ສງ຺ຆາທິເສສກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ເອວໍ ນານານຍປຏິມຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປາຣາຊິກກຓ຺ຑສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທນນ຺ຕຣມຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ເຕຣສກຓ຺ຑສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ໂມເຈຕຸກາມຕາ’’ຕິອາທິ. ໂມເຈຕຸໍ ກາເມຕີຕິ ໂມເຈຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂມເຈຕຸກາມຕາ, ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຈຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂມເຈຕຸກາມຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກາທສສຸ ຣາເຄສຸ ‘‘ໂມຈນສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ ສຸກ຺ກໂມຈນວິສຍໍ ຣາຄມາຫ.

ເອກາທສ ຣາຄາ ນາມ ‘‘ໂມຈນສ຺ສາໂທ, ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ, ມຸຕ຺ຕສ຺ສາໂທ, ເມຖຸນສ຺ສາໂທ, ຜສ຺ສສ຺ສາໂທ, ກຓ຺ຑຸວນສ຺ສາໂທ, ທສ຺ສນສ຺ສາໂທ, ນິສຊ຺ຊສ຺ສາໂທ, ວາຈສ຺ສາໂທ, ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ, ວນຠງ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຄຕາ. ອິຘ ໂມຈນໍ ນາມ ສມ຺ຠວຘາຕຸໂມຈນໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ຕພ຺ພິສຍຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາ ໂມຈນສ຺ສາໂທ ນາມ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂມເຈຕຸໍ ອສ຺ສາໂທ ໂມຈນສ຺ສາໂທ’’ຕິ. ມຸຈ຺ຈມາເນ ອສ຺ສາໂທ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ, ສມ຺ຠວຘາຕຸມ຺ຫິ ມຸຈ຺ຈມາເນ ຕໍຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ ນາມ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ມຸຕ຺ຕສ຺ສາທາທິວາຈສ຺ສາທາວສາເນສຸ ປເທສຸ ອຕ຺ຖກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິເມຫິ ນວຫິ ປເທຫິ ອສ຺ສາທສີເສນ ກຸນ຺ຕຍຏ຺ຐິຎາເຍນ ຕໍສຫຈຣິໂຕ ຣາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນວຫິ ປເທຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສ຺ສາທສີເສນ ຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ເຄຫສ຺ສິຕເປມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຄຫຏ຺ຐາ ມາຕຸອາທໂຍ ອາເຘຍ຺ຍອາຘາຣໂວຫາເຣນ ‘‘ເຄຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ສິເນຫປຣິຍາໂຍ ຣາໂຄ ‘‘ເຄຫສ຺ສິຕເປມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມິນາ ປເທນ ຣາຄສ຺ສ ສຠາໂວ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ. ວນໂຕ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຠຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຜລປຸປ຺ຜາທິ ວນຠງ຺ຄິຍໍ ນາມ. ອິຘ ປນ ຣາຄວເສນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ມາຕຸຄາເມຫິ ວິຣຫທຸກ຺ຂາປນຍນຕ຺ຖໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໔໐) ເຕສໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ທສ຺ສນຜຸສນວເສນ ວິນ຺ທິຕຸໍ ຣາຄີຫິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ເຕຫິ ປິຬນ຺ຘິຕມາລສຫິຕໍ ຕມ຺ພູລນ຺ຕິ ເອວມາທິ ‘‘ວນຠງ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕວິສຍໂຄຈໂຣ ຣາໂຄ ຕທາຍຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວເສນ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອເກນ ປເທນ ສຣູເປເນວ ຣາໂຄ, ເອເກນ ປເທນ ວຕ຺ຖຸນາ ວຸຕ຺ໂຕ. ວນຠງ຺ໂຄ ຫິ ຣາຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ນ ຣາໂຄເຍວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໔໐).

‘‘ໂມເຈຕຸກາມຕາ’’ຕິ ອິທເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ວີຕິກ຺ກມສາຘິກາຍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປກໍ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມຸຏ຺ຐາປິຍມານໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ‘‘ວາຍາໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ທສ຺ເສຕິ. ວາຍາໂມ ນາມ ຕໍຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວີຣິຍໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເສມ຺ໂຫ ຄຸໂຬ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຜເລ ເຫຕູປຈາຣຎາເຍນ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸຠູຕວີຣິຍວາຈເກນ ຈ ປເທນ ວີຕິກ຺ກໂມວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພາຫິຣວຕ຺ຖຸຆຏ຺ຏນໍ, ອາກາເສ ກຏິກມ຺ປນນ຺ຕິ ສຸກ຺ກໂມຈນຕ຺ໂຖ ວາຍາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ກສ຺ສ ໂມຈນໍ ສຸກ຺ກໂມຈນໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ‘‘ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ທສ ສຸກ຺ການິ ນີລໍ ປີຕກໍ ໂລຫິຕກໍ ໂອທາຕໍ ຕກ຺ກວຓ຺ຓໍ ທກວຓ຺ຓໍ ເຕລວຓ຺ຓໍ ຂີຣວຓ຺ຓໍ ທຘິວຓ຺ຓໍ ສປ຺ປິວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕານໍ ປິຕ຺ຕາທິອາສຍເຠເທນ, ປຖວິຘາຕຸອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ຣສໂສຓິຕມໍສເມທອຏ຺ຐິອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊານໍ ຉນ຺ນໍ ເທຫຘາຕູນໍ ວາ ເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ເນ ທສວິເຘ ສຸກ຺ເກ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ສຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມຈນໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ປຣິຍາຍໍ, ປກຕິຍາ ຐິຕສກຏ຺ຐານໂຕ ໂມຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ປທຠາຊເນ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ຐານໂຕ ຈາວນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗). ອິຫ ‘‘ຐານໍ ນາມ ວຕ຺ຖິສີສສງ຺ຂາຕໍ ມຸຕ຺ຕກຣຓມູລ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ກຏີ’’ຕິ ອປເຣ. ‘‘ສກລກາໂຍ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ. ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວຈເນສຸ ‘‘ຕຕິຍສ຺ສ ຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຕິຍວາທສ຺ສ ກຕປາສໍສຕ຺ຕາ ເກສໂລມນຂທນ຺ຕານໍ ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ມຸຕ຺ຕກຣີສເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາຖທ຺ຘສຸກ຺ຂຈມ຺ມຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສກລສຣີຣໍ ກາຍປ຺ປສາທຠາວຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍອພທ຺ຘປິຕ຺ຕານໍ ວິຍ ສມ຺ຠວຘາຕຸຍາ ຈ ຐານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຸກ຺ກໂມຈນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ? ‘‘ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍ, ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ທານຕ຺ຖາຍ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ, ພີຊຕ຺ຖາຍ, ວີມໍສຕ຺ຖາຍ, ທວຕ຺ຖາຍ ໂມເຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗) ວຸຕ຺ຕທສວິຘອຘິປ຺ປາຍນ຺ໂຕຄຘອຎ຺ຎຕຣອຘິປ຺ປາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ, ວຈ຺ຈູປຕ຺ຖມ຺ເຠ, ປສ຺ສາວູປຕ຺ຖມ຺ເຠ, ວາຕູປຕ຺ຖມ຺ເຠ, ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກທຏ຺ຐູປຕ຺ຖມ຺ເຠ ໂມເຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈວິຘກາລານມຎ຺ຎຕຣກາເລ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ, ພຫິທ຺ຘາຣູເປ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣູເປ, ອາກາເສ ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ໂມເຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗) ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣຸປາຍານມຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣາຄປິສາຈວເສນ ວິວໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນີລາທິທສວິຘສມ຺ຠວຘາຕູນມຎ຺ຎຕຣໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສເຈ ໂມເຈຕີຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກາ ນາມ ໂລມສປາຓາ, ເຍສໍ ໂລເມ ອລ຺ລິເນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ເຕນາຕິ ສຸປິໂນ ເອວ ສຸປິນນ຺ໂຕ, ນິສ຺ສກ຺ກວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ກຣຓວຈນໂຕ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປິນາ ນາມ ‘‘ວາຕາທິຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ປຸພ຺ພານຸຠູຕອິຕ຺ຖິຣູປາທິວິສຍວເສນ ວາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐເທວຕານຸຠາເວນ ວາ ປຸຎ຺ເຎນ ປຏິລຠິຕພ຺ພອຕ຺ຖສ຺ສ, ອປຸຎ຺ເຎນ ປຕ຺ຕພ຺ພານຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕວເສນ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ກາຣເຓສຸ ເອເກນ ກາຣເຓນ ກປິນິທ຺ທາຍ ສຸປິເນ ທິສ຺ສມານາຣມ຺ມຓໂຕ ຍໍ ສຸກ຺ກໂມຈນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອວິສຍໍ ສຸກ຺ກໂມຈນໍ ວິນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ສງ຺ຆາທິເສສຕາ. ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕຸກາມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ປຣິວາສທານຕ຺ຖໍ, ມຊ຺ເຌ ຈ ມູລາຍປຏິກສ຺ສເນນ ວິນາ ວາ ສຫ ວາ ມານຕ຺ຕທານຕ຺ຖໍ, ອວສາເນ ອພ຺ຠານຕ຺ຖຎ຺ຈ ສງ຺ໂຆ ເອສິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ນາມ, ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ປທຠາຊເນ ‘‘ສງ຺ໂຆວ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສໍ ເທຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສຕິ, ມານຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ອພ຺ເຠຕິ, ນ ສມ຺ພຫຸລາ, ນ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’ຕິ. ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ອຘິວຈນໍ, ເຕນປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗). ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິວາສາທິກຖາ ສງ຺ຆາທິເສສາວສາເນ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໒໖. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມູລສິກ຺ຂາປທາຄຕໍ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິມິສ຺ສາ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຍາ ປຣູປກ຺ກເມນປິ ອາປຊ຺ຊນໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປເຣນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປກ຺ກມາເປຕ຺ວາຕິ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ວາ ຆຏ຺ຏນໍ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ.

໓໒໗. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອຸປກ຺ກມາມິ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈເຕຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ. ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທີສຸ ຕີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ. ສມຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ເຈເຕຕິ ອຸປກ຺ກມຕິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໒) ປທຠາຊເນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໒໘. ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ວາ ພຫິທ຺ຘາຣູເປ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣູເປ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອງ຺ຄຊາຕຆຏ຺ຏເນນ ວິນາຠາວໂຕ ອິມິນາ ອສງ຺ຄຍ຺ຫມານສ຺ສາປິ ອາກາເສ ກຏິກມ຺ປເນນ ສຸກ຺ກໂມຈເນ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ປຐມຄາຖາຍໍ ‘‘ວາຍາໂມ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອາກາເສ ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈິ…ເປ… ອສຸຈິ ນ ມຸຈ຺ຈິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ອາກາເສກຏິກມ຺ປນວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສງ຺ຄເຫຕຸມາຫ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອຸປກ຺ກມາມິ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຕໍ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ອາກາເສ ກມ຺ປເນນປີ’’ຕິ ອາຫ, ກຏິກມ຺ປເນນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຖມິທໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຈ? ອິມາຍ ກຖາຍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ອາກາເສ ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໖) ປາເຐ ‘‘ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນສຫຈຣສ຺ສ ‘‘ອາກາເສ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ສນ຺ນິຘານພເລນ ລພ຺ຠຕິ ອຕ຺ຖປ຺ປກຣຓສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘານາ ສທ຺ທານໍ ວິເສສຕ຺ຖທີປນໂຕ.

໓໒໙. ວຕ຺ຖິນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖິໍ, ມຸຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ວຕ຺ຖິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີຬາຍ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ຄາມທາຣໂກ ວິຍ ກີຬິຕຸກາມຕາຍ ມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖິໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ວຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຖິໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕາ ຄາມທາຣກາວິຍ ປສ຺ສາວມກໍສູ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໔). ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາເຍນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ສຸກ຺ເກ ມຸຕ຺ເຕ ໂມຈນາຘິປ຺ປາໂຍ ເຈເຕຕິ, ອຸປກ຺ກມຕິ, ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອງ຺ຄານໍ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ອຸຠຍສງ຺ຄຫຕ຺ຖມາຫ.

໓໓໐. ອຸປນິຊ຺ຌາຍນວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸປນິຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໖) ປາຬິຍໍ ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິສ຺ສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ປນ ອິຕ຺ຖີນນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕວເສນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕກຣຓເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຏສເຕນາປິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕໍ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຕໍ ວາ ໂຍນິມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈປິ ປຏສຕໍ ນິວຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຐຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອນິວຕ຺ຖານໍ ຄາມທາຣິການໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ປນ ກິເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໖). ປຸຣໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ.

໓໓໑. ເອເກນ…ເປ… ປສ຺ສໂຕ ເອກໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເອເກນ ປໂຍເຄນ ເອກໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອເນເກຫິ ປໂຍເຄຫິ ອເນການິ ທຸກ຺ກຏານີຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໖). ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸມ຺ມີລນນິມີລນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິວິຘາ ຕໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ຕເມວ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ລພ຺ຠຕິ.

໓໓໒. ອໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາ ເຠສຊ຺ຊກຣຓຕ຺ຖໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຊາເຕ ເຠສຊ຺ຊເລປໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕເນວ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສຸປິນນ຺ເຕນ ນໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໖໓) ນເຍນ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ ‘‘ອນຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ອິມສ຺ສ ປາຐສ຺ສ ປຸຣໂຕ ‘‘ເຈເຕຕິ ນ ອຸປກ຺ກມຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໒) ຈ ‘‘ນ ເຈເຕຕິ ນ ອຸປກ຺ກມຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໒) ຈ ວຈນໂຕ ຕໍ ສງ຺ຄເຫຕຸມາຫ ‘‘ອນຸປກ຺ກມໂຕປິ ຈ ມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາ’’ຕິ. ໂມຈນສ຺ສາທຣາເຄນ ປີຬິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ເອວຣູປໂມຈນສ຺ສາທຣາຄປີຬາປຸພ຺ພງ຺ຄມຈິຕ຺ເຕ ອສຕິປິ ເກວລໍ ກາມວິຕກ຺ກມຕ຺ເຕນ ອຸປຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕາທິສອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວຕ຺ຖູສຸ ຆຏ຺ຏນວເສນ ວາ ອາກາເສ ກຏິກມ຺ປນວເສນ ວາ ອຸປກ຺ກມໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິສຈິນ຺ຕາພເລນ ວາ ກາມວິຕກ຺ກພເລນ ວາ ສຸກ຺ເກ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຐວເສນ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸປິນນ຺ເຕນ ມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕສທ຺ທຕ຺ຖາຠາວໂຕ ສຸປິເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປິເນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ວາ ມາຕຸຄາເມຫິ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຸກ຺ເກ ມຸຕ຺ເຕປິ ອວິສຍຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໓) ອິມິນາ ປກາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸປິເນ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອສ຺ສາທເຈຕນາຍ ສຈສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຫຕິ, ນິຈ຺ຈເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນ ຫຕ຺ເຖນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກີຬາເປຕພ຺ພໍ. ກາສາວປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຣກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ປນ ຫຕ຺ຖປຸເຏນ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ອຸທກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑປາລິກາ ກິກີສກຸຓາ ວິຍ, ວາລປາລິກາ ຈມຣີ ວິຍ, ເອກເນຕ຺ຕປາລໂກ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຈ ກາຍຊີວິເຕປິ ອເປກ຺ຂໍ ປຫາຍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸກາເມນ ສິກ຺ຂາກາເມນ ນິພ຺ພານຄາມິນິປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸກາເມນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗) ວທໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍານຸກູລໍ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຎຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ຣານຸສາສນີ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓໓໓. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ອິຕ຺ຖິໍ, ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ, ນ ເປຕີ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ, ອນ຺ຕມໂສ ຕທຫຸຊາຕາປິ ທາຣິກາ, ປເຄວ ມຫຕ຺ຕຣີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໑) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທຫຸຊາຕກຸມາຣິກາຠາເວນປິ ຐິຕໍ ຊີວມານກມນຸສ຺ສມາຕຸຄາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ? ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ປາຣາ. ໒໘໑ ອາທໂຍ) ມຕິຕ຺ຖິຍາ ກາຍໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຈນໂຕ ປາຣິເສສໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ອາມສນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາ ເວຓິຄ຺ຄາຫໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄສ຺ສ ປຣາມສນ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖາທິອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄຜຸສນາທິນານປ຺ປກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປກາເຣນ ອາມສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສ຺ສ ສໍສຄ຺ເຄ ມິສ຺ສີຠາເວ ຣາໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ. ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆາທິເສສິໂກ, ກາຍສໍສຄ຺ຄສງ຺ຆາທິເສໂສ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໓໔. ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອິຕ຺ຖິຍາ ອນ຺ຕມໂສ ໂລມມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ໂລເມນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໗໔) ‘‘ໂລມຄຓນາຍ ສງ຺ຆາທິເສສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາມຕສ຺ສ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ໂກຏ຺ຐາສຄຓນາຍ ນ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິຄຓນາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາມຕສ຺ສ ຐິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆສນ຺ຕເກ ມຎ຺ຈປີເຐ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິນາ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິເຕ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ໂລມຄຓນາຍ ອຫຸຕ຺ວາ ຜຸຏ຺ຐໂລມານໍ ພຫຸຕ຺ເຕປິ ເອກສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ ເອກາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ, ພຫູສຸ ປໂຍເຄສຸ ປໂຍຄຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ.

໓໓໕. ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ຫຕ຺ຖາທິສຣີຣາວຍເວ ສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ໂນ. ເສວນເຈຕໂນ ວາຍມິຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາທິເສສຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສກຕ຺ເຖ ຕທ຺ຘິຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສິຕາ’’ຕິ ປນ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ, ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາ ວິຊ຺ຊມານຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຠາວສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຖິຕາ ອີປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ປຸຄ຺ຄເລ ສງ຺ຆາທິເສສີສທ຺ທປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຠາວປຈ຺ຈໂຍ ຕໍອຕ຺ຖວເສນ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາຫຸ ‘‘ຍສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສ ຫິ ຠາວາ ທພ຺ເພ ສທ຺ທສນ຺ນິເວໂສ, ຕທຠິຘາເນ ຕ຺ຕຕາທໂຍ’’ຕິ.

໓໓໖. ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫາໂຣ. ຕໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣີຣາວຍເວ. ‘‘ເອກາວາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຐມໍ ຄຫິຕຫຕ຺ຖສ຺ສ ອນປນີຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຫິຕຫຕ຺ຖໍ ປນ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ລພ຺ຠຕິ.

໓໓໗. ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສີສໂຕ ຍາວ ປາທໍ, ປາທໂຕ ຍາວ ສີສຎ຺ຈ ກາຍາ ຫຕ຺ຖໍ ອໂມເຈຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ເອກາວາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອໂມເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄຄຓນາຍ ອເນກາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ລພ຺ຠຕິ.

໓໓໘. ເອກໂຕ ຄຫິຕປຎ຺ຈງ຺ຄຸລີນໍ ຄຓນາຍ ສເຈ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ເອກສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຣີຣໍ ຣາຄຈິຕ຺ເຕນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກລາປໂກຏ຺ຐາສໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສາຠາວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກລາປໂກຏ຺ຐາສຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ອຠາວໂຕ ອິທມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ຫິ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສິຍາ’’ຕິ ອາຫ.

໓໔໐-໑. ອິຕ຺ຖິຍາ ວິມຕິສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຓ຺ຑກາທິສຎ຺ຎິໂນປິ ອຕ຺ຕໂນປິ ກາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສມ຺ພທ຺ຘໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ. ປຓ຺ຑເກ ປຓ຺ຑກສຎ຺ຎິໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ກາຍໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ. ຍກ຺ຂິເປຕີສຸ ຍກ຺ຂິເປຕິສຎ຺ຎິໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ຕາສໍ ກາຍໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຓ຺ຑກຄ຺ຄຫເຓນ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກປິ ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ເວມຕິກສ຺ສາປິ ປຓ຺ຑກາທິສຎ຺ຎິໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສມ຺ພທ຺ຘໍ ຜຸສໂຕ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ’’ຕິ ນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຕຖາ ໂຍຊນາຍໍ ປາຬິຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ.

‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຄຕນເຍ ສງ຺ຄຫິເຕປິ ເຕເນວ ນເຍນ ປຓ຺ຑເກ ວິມຕິອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາທິອຎ຺ຎມຕິປກ຺ເຂ ຈ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄເຕສຸ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎິວິມຕິປຓ຺ຑກາທິອຎ຺ຎມຕິປກ຺ເຂ ຈ ອິຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກາຍປຏິພທ຺ຘາມສນາທີສຸ ຈ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕສພ຺ພທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປລກ຺ຂິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໔໒. ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ປຏິພທ຺ເຘນ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາເຍນ ປຏິພທ຺ຘໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏານໍ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຈ-ສທ຺ເທນ ປນ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ອາມສຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໖) ປາຬິຍໍ ອາຄຕທຸກ຺ກຏານໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໔໓-໔. ນ ເກວລໍ ປທຠາຊນາຄຕອິຕ຺ຖິສຣີຣາທິກເມວ ອນາມາສໍ, ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ທາຣຸຘີຕລິກວຕ຺ຖຸອນຸໂລມໂຕ ໂປຕ຺ຖລິກາທິອິຕ຺ຖິຣູປກຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວາຣານຸໂລມໂຕ ອສຣີຣຏ຺ຐໍ ມາຕຸຄາເມຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕວຕ຺ຖາຠຣຓາທິຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄກ຺ຂນ຺ຘກາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຏ຺ຐກຖາຄຕໍ ອວເສສໍ ອນາມາສວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄເຫຕຸມາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖີນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

‘‘ອິຕ຺ຖີນໍ ອິຕ຺ຖິຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ (ປາຣາ. ໓໔), ສທ຺ຘານໍ ສທ຺ຘາປຣາຍນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ໂລກໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖີນໍ ທາຣຸໂລຫມຍາທິກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ມຕ຺ຕິກາຍ, ປິຏ຺ເຐນ ວາ ກຕໍ ມາຕຸຄາມຣູປໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມາຕຸຄາມຣູປໍ ເຍນ ເກນຈິ ທິນ຺ນໍ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ວິນາ ອວເສສໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຓສາຣຸປ຺ປປຣິກ຺ຂາຣໍ ກາຣາເປຕຸໍ, ອຜຸສິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ເພ ວາ ໂຍເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິວາສນປາຣຸປນທ຺ວຍມ຺ປິ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ມາຕຸຄາເມນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຐປິຕມ຺ປິ ອນາມາສເມວ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕິຓຈຸມ຺ພຏກໍ, ອງ຺ຄຸລິຍາ ປຓ຺ຓມຸທ຺ທິກໍ ອຸປາທາຍ ອລງ຺ກາຣເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວາລເກສວຏ຺ຏເກເສສຸ ປເວສນກທນ຺ຕສູຈິອາທິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖຊາຕຜລໍ ຂຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຸກ຺ເຂ ຐິຕໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ ປນສນາຬິເກຣາທິຜລຎ຺ຈ ມນຸສ຺ເສຫິ ຣາສິກຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຜລຎ຺ຈ ‘‘ມນຸສ຺ເສຫິ ຣາສິກເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາມາສນ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ອິມິນາວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຕິຕໍ ຜລໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຸຄ຺ຄາທິໍ ຕຕ຺ຖຊາຕກ’’ນ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓປທຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉໂຕ ວິຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມຸຄ຺ຄາທິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອປຣຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ.

ສພ຺ພານິ ຘຎ຺ຎານີຕິ ‘‘ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ກງ຺ຄຸ, ກຸທ຺ຣູສວຣກໂຄຘຸມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ. ເຂຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຕາ ສາລິສີເສ ຫຕ຺ເຖນ ອຜຸສນ຺ເຕນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມຄ຺ໂຄ ສມ຺ພາໂຘ ໂຫຕິ, ສຣີເຣ ຘຎ຺ຎໍ ຜຸສນ຺ເຕປິ ມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ນ ໂທໂສ. ວີຖິຍໍ, ເຄຫງ຺ຄເຓ ວາ ຘຎ຺ເຎສຸ ປສາຣິເຕສຸ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ເຈ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ‘‘ມຄ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ‘‘ອິມໍ ມຄ຺ຄໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກຸລເຄເຫ ຘຎ຺ຎມຕ຺ຖເກ ເຈ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາສນສາລາຍໍ ຘຎ຺ເຎ ວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ປີຐກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍ ຘຎ຺ຎມຕ຺ຖເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຕຕ຺ຖ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໔໕. ຘມນສງ຺ຂາທິໍ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄຕຸຣິຍມ຺ປິ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຘມນສງ຺ໂຂ ນາມ ສທ຺ທກຣຓສງ຺ໂຂ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວໍສສິງ຺ຄຕາຬາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຎ຺ຈງ຺ຄຕຸຣິຍນ຺ຕິ ອາຕຕໍ, ວິຕຕໍ, ອາຕຕວິຕຕໍ, ຆນໍ, ສຸສິຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຕຸຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຕຕໍ ນາມ ຈມ຺ມປຣິໂຍນທ຺ເຘສຸ ເຠຣິອາທີສຸ ເອກໂຕ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ໂອນທ຺ຘໍ ເອກຕລຕຸຣິຍໍ. ວິຕຕໍ ນາມ ອຸຠໂຕ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ໂອນທ຺ຘໍ ອຸຠຍຕລຕຸຣິຍໍ. ອາຕຕວິຕຕໍ ນາມ ອຸຠຍໂຕ ຈ ມຊ຺ຌໂຕ ຈ ສພ຺ພໂຕ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕໍ. ຆນໍ ສມ຺ມາທິ. ສມ຺ມນ຺ຕິ ຕາຬໍ, ຆຓ຺ຏາກິງ຺ກຓິອາທີນມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄໂຫ. ສຸສິຣນ຺ຕິ ວໍສາທິ.

ອິຘ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຠຣິໂປກ຺ຂຣຎ຺ຈ ເຠຣິຕລຈມ຺ມຎ຺ຈ ວີຓາ ຈ ວີຓາໂປກ຺ຂຣຈມ຺ມຎ຺ຈ ທຓ຺ໂຑ ຈ ອນາມາສໍ. ‘‘ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີສຸ ຐປິຕເຠຣິໂຍ ອຈາເລນ຺ເຕນ ອວເສສຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຈວຣຉຑ຺ຑນກາເລ ກຈວຣໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຸຣິຍຠຓ຺ເຑສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ທີຍມານໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣໍ ຄເຫຕຸໍ ອຘິວາເສຕພ຺ພໍ. ໂທຓິ ວາ ໂປກ຺ຂຣໍ ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖາຍ, ຈມ຺ມຎ຺ຈ ສຕ຺ຖໂກສກຣຓຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຣຕນານິ ຈ ສພ຺ພານີຕິ ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ວຸຕ຺ຕານິ ສພ຺ພານິ ຣຕນານິ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິທ຺ຘາ, ອວິທ຺ຘາ ວາ ສາມຸທ຺ທິກາທີ ສພ຺ພາປິ ມຸຕ຺ຕາ ອນາມາສາ. ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕມໂສ ຊາຕິຜລິກໍ ອຸປາທາຍ ນີລປີຕາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ມຓິ ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ອນາມາໂສ. ອາຫຕາກາເຣເນວ ຐິໂຕ ອວິທ຺ຘາໂຘໂຕ ມຓິ ປຕ຺ຕາທິ ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ປຈິຕ຺ວາ ກໂຕ ກາຈມຓິເຍເວໂກ ວຏ຺ຏຕິ. ເວຬຸຣິເຍ ຈ ມຓິສທິໂສເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຘມນສງ຺ໂຂ ‘‘ສພ຺ພໍ ຘມນສງ຺ຂາທິ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາຍ ຕຸຣິເຍສຸ ຄຫິໂຕ. ຣຕນຂຈິໂຕ ສງ຺ໂຂ ອນາມາໂສ. ປານີຍສງ຺ໂຂ ໂຘໂຕປິ ອໂຘໂຕປິ ອາມາໂສ. ອວເສສສງ຺ໂຂ ປນ ອຎ຺ຊນາທິເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖໍ, ປຕ຺ຕາທິຠຓ຺ຑມູລຠາເວນ ຈ ອຘິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸວຓ຺ເຓນ ເອກໂຕ ວິລິຍາເປຕ຺ວາ ກຕາ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາ ສິລາ ອນາມາສາ. ເສສາ ສິລາ ຂຸທ຺ທກນິສານາທິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປວາຬໍ ໂຘຕມໂຘຕຎ຺ຈ ວິທ຺ຘມວິທ຺ຘຎ຺ຈ ສພ຺ພຖາ ອນາມາສໍ, ນາປິ ອຘິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຬປຏິມາເຈຕິຍານິ ເຈວ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປເວເສຕພ຺ພອາຓິຍາ ມູເລ, ອຄ຺ເຄຈ ປເວເສຕພ຺ພໍ ປທຸມາທິອາກາເຣນ ກຕໍ ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ຜຸສິຕພ຺ພໍ.

ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຊຕໍ, ຊາຕຣູປຎ຺ຈ ກຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອກຕໍ ວາ, ສພ຺ພໂສ ອນາມາສໍ, ນ ຈ ສາທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ກຕໍ ປຏິມາທິກຎ຺ຈ ອາຣກູຏໂລຫຎ຺ຈ ອນາມາສນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ກຕາກຕສຸວຓ຺ຓຣຊຕານໍ ອສາທິຍິຕພ຺ພຕາຍ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຣາຊປຸຕ຺ເຕນ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຫຏໍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາເຈຕິຍໂປຕ຺ຖກາວຈ຺ຉາທກມຓິປທຸມວຏ຺ຏາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ສາທິຕພ຺ພເມວ, ນ ຈ ອາມສິຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ກຕໍ ເສນາສໂນປກຣຓໍ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຘມ຺ມມຓ຺ຑເປ ກຕມ຺ປິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂລຫິຕວຓ຺ໂຓ ມຓິ, ມສາຣຄລ຺ລມຓິ ຈ ສພ຺ພຖາ ອນາມາໂສ, ນ ຈ ອຘິວາເສຕພ຺ໂພຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໔໖. ສພ຺ພມາວຸຘຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ຂຄ຺ຄາທິ ສພ຺ພໍ ອາວຸໂຘປກຣຓໍ ປຕ຺ຕາທິກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣມູລຕ຺ຖາຍ ທີຍມານໍ ສຕ຺ຖວາຓິຊາຍ ອກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂຸຣາທິກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສງ຺ຄາມຠູມິຍໍ ມຄ຺ເຄ ປຕິຕຂຄ຺ຄາທິໍ ທິສ຺ວາ ປາສາເຓນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຂຸຣາທິກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານິ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທິກໍ ຜລໂຕ ທຓ຺ຑໍ ອປເນຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣກາຣາປນຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຊິຍາຕິ ຘນຸຄຸໂຓ. ຈ-ກາເຣນ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອວຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ກຸສໂຕມຣາທິໍ ປຣຫິໍ ໂສປກຣຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຘນຸທຓ຺ຑໂກຕິ ຊິຍາວິຣຫິໂຕ ຘນຸທຓ຺ຑໂກ. ອິທໍ ປຣຫິໍໂສປກຣຓຠຓ຺ຑາທິກໍ ວິຫາເຣ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐປິຕໍ ເຈ, ສາມິການໍ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ເຈ, ອຈາເລນ຺ເຕນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ຊາລຎ຺ຈາຕິ ມຈ຺ຉຊາລປກ຺ຂິຊາລາທິຊາລຎ຺ຈ. ຊາລໍ ທີຍມານໍ ຉຕ຺ຕເວຐນຕ຺ຖໍ, ອາສນເຈຕິຍາທິມຕ຺ຖເກ ພນ຺ຘນາທິປໂຍຊເນ ສຕິ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສຣວາຣຓໍ ນາມ ຜລກາທິກໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐສຣນິວາຣຓໍ ວິນາສໂນປໂຣຘກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖໍ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ທນ຺ຕກຏ຺ຐາຘາຣຜລກາທິ ຍທິຈ຺ຉິຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ມຸຏ຺ຐິໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໔໗. ເຈຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປຏິພິມ຺ພາທີ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລພ຺ຠຕິ. ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຣຊຕມຍຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຣກູຏກນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂລຫວິເສສມາຫ. ‘‘ອນາມາສ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຍໍ ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓໍ.

໓໔໘. ສພ຺ພໍ ວາທິຕມິຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອນຫິຕຸນ຺ຕິ ຈມ຺ມວຣຕ຺ຕຕນ຺ຕີຫິ ພນ຺ຘິຕຸໍ. ໂອນຫາເປຕຸນ຺ຕິ ຕເຖວ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຣາເປຕຸໍ. ວາທາເປຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ວາທາເປຕຸໍ. ວາເທຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາເທຕຸໍ. ວາທິຕນ຺ຕິ ວາທນີຍໍ ຍຖາ ‘‘ກຣຓີຍໍ ກາຣິຕ’’ນ຺ຕິ, ວາທນາຣຫໍ ຕຸຣິຍຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ໂອນຫນາທິກິຣິຍາຍ ກມ຺ມໍ.

໓໔໙. ອຸປຫາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ. ອິຕິ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເຕ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໕໐-໑. ຘຸຕ຺ຕິຍາ ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ວິປນ຺ນາຈາຣາຍ ໂລຬິຕ຺ຖິຍາ. ສຍໍ ຜຸສິຍມານສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປໂຍຄໍ ວິນາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຕນາວ ຜຸສິຍມານສ຺ສ. ກາເຍນ ອວາຍມິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສາ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສານຸຠວນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ອຈາເລຕ຺ວາ. ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານໂຕຕິ ຜສ຺ສໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ.

ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຜຸສເນ’’ຕິ ປາຐເສໂສ, ‘‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອິມໍ ຜຸສາມີ’’ຕິ ອເຈເຕຕ຺ວາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ‘‘ອິມິນາ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ ອຸປາເຍນ ເອຕິສ຺ສາ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຖາລກຕຏ຺ຏກປຓ຺ຓປຸຏເຠສຊ຺ຊາທິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິຍາ ຫຕ຺ເຖ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສນາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອສ຺ສຕິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອິມິນາວ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຣີເຣ ຜຸສນຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕິໍ ອນຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທປສາຣຓາທີສຸ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທາຣກາກາຣໍ ທາຣິກໍ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍິໂນ ຈາຕິ ‘‘ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ນ ຈ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ນ ຈ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ນ ຈ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ນ ຈ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໙) ວຸຕ຺ຕໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍວໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິເມສຸ ໂຍ ມາຕຸຄາເມນ ອາລິງ຺ຄນາທິປໂຍເຄນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຍມາໂນ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຕ຺ຖຈາເລນ, ມຸຏ຺ຐິອາທີຫິ ວາ ປຏິປຓາມນໍ, ປຫຣຓາທິກຎ຺ຈ ປໂຍຄໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ປຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອຕ຺ຕານມຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ປຫຣຓາກາຣາທິສພ຺ພປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ຜຸສິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ທຸຕິໂຍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາລິງ຺ຄິໂຕ ໂຈປນຣຫິຕໍ ມໍ ‘‘ອນຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຍເມວ ປລາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ‘‘ອໂຈປນເມວ ໂມກ຺ໂຂປາໂຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ຫຸຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ຕຕິໂຍ. ອຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕຸມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ທຸຕິໂຍ ວິຍ ຕາເສຕຸໍ ກາຍປ຺ປໂຍຄໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຄເຕ ປາເຕສ຺ສາມິ, ປຫຣິຕ຺ວາ ຕາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໕໒. ປຐເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປາຣາຊິເກນາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ, ກາຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິມ຺ຫິ ໂມເຈຕຸກາມຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓໕໓-໔. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາເທນາຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ຈ ສາ ວາຈາ ຈາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາ, ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ ເມຖຸນຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ວາຈາ, ຍຖາຫ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມ ວາຈາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄເມຖຸນຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ວາຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕), ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍ ອສ຺ສາໂທ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາໂທ, ຕຖາປວຕ຺ຕວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຣາໂຄ ອິຘ ສຫຈຣິເຍນ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຣາເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ‘‘ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານໂອຠາສນສ຺ສ ເຫຕຸ ທສ຺ສິໂຕ.

ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ໂຍຊນາ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນຕິ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ, ນ ເປຕີ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ, ວິຎ຺ຎູ ປຏິພລາ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສຣູປາຍ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຊານນ຺ຕິຍາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີວເສນ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ສາມິວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສຣູປສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓວເສນ ຈາຕິ ‘‘ວຓ຺ຓໍ ຠຓຕິ ນາມ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ໂຖເມຕິ ວຓ຺ເຓຕິ ປສໍສຕິ. ອວຓ຺ຓໍ ຠຓຕິ ນາມ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ຂຸໍເສຕິ ວມ຺ເຠຕິ ຄຣຫຕີ’’ຕິ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂຖມນຄຣຫຓວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເມຖຸນສ຺ສ ຍາຈນາທໂຍ ເມຖຸນຍາຈນາທໂຍ, ເຕຫິ ເມຖຸນຍາຈນາທີຫິ, ‘‘ຍາຈຕິປິ ອາຍາຈຕິປິ ປຸຈ຺ຉຕິປິ ປຏິປຸຈ຺ຉຕິປິ ອາຈິກ຺ຂຕິປິ ອນຸສາສຕິປິ ອກ຺ໂກສຕິປີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ອຸທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕເມຖຸນຍາຈນາທິວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ‘‘ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂອຠາສນາ ທສ຺ສິຕາ. ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ເທສຍນ຺ຕສ຺ສ, ປກາເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຎ຺ຎຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອຠາສນກິຣິຍາຍ ກມ຺ມມາຫ, ອິມິນາ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປກຣຓໂຕ ລພ຺ຠຕິ, ຍຖາທສ຺ສິຕປທຠາຊນາຄຕສຣູປໍ ວິຎ຺ຎຸໍ ປຏິພລໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປີຕິ ໂອຠາສເນ ອນ຺ຕິມປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວຈນສ຺ສາທຠາເວ ສຕິ ໂຍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄປຏິພທ຺ຘໍ ຄຸຓໂທສໍ ວາ ເມຖຸນຘມ຺ມຍາຈນາທິວເສນ ວາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຊານນ຺ຕິໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມສ຺ມິໍ ຄາຖາທ຺ວເຍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາເທນ ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ວິຎ຺ຎຸໍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວຓ຺ຓວເສນ ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຣຸກໍ ສິຍາຕິ ເອກໍ ວາກ຺ຍໍ, ຕຖາ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ອວຓ຺ຓວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ‘‘ເມຖຸນຍາຈນາທີຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ໂຍຊນາຍ ວາກ຺ຍທ຺ວຍນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາວເສນ ຕີຓິ ວາກ຺ຍານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມວາກ຺ເຍ ວຓ຺ຓວຈເນນ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຖມນາທິກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ໂຖມນຕ຺ຖໍ ວທໂຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ຕວ ວຈ຺ຈມຄ຺ໂຄ ຈ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ ຈ ອີທິໂສ ສຸໂຠ ສຸສຓ຺ຐາໂນ, ເຕນ ນາມ ອີທິເສນ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ‘‘ວຓ຺ເຓຕິ, ປສໍສຕີ’’ຕິ ປທທ຺ວຍຎ຺ຈ ‘‘ໂຖເມຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ.

ທຸຕິຍວາກ຺ເຍ ອວຓ຺ຓປທສງ຺ຄຫິຕໍ ຂຸໍສນາທິຕ຺ຕເຍ ຂຸໍສນໍ ນາມ ປໂຕໂທປເມຫິ ຜຣຸສວຈເນຫິ ຕຸທນໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຂຸໍເສຕີຕິ ວາຈາປໂຕເທນ ຆຏ຺ເຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໕). ປຕຸຊ຺ຊເຕເນນາຕິ ‘‘ປໂຕໂທ’’ຕິອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອສ຺ສາທໂຍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ວິຊ຺ຌນກປາຈນທຓ຺ໂຑ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວມ຺ຠນໍ ນາມ ອປສາທນໍ. ອປສາທນໍ ນາມ ຄຸຓໂຕ ປຣິຫາປນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ວມ຺ເຠຕີຕິ ອປສາເທຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໕). ຄຣຫາ ນາມ ໂທສາໂຣປນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຄຣຫຕີຕິ ໂທສໍ ເທຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໕). ອິມໍ ຂຸໍສນາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວຈນໍ ວກ຺ຂມາເນສຸ ‘‘ສິຂຣຓີສິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສີ’’ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ນ ອິຕຣສ຺ສ.

ຕຕິຍວາກ຺ເຍ ເມຖຸນຍາຈນາທິວຈເນຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ອາຍາຈນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ‘‘ຍາຈຕິ ນາມ ເທຫິ ເມ ອຣຫສິ ເມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໘໕) ນເຍນ ເອເກກໍ ປທໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ເມຖຸນຘມ຺ມປເທນ ສຫ ຆເຏຕ຺ວາ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ.

‘‘ກທາ ເຕ ມາຕາ ປສີທິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ປິຕາ ປສີທິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ເທວຕາໂຍ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກທາ ເຕ ສຸຂໂຓ ສຸລໂຍ ສຸມຸຫຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິອາຍາຈນປທນິທ຺ເທເສ ເອເກກໍ ປທໍ ຕຕ຺ເຖວ ໂອສາເນ ວຸຕ຺ເຕນ ‘‘ກທາ ເຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປເທນ ຆເຏຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທສິ, ກຖໍ ຊາຣສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສວຈເນສຸ ຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເມຖຸນຘມ຺ມປເທນ ຆເຏຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທສິ, ເອວໍ ຊາຣສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ປຏິປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສວຈເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເມຖຸນຘມ຺ມປເທນ ຆເຏຕ຺ວາ ວິເສເສຕ຺ວາ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖໍ ທທມານາ ສາມິກສ຺ສ ປິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໂຕ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ເທຫິ, ເອວໍ ເທນ຺ຕີ ສາມິກສ຺ສ ປິຍາ ຠວິສ຺ສຕິ ມນາປາ ຈາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິວຈເນ, ອນຸສາສນິວຈເນ ຈ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໕໕. ອກ຺ໂກສນິທ຺ເທສາຄເຕສຸ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາສິ ອໂລຫິຕາສິ ຘຸວໂລຫິຕາສິ ຘຸວໂຈຬາສິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີສິ ສິຂຣຓີສິ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາສິ ເວປຸຣິສິກາສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສີ’’ຕິ ເອກາທສສຸ ປເທສຸ ‘‘ສິຂຣຓີສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສີ’’ຕິ ປທຕ຺ຕຍໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອາປຕ຺ຕິກຣໍ, ອິມິນາ ປທຕ຺ຕເຍນ ສຫ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄເມຖຸນຘມ຺ມປທານິ ຕີຓິ ຈາຕິ ຉປ຺ປທານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອາປຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕາ ອິໂຕ ປຣານິ ອນິມິຕ຺ຕາທີນິ ອຏ຺ຐ ປທານິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສິ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ເທຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ມປເທນ ສຫ ຆເຏຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາເນວ ອາປຕ຺ຕິກຣານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ‘‘ເມຖຸນຍາຈນາທີຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ທສງ຺ຄຫິເຕສຸ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີສຸ ເອກາທສສຸ ອກ຺ໂກສປເທສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ເຕປິ ເກວລໍ ອາປຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕາ ຄຣຸຕຣໍ ປທຕ຺ຕຍໍ ວິສຸໍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຎາເປຕຸມາຫ ‘‘ສິຂຣຓີສີ’’ຕິອາທິ.

ສິຂຣຓີສີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສິຂຣຓີ ອສີ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ‘‘ອສີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຸ-ສທ຺ໂທ ເກວລຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິກຣໍ ໂຫຕີຕິ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ເກວເລນາປິ ອກ຺ໂກສວຈເນນາຕິ ໂຍຊນາ. ສິຂຣຓີສີຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕອາຓິມໍສາ ຠວສິ. ສມ຺ຠິນ຺ນາສີຕິ ມິສ຺ສີຠູຕວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄາ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສີຕິ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ເຕນ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ມຸຕ຺ຕກຣຓານິ. ສຸຓນ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິຎ຺ຎຸມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠຕິ, ອິມິນາ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຠາສິຕໍ ສຸຓນ຺ຕິຍາ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຊານນ຺ຕິຍາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕອກ຺ໂກສວຈເນນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕໖. ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ວາຈານໍ ຄຓນາຍ ຄຣຸກາ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ອິຕ຺ຖິ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ເອກວາຈາຍ ພຫູ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອິຕ຺ຖີນໍ ຄຓນາຍ ຄຣຸກາ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍປີ’’ຕິ ລພ຺ຠຕິ.

໓໕໗. ສາ ເຈ ນປ຺ປຏິຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍໍ ສຸຓນ຺ຕິໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓວເສນ ໂອຠາສຕິ, ສາ ເຈ ນ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠມານໍ ອາທາຍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາສິຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວຸຕ຺ຕສມນນ຺ຕຣເມວ ອຕ຺ຖວເສນ ສເຈ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາສິຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ອຸພ຺ຠຊາຓຸໍ, ອຘກ຺ຂກໍ ວາ ອາທິສ຺ສ ຠຓເນ ຈາປິ ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຠຓເນຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວຓ຺ຓາທິກຖເນ, ‘‘ຠຓໂຕ’’ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ, ຠຓນເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ອຍມນ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ‘‘ອສມ຺ພຸຘ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ວິຍ. ອຸພ຺ຠຊາຓຸນ຺ຕິ ຊາຓຸໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອກ຺ເຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂກໂຕ ເຫຏ຺ຐາ.

໓໕໘. ອຸພ຺ຠກ຺ຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂກໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໂຕ ອໂຘ. ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສຸພ຺ຠກ຺ຂໍ ວາ ຕຖາ, ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂນ຺ຕິ, ໂສ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວິຎ຺ຎຸມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ກາຍປຏິພທ຺ເຘ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄາ ສງ຺ຆາທິເສສກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ຘກ຺ຂກໍ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ອກ຺ຂກຎ຺ເຈວ ຊາຓຸມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອວຘິຠູຕໍ ກຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ? ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕເຍວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອກ຺ຂກໍ, ປນ ຊາຓຸມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ເອຕ຺ເຖວ ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໖).

໓໕໙. ປຓ຺ຑເກ ຍກ຺ຂິເປຕີສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ຕສ຺ສ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຠເວຕິ ອຘິກາຣວເສນ ອາຄຕປເທຫິ ສຫ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຓ຺ຑກາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍກ຺ຂິເປຕີນໍ ຄຫຓໍ.

໓໖໐. ອຸພ຺ຠກ຺ຂກ…ເປ… ອຍໍ ນໂຍຕິ ‘‘ປຓ຺ຑກາທີສູ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ‘‘ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ຕວເສນ ສພ຺ເພສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ.

໓໖໑. ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຠາສໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ມາຕຸຄາມານໍ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ ອຕ຺ຖກຖນໍ ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວາ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທິປທໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ວາ ມາຕຸຄາເມຫິ ສຫ ອຏ຺ຐກຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຠາສໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕາສໍ ສຸຓນ຺ຕີນໍ ສຊ຺ຌາຍນໍ ວາ ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວາ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ອິຕຣສ຺ສ ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວານຸສາສນິນ຺ຕິ ‘‘ອິທານິ ອນິມິຕ຺ຕາສິ…ເປ… ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສິ, ອປ຺ປມາທໍ ທານິ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ຍຖາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູປາ ນາໂຫສີ’’ຕິ ອນຸສາສນິໍ ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວາ.

໓໖໒. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນນ຺ຕິ ປິຕ຺ຕຸມ຺ມຕ຺ຕກຍກ຺ຂຸມ຺ມຕ຺ຕກວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕການຎ຺ຈ ອາທິ-ສທ຺ທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໗) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສມຸຏ຺ຐານາທໂຍ…ເປ… ຕຸລ຺ຍາວາ’’ຕິ. ເວທນາຍ ອທິນ຺ນາທາເນນ ອສມຕ຺ຕາ ‘‘ເວທເນຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາ ມຕາ’’ຕິ ອາຫ, ສຸໂຂເປກ຺ຂາເວທນາວເສນ ທ຺ວິຘາ ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓໖໓. ກາມປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ກາມິຕາ ປຕ຺ຖິຕາຕິ ກາມາ, ເມຖຸນຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາມາ ຈ ສາ ປາຣິຈຣິຍາ ຈາຕິ ກາມປາຣິຈຣິຍາ, ຕສ຺ສາ ກາມປາຣິຈຣິຍາຍາຕິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເມຖຸນຣາຄຈິຕ຺ເຕນ ອຠິປຕ຺ຖິຕປາຣິຈຣິຍາຍາຕິອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຓ຺ຓໍ ຠາສໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ ຠຄິນິ ປາຣິຈຣິຍານໍ ຍາ ມາທິສໍ ສີລວນ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ເອເຕນ ຘມ຺ເມນ ປຣິຈເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ປາຣິຈຣິຍາຍ ຄຸຓໍ ອານິສໍສໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠຓິຕກ຺ຂເຓເຍວ. ສາ ເຈ ຊານາຕີຕິ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຠາສິ, ສເຈ ສາ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ຊານາຕິ.

໓໖໔. ສາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ໂນ ຊານາຕິ ເຈ, ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍກ຺ຂິເປຕິເທວີສຸ ຊານນ຺ຕີສຸ, ປຓ຺ຑເກ ຈ ຊານນ຺ເຕ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເສເສຕິ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕວິສເຍ, ຍກ຺ຂິອາທີນໍ ອຊານນວິສເຍ ຈ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສໂຕ ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໖໕. ຈີວຣາທີຫີຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ. ວຕ຺ຖຸກາເມຫີຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ວຕ຺ຖູ ຈ ກາມິຕຕ຺ຕາ ກາມາຕິ ຈ ສງ຺ຂາເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ.

໓໖໖. ຣາໂຄ ເອວ ຣາຄຕາ. ‘‘ຣາຄິຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຣາໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຄີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຣາຄິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຠາໂສຕິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຄຸຓຠຓນໍ. ເຕນ ຣາເຄນາຕິ ກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາເຄນ. ຂເຓ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຓິຕກ຺ຂເຓ. ວິຊານນນ຺ຕິ ຍໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠຓຕິ, ຕາຍ ຕສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ວິຊານນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໖໗. ປຎ຺ຈງ຺ຄານີຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຕາ, ຕໍສຎ຺ຎິຕາ, ປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາຄິຕາ, ເຕນ ຣາເຄນ ໂອຠາສນໍ, ຂເຓ ຕສ຺ມິໍ ວິຊານນນ຺ຕິ ອິມານິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ, ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທສ຺ສ.

ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓໖໘. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິກິຣິຍາຕ຺ຕໂຍປາທານສາມຕ຺ຖິເຍນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິປາທນກໍ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ‘‘ຄຣຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ປທສາມຕ຺ຖິເຍນ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຕິວິເຘຫິ ສຫ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ເທສໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວີມໍສຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ເຈ, ຕສ຺ສ ຄຣຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກໍ ວາກ຺ຍໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາປິ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍຊນາຍປິ ເອກໍ ວາກ຺ຍໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ວາກ຺ຍທ຺ວຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ອິຘ ສນ຺ເທສກ຺ກມຎ຺ຈ ໂຍຊນາກ຺ກມຎ຺ຈ ຊານນຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ຕາວ ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຈ ຠຣິຍານຎ຺ຈ ປເຠໂທ ຈ ສຣູປຎ຺ຈ ວິຠາວີຍຕິ – ເຕສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທສວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ປທຠາຊເນ ‘‘ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສາຣກ຺ຂາ ສປຣິທຓ຺ຑາ’’ຕິ. ຠຣິຍາ ຈ ທສວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ປທຠາຊເນ ‘‘ທສ ຠຣິຍາໂຍ ຘນກ຺ກີຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ ໂຠຄວາສິນີ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ຘຊາຫຏາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໓). ອິມາສໍ ປເຠໂທ ຈ ສຣູປານິ ຈ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພານິ –

ປຸຣິເສຫິ ສຫ ຍຖາ ສໍວາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ມາຕຣາ ຣກ຺ຂິຕາ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ນາມ ມາຕາ ຣກ຺ຂຕິ ໂຄເປຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣຕິ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາທິໂຄຕ຺ເຕ ຊາຕາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ໂຄຕ຺ເຕ ຊາເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ນາມ ສໂຄຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເອກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ວາ ເອກຄຓປຣິຍາປນ຺ເນຫິ ວາ ຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ນາມ ສຫຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໐໔). ສາຣກ຺ຂາ ນາມ ‘‘ຄພ຺ເຠປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ ‘ມຍ຺ຫໍ ເອສາ’ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ມາລາຄຸຬປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສຣູປາ. ສປຣິທຓ຺ຑາ ນາມ ‘‘ເກຫິຈິ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ ‘ໂຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສຣູປາຕິ ອຍໍ ທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສຣູປສງ຺ເຂໂປ. ອິມາສຸ ທສສຸ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣປຸຣິສເສວາຍໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອິຕຣາສໍ ນ ໂຫຕິ. ອິມາ ທສປິ ປຎ຺ຈສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ອຄມນີຍາ.

ທສສຸ ຠຣິຍາສຸ ‘‘ຘນກ຺ກີຕາ ນາມ ຘເນນ ກິຓິຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຣິຍຠາວາຍ ອປ຺ປກໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ຘນກ຺ກີຕາ ນາມ. ‘‘ຉນ຺ທວາສິນີ ນາມ ປິໂຍ ປິຍໍ ວາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ສໍວສິເຕນ ປຸຣິເສນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ ນາມ. ‘‘ໂຠຄວາສິນີ ນາມ ໂຠຄໍ ທຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸທຸກ຺ຂລມຸສລາທິເຄໂຫປກຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຣິຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຊນປທິຕ຺ຖີ ໂຠຄວາສິນີ ນາມ. ‘‘ປຏວາສິນີ ນາມ ປຏໍ ທຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິວາສນມຕ຺ຕໍ ວາ ປາຣຸປນມຕ຺ຕໍ ວາ ລທ຺ຘາ ຠຣິຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທລິທ຺ທິຕ຺ຖີ ປຏວາສິນີ ນາມ. ໂອທປຕ຺ຕກິນີ ນາມ ‘‘ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ອຸທກໍ ວິຍ ສໍສຏ຺ຐາ ອເຠຊ຺ຊາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກປຕ຺ເຕ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຠຣິຍຠາວໍ ນີໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ ນາມ ຈຸມ຺ພຏໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີສໂຕ ຈຸມ຺ພຏໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ຠຣິຍຠາວມຸປນີຕາ ກຏ຺ຐຫາຣິກາທິອິຕ຺ຖີ ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ ນາມ. ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ນາມ ‘‘ທາສີ ເຈວ ໂຫຕິ ຠຣິຍາ ຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ວາສິຕາ ‘‘ຕສ຺ເສວ ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ນາມ ‘‘ກມ຺ມກາຣີ ເຈວ ໂຫຕິ ຠຣິຍາ ຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຘານິຕ຺ຖິນິຣເປກ຺ເຂນ ກຸຏຸມ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຠຣິຍຠາວໍ ນີຕາ ຠຣິຍາ ກຕກມ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຘຊາຫຏາ ນາມ ກຣມຣານີຕາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ມຫາເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣວິສຍໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຠຣິຍຠາວມຸປນີຕາ ອິຕ຺ຖີ ຘຊາຫຏາ ນາມ. ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ ນາມ ຕງ຺ຂຓິກາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຈິຣກາລໍ ສໍວາສຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕາ ອິຕ຺ຖີ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ ນາມາຕິ ອຍໍ ທສນ຺ນໍ ຠຣິຍານໍ ສຣູປສງ຺ເຂໂປ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາສຸ ທສສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທສນ຺ນໍ ຠຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣຏ຺ຐາເນ ຐປນຕ຺ຖມຘິປ຺ເປຕຠາວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ປຸຣິເສນ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠນ຺ເຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫິ ‘ໂຫຫິ ກິຣ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ຘນກ຺ກີຕາ’ຕິ’’ອາທິນາ ນເຍນ ທິນ຺ນສນ຺ເທສໍ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ສີສກມ຺ປນາທິວເສນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ສນ຺ເທສໍ ປຸຣິສສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໓໒໑) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປຸຣິສສ຺ສ ມາຕາປິຕຸອາທໂຍ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ. ວີມໍສຕີຕິ ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສາສນໍ ຕສ຺ສາເຍວ ເອກໍເສນ ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕຸອາທີນມຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາປິ ວີມໍສຕີຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວີມໍສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໓໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີມໍສາເປຕີຕິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ ຕຖາ ອາຫຏໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ຈ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ຈ ລຊ຺ຊາຍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາຍ ຈ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘາປິ ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໓໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕີຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິຕ຺ຖິຍາປິ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄຫິຕທຸຕິຍວາກ຺ເຍ ຈ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ເທສກ຺ກໂມ ປນ ‘‘ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕິ ‘ຄຈ຺ຉ ຠນ຺ເຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ພ຺ຣູຫິ ‘ໂຫມິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ຘນກ຺ກີຕາ’ຕິ’’ອາທິປາຬິນເຍນ (ປາຣາ. ໓໓໐) ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ວີມໍສາເປຕິ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ນາມໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ວາ ທສນ຺ນໍ ຠຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣຕ຺ຖາຍ ທີຍມານສນ຺ເທສກ຺ກໂມ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິຘາປິ ອິຕ຺ຖິຍາປິ ວາຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ‘‘ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາຍ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕິ ‘ຄຈ຺ຉ ຠນ຺ເຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ພ຺ຣູຫິ ‘ໂຫຕຸ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ຘນກ຺ກີຕາ’’ຕິອາທິປາຬິວເສນ (ປາຣາ. ໓໒໔) ອິຕ຺ຖິຍາ ມາຕຸປິຕຸອາທີນຎ຺ຈ ສນ຺ເທສກ຺ກໂມ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໓໗໐. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາ ສຎ຺ຈຣຓເຫຕຸ. ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣຓເຫຕຸ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພສງ຺ຆາທິເສສໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໑. ອຎ຺ຎໍ ວາຕິ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ. ‘‘ຠາສໂຕ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ. ‘‘ເປສິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ປຫາຍ ‘‘ຠາສຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປາຐເສໂສ ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂຍ ອຎ຺ຎໍ ຠາສຕິ ເຈ, ຕສ຺ສ ຠາສໂຕຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມາຕຣາ ຣກ຺ຂິຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ‘ຄຈ຺ຉ ພ຺ຣູຫີ’ຕິ ໂຍ ເປສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຠາສໂຕ ວິສງ຺ເກໂຕວາ’’ຕິ, ‘‘ມາຕຣາ…ເປ… ພ຺ຣູຫີ’ຕິ ເປສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຠາສໂຕ ວິສງ຺ເກໂຕວາ’’ຕິ ໂຍຊນາ ຍຸຕ຺ຕຕຣາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

໓໗໒. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາທີຫີຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນເມວ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານິ ຄຫິຕານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕຕິ ສຎ຺ຈຣເຓ. ສມາປນ຺ເນຕິ ຄເຕ ສຕິ. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິມາທິເສຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເສໂສ. ອາທິເສຕິ ກເຖຍ຺ຍ.

໓໗໓. ທ຺ວີຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ສມາປນ຺ເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວີມໍສຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໓໘) ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑກາທີສູຕິ ປຓ຺ຑກຍກ຺ຂິເປຕີສຸ. ຕີຫິປິ ອງ຺ເຄຫິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ສມາປນ຺ເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເອເກເນວາຕິ ເອເກເນວ ອງ຺ເຄນ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸ ສພ຺ພມາຕຸຄາເມສຸ ຈ ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປສິ ‘ຄຈ຺ຉ ຠນ຺ເຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອິຕ຺ຖິໍ ວີມໍສາ’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ ‘ກຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ’ຕິ. ສຸຕ຺ຕາ ຠນ຺ເຕຕິ…ເປ… ມຕາ ຠນ຺ເຕຕິ. ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠນ຺ເຕຕິ. ອນິຕ຺ຖີ ຠນ຺ເຕຕິ. ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ ຠນ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ. ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໑) ອາຄຕາສຸ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ.

໓໗໔. ອນາປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ເຈຕິຍາທີສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິສ຺ສາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ, ປຸຣິເສນ ຈ ອິຕ຺ຖິຍາ ທິນ຺ນສາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ຄິລານສ຺ສ ວາ ກຣຓີເຍນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໐) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໕. ຕຖາ ຕສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາຍ ຕສ຺ສາ. ນນາລໍວຈນີຍຕາຕິ ‘‘ມມາຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ນິຄ຺ຄຫປຄ຺ຄເຫ ວາ ນິຣາສງ຺ກໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນາຫຣຕີຕິ ອລໍວຈນີຍາ, ອສ຺ສາມິກາ, ສາ ຫິ ເກນຈິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ນິຣາສງ຺ເກນ ນິຄ຺ຄຫປຄ຺ຄຫວຈນໍ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ອລໍວຈນີຍາ ນ ຠວຕີຕິ ນາລໍວຈນີຍາ, ສສ຺ສາມິກາ, ສາ ຫິ ສາມິເກນ ຕຖາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ນາລໍວຈນີຍາ, ນາລໍວຈນີຍາ ນ ຠວຕີຕິ ນນາລໍວຈນີຍາ, ອລໍວຈນີຍປເທນ ວຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສາມິກາ ເອວ, ປຏິເສຘາ ທ຺ເວ ປກຕິມຕ຺ຖໍ ຄມຍນ຺ຕີຕິ, ນນາລໍວຈນີຍາຍ ຠາໂວ ນນາລໍວຈນີຍຕາ, ນິຣາສງ຺ເກນ ອວຈນີຍຕາ ອສ຺ສາມິກຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕວເສນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຈນີຍາ ນ ໂຫຕີຕິ ວາ ‘‘ອລໍວຈນີຍາ’’ຕິປິ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາທີນໍ ວສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຕາ ນນາລໍວຈນີຍຕາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ຈ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອາປຕ຺ຕິກາຣເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໖. ອິທໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ. ອຖ ວາ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ຈ ອຍໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກາຍໂຕ, ວາຈໂຕ, ກາຍວາຈໂຕ, ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ. ຕໂຕ ເອວ ອຈິຕ຺ຕກມຸທີຣິຕໍ. ມິສ຺ສກສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອຈິຕ຺ຕກໍ. ອວເສສຈິຕ຺ເຕສຸປິ ຍສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອສຕິ ອຈິຕ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອລໍວຈນິຍຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ໂສ, ‘‘ອລໍວຈນີຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ສນ຺ເທສໍ ເປເສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ອຊານໂຕ ອຈິຕ຺ຕກມຸທີຣິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໗໗. ສາສນນ຺ຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ສາສນໍ. ກາຍວິກາເຣນາຕິ ສີສກມ຺ປນາທິນາ ກາຍວິກາເຣນ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຕໍ ອຸປຄມ຺ມາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສາສນໍ ຍສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ, ປຸຣິສໍ ວາ ອຸປຄມ຺ມ. ວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ຕີເຣຕ຺ວາ. ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ກາຍໂຕ ສິຍາຕິ ວຈີເຠທໍ ວິນາ ປຏິຄ຺ຄຫຓາທີນໍ ກາເຍເນວ ກຕຕ຺ຕາ ກາຍສມຸຏ຺ຐານໂຕວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໘. ອິຕ຺ຖິຍາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ນິສິນ຺ໂນວາຕິ ປກຕິຍາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ນິສິນ຺ໂນ. ຕໍ ວຈນໍ. ຕຕ຺ເຖວາຄຕສ຺ເສວາຕິ ຍຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາສນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ຕເມວ ອາສນໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານເມວ ອາຄຕສ຺ສ ສນ຺ນິສິຕພ຺ພປຸຣິສສ຺ເສວ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາໂຣເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ປຸນ ‘‘ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ເຖວາຄຕາຍ ຕສ຺ສາ ເອວ ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສາສນໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ເຖວ ອາຄຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ເສວ ຎາຕມນນ຺ຕຣໍ ກາຍິກກິຣິຍໍ ວິນາ ວຈເນເນວ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາສນໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຕໍ ວຈນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ເຖວາຄຕສ຺ເສວ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປຸຣິສສນ຺ເທສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາທິວເສນາປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕຕ຺ເຖວາຄຕສ຺ສາຕິ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ສາສນວຈນມຕ຺ເຕເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ກິຈ຺ຈນ຺ຕເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຍທິຈ຺ຉາວເສນ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ວາ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕຕ຺ເຖວ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ປຸນ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈເນເນວ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໗໙. ‘‘ອລໍ…ເປ… ອຊານໂຕ’’ຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ, ກສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ວິສຸໍ ກາຣຓາຠາວໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນໍ ວິຘິນ຺ຕິ ສາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ອາໂຣຈນສງ຺ຂາຕໍ ວິຘານໍ. ອຣຫໂຕປີຕິ ຂີຓາສວສ຺ສປິ, ເສຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປເຄວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖນ ອປິ-ສທ຺ເທນ ໂຊຕິໂຕ.

໓໘໐. ຊານິຕ຺ວາຕິ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ອຸຠຍເມວ ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ຕຖາຕິ ກາຍວາຈໂຕ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຈິຕ຺ຕເກຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ. ເຕເຫວາຕິ ກາຍາທີຫິ ເຕຫິ ເອວ, ‘‘ຕີເຫວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓໘໑-໒. ສຍໍຍາຈິຕເກເຫວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸປກຣເຓຫີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ, ‘‘ປຸຣິສໍ ເທຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕນາວ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄຫິເຕຫິ ອຸປກຣເຓເຫວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາຈິກາ ນາມ ສຍໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຸຣິສມ຺ປິ ປຸຣິສຕ຺ຕກຣມ຺ປິ ໂຄຓມ຺ປິ ສກຏມ຺ປິ ວາສິມ຺ປິ ປຣສຸມ຺ປິ ກຸຐາຣິມ຺ປິ ກຸທາລມ຺ປິ ນິຂາທນມ຺ປີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອວ-ກາເຣນ ອຍາຈິຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນ ອສ຺ສາມິກນ຺ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ກຸຏິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກຸຏິ ນາມ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ວາ ໂຫຕິ ອວລິຕ຺ຕາ ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠູມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉທນານິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ສຸຘາຍ ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານາທິອເລໂປກາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ລິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕານາມກໍ ວາ ຕຖາ ພຫິ ລິຕ຺ຕຠາເວນ ອວລິຕ຺ຕານາມກໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕານາມກໍ ວາ ກຸຏິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປມາຓິກນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ, ທີຆໂສ ທ຺ວາທສວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ, ຕິຣິຍໍ ສຕ຺ຕນ຺ຕຣາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໘) ທີຆປຸຖຸລານໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓນ ອຕິເຣກຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕີຓິ ກິເລສມູລານິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກາລຕ຺ຕຍວຕ຺ຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຠຸວເນກປຏິສຣຓຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ອງ຺ຄຸລໍ ປມາຓມຊ຺ຌິມປຸຣິສສ຺ສ ອງ຺ຄຸລໂຕ ຕິວງ຺ຄຸລໍ ໂຫຕິ, ເອກາ ວິທຕ຺ຖິ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໍ ຣຕນໍ ຕີຓິ ຣຕນານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ນິຍມິຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ຈ ວຑ຺ຒກິຣຕເນນ ທິຍຑ຺ຒຣຕນປ຺ປມາຓາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙). ຕສ຺ມາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທ຺ວາທສ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ອຏ຺ຐາຣສ ຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ທີຆໂສ ທ຺ວາທສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາຕິ ພາຫິຣິເມນ ມາເນນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໙) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິມໍ ສຸຘາເລປໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຖຸສມຕ຺ຕິກປຣິຍນ຺ເຕນ ວາ ມຫາມຕ຺ຕິກປຣິຍນ຺ເຕນ ວາ ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ, ‘‘ຕິຣິຍໍ ສຕ຺ຕນ຺ຕຣາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມນ ມາເນນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໙) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມນ ປຸຖຸລໂຕ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລາຘິກທສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ກຸຏິຍາ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຐິຕປມາຓໂຕ ທີຆໂຕ ປຸຖຸລໂຕ ວາ ອຸຠໂຕ ວາ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕາຘິກາປິ ກຸຏິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປມາຓິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພຕິ ອຸທ຺ເທໂສ, ອຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສາ, ກຸຏິ, ຕໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ. ‘‘ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອສາ ວາສຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ກາຣຍມາເນນາຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປໂຍຊກກຕ຺ຕຸໂນ ຈ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຖາຕິ ເຕເນວ ປກາເຣນ, ເຍຫິ ອສ຺ສາມິກຕາທີຫິ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ເຕເຫວ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ. ອິມິນາ ອປ຺ປມາຓິກໍ ວິຍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ວິສຸໍເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຘານງ຺ຄນ຺ຕິ. ວສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸ, ຠູມິ, ສາ ອເທສິຕາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ, ກຸຏິ, ຕໍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຕນ ກຸຏິກາເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມຕລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສ຺ສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໂອໂລກນໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຍາຈິເຕນ ສງ຺ເຆນ ວາ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມເຕຫິ ພ຺ຍຕ຺ເຕຫິ ປຏິພເລຫິ ທ຺ວີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສາຣມ຺ຠຠາວໍ ວາ ອປຣິກ຺ກມນຠາວໍ ວາ ອຸຠຍເມວ ວາ ປສ຺ສນ຺ເຕຫິ ‘‘ມາຍິຘ ກຣີ’’ຕິ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອນາຣມ຺ຠໍ ເຈ ໂຫຕິ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣຈິເຕ ກຸຏິກາຣເກເນວ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສ຺ສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຍາຈິເຕ ວຸຑ຺ຒານຸມເຕນ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເທເສຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາທິຕກຸຏິວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຠາວາ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ, ເຕເນວ ອສ຺ສາມິກຕາທິປກາເຣນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກຸຏິກໍ ອຕ຺ຕນາ ຍາຈິເຕຫິ ອຸປກຣເຓຫິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ທ຺ເວ ສງ຺ຆາທິເສສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ວາ ອນຠິເນຍ຺ຍ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ, ປມາຓໍ ວາ ອຕິກ຺ກາເມຍ຺ຍ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໘) ຕຸລ຺ຍພລຕາສູຈເກນ ວາ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕອງ຺ຄທ຺ວຍສຫິຕຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ສງ຺ຆາທິເສສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆາທິເສສານ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໕) ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໔) ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໕) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທ຺ວີສຸ ອງ຺ເຄສຸ ເອກໍ ເຈ, ເອໂກວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ປນ ‘‘ສເຈ ເອກວິປນ຺ນາ ສາ, ຄຣຸກໍ ເອກກໍ ສິຍາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ.

ສາຣມ຺ຠາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣມ຺ຠ-ສທ຺ໂທ ໂສປທ຺ທວປຣິຍາໂຍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສາຣມ຺ຠໍ ອນາຣມ຺ຠນ຺ຕິ ສອຸປທ຺ທວໍ ອນຸປທ຺ທວ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙). ເອຕ຺ຖ ‘‘ເສຕໍ ຉາຄມາຣເຠຖ ຍຊມາໂນ’’ຕິ ປໂຍເຄ ວິຍ ອາ-ປຸພ຺ພສ຺ສ ຣຠສ຺ສ ຫິໍສຕ຺ເຖປິ ທິສ຺ສມານຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕຸສາຘໂນ ອາຣມ຺ຠ-ສທ຺ໂທ ຫິໍສການໍ ກິປິລ຺ລິກາທິສຕ຺ຕານໍ ວາຈໂກ ຠວຕີຕິ ຕໍສຫິຕຏ຺ຐານໍ ສາຣມ຺ຠໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ປທຠາຊເນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາຣມ຺ຠໍ ນາມ ກິປິລ຺ລິການໍ ວາ ອາສໂຍ ໂຫຕິ, ອຸປຈິການໍ ວາ, ອຸນ຺ທູຣານໍ ວາ, ອຫີນໍ ວາ, ວິຈ຺ຉິການໍ ວາ, ສຕປທີນໍ ວາ, ຫຕ຺ຖີນໍ ວາ, ອສ຺ສານໍ ວາ, ສີຫານໍ ວາ, ພ຺ຍຄ຺ຆານໍ ວາ…ເປ… ອາສໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໓).

ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຣິກ຺ກມນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສປຣິກ຺ກມນໍ ນາມ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຍຖາຍຸຕ຺ເຕນ ສກເຏນ ອນຸປຣິຄນ຺ຕຸໍ, ສມນ຺ຕາ ນິສ຺ເສຓິຍາ ອນຸປຣິຄນ຺ຕຸໍ, ເອຕໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໓) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິປຣິຍາຍໂຕ ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ອຸທກປາຕຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ຈກ຺ກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຈກ຺ກໍ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊິຍມານສ຺ສ ໂຄຍຸຕ຺ຕສກຏສ຺ສ ວາ ນິສ຺ເສຓິຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ຉາທຍມານານໍ ນິສ຺ເສຓິຍາ ວາ ປຣໂຕ ຄມິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສາຣມ຺ຠອປຣິກ຺ກມນສງ຺ຂາຕອງ຺ຄທ຺ວເຍນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເຈ, ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓິກໍ ສາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໕). ເອກໍ ເຈ, ເອກເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓິກໍ ສາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓິກໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໕) ເອຕໍ ຕຍມ຺ປິ ‘‘ສາຣມ຺ຠາທີສຸ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ປມາຓິກຕ຺ຕໍ ວາ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕໍ ວາ ວິປນ຺ນໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ເອກວິປນ຺ນາ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆາທິເສສາທິປທານມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓກຸຏິ.

໓໘໓. ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ເຕ ຍາຈນພຫຸລາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລາ ວິຫຣນ຺ຕິ ‘ປຸຣິສໍ ເທຖ ປຸຣິສຕ຺ຕກຣໍ ເທຖາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ (ປາຣາ. ໓໔໒) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ອາຄຕໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກມ຺ມສຫາຍຕ຺ຖາຍາຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກມ຺ເມ ສຫາຍຠາວາຍ, ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປຸຣິສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ‘ປຸຣິສໍ ເທຖາ’ຕິ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒). ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນາຕິ ສາມິການໍ ອາຍຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕມູລສ຺ສ ຉິນ຺ທນວເສນ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຕ຺ຕຠາວກຣຓວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໘໔. ອວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຊ຺ຊຣຫິຕໍ, ນິທ຺ໂທສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຄລຸທ຺ທກມຈ຺ຉພນ຺ຘກາທີນໍ ສກກມ຺ມໍ ວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ນາມ. ຕສ຺ມາ ມິຄລຸທ຺ທກາທໂຍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຖາ’’ຕິ, ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ກມ຺ມໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາເຍວ ຍາຈິຕພ຺ພໍ. ລຸທ຺ທເກ ວາ ອິຕເຣ ວາ ນິກ຺ກມ຺ເມ ອຍາຈິຕ຺ວາປິ ຍຖາຣຸຈິ ກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມຍາຈນາຍ ສພ຺ພຖາປິ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທີເປຕຸໍ ຕໍຕໍສິປ຺ປິເກ ຍາຈິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ປາສາທໍ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖກມ຺ເມ ຍາຈິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອໂນກາສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ທາຕພ຺ພໍ ມູລໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒ ອຕ຺ຖໂຕສມານໍ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສລານໍ ອຕ຺ຖໍ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ກປ຺ປິເຍນ ສາຣຸປ຺ເປນ ປໂຍເຄນ ຍາຈິຕພ຺ພໍ. ຍາຈິຕກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ເຖຫິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມມູລໍ ກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມກາຣເກ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທາເປຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຍາຈນາຍ ອນວຊ຺ຊຠາເວ ອຏ຺ຐກຖາຄຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ, ປທປູຣເຓ ວາ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນວຊ຺ຊເມວ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໓໘໕. ຎາຕກາທິເກຕິ ຎາຕກປວາຣິເຕ. ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ໂຄຓມາຍາຈມານສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕ ຕາວກາລິກໍ ວິນາ ເກວລໍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ໂຄຓໍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ. ເຕສຸປີຕິ ຎາຕກາທີສຸປິ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ເຊນ ໂຄຓມາຍາຈນສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕາວກາລິກນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຍາວ ກມ຺ມກຣຓກາລໍ, ຕາວ ນິຍເມຕ຺ວາ ຎາຕກອຎ຺ຎາຕກປວາຣິຕອປ຺ປວາຣິເຕ ສພ຺ເພປິ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຍາຈິຕ຺ວາ ວາ ອຍາຈິຕ຺ວາ ວາ ຄຫິໂຕ ເຈ, ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ສາມິການໍ ນິຍ຺ຍາເທຕພ຺ໂພ, ໂຄເຓ ວາ ນຏ຺ເຐ ວິສາເຓ ວາ ຠິນ຺ເນ ສາມິເກສຸ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ.

໓໘໖. ເທມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘ອາຣາມິການໍ ອາຈິກ຺ຂຖ ປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກຏວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສາປິ ໂຄຓວິນິຈ຺ຉເຍນ ສມານຕ຺ຕາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສກຏໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກເມວ ເທມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ນາມ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒).

໓໘໗. ກຸຐາຣາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິຂາທນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍໍ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ສກຏໍ ໂຄໂຓ ວິຍ ຕາວກາລິກໍ ອກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕ ນ ຍາຈິຕພ຺ພໍ, ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕ ນ ຍາຈິຕພ຺ພໍ, ຕາວກາລິກໍ ຍາຈິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ‘‘ສກຏໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິເສສວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈາຕິ ອຍໍ ນໂຍ ວາສິອາທີສຸ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເກນຈິ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ‘‘ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ອຣກ຺ຂິຕາໂຄປິຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍ ວລ຺ລິອາທິວິນິຈ຺ຉຍມ຺ປິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໂຄຓາທິກຎ຺ຈ ວກ຺ຂມານວລ຺ລິອາທິກຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕວິສຍຕ຺ຕໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ຫຣາເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ເກນຈິ ຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໓໘໘. ວລ຺ລິອາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຕ຺ຕມຸຎ຺ຊຕິຓມຕ຺ຕິກາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິນາ ເຄຫຈ຺ຉາທນຕິຓໍ ຕິຓໍ ນາມ. ຄຣຸຠຓ຺ຑປ຺ປໂຫນເກຕິ ‘‘ວລ຺ລິ ອຑ຺ຒພາຫຸມຕ຺ຕາປີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ຄຣຸຠຓ຺ຑປ຺ປໂຫນເກ. ປເຣສໍ ສນ຺ຕເກເຍວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ນ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖເກ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທີເປຕິ.

໓໘໙. ປຈ຺ຈເຍສູຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ. ເອວ-ກາເຣນ ຄິລານປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸຕ຺ຖປຈ຺ຈເຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ‘‘ອາຫຣ, ເທຫີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕປຈ຺ຈເຍ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ຍາຈນາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ສາວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເນວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອລພ຺ຠມານຠາເວນ ສມຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕີສຸ ອນນ຺ຕຣໍ ສຫນິທ຺ທິຏ຺ຐປຈ຺ຈຍຕ຺ຕຍໂຕ ຕຕິຍປຈ຺ຈເຍເຍວ ລພ຺ຠມານວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕິເຍ ປຣິກໂຖຠາສນິມິຕ຺ຕານິ ຈ ລພ຺ຠເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສິຏ຺ຐທ຺ວເຍ ປນ ປຣິກຖາທໂຍ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸຕ຺ຖປຈ຺ຈເຍປິ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ຈ-ກາເຣນ ປຣິກຖາທິຕ຺ຕຍໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ຕີສ຺ເວວາ’’ຕິ ເອວ-ກາເຣນ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ປຣິກໂຖຠາສນິມິຕ຺ຕກມ຺ມວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິກຖາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕຕິຍປຈ຺ຈເຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວິນາ ເສສຕ຺ຕຍໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸຣິມປຈ຺ຈຍທ຺ວເຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເສນາສນປຈ຺ຈເຍ ປຣິກຖາທິກນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຣຓາຣຫຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຸປາສການໍ ສຸຓນ຺ຕານໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ ໂອກາເສ ເອວຣູປໍ ເສນາສນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ວາ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປຣິກຖາ ນາມ. ‘‘ອຸປາສກາ ຕຸມ຺ເຫ ກຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປາສາເທ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ອຸປາສກາ ປາສາໂທ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ໂອຠາໂສ ນາມ. ອຸປາສເກສຸ ປສ຺ສມາເນສຸ ຠູມິຍໍ ຣຊ຺ຊຸໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຠູມິໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ກິມິທໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອາວາສໍ ກໂຣມ ອຸປາສກາ’’ຕິອາທິກາ ກຖາ ນິມິຕ຺ຕກຖາ ນາມ. ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຈ ອິມິນາ ນເຍນ ຍຖາຣຫໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພເມຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໙໐-໓. ອິທານິ ກຸຏິກາຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອເທສິເຕ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ນິເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປາສາເຓ ຆໍສິຕ຺ວາ ຕິຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ປາຈິຕ຺ຕິຍາ ສຫາຕິ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໙໐) ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ.

ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອິຕຣຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘປໂຍຄທຸກ຺ກຏຎ຺ຈາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ.

ຍາ ປນາຕິ ຍາ ກຸຏິ. ປຐເມ ທຸຕິເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປິຓ຺ເຑຫີ’’ຕິ ກຣຓພຫຸວຈນໍ ວິຠຕ຺ຕິວຈນວິປຣິຓາມວເສນ ‘‘ປິຓ຺ເຑ’’ຕິ ຠຸມ຺ເມກວຈນນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ‘‘ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໔. ‘‘ສເຈ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ວິປ຺ປກຕນ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘມນິຏ຺ຐິຕໍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພສງ຺ຆາທິເສສາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຸພ຺ພປໂຍຄມຕ຺ເຕນ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏານິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ເທເສຕພ຺ພານິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາກຑ຺ຒຕິ, ເຕນ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາປນ຺ນານໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏານໍ ເທເສຕພ຺ພຕາ ຈ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ຕໍ ກຸຏິນ຺ຕິ ຕໍ ວິປ຺ປກຕກຸຏິໍ.

໓໙໕. ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນສາລາທິໍ. ຕຖາຕິ ອນາປຕ຺ຕິມາຫ.

໓໙໖. ‘‘ກໂຣໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກາຣາປຍໂຕ’’ຕິປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຸຠເຍນາປິ ‘‘ກ຺ຣິຍໂຕ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ.

໓໙໗. ຕນ຺ຕິ ‘‘ອປ຺ປມາຓິກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ‘‘ກ຺ຣິຍາກ຺ຣິຍໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ກຸຏິຍາ ກຣຓຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອກຣຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ.

໓໙໘. ວຕ຺ຖຸໍ ອເທເສຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ‘‘ເຕນ ວິຫາຣກາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໓໖໗) ປທຠາຊເນ ອາຄຕນເຍນ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມຕລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ມຫລ຺ລກໍ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສສ຺ສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໂອໂລກນໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ເຘ ວຸຑ຺ເຒ ວາ ຠິກ຺ຂູ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມເຕ ວາ ຠິກ຺ຂູ ເນຕ຺ວາ ກຕປຣິກມ຺ມໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໂອໂລກເນ ວິຍ ຄຕຠິກ຺ຂູຫິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສາຣມ຺ຠາທິຠາວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນາຣມ຺ຠສປຣິກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣຈິເຕ ປຸນ ເຕນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ມຫລ຺ລກໍ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສສ຺ສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸເທສນໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຫ ສາຣມ຺ຠາທິ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມຫລ຺ລກນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສາມິກຠາເວນ ສຎ຺ຎາຈິກກຸຏິໂຕ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຫລ຺ລໂກ. ຍສ຺ມາ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກເມນາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ປມາຓມຫນ຺ຕຕາຍປິ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໖໖) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຫນ຺ຕຠາເວນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫາຣນ຺ຕິ ‘‘ວິຫາໂຣ ນາມ ອຸລ຺ລິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ອວລິຕ຺ໂຕ ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໗໑) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ເສນາສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫຣນ຺ຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິສຣູປໍ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕໍ ວິຫາຣໍ ໂຍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ກເຣຍ຺ຍ ວາ ກາຣາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຕ຺ຕວາສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາສໍ ປຏິຈ຺ຈ, ອິມິນາ ປຣສ຺ສ ວາສຕ຺ຖາຍ ກໂຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຄຣຸກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອກາຣາປເນນ ‘‘ເອໂກວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ຕຍໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປມາຓາ…ເປ… ສງ຺ຆາທິເສສຕາ’’ຕິ (ວິ. ວິ. ໓໙໙ ອາທໂຍ).

໓໙໙. ກ຺ຣິຍາສມຸຏ຺ຐານາຠາວນ຺ຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກເມປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອິຘ ອຠາໂວ ຎາຕພ຺ໂພ. ກ຺ຣິຍ…ເປ… ລກ຺ຂເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ.

໔໐໑-໓. ເຕສູຕິ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູປານິ ເອກູນວີສຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຏິນິຍຕາ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕທນຸໂລມາຍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຫ ປຎ຺ຈ ປາຣາຊິເກ ວິນາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູປາ ເສສາ ເອກູນວີສຕິ ປາຣາຊິກາ.

ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ປທຠາຊເນ ‘‘ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໖) ວຸຕ຺ຕນຍສ຺ສ ອິຘ ‘‘ເອກູນວີສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປທຠາຊນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາຄຕມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ພຸທ຺ຘານຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິປວຕ຺ຕການໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິໂຍ ສພ຺ພປາຣາຊິການໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໕) ວຸຕ຺ຕອນຸທ຺ຘໍສນສ຺ສ ເອກນ຺ຕສາຘນຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຏິນິຍຕສານຸໂລມປາຣາຊິກປຎ຺ຈກໍ ວິນາ ອວເສສໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິ, ເຕເນວ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ຄຓ຺ຐິປທວິວຣເຓ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ເອວ ອາຄເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາປິ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໔) ປາເຐ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິເມສໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຕໍ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ເອກູນວີສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍານີ’’ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ.

ອຎ຺ຎຕເຣນ ອມູລເກນາຕິ ໂຍຊນາ. ອມູລເກນາຕິ ໂຈທກສ຺ສ ທສ຺ສນາທີຫິ ໂຈທນາມູເລຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອມູລກໍ, ປາຣາຊິກໍ, ເຕນ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍໍ ປາຣາຊິກໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ ນ ປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນສວນປຣິສງ຺ກາສງ຺ຂາຕານໍ ມູລານໍ ອຠາເວນ ອມູລກໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖). ເອຕ຺ຖ ຈ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ. ປກຕິໂສເຕນ ວາ ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາ ສຸຕໍ ສຸຕໍ ນາມ. ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິສງ຺ກິຕໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ຕໍ ຕິວິຘໍ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕປຣິສງ຺ກິຕວເສນ.

ຕຕ຺ຖ ຕາທິເສ ກມ຺ມນິເຍ ໂອກາເສ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎຖິຍໍ ປໂຍຄໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວີຕິກ຺ກມນໍ ນຸ ໂຂຍມກາສີ’’ຕິ ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ກຸຏ຺ຏຕິໂຣຫິເຕ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸປຸຣິສສ຺ສ ສພ຺ຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ວີຕິກ຺ກມນໍ ນຸ ໂຂຍມກາສີ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫຓໍ ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ວິຫາຣປຣິຍນ຺ເຕ ຕຣຸຓມາຕຸຄາມປຸຣິສານໍ ທິວສໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓປຸປ຺ຜານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ມໍສສຸຣຄນ຺ຘຎ຺ຈ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕິຍປູຊິຕມາລາຄນ຺ຘສ຺ສ ປີຕາຣິຏ຺ຐສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ກິຣິຍມານສໍສໂຍ ມຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ເອວຣູປສ຺ສ ທິຏ຺ຐສຸຕປຣິສງ຺ກິຕມູລກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຈເທຕີຕິ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິອາທິວຈເນນ ສຍໍ ໂຈເທຕິ. ໂຈທາປນໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ. ຈາວນເຈຕໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ນໍ ອິມມ຺ຫາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປຣໍ ສາສນາ ຈາເວຕຸກາເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ສຸທ຺ຘໍ ວາ ອສຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ໂຈເທຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕໂຈທນາກິຣິຍາຍ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ, ປາຣາຊິກມນາປນ຺ນໍ ວາ ອາປນ຺ນໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຕິ ມາຕິກາຄຕຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂທໂສ ອປ຺ປຕີໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ໂທສເລເສນ ສຍໍ ທູສິໂຕ, ປຣຎ຺ຈ ທູເສນ຺ໂຕ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ອປຄໂຕ ໂຍ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວກ຺ຂມາເນນ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ກເຕ ໂອກາສມ຺ຫີ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ໂອກາສໍ ‘‘ກາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໙) ປາຐໂຕ ອນ຺ໂຕນີຕເຫຕ຺ວຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ກເຕ’’ຕິ ‘‘ກາຣິເຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ ໂຫຕິ, ‘‘ໂອກາສໍ ເມ ກໂຣຫິ, ອຫໍ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ໂອກາເສ ກາຣາປິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອກເຕ ໂອກາເສ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕເຍວຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ສຫາຕິ ໂອກາສສ຺ສ ອກາຣາປິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ.

໔໐໔-໕. ໂກຓ຺ໂຐສີຕິ ຘຸຕ຺ໂຕສິ. ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກສີຕິ ກາລີເທວີວຕນິຍຸຕ຺ໂຕສິ. ກາລີເທວີ ກິຣ ສິຣິເທວິຍາ ເຊຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ວຕຘໂຣ ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ວຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ໂຕ ສກລສຣີເຣ ມສິໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ກາກປຕ຺ຕານິ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາ ກາລີເທວິໍ ຜລເກ ລິຂາເປຕ຺ວາ ຕໍ ກາຊໂກຏິຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກາທິອສຸຈິສນ຺ນິຈິຕໂອລິຄລ຺ລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລສິ ນິສ຺ສີໂລສິ ສີລວິຣຫິໂຕສີ’’ຕິ ໂຖເມນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ.

ທຸສ຺ສີລຕ຺ຕາ ເອວ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ປາປຘມ຺ໂມ ລາມກສຠາໂວສິ. ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິ. ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ຣາຄາທິກິເລສານຸສ຺ສວເນນ ຕິນ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຸໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຄຣຸກໍ ນິທ຺ທິເສຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກໂຕກາສມ຺ຫີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕເຖວ ອກໂຕກາເສ, ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ສຫາ’’ຕິ ຈ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອວມຸຕ຺ຕຣຕ຺ຣາປິ.

໔໐໖. ສມ຺ມຸຂາຕິ ຈຸທິຕກສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ, ອວິທູເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍາຕິ ມຸຕ຺ຕປາຓາທິວເສນ. ຕໍ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ກຖິຕໍ. ປໂຣຕິ ຍໍ ໂຈເທສິ, ໂສ ຈຸທິຕໂກ ປໂຣ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ໂຈທກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

໔໐໗. ສມ຺ມຸເຂ ຐຕ຺ວາຕິ ຈຸທິຕກສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ຐຕ຺ວາ. ‘‘ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມຠາວໂຕ ປໂຣຕິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄນ຺ຕວເສນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອວມຸຕ຺ຕຣຕ຺ຣ. ເກນຈີຕິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ປຸຄ຺ຄເລນ. ຕສ຺ສ ໂຈທກສ຺ສ. ‘‘ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຸນ ວຈນໍ ນິຍມຕ຺ຖໍ.

໔໐໘. ໂສປີຕິ ອຸຄ຺ຄຫາປິຕຕ຺ຕາ ໂຈທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິຕໂຣ ປໂຍຊ຺ຊກປຸຄ຺ຄໂລປິ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປີຕິ ປໂຍຊກປໂຍຊ຺ຊການໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ.

໔໐໙. ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສນ຺ເທສໍ ວາ ຫຣນ຺ໂຕ ທູໂຕ ນາມ, ໂສ ‘‘ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິສຸໍ ອວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ‘‘ທຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ນິສ຺ສຏ຺ຐທູຕມາຫ. ປຓ຺ຓໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ວທາ’’ຕິ ສາສນຎ຺ຈ ອທຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ໂຈເທຫີ’’ຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທຕ຺ວາ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ອິຘ ‘‘ນິສ຺ສຏ຺ຐທູໂຕ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ‘‘ທູຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຈເທຕຸໍ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ, ຕມນຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ທູໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ອປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ເຖ ໂຈທນໍ ລິຂິຕ຺ວາ ທິນ຺ນປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສາສນນ຺ຕິ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ວາ ເປສິຍມານໍ ສາສນໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ຕຍມ຺ປິ ທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຣາປນໂຕ ‘‘ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຣ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ໂອກາສກາຣາປນໍ ນຕ຺ຖິ.

໔໑໐. ຕຖາຕິ ຍຖາ ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ສມ຺ມຸຂາ ໂອກາເສ ກາຣິເຕ, ອກາຣິເຕ ຈ, ຕຖາ ອມູລເກຫິ ສງ຺ຆາທິເສເສຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມຸຂາ ປເຣ’’ຕິ ຠຸມ຺ມວເສນ ອຘິກເຕນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ໂຈເທຕິ ໂຈທາເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕີຕິ ໂອກາເສ ກາຣິເຕ ເກວລາ, ອກາຣິເຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສຫາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມຸຂາ ເສສາປຕ຺ຕີຫິ ປເຣ ວຸຕ຺ເຕ ຈາວນສຎ຺ຎິໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ໂອກາສາກາຣາປເນນປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕິ.

໔໑໑. ອກ຺ໂກສນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ຂຸໍສນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ. ອກໂຕກາສນ຺ຕິ ອກາຣິໂຕກາສໍ, ‘‘ປຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕນາຕິ ໂຈທເກນ, ‘‘ສຍໍ ອກາຣິໂຕກາສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຫ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນາຕິ ‘‘ໂອມສວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໔) ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສຫ. ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ ອິທໍ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ‘‘ອສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິປຣິຍາຍໂຕ ລພ຺ຠຕິ, ຈ-ກາເຣນ ກາຣິໂຕກາສປກ຺ເຂ ທຸກ຺ກເຏນ ປາຈິຕ຺ຕິຍສມ຺ພນ຺ຘີ.

໔໑໒. ອສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອກ຺ໂກສນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອກໂຕກາສມຕ຺ຕນາ’’ຕິ ນານຸວຕ຺ຕຕິ. ສຕ຺ຕຫິ ອາປຕ຺ຕີຫີຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕສງ຺ຂາເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ເຍນ ເກນຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນີຍາທິສຕ຺ຕວິຘໍ ກມ຺ມໍ.

໔໑໓. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສ ອສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙໐) ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຎ຺ຈງ຺ຄສໍຍຸຕນ຺ຕິ ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍູປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາ ໂຈທນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໑໕. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ, ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕປ຺ປຏິປາທນີຍາ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕິສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕຕິ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຆຈິຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສຫິຕຕ຺ຕາ ສຈິຕ຺ຕກໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ໂທມນສ຺ສເວທນາຍ ວເສນ ທຸກ຺ຂເວທນໍ.

ທຸຏ຺ຐໂທສກຖາວຓ຺ຓນາ.

໔໑໖. ເລສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ລິສ຺ສຕິ ສິລິສ຺ສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວ ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ເລໂສ, ຊາຕິອາທີນໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໙໑) ອຏ຺ຐກຖາຍ ທສ຺ສິຕນິພ຺ພຈເນສຸ ‘‘ເລໂສ ນາມ ທສ ເລສາ ຊາຕິເລໂສ ນາມເລໂສ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙໔) ນເຍນ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕາທີສຸ ທສສຸ ເລເສສຸ ອຎ຺ຎຕຣເລສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.