເຍນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ…ເປ… ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຈໂຣສິ, ຄຓ຺ຐິເຠທໂກສີ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິໂຕ ປາຬິມຸຕ຺ຕນໂຍ ນາມ.

໙໐໐. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ໂກສໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຫຣໂຕປິ ຈ ຕຖາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຈ-ສທ຺ເທນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ໂກສໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຫຣໂຕປິ ຈ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ໂກສໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຫຣໂຕປິ ຈ ຕຖາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວິກປ຺ປທ຺ວຍຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ‘‘ອິຘາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓໍ.

໙໐໑. ນ ເຈວ ປິຍກາມສ຺ສາຕິ ປິຍຠາວໍ ອກາມຍນ຺ຕສ຺ສ ຈ. ນ ເຠທຕ຺ຖິໂນປິ ຈາຕິ ເຠທໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈ. ປາປານໍ ຄຣຫຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເກວລ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອກໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ, ເອກຎ຺ຈ ຂມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ອໂຫ ນິລ຺ລຊ຺ໂຊ, ອີທິສມ຺ປິ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’ຕິ ເອວໍ ເກວລໍ ປາປຄຣຫິຕາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘).

ເປສຸຎ຺ຎກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໐໓. ອຎ຺ເຎນາຕິ ສາມເຓຣາທິນາ. ‘‘ຍຎ຺ຈ ປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ປທໂສ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໔໖) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຍເວ ສມຸທາໂຍປຈາຣວເສນ ‘‘ປິຏກຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິ ຕເທກເທສປທາທິ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ປທາທິສຣູປໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປທນ຺ຕິ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອນຸປທນ຺ຕິ ທຸຕິໂຍ ປາໂທ. ອນ຺ວກ຺ຂຣນ຺ຕິ ເອເກກມກ຺ຂຣໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕). ອິທໍ ຄາຖາມຍເທສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວາ ເອກມກ຺ຂຣໍ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ, ອກ຺ຂຣສມູໂຫ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທໍ, ປຐມປທໍ ປທເມວ, ທຸຕິຍໍ ອນຸປທນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ຈຸຓ຺ຓິຍເທສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຠາສິຕາທິປາຬິຘມ຺ມໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາຍຎ຺ຫິ ຘມ຺ມປຎ຺ຈເກ ປາຬິປິ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມປຎ຺ຈກໍ ນາມ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຠາສິຕໍ, ກຸສລາກຸສລໍ ເຈຕິ ເອເຕ ຘມ຺ມສຎ຺ຎິຕາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠາສິຕນ຺ຕິ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິໂຕປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຈ ປຸພ຺ເພ ມຄຘຠາສາຍ ຐິໂຕ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ໂຫ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

‘‘ສຫ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອກໂຕ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ໂອສາເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໖) ປທຠາຊນາຄຕນເຍນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ ປທໍ ວາ ອນຸປທໍ ວາ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ວທໂຕ ປທາທິຄຓນາວເສນ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໙໐໔. ສງ຺ຄີຕິໍ ອນາຣຸຬ຺ເຫສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຣາໂຊວາທາທໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິຊນກາເຍວາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທິສຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຣາໂຊວາໂທ ນາມ ເອໂກ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ຄຫິຕາ.

໙໐໕. ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາປິ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎິໂນ, ວິມຕິສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຕຖາ ປທໂສຘມ຺ເມ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໐໖-໗. ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປຕີຕິ ເອກໂຕ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ ອຸທ຺ທິສາເປຕິ. ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ຕຖາ ເອກໂຕ ສຊ຺ຌາຍຕິ.

‘‘ສເຈ ເອກຄາຖາຍ ເອໂກ ປາໂທ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເສສໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ໂຖ ນາມ. ເອສ ນໂຍ ສຸຕ຺ເຕປິ ເວທິຕພ຺ໂພຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ປຄຸຓຄນ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ເສໂສ. ໂອປາເຕຕີຕິ ‘‘ເອວໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ເອກໂຕ ຠຓຕິ. ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ.

໙໐໘. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທໍ ວາຈໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ວາຈາຈິຕ຺ຕທ຺ວຍາປິ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ປທໂສຘມ຺ມສຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປທໂສຘມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໐໙-໑໐. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເສນາສເນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ປນ ຣຕ຺ຕີນໍ ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຎ຺ເຎນ ສເຈ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຈ຺ຉາທນສມຕ຺ຖໍ ອິຘ ຉທນຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຉທນາຣຫໍ ອິຏ຺ຐກາສິລາສຸຘາຕິຓປຓ຺ຓາທີນໍ ເຍນ ເກນຈິ ສພ຺ພໂສ ຉາທິຕໍ ເສນາສນໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນໍ. ‘‘ຠູມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຉທນໍ ອາຫຈ຺ຈ ປາກາເຣນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ວຕ຺ເຖນປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາທິຕເສນາສນໍ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ‘‘ຉທນໍ ອນາຫຈ຺ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຍາເຍນ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນ ປາກາຣາທິນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາເຍວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ທິຍຑ຺ຒາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂຕິ.

ເອວໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໂຕ ອຎ຺ເຎນ ເອເກນ ວາ ອເນເກຫິ ວາ ຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຣຕ຺ຕິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕີສຸ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລຣຕ຺ຕິຍໍ ປຐມໍ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອປຸພ຺ພາຈຣິມໍ ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສເຈ ເອກເສນາສເນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ເທວສິກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ວິຘານໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖ ເອກາວາສາທິກມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຉນ຺ເນ’’ຕິ ອິມິນາປິ ເອວເມວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍສ຺ສາ ປນ ອຸປຣິ ພຫຸຕຣໍ ຐານໍ ຉນ຺ນໍ, ອປ຺ປໍ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ຈ ພຫຸຕຣໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນໂຍເຍວ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປໍສຸກາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖) ຕີສຸ ທ຺ເວ ເຍຠຸຍ຺ຍໍ ນາມ, ອິຘ ປນ ປທໂສຘມ຺ເມ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘) ‘‘ເອກຄາຖາຍາ’’ຕິອາທິວິວຣເຓ ວິຍ ຈຕູສຸ ຕໂຍປິ ຠາຄາ ເຍຠຸຍ຺ຍໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໑໑. ເມຖຸນສ຺ສ ປໂຫນກໍ ຍໍ ປນ ວຕ຺ຖຸ ປຐມປາຣາຊິກາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນປິ, ເຕນ ປຐມປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ສຫ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໑໒-໓. ‘‘ອຸໂຠ ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວິກປ຺ປສ຺ສ ປຐມຄາຖາທ຺ວເຍເນວ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາປຣິຍວເສນປິ ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໕໒-໕໔) ນເຍນ ທສ຺ສິຕປກ຺ຂທ຺ວຍໍ ນິທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ນິປນ຺ເນ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ວິຈ຺ຉາວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄຓນາຍປິ ວາຕິ ພຫູສຸ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ເຕສໍ ຄຓນາຍ ຈ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ພຫູສຸ ເຕສໍ ຄຓນາຍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພຫູ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ທສ຺ສເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ພຫູສຸ ເອກສ຺ມິໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ເຕສຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປໂຍຄຄຓນາຍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ພຫູ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸໂຠສຸປິ ພຫູສຸ ເອເກກສ຺ເສວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄຓນາຍ ພຫູ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິປິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

໙໑໔. ເອເກເນວ ທ຺ວາເຣນ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ເອກູປຈາເຣ ສຕຄພ຺ເຠປິ ເສນາສເນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ເອກສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສຍນຄພ຺ເຠ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ວາ ອປິທຫິຕ຺ວາ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຣຕ຺ຕິຍໍ ສຍຕິ ເຈ, ອຸປຣິມຕເລ, ອວເສສຄພ຺ເຠສຸ ຈ ສຍນ຺ເຕຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອາປຕ຺ຕິນິຍໂມເຍວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ສເຈ ປິຘາຍາ’’ຕິອາທິ. ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ຄພ຺ຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫາ’’ຕິ ປກຣຓໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໙໑໕. ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນາຕິ ວຑ຺ຒກິຣຕເນນ ທິຍຑ຺ຒຣຕນຸພ຺ເພເຘນ. ປາກາໂຣ ນາມ ນິຏ຺ຐິໂຕ. ຈຍນໍ ນາມ ວິປ຺ປກຕປາກາໂຣຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຈ ອາຬິນ຺ທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປິ ຊຄຕິ ປຣິກ຺ເຂປສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ອຏ຺ຐກຖາ ປມາຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊຄຕີຕິ ອາຬິນ຺ທໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠິຕ຺ຕິປຓ຺ຓາວຣຓາທິຄຫຓໍ.

໙໑໖. ທຸສ຺ສກຸຏິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖກຸຏິຍໍ.

໙໑໗. ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທິປ຺ປເຠທໂຕ ເຍຠຸຍ຺ຍາທິປ຺ປເຠທໂຕ’’ຕິ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຐເມນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນເຍຠຸຍ຺ຍປຣິຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນເຍຠຸຍ຺ຍຈ຺ຉນ຺ນ- ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນສງ຺ຂາຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ເສນາສນານິ ຄຫິຕານິ. ຄາຖາຍ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ເສນາສນານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸຕິເຍນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຍຠຸຍ຺ຍຈ຺ຉນ຺ນເຍຠຸຍ຺ຍປຣິຈ຺ຉນ຺ນ ເຍຠຸຍ຺ຍຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນ ເຍຠຸຍ຺ຍປຣິຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ເສນາສນານິ ຄຫິຕານິ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິກປ຺ປາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ? ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓).

ກສ຺ມາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຏ຺ຐ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕຕິ? ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ຕາວ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ນາມ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ (ປາຈິ. ໕໒) ປາຬິຍໍ ອາຄເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ເອກສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ‘ສຕ຺ຕາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຣິຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍຎ຺ຈ ‘‘ສຕ຺ຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸໍ ປນ ຄຍ຺ຫມາເນ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຏ຺ເຐວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໕໓) ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສພ຺ພເຍຠຸຍ຺ຍອຸປຑ຺ຒປເທສຸ ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ນປເທຫິ ໂຍຊິເຕສຸ ນວ ວິກປ຺ປາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕສຸ ນວເມ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນວິກປ຺ເປ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປາຣິເສສໂຕ ອິຕເຣສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອຏ຺ຐ ປາຈິຕ຺ຕິຍາເນວ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຸຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາ‘‘ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໙໑໘. ‘‘ອຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ອຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິ ຍຖາກ຺ກເມນ ໂຍຊນາ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາຄເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ຕຕິຍວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາທໂຍ ເສສວິກປ຺ປາ ຄຫິຕາ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາຬິຍໍ ອາຄຕທຸກ຺ກເຏນ ສຫ ປຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏານີຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓). ປາຬິຍໍ ອາຄຕທຸກ຺ກຏໍ ນາມ ອິມິສ຺ສາເຍວ ຄາຖາຍ ອາທິມ຺ຫິເຍວ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏໍ. ຍຖາຫ ‘‘ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໓).

ຈູຬຈ຺ຉນ຺ນາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພານິ – ຍສ຺ສ ຈຕູສຸ ຠາເຄສຸ ເອໂກ ຉນ຺ໂນ, ເສສາ ອຈ຺ຉນ຺ນາ, ອິທໍ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ຠາເຄສຸ ທ຺ເວ ຉນ຺ນາ, ເອໂກ ອຈ຺ຉນ຺ໂນ, ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ຠາເຄສຸ ເອໂກ ຉນ຺ໂນ, ເອໂກ ອຈ຺ຉນ຺ໂນ, ອິທໍ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ເສນາສນໍ. ຈູຬປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທີນິ ອິມິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຉນ຺ນາທີຫິປີຕິ ສຫຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຈູຬປຣິຈ຺ຉນ຺ນຉນ຺ນາທີຫິ ຈຕູຫິປິ ສຫ ອຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປຎ຺ຈຘາ ທຸກ຺ກຏໍ ປຣິທີປິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໙໒໐. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາທິເກຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພອຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນອຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນອປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໔) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິວາຣເສສາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ, ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ, ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓) ຕໂຍ ອນາປຕ຺ຕິວາຣາ ຈ ຄຫິຕາ.

໙໒໑. ນິປນ຺ເນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ນິປນ຺ເນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນິສີທຕິ, ອຸໂຠ ວາ ນິສີທນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໔) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປກາຣນ຺ຕເຣ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ສຫເສຍ຺ຍກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໒໒. ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ມຫຕ຺ຕຣິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຫເສຍ຺ຍໍ ປກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທິເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ປິຏ຺ຐິປ຺ປສາຣຓລກ຺ຂຓໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ.

໙໒໓-໔. ເທວິຍາຕິ ເທວິຕ຺ຖິຍາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ໂຄຘາທິກາຍ. ‘‘ເມຖຸນວຕ຺ຖຸຠູຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຠູຕາຍ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ໂທສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖູນໍ ຄຓນາຍາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຄຓນາຍ ຈ ຕາສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປໂຍຄຄຓນາຍ ຈ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ມາຕຸຄາເມນ ຕໂຍ ທິວເສ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ທ຺ວີຫິປິ ສິກ຺ຂາປເທຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຠູຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕຕ຺ເຖວ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ຣຕ຺ຕິຍໍ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພທຸກ຺ກເຏນ ສຫ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໒໖. ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫິ ອຸທ຺ຘໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ, ນ ເປຕີ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ, ວິຎ຺ຎູ ປຏິພລາ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວກ຺ຂມານລກ຺ຂຓໍ ຘມ຺ມໍ ຉຫິ ປເທຫິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ວິຎ຺ຎຸໍ ປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ວິນາຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎູ ນາມ ປຸຣິສວິຄ຺ຄໂຫ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໖໔) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສວນູປຈາຣຄຕມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ ວິນາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາຣສຣູປໍ ເທສນາຘມ຺ມໍ.

໙໒໗. ຄາຖາມຍາ, ຈຸຓ຺ຓິຍຄນ຺ຖມຍາຕິ ທຸວິຘາ ເທສນາ, ຕຕ຺ຖ ຄາຖາມຍເທສນາຍ ວາຈາ ນາມ ຄາຖາປາທລກ຺ຂຓາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຄາຖາປາໂທ’’ຕິອາທິ. ຈຸຓ຺ຓິຍເທສນາຍໍ ປນ ວາຈາປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ’ຕິ ອິທໍ ຄາຖາພນ຺ຘເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ວິຠຕ຺ຕິອນ຺ຕປທເມວ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປທໂສຘມ຺ມໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖໍ ຘມ຺ມປທຊາຕກາທິວຕ຺ຖຸຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ໂປຣາຓກໍ ສງ຺ຄີຕິອາຣຸຬ຺ຫເມວ ອຏ຺ຐກຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາທິປາຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ທມິຬາທິຠາສນ຺ຕເຣນ ຍຖາຣຸຈິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໙໒໘. ປທາທີນໍ ວສາ ຉນ຺ນໍ ວາຈານໍ ອຸປຣິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ເທເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປທໂສຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓປທາທິສຣູປາຫິ ຉຫິ ວາຈາຫິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ. ປທາທິຄຓນາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓປທອນຸປທອນ຺ວກ຺ຂຣອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄຓນາຍ.

໙໒໙. ປຸຣິສວິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສປຸຣິສເວສໍ. ເອຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ນາມ ເວສນິມ຺ມານາຣຫາ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕາ ນາຄສຸປຓ຺ຓາ.

໙໓໑. ວທໂຕຕິ ອຘິກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາສໂຕ.

໙໓໒. ອິຕ຺ຖິຣູປນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິເວສໍ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕສຣູປາຍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ.

໙໓໓. ສຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວາ ຕຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປຸນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນທສ຺ສເນນ ນານາອິຣິຍາປເຖປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ.

໙໓໔. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ປຸນ ອຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຄຕາຄຕາຍາ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສາຕິ ເອກິສ຺ສາ ເທເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕາຄຕາຍ ອຎ຺ຎິສ຺ສາປິ ເທເສຕີຕິ ເອວໍ ເອກາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ມາຕຸຄາມສຕສຫສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ເທເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໖). ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໖) ອິທໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ‘‘ທີຆນິກາໂຍ ກິມຕ຺ຖິໂຍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉໂຕ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສພ຺ພໍ ທີຆນິກາຍໍ ວທໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີຕິ ມາຕຸຄາໂມ ‘ທີຆນິກາໂຍ ນາມ ຠນ຺ເຕ ກິມຕ຺ຖໍ ທີເປຕີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໍ ເຈປິ ທີຆນິກາຍໍ ກເຖຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໖). ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພໍ ເຈປິ ທີຆນິກາຍໍ ກເຖຕີຕິ ຍາວ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ປຸນທິວເສປິ ກເຖຕິ.

໙໓໕. ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາຍ, ວິຎ຺ຎຸມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ ອສນ຺ນິຫິຕກຣເຓນ ຈ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ກ຺ຣິຍາກ຺ຣິຍໍ.

ຘມ຺ມເທສນາກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໓໖. ມຫຄ຺ຄຕໍ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານໍ. ປຓີຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ. ປຘານຠາວໍ ນີຕນ຺ຕິ ປຓີຕໍ. ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໐໑) ນເຍນ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວທນ຺ຕສ຺ສ. ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ຈ ປຸຏ຺ຐກາເລ ຈ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິພ຺ພານກາເລ, ຫິ ອນ຺ຕຣາ ວາ ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໗). ຠູເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອາໂຣຈິເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສິທ຺ຘອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອາໂຣຈນນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໓໗. ໂນ ເຈ ຊານາຕິ ໂສ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ສເຈ ສຸຕກ຺ຂເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ເອສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂນ ຊານາຕິ. ປຣິຍາຍວຈເນຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິ ເອວມາທິປຣິຍາຍວຈເນ. ຍສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ສເຈ ສຸຕສມນນ຺ຕຣໍ ‘‘ເອສ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂນ ຊານາຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈເນ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໓໘. ຕຖາຣູເປ ກາຣເຓ ສຕີຕິ ປຣສ຺ສ ກາຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວທສ຺ສນສມຸຕ຺ເຕຊນສມ຺ປຫໍສນາທິກຣສງ຺ຂາເຕ ກາຣເຓ ສຕິ. ສພ຺ພສ຺ສາປີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ. ສີລາທິນ຺ຕິ ສີລສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິຄຸຓໍ. ວທໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ປກຣຓໂຕ ລພ຺ຠຕິ.

໙໓໙. ຕທສມ຺ຠວາຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸມ຺ມາທາທີນໍ ອສມ຺ຠວາ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຸມ຺ມາທສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ອຠາວາຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ຫິ ວິຈາຣິຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໗). ອຸມ຺ມຕ຺ຕກປທສ຺ສ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ວທນ຺ເຕເນວ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາທິປທານໍ ອວຈເນ ກາຣຓຎ຺ຈ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຄ຺ຄຜລທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອຣິຍານເມວ ຫິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ. ຌານລາຠິໂນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຌານາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ.

໙໔໐. ອິມິສ຺ສາປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຌານມຄ຺ຄາທິລາຠີນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສມ຺ຠວາ ‘‘ກຸສລາພ຺ຍາກເຕເຫວ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕາ ປນ ຌານລາຠີ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນານາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂລຠວເສນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາປິ ພຫຸເລນ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານເມວ ສມ຺ຠໂວຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວິເວທນໍ ສຸໂຂເປກ຺ຂາວເສນ. ອິທຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຊານນວເສນ ອຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ອຣິຍາ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານນ຺ຕາ ວີຕິກ຺ກມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາປິ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ສຕ຺ຖຸໂນ ອາຓາວີຕິກ຺ກມເຈຕນາຍ ພລວອກຸສລຠາວໂຕ ຌານາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຠູຕາໂຣຈນກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໔໑. ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ນນຸ ຈ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມ ອາປຕ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ປາຣາຊິການິ ເຕຣສ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໗໙) ປທຠາຊເນ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສາ ທສ຺ສິຕາ, ກສ຺ມາ ອິຘ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ຄຫິໂຕຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປາຣາຊິກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ສງ຺ຆາທິເສໂສເຍວ ຠຄວຕາ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຈາຣິຕເມຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຣາຊິການິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໘). ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ອິຘ ສງ຺ຆາທິເສສາວ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາປຕ຺ຕິໂຍ ມຕາ’’ຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໐) ປທຠາຊເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ນ ກຸລປຣິຍນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໘໐) ປທຠາຊເນ ທສ຺ສິຕໍ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຊນນຕ຺ຖໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ວາ ອຸປາສກກຸລານິ ວາ ອຸຠຍເມວ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ສງ຺ເຆນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕສມ຺ມຸຕິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘ເອວເມສ ປເຣສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນາປິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫິເຕສິຕາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໐).

໙໔໒. ຆເຏຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ເອວກາໂຣ ຍຖາຐາເນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອວກາເຣນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ‘‘ອສຸຈິໍ ໂມເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸມາຫ, ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາປຕ຺ຕິໍ. ວຊ຺ຊເມວ ວຊ຺ຊຕາ. ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສາຍໍ ປຣິຍາໂຍ. ‘‘ອຍໍ ອສຸຈິໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວຊ຺ຊຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໔໓. ສຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ປາຣາຊິກມນາປນ຺ນສ຺ສ. ວທນ຺ຕິ ວທນເຫຕຸ, ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ກຖນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໔໔. ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຍາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໂຕ ອຎ຺ຎາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສຎ຺ຎິໂນຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສຎ຺ຎິໂນ. ເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ ວາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ວິນາ ເສເສ ຉຬາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ.

໙໔໕. ຕຖາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ. ປຎ຺ຈຘາ ມຕໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຈຘາ ມຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ຈ ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມາ ຄຫິຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທໂຍ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ຫິ ທເສວ ສິກ຺ຂາປທານິ ສາມເຓຣານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸເຍວ ຈ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ, ນ ຈ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ວິສຸໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສງ຺ຂາຕານິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກິໍ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ…ເປ… ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໒). ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ສິທ຺ຘໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິ ເກວລໍ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ ນາມ ອຊ຺ຌາຈາໂຣຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອກຕ຺ຕພ຺ພຣູປຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖຸປກ຺ຂໍ ຠຊນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອວຓ຺ຓກາມຕາຍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ສາມເຓຣສາມເຓຣິສິກ຺ຂມານານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພານິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປເທຫິ ອຎ຺ຎໍ ວິກາລໂຠຊນາທິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ວາ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອຊ຺ຌາຈາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໒).

໙໔໖. ເກວລໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ. ເກວລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ອຍໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຈ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸນາ ຆເຏຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ປຣາມສຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙໔໘. ອກປ຺ປິຍໍ ປຖວິນ຺ຕິ ປທຠາຊເນ ‘‘ທ຺ເວ ປຖວິໂຍ ຊາຕາ ຈ ປຖວີ ອຊາຕາ ຈ ປຖວີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໖) ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ –

‘‘ຊາຕາ ນາມ ປຖວີ ສຸທ຺ຘປໍສຸ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕິກາ ອປ຺ປປາສາຓາ ອປ຺ປສກ຺ຂຣາ ອປ຺ປກຖລາ ອປ຺ປມຣຸມ຺ພາ ອປ຺ປວາລິກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປໍສຸກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນມຕ຺ຕິກາ, ອທຑ຺ຒາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕາ ປຖວີ. ໂຍປິ ປໍສຸປຸຎ຺ໂຊ ວາ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ ວາ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ໂຐ, ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕາ ປຖວີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໖) ຈ,

‘‘ອຊາຕາ ນາມ ປຖວີ ສຸທ຺ຘປາສາຓາ ສຸທ຺ຘສກ຺ຂຣາ ສຸທ຺ຘກຖລາ ສຸທ຺ຘມຣຸມ຺ພາ ສຸທ຺ຘວາລິກາ ອປ຺ປປໍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປາສາຓາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນສກ຺ຂຣາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນກຖລາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນມຣຸມ຺ພາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນວາລິກາ, ທຑ຺ຒາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊາຕາ ປຖວີ. ໂຍປິ ປໍສຸປຸຎ຺ໂຊ ວາ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ ວາ ອູນຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ໂຐ, ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊາຕາ ປຖວີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໖) ຈ –

ນິທ຺ທິຏ຺ຐາສຸ ທ຺ວີສຸ ປຖວີສຸ ຊາຕປຖວິສງ຺ຂາຕໍ ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ.

ເອຕ຺ຖ ປາສາຓາທີນໍ ລກ຺ຂຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ອຸປຣິ ປາສາຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາ ສກ຺ຂຣາ. ກຖລາຕິ ກປາລຂຓ຺ຑານິ. ມຣຸມ຺ພາຕິ ກຏສກ຺ຂຣາ. ວາລິກາຕິ ວາລຸກາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນປໍສຸກາທີນໍ ລກ຺ຂຓໍ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນປໍສຸກາຕິ ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ປໍສຸ, ເອໂກ ປາສາຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂກຏ຺ຐາໂສ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖) ຈ ‘‘ອທຑ຺ຒາປີຕິ ອຸທ຺ຘນປຕ຺ຕປຈນກຸມ຺ຠກາຣາວາປາທິວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ອທຑ຺ຒາ’’ຕິອາທິ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອປ຺ປປໍສຸອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ທ຺ວີສຸປິ ປເທສຸ ນິທ຺ເທສຣູເປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປາສາຓາທິປທປຎ຺ຈກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປໍສຸປທາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕສໍເຍວ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປເຠທທສ຺ສນເມຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໘໖).

ຂເຓຍ຺ຍ ວາຕິ ເອວຣູປໍ ອກປ຺ປິຍປຖວິປເທສໍ ອນ຺ຕມໂສ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນາປິ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິສລາກາຍປິ ສຍໍ ວາ ຂຓຕິ. ຂຓາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ‘‘ອິທໍ ຂຓາຫີ’’ຕິອາທິນາ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຂຓາເປຍ຺ຍ. ເຠທາເປຍ຺ຍາຕິ ຕເຖວ ເຠທາເປຍ຺ຍ. ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາຕິ ປສ຺ສາວຘາຣາທີຫິປິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອຘິກາຣວເສນ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພກິຣິຍາປເທຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຠທາເປຍ຺ຍ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ທຫຕິ ວາ, ທຫາເປຕິ ວາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ຈຍໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ທຫຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ທຫາເປຕີຕິອາທິ ອິເມສໍ ປທານໍ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໗) ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ຂຓນ຺ຕສ຺ສ, ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຫາເຣ ປຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໙໔໙. ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຄຓນາຍ, ທຫນ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິປາຕຄຓນາຍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ‘‘ປຫາເຣ ປຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິອຏ຺ຐກຖາວຈນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອິມເມວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສຍເມວາ’’ຕິອາທິ.

໙໕໐. ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສກິໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ.

໙໕໑. ‘‘ຂຓາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສ ອປວາທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຂຓ ໂປກ຺ຂຣຓິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ໂກຈິ ໂທໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂປກ຺ຂຣຓິອາວາຏາທິສທ຺ທານໍ ປຖວິປຣິຍາຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ເອວໍວຈເນນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙໕໒. ‘‘ອິມໍ ອິຘາ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາຘິປ຺ເປຕຠູມິວາຈກຕ຺ຕາ ເຕຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປໂຍຄສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິກຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໙໕໓. ກນ຺ທນ຺ຕິ ຕາລາທິກນ຺ທໍ. ກຸຣຸນ຺ທນ຺ຕິ ກຸລໂຈຈຣຸກ຺ຂໍ. ຖູຓນ຺ຕິ ຖມ຺ຠໍ. ຂາຓຸກນ຺ຕິ ສາຂາວິຏປຣຫິຕໍ ຣຸກ຺ຂາວຍວໍ. ມູລນ຺ຕິ ປຖວິຍາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວກຣໍ ຣຸກ຺ຂາວຍວໍ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຈເນນ ອນາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ວຏ຺ຏຕິ.

໙໕໔. ອິມນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂປຣາມາສປເທນ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຈນໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຍເມຕ຺ວານ ວຕ຺ຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

໙໕໕. ຆເຏຫິ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ຆເຏຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ອວສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕນຸກທ຺ທໂມຕິ ຊມ຺ພາໂລ. ພຫລໍ ກທ຺ທມໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປເນຕຸໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໙໕໖. ນທິຍາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄງ຺ຄາກນ຺ທຣາທີນໍ ຄຫຓໍ. ‘‘ຕຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐີຫິ ໂອວຏ຺ຐຎ຺ຈ. ຈາຕຸມາສນ຺ຕິ ວິໂກປນກິຣິຍາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຈາຕຸມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໕໗. ສເຈ ໂຕຍສ຺ມິໍ ປຕຕິ ຕຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ສເຈ ກູລໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸທເກ ປຕຕີຕິ. ເທເວ ວຸຏ຺ເຐປີຕິ ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທເວ ວຸຏ຺ເຐປິ. ວຸຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທ ກຕ຺ຕຸສາຘໂນ. ຈາຕຸມາສມຕິກ຺ກນ຺ເຕປີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ໂຕເຍ ເທໂວ ຫິ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໙໕໘. ໂສຓ຺ຑິນ຺ຕິ ປາສາຓໂປກ຺ຂຣຓິໍ. ຕຕ຺ຖ ຕູຕິ ອຸທກຣຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ໂສຓ຺ຑິອາວາເຏ.

໙໕໙. ອນ຺ໂຕຈາຕຸມາສໍ ໂສເຘຕຸໍ ຠິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂສເຘຕຸໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວິໂກເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ກິຣິຍາປເທຫິ ‘‘ຣຊ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຣໂຊຣາສິໍ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ອຸທກສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ພຫລຠູມິສຸກ຺ຂມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐິປາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕຈາຕຸມາເສ ໂກເປຕຸໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໖໐. ປຸຓ຺ເຓ ໂສຓ຺ຑິມ຺ຫິ ຕໍ ຣຊໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຈາຕຸມາສໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໙໖໑. ‘‘ຜຸສາຍນ຺ເຕ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ເທໂວ’’ຕິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວເສນ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ‘‘ເທເວ ຜຸສາຍນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທເວ ວຸຏ຺ຐິປາຕໍ ກໂຣນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຏ຺ຐິປາສາຓເກຕິ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ. ຕມ຺ປີຕິ ຕຖາ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ລຄ຺ຄໍ ຕມ຺ປິ ຣຊໍ.

໙໖໒. ອກຕປພ຺ຠາໂຣ ນາມ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາຠາໂຄ ວຸຏ຺ຐິຜຸສິເຕຫິ ນ ເຕມີຍຕິ, ຕຖາ ນມິຕ຺ວາ ຐິຕປພ຺ພຕປ຺ປເທໂສ. ອິທໍ ອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອຸຏ຺ຐິຕວມ຺ມິການໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ.

໙໖໓. ອພ຺ໂຠກາເສ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ວມ຺ມິໂກ ສເຈ ໂອວຏ຺ໂຐ, ກໍ ຈາຕຸມາສໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈາຕຸມາສນ຺ຕິ ວິໂກປນກິຣິຍາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຣຸກ຺ເຂຕິ ຈ ຖມ຺ຠປາສາຓາທີນໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ອຸປຈິກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຬກິປິລ຺ລິກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ໂສ ນໂຍຕິ ‘‘ໂອວຏ຺ຐທິວສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຈາຕຸມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ.

໙໖໔. ມູສິກຸກ຺ກິຣໍ ນາມ ມູສິກາຫິ ອຸທ຺ຘຏປໍສຸ. ມູສິການໍ ອຸກ຺ກິໂຣ ມູສິກຸກ຺ກິໂຣຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ໂຄກຓ຺ຏກໍ ນາມ ຄຸນ຺ນໍ ຂຸຣານໍ ອຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕິກາ. ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທມລໍ ນາມ ຠູລຕາຍ ມລມຕ຺ຕິກາ. ສມ຺ພນ຺ຘໍ ປນ ປກຕິຠູມິໍ ອໂກເປນ຺ເຕນ ມຕ຺ຖກໂຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໙໖໕. ກສີຕິ ກສິຕຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ນງ຺ຄເລນ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕິກາ ກສິນງ຺ຄລມຕ຺ຕິກາ. ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິອິມິນາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ຕິກາປຏລມ຺ປິ ອຊາຕປຖວີ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຠູມິສມ຺ພນ຺ຘາ’’ຕິ. ສາຕິ ກສິນງ຺ຄລມຕ຺ຕິກາ.

໙໖໖. ເສນາສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂອວຏ຺ຐໍ ຈາຕຸມາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວິໂກປເຍຕິ ໂຍຊນາ.

໙໖໗. ຕໂຕຕິ ໂອວຏ຺ຐທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈາຕຸມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕເຄຫໂຕ. ‘‘ໂຄປານສິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຄປານສິມຕ຺ຖເກ ຐິຕອຸປຈິກາປໍສຸມ຺ຫິ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາວໍ ທີເປຕິ. ‘‘ຠິຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕເທກເທສໍ ຠິຕ຺ຕິປາທາທິທາຣຸມາຫ. ອິທມ຺ປິ ຠິຕ຺ຕິມຕ຺ຕິກໍ ອຸປຈິກາມຕ຺ຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຖມ຺ຠ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘປາກາຣຠູມິມຕ຺ຕິກາອຸປຈິກາທິປໍສຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຣຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຕປທຣໍ. ອິທມ຺ປິ ປທຣານໍ ອຸປຣິ ມຕ຺ຕິກາອຸປຈິກາປໍສຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຄປານສິ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍຊນີຍໍ. ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິໂກປນາຘິປ຺ປາຍາຠາວໍ ທີເປຕິ.

໙໖໘. ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ, ‘‘ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອິຏ຺ຐກາຕິ ຉທນິຏ຺ຐກາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາສາຓສມຸທ຺ທເຜຓາທີນໍ ຄຫຓໍ. ປຕຕີຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ສເຈ ມຕ຺ຕິກາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍໍ, ຉທເນ ຈ ຈາຕຸມາສາຘິໂກວຏ຺ຐມຕ຺ຕິກໍ, ອໂນວຏ຺ຐໍ ເຈ, ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ຍາ ຍາ ອຕິນ຺ຕາ, ຕໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖). ຍທິ ຄຓ຺ຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໙໖໙. ອຕິນ຺ໂຕຕິ ວສ຺ໂສທເກນ ອຕິນ຺ໂຕ, ອິມິນາ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຈ ພຫິ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຐິຕສ຺ສ ຕາວ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕເຄເຫ ສເຈ ສິຍາ’’ຕິ. ວສ຺ໂສທເກນ ຕິນ຺ຕາຕິນ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊສຸ ອຕິນ຺ຕໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອໂນວຏ຺ໂຐ ຈາ’’ຕິ.

໙໗໐. ວສ຺ໂສທເກນ ຕິນ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວຸຏ຺ເຐ ປຸນ ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວຸຏ຺ເຐ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ’’ຕິ ປທໍ ຠຸມ຺ມວເສນ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ວຸຏ຺ເຐ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອກທິວສມ຺ປີ’’ຕິ ເສໂສ, ເຄຫສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຐິເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຄຫສ຺ມິໍ ຐິເຕ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊ ວສ຺ໂສທເກນ ເອກທິວສມ຺ປິ ຕິນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວກ຺ຂມານນເຍນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ເຕນ ອເຕມິຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ປຕິເຕຫິ ວສ຺ສຜຸສິເຕຫິ ຕິນ຺ເຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ໂພ ຕິນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙໗໑. ‘‘ສພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ວິເສສເນນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເອກເທສຕິນ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຸ-ສທ຺ໂທ ອິມເມວ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ຍຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໂຕ, ປຣິຍນ຺ຕກໂຕ ຈ ຍຕ຺ຕກປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊ. ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອຕິນ຺ຕໍ…ເປ… ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອກປ຺ປິຍຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວາ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ກປ຺ປິຍວຈເນນ ຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ ອຕິນ຺ຕໍ ຐານໍ ຍຖາກາມໍ ວຬຎ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣເກຫີ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖).

໙໗໒. ວາຣິນາຕິ ອຸຊຸກໍ ອາກາສໂຕ ປຕິຕວສ຺ໂສທເກນ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕ຺ວາ ເຕມິເຕ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອກາພທ຺ຘກາລໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ໂສ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ ວາຣິນາ ເຕມິໂຕ ຠູມິຍາ ເອກາພທ຺ໂຘ ເຈ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ສາ ຊາຕາ ປຖວີ ເອວ, ໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໗໓. ‘‘ໂອວຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ອໂນວຏ຺ຐປາກາໂຣ ກປ຺ປິໂຍຕິ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາມໂຍ’’ຕິ ວິເສສເນນ ອິຏ຺ຐກປາກາຣາທິໍ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສເຈ ອິຏ຺ຐກປາກາໂຣ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໂຕ ອນ຺ໂຕ ວິໂກປນີຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

໙໗໔. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອວຏ຺ເຐ ມຕ຺ຕິກປາກາເຣ. ອຆໍສນ຺ໂຕວາຕິ ປາກາຣມຕ຺ຕິກໍ ອໂກເປນ຺ໂຕ. ມຕ຺ຕໂສ ຉຸປິຕ຺ວາຕິ ປມາຓໂຕ ມຸທຸກໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕລໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອລ຺ລຫຕ຺ເຖນາຕິ ອຸທກຕິນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖຕເລນ. ຫຕ຺ເຖກເທໂສ ຫຕ຺ໂຖ ນາມ.

໙໗໕. ເຍຠຸຍ຺ຍກຖເລ ຐາເນຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍສ຺ສາ ຕີສຸ ຠາເຄສຸ ທ຺ເວ ຠາຄາ ກຖລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ກປ຺ປິຍປຖວິຏ຺ຐາເນ.

໙໗໖. ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕເຄເຫປິ ຖມ຺ຠໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຊາຕປຖວິໍ ວິໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວີສຸປິ ຐາເນສຸ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ‘‘ຖມ຺ຠໍ ວາ ປທຣຕ຺ຖຣໍ. ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ, ຄເຫຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນາຫ. ປຖວິນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ.

໙໗໗. ອຸຊຸມຸທ຺ຘຣໂຕ ນ ໂທໂສຕິ ໂຍຊນາ.

໙໗໘. ອຸຈ຺ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ປວຏ຺ຏຕີຕິ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຠູມິ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ປາສາຓໍ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕວໂຕ.

໙໗໙. ຠູມິຍໍ ທາຣູນິ ຜາເລນ຺ຕານມ຺ປິ ຠູມິຍໍ ສາຂາທີນິ ກຑ຺ຒໂຕ ຈາຕິ ໂຍຊນາ.

໙໘໐. ກຓ຺ຏກນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂກຓ຺ຏກໍ, ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກຎ຺ຈ. ສູຈິ ນາມ ອໂຍມຍທນ຺ຕມຍຕມ຺ພມຍກຏ຺ຐມຍາທິສູຈີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ອຏ຺ຐິໍ ວາຕິ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ອຏ຺ຐິໍ ວາ. ຫີຣໍ ວາຕິ ນາຬິເກຣາທິຫີຣໍ ວາ. ອາໂກເຏຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ເອກໂກຏິ ຠູມິໍ ປວິສຕິ, ຕຖາ ຕາເຬຕຸໍ. ປເວເສຕຸນ຺ຕິ ຠູມິໍ ຄມຍິຕຸໍ.

໙໘໑. ປສ຺ສາວໍ ມຸຕ຺ຕໍ. ເມທນິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍປຖວິມາຫ. ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ເສໂສ.

໙໘໒. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນິຍາ’’ຕິ ເສໂສ, ອນນ຺ຕຣໍ ເມທນີປທໍ ອຸປໂຍຄວເສນ ‘‘ເມທນິ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ວິສມ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ, ‘‘ສມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕນ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ, ອາວາຏຏ຺ຐານໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສມໍ ກາຕຸໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຍາ ຆໍເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິສມໍ ຠູມິໍ ສມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຍາ ຆໍສິຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖).

໙໘໓. ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ວາ-ສທ຺ເທນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ຠູມິໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ລິຂິຕຸມ຺ປີຕິ ຣາຊິໍ ກາຕຸມ຺ປິ ຠູມິໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ປາເທຫີຕິ ປາທຕເລຫິ.

໙໘໕. ຠູມິນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍຠູມິໍ. ທຫຕິ ທຫາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ລພ຺ຠຕິ. ປຕ຺ຕໍ ທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຉວິຍາ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ຘູມໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕິຓຸກ຺ກາທີຫິ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ.

໙໘໖. ຕຕ຺ຕກາເນວາຕິ ຐານປ຺ປມາຓາເນວ. ອິຘາປິ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ.

໙໘໗. ຠູມິຍນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ. ປຕ຺ຕໍ ປຈີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຕ຺ຕປຈນໍ, ກປາລໍ, ຕສ຺ມິໍ ກປາເລ.

໙໘໘. ໂສ ອຄ຺ຄິ ຕານິ ທາຣູນິ ທຫນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈ ເອກໍເສນ ຠູມິໍ ທຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໙໘໙. ອິຏ຺ຐກາ ອາວປີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອິຏ຺ຐກາວາໂປ, ໂສ ເອວ ອິຏ຺ຐກາວາປໂກ, ອິຏ຺ຐກາປຈນຏ຺ຐານໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸມ຺ຠກາຣາວາປາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໙໙໐. ອຸປາທີຍຕີຕິ ອຸປາທານໍ, ອິນ຺ຘນໍ, ນ ອຸປາທານໍ ອນຸປາທານໍ, ອິນ຺ຘນໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ຕໂຕ ອນຸປາທານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຓຸເກຕິ ມຕຂາຓຸເກ ຈ ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ຈ ຠູມິຄຕໍ ອທຕ຺ວາ ‘‘ນິພ຺ພາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄິທານໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາ ອຸສ຺ສາເຫ ກເຕປິ ນ ນິພ຺ພາຍຕິ, ນ ໂທໂສຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ປນ ຠູມິໍ ອປ຺ປຕ຺ຕເມວາ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໗).

໙໙໑. ຕິຓຸກ຺ກນ຺ຕິ ຕິເຓນ ພທ຺ຘອຸກ຺ກໍ. ຕິຓຸກ຺ກນ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທີຫິ ພທ຺ຘາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

໙໙໒. ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ປຕິຕຏ຺ຐາເນ ອິນ຺ຘນໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຣຸຕໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໙໙໓. ‘‘ຕສ຺ສ ອປຖວິຍ’’ນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ວິມຕິສ຺ສຸຠຍຕ຺ຖາປີຕິ ປຖວິອປຖວິທ຺ວເຍປິ ເວມຕິກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕາ ປຖວີ, ອິຕຣາ ອປຖວີ.

໙໙໔. ອິມນ຺ຕິ ອາວາຏໍ, ມຕ຺ຕິກໍ, ປໍສຸໍ ວາ.

ປຖວີຂຓນກຖາວຓ຺ຓນາ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໙໙໕. ຠວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຊາຍນ຺ຕສ຺ສ, ວຑ຺ຒມານສ຺ສ ຈ. ຠູຕສ຺ສາຕິ ຊາຕສ຺ສ, ວຑ຺ຒິຕສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ຠູຕາ, ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໐). ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຬ຺ຫມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຄຈ຺ເຉ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫຸວຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ຊຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອຫຸວຸ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ຠູຕ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕວິສໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠວນ຺ຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ‘‘ຠູຕຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຕາທສ຺ສເນນ ຄາມ-ສທ຺ທສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕວນນ຺ຕາທິສທ຺ທານໍ ທິຏ຺ຐິວນາທິສທ຺ທຕ຺ເຖ ວິຍ ຠູຕສທ຺ທຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕິປກ຺ຂມາຫ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໐) ‘‘ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມ ຠູຕຄາໂມ, ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຠູຕານໍ ເທວຕານໍ ຄາໂມ ນິວາໂສຕິ ວາ ຠູຕຄາໂມ. ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຫິ ຫຣິຕຠາວມາປນ຺ນາ ຕິຓຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທໂຍ ເທວຕາຫິ ປຣິຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ. ຊາຍນ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕວຸທ຺ຘິມຣິຍາທສ຺ສ ວາ ຣຸກ຺ຂາທິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຕພ຺ຍຕານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕພ຺ຍຠາໂວ ປາຕພ຺ຍຕາ, ‘‘ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ປາຕພ຺ຍຕາ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສາ ນິມິຕ຺ຕໍ ເຫຕຸ ຍສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ຕໍ ປາຕພ຺ຍຕານິມິຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຉທນຜາລນາທິວເສນ ວິໂກປນີຍຕາສງ຺ຂາຕປາຕພ຺ຍຕານິມິຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາເຫຕຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໙໖-໗. ໂສຕິ ຠູຕຄາໂມ. ຕິລພີຊາທິໂກຕິ ຕິລພີຊເມຕ຺ຖ ສຸຂຸມປຓ຺ຓເສວາລາທິໂກ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈ ຕາທິສາ ອິຕຣາ ເສວາລຊາຕິ ຄຫິຕາ. ‘‘ອຸປຣິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກປຓ຺ຓງ຺ກຸໂຣ, ເຫຏ຺ຐາ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກມູລງ຺ກຸໂຣ ເສວາໂລ ຕິລພີຊໍ ນາມາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸທເກ ຊາຍມານກເສວາລາທິໍ ຠູມິຍາ ອຸປ຺ປາຏນຈ຺ເຉທນວເສນ ຊເລ ເອວ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ສຸຂຸມປຓ຺ຓນີລິກາທິໍ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘຣຓຈ຺ເຉທນວເສນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເສວາລໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໙໘. ຫຕ຺ເຖນ ວິຍູຫິຕ຺ວາຕິ ຊລໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ທູຣໂຕ ອປເນຕ຺ວາ. ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສກລໍ ອນວເສສໍ ສພ຺ພໍ ຊລໍ ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໙໙. ເຈຈ຺ຈາຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ຕໍ ເສວາລຊາຕິກໍ ຊລາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ອຸທເກນ ວິນາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຐານສງ຺ກມນຎ຺ຫິ ຕນ຺ຕິ ເຫຕຸທສ຺ສນໍ. ຕໍ ຕຖາກຣຓໍ ຍສ຺ມາ ຐານສງ຺ກມນໍ ຐານໂຕ ຈາວນໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໐໐໐. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸທເກນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທເກນາຕິ ສຫຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ຕໍ ເສວາລຊາຕິກໍ. ວາຣິສູຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສໍ ວາຣຍນ຺ຕີຕິ ວາຣີ, ເຕສຸ.

໑໐໐໑. ຊເລ ວລ຺ລິຕິຓາທີນີຕິ ຊລມຕ຺ຖເກ ວລ຺ລິຎ຺ຈ ຊາຍມານກຣວລ຺ລິຕິຓາທີນິ ຈ. ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຠູມິໂຕ, ອຸທເກ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອຸທກໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ໂຕຍໂຕ’’ຕິ. ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຂຓ຺ຑນາທິວເສນ ໂກເປນ຺ຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸທເກ, ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ‘‘ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໒) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ.

໑໐໐໒. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທເກ ເອວ. ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ເຉທນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕານີຕິ ຕຖາ ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາຏິຕຕ຺ຕາ ຠູຕຄາມຠາວໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ ວລ຺ລິຕິຓາທີນິ. ພີຊຄາເມນາຕິ ມູລພີຊຄາມາທິວເສນ.

໑໐໐໓. ເອວໍ ອຸທກຏ຺ເຐ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິຕຣຕ຺ຣາປິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຖລຏ຺ເຐ’’ຕິອາທິ. ຫຣິຕຂາຓຸໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ເສໂສ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກກຸຘກຣຎ຺ຊາທີນໍ ຉິນ຺ນາວສິຏ຺ຐຂາຓຸໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໍວິໂກປເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍຠາວໍ ທີເປຕິ. ເອວມຸປຣິປິ.

໑໐໐໔. ນາຬິເກຣາທິການໍ ຂາຓູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຸປຣິຫຣິໂຕ’’ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຕມາຫ. ເອວມຸປຣິປິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ອວຑ຺ຒນໂກ ຠູຕຄາມສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຠູຕຄາມສງ຺ຂາຕນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລພີຊໂຕ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ຠູຕຄາມໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

໑໐໐໕. ຕຖາປກາສິໂຕຕິ ‘‘ພີຊຄາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໐໐໖. ຜລິຕາ ກທລີ ຍາວ ນີລປຓ຺ຓາ, ຕາວ ສາ ຈ ຠູຕຄາໂມຕິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກທລີ ປນ ຜລິຕາ ຍາວ ນີລປຓ຺ຓາ, ຕາວ ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໒). ນຬນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກເວຬຸ. ເວຬູຕິ ມຫາເວຬຸ. ຕິຓາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສສ຺ສາທໂຍ ຄຫິຕາ.

໑໐໐໗. ໂຍ ອຍໍ ປນ ເວຬຸ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍທາ ສຸສ຺ສຕິ, ຕທາ ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ພີຊຄາເມນາຕິ ຜຬຸພີຊຄາເມນ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຕຣພີຊຄາເມນ? ຜຬຸພີຊຄາເມນາ’’ຕິ.

໑໐໐໘. ອິນ຺ທສາໂລ ສລ຺ລກີ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂສຠຎ຺ຊນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຸ-ສທ຺ເທນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຣາສິກຕທຓ຺ຑເກຫິ ຣຕນປ຺ປມາຓາປິ ສາຂາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐປິຕທຓ຺ຑເກສຸ ຣຕນມຕ຺ຕາສຸປິ ສາຂາສຸ ອຸຏ຺ຐິຕາສຸ ຠູຕຄາມໍ ອຫຸຕ຺ວາ ພີຊຄາມເມວ ໂຫຕິ ອວິຣຸຬ຺ຫມູລກຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ ຎາໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈການມຸປກາຣາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ’’ຕິ. ອິມເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ມູລມຕ຺ເຕປິ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂຕິ.

໑໐໐໙. ມຓ຺ຑປາທີນມຕ຺ຖາຍາຕິ ມຓ຺ຑປວຕິປາກາຣາທີນມຕ຺ຖາຍ. ສເຈ ເຕ ນິກ຺ຂຓນ຺ຕີຕິ ຍທິ ເຕ ອິນ຺ທສາລາທິທຓ຺ຑເກ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕິ. ນິຄ຺ຄເຕ ມູລປຓ຺ຓສ຺ມິນ຺ຕິ ຕຖາ ນິຂາຕທຓ຺ຑໂຕ ມູເລ ຈ ປຓ຺ເຓ ຈ ຊາເຕ. ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ, ‘‘ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ.

໑໐໑໐. ນິຄ຺ຄເຕປີຕິ ຕຕິເຍນ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຕິຂຸທ຺ທກຕໍ ສູເຈຕິ.

໑໐໑໑. ສກນ຺ທາ ຕາລຏ຺ຐີຕິ ສກນ຺ທຕາລພີຊໍ. ປຕ຺ຕວຏ຺ຏີຕິ ສູຈິສຓ຺ຐານາ ອງ຺ກຸຣປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ. ນ ຈ ພີຊຄາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທສ຺ເສຕິ.

໑໐໑໒. ນາຬິເກຣຕຈນ຺ຕິ ນາຬິເກຣຜລຉລ຺ລິໍ. ທນ຺ຕສູຈີວາຕິ ທນ຺ຕມຍສູຈິ ອິວ. ໂສປີຕິ ນາຬິເກໂຣປິ. ຣຸກ຺ຂຕຈສທ຺ທານໍ ຜເລສຸ ວຕ຺ຕມານກາເລສຸປິ ຕໍລິງ຺ຄຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ‘‘ໂສ’’ຕິ ອາຫາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

໑໐໑໓. ມິຄສິງ຺ຄສມານາຍາຕິ ຫຣິຕວິສາຓສທິສາຍ. ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາຕິ ອງ຺ກຸຣປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ. ສຕິຍາຕິ ວິຊ຺ຊມານາຍ. ຠູຕຄາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອມູລກຠູຕຄາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ນາຬິເກຣສ຺ສ ອາເວຓິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈຕຸຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐໑໕-໖. ອມ຺ພຏ຺ຐີຕິ ອມ຺ພພີຊໍ. ຊມ຺ພຸຏ຺ຐີຕິ ຊມ຺ພຸພີຊໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຘຸກປນສາທິພີຊານໍ ຄຫຓໍ. ວນ຺ທາກາຕິ ຣຸກ຺ຂາທນີ. ອຎ຺ຎໍ ວາຕິ ຠຓ຺ຑກທລິມໂນຣຫໍ ວາ. ອສ຺ສາຕິ ວນ຺ທາກາທິໂນ. ອມູລວລ຺ລີຕິ ເອວໍນາມິກາ ວລ຺ລິ.

໑໐໑໗. ໂສ ເສວາໂລຕິ ໂຍຊນາ.

໑໐໑໘. ຆໍສິຕ຺ວາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຆໍສິຕ຺ວາ. ຕໍ ເສວາລໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຕສ຺ມາ ປາກາຣາ.