ປາຣາຊິກກຖາ

ປຐມປາຣາຊິກກຖາວຓ຺ຓນາ

໖. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມາທິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຕິວິເຘ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິວິເຘ’’ຕິອາທິນາ ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕິວິເຘຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວມຸຂມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ຕິປ຺ປກາເຣ ມຄ຺ເຄຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຄ຺ເຄຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວານໍ ນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣຕາຍ, ອນ຺ນປານປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທີນໍ ປເວສນນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣຕາຍ ຈ ມຄ຺ຄໂວຫາຣຄເຕ ສຣີຣປ຺ປເທເສ, ອລ຺ໂລກາເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ມຄ຺ເຄສຸ ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕີສຸ ເສວນເຈຕໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ‘‘ຕິວິເຘ’’ຕິ ປກາຣວາຈິວິຘສທ຺ໂທປາທາເນນ ສຊາຕິສງ຺ຄຫວເສນ ຕີຫິ ຣາສີຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປເຠທວເສນ ຕິໍສວິໂຘ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ເສຍ຺ຍຖິທໍ? ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕມຸຂາທິມຄ຺ຄານໍ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໖) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສິຕມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ນວ ມຄ຺ຄາ, ຕເຖວ ທສ຺ສິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ ວເສນ ນວ ມຄ຺ຄາ, ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ປຓ຺ຑການໍ ມຸຂມຄ຺ຄວຈ຺ຈມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາຕິ ຉ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ປຸຣິສານນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິໍສວິໂຘ ໂຫຕິ.

ເສວນເຈຕໂນຕິ ເສວເນ ເມຖຸນປໂຍເຄ ເຈຕນາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ເມຖຸນຣາຄູປສໍຫິຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລ຺ໂລກາເສຕິ ຕິໍສມຄ຺ຄານມຎ຺ຎຕເຣ ມຄ຺ເຄ ປກຕິວາເຕນ ອສໍຜຸຏ຺ເຐ ອລ຺ລປເທເສ, ອິມິນາ ພາຫິຣໍ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ວິເສສນສ຺ສ ວິເສສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ‘‘ສສິກ຺ໂຂ ໂສ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເສວນເຈຕໂນ ສສິກ຺ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອງ຺ເຄ ສຣີເຣ ຊາຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄຊາຕໍ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ອວເສສສຣີຣາວຍວານໍ ຕຖາຠາເວ ຣຸຬ຺ຫິວເສນ ຕເທວ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕກາຍິກກິຣິຍໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕ. ປຣາຊິໂຕຕິ ທຸລ຺ລຠາຍ ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘພ຺ພໂຕ ທຸລ຺ລຠາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂໂຕ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ກິເລສສປຕ຺ເຕຫິ ປຣາຊຍມາປາທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ສສິກ຺ໂຂ ເສວນເຈຕໂນ ຕິວິເຘ ມຄ຺ເຄ ອລ຺ໂລກາເສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເວເສນ຺ໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ, ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔) –

ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໗. ເອວໍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລກໍ ປາຣາຊິກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ (ປາຣາ. ໕໘) ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີເທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ປໂຣປກ຺ກມມູລກໍ ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປເວສນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປເວສນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ຕາທິມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິອາທີນມຎ຺ຎຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄານມຎ຺ຎຕຣໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາ ປວິສຕິ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທາປເນ ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ມຄ຺ຄປ຺ປເວສນມາຫ. ປເວສນໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ສສິກ຺ໂຂ ໂສຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ ອຘິວາເສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໘) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ອຄ຺ຄໂຕ ຍາວ ມູລໍ ປເວເສນ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາທຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ສາສນໂຕ ຈຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທີສຸ ປເທສຸປິ ເອວເມວ ໂຍຊນາ.

ປວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປວິຏ຺ຐກ຺ຂໂຓ. ‘‘ປວິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕາຍ ຕາຍ ກິຣິຍາຍ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ຂໂຓ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ຐິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມເຍ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ພ຺ຍາປາຣຣຫິຕໍ ກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມໂຍປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕເນວ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ຍາວ ອຸທ຺ຘຣຓາຣມ຺ໂຠ, ຕາວ ສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ຐິຕກາໂລປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຸທ຺ຘຣຓນ຺ຕິ ນີຫຣຓກາໂລ.

ວາຕິ ວິກປ຺ເປ, ອປີຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ໂສ ວາ-ສທ຺ເທນ ວິກປ຺ປິຕານໍ ປກ຺ຂານໍ ຕຸລ຺ຍພລຕໍ ໂຊເຕຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິປິ ‘‘ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໘) ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ລພ຺ຠມານໍ ປເວສນາທິເອກກ຺ຂຓມ຺ປິ ສາທິຍນປຈ຺ຈຍາ ອາປຊ຺ຊມານໍ ປາຣາຊິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ສສິກ຺ໂຂຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສສິກ຺ໂຂ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕສິກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທິຍນ຺ໂຕຕິ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ຐເປຕ຺ວາ ກິຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມນໍ ວິນາ. ຈຸໂຕຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ກຕມິທໍ, ນ ມຍາ’’ຕິ ເລເສນ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ສາທິຍນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ສາສນໂຕ ຈຸໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສສິກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ‘‘ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔) ສິກ຺ຂາປທປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໔໕), ຕທຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ວິຠຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຈິຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກາລປໂຍຄປຸຄ຺ຄລວິຊານນວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕເນວ ຫິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ທວາ ວາ ຣວາ ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ຕຖາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສິກ຺ຂໍ, ວິນຍໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸທ຺ເທສໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ, ອາຈຣິຍໍ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ອນ຺ເຕວາສິກໍ, ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ, ສມານາຈຣິຍກໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ, ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫິ, ອຸປາສໂກ, ອາຣາມິໂກ, ສາມເຓໂຣ, ຕິຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກ, ອສ຺ສມໂຓ, ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄິຫິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ພາວີສຕິຍາ ເຂຕ຺ຕປທານໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສເວວຈນສ຺ສ ວເສນ ເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວທໂຕ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໍ, ຍານິ ຈ ‘‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນ, ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຂ຺ຍາຕວເສນ ກາລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອລໍ ເມ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ເຕສໍເຍວ ສເວວຈນານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍໍ ນູນາຫໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວາຕິອາທີນິ ອຕີຕານາຄຕປຣິກປ຺ປວຈນານິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ເຈວ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປໂຍໂຄ ປນ ທຸວິໂຘ ກາຍິໂກ ຈ ວາຈສິໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈສິກປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອກ຺ຂຣລິຂນໍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິທສ຺ສນໍ ວາ ກາຍປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວາຈສິກປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸວິໂຘ ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ ຈ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຈນໍ ຣຸຫຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ວິຊານນມ຺ປິ ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ, ເຍສໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ອິເມສໍ ວາ ອາໂຣເຈມີ’’ຕິ ວທຕິ. ສເຈ ເຕ ຍຖາ ປກຕິຍາ ໂລເກ ມນຸສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສມເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວຈນານນ຺ຕຣເມວ ຕສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍຕີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສເຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ວິຊານນວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ໂຍ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ທວາຍປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ເຕນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ.

ອິຕິ ອິເມສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຈິຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕສິກ຺ໂຂ ‘‘ສສິກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໘-໑໐. ‘‘ອິທານິ ສນ຺ຖເຕນ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ຆຏ຺ຏເນ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນາຠາວໂຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ເລສກປ຺ປນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ, ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໑) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສນ຺ຖຕວາຣານມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຖເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖເຕນາຕິ ຈມ຺ມໂຈຬຕິປຸປຏ຺ຏາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉາທິເຕນ. ‘‘ປເວເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສນ຺ຖຕວາຣສ຺ສ ປໂຣປກ຺ກມໍ ນິສ຺ສາຍ ທສ຺ສນມຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕູປກ຺ກເມປິ ໂຍເຊຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ສ ວກ຺ຂມາເນນ ‘‘ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເວເສນ຺ໂຕຕິອາທິປ຺ປກາຣໍ ປຣາມສຕິ.

ເອວໍ ປເວເສນ຺ໂຕ ກທາ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທິນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ອຸປາທິນ຺ເນນາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຸເປເຕນ ກມ຺ມຸນາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຠາເວເນວ ອາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເອເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ, ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄລານໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຆຏ຺ຏນຏ຺ຐານຄຕໍ ກາຍປ຺ປສາທໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາວ ອງ຺ຄຊາຕຄຕໍ ອນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ຈມ຺ມຂິລໍ, ປິຬກາທິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກໍ ນາມ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນກ’’ນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ໂຈຬາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາທິນ຺ເນນ ອຸປາທິນ຺ເນ, ອນຸປາທິນ຺ເນ ວາ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຆຏ຺ຏິເຕ, ອນຸປາທິນ຺ນເກນ ວາ ອຸປາທິນ຺ເນ ອນຸປາທິນ຺ເນ ວາ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຆຏ຺ຏິເຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຣຓວຈນນ຺ຕານິ ປທານິ ‘‘ອງ຺ຄຊາເຕນາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສນານິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສນ຺ຖຕຈຕຸກ຺ກວເສນ ອຕ຺ຕູປກ຺ກເມ ສຕິ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣູປກ຺ກເມປິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ວິກປ຺ເປສຸ. ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ເຐ ຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸ-ສທ຺ເທນ ປເວສນຏ຺ຐິຕຸທ຺ຘາຣກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ຍໍຕໍ-ສທ຺ທານໍ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຫິ ‘‘ໂສ’’ຕິ ຕໍ-ສທ຺ໂທປາທາເນ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ຍໍ-ສທ຺ໂທປິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ໂພ, ສາມຕ຺ຖິເຍນ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ອປິສທ຺ໂທ ຈ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ອາເນຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທາປິຕມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິອາທີນໍ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ອຎ຺ຎຕຣມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ປວິຏ຺ເຐ ວາ ຕຸ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕປເວສນຏ຺ຐິຕຸທ຺ຘາຣານມຎ຺ຎຕຣກ຺ຂເຓ ວາ ສເຈ ໂຍ ສາທິຍຕິ, ສປ຺ປມຸຂາທິປ຺ປເວສນກາເລ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ກາມຣາຄປິປາສາຠິຠູໂຕ ຍທິ ສາທິຍຕິ, ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສເຈ ສາທິຍຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສາສງ຺ກວຈເນນ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສູຈິຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ວິກປ຺ເປ ສມ຺ຠວນ຺ຕິໂຍ ອິຕຣາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເຂຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ. ‘‘ເຂຕ຺ເຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສປິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ, ອຸປຣິຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີນຎ຺ຈ ວິຘີຍມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຖານຸປປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາຍ ສາມຕ຺ຖິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານໍ ເຂຕ຺ເຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກ຺ຂິນາສາສູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວກ຺ຂມາເນສຸ ຊີວມານກສຣີຣຄຕຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ‘‘ສນ຺ຖຕາທິນາ ສນ຺ຖຕາທິໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປາທິນ຺ນາທີຫິ ອຸປາທິນ຺ນາທີນໍ ຆຏ຺ຏເນ ອຘິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສພ຺ພວິກປ຺ເປ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊນ຺ເຕຫິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ – ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສນ຺ຖເຕ ວາ ອສນ຺ຖເຕ ວາ ສນ຺ຖເຕນ ວາ ອສນ຺ຖເຕນ ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປາທິນ຺ເນ ວາ ອນຸປາທິນ຺ເນ ວາ ອຸປາທິນ຺ເນນ, ຕຖາ ອນຸປາທິນ຺ເນນ ວາ ຆຏ຺ຏິເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຕສ຺ສ ວິນິທ຺ທິເສຕິ. ເອວໍ ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສນ຺ຖເຕ ວາ…ເປ… ຆຏ຺ຏິເຕ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ວິນິທ຺ທິເສຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອິຫ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ເຂຕ຺ເຕສຸ ອຸປາທິນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ອນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ອງ຺ຄຊາຕຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖຊາຕຈມ຺ມຂິລປິຬກາ ຈ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປນ ອງ຺ຄຸລິອາທິອິຕຣາວຍວາປິ. ຕີສຸປິ ເຂຕ຺ເຕສຸ ອນຸປາທິນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ອງ຺ຄຊາຕາທິປຏິຈ຺ຉາທິຕວຕ຺ຖາທໂຍ ຈ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປນ ນິມິຕ຺ເຕ ນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທຈມ຺ມຂິລປິຬກໂຣມາທີນິ. ອິມານິ ຈ ອນຸປາທິນ຺ນານິ. ອງ຺ຄຊາເຕຕໂຣປາທິນ຺ນາວຍເວ ຈ ຕີສຸປິ ເຂຕ຺ເຕສຸ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ.

໑໑. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຊີວມານສຣີເຣ ສນ຺ຖຕາສນ຺ຖຕວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ຕິວິເຘສຸປິ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ສນ຺ຖຕາສນ຺ຖຕວເສເນວ ທຸວິເຘນ ນິມິຕ຺ເຕນ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ປໂຣປກ຺ກເມ ສຕິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ລພ຺ຠມານປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ມຕສຣີເຣ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ເສວນ຺ຕານໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ເລໂສກາສປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສິເຕສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠມານາ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ມເຕ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ມເຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິອາທີນໍ ສຣີເຣ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອິມິນາ ‘‘ອກ຺ຂາຍິເຕ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ເສເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວກ຺ຂມານຄາຖາຍໍ ວິຍ ສກລສຣີເຣ ຂາທິເຕປິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຠາໂວເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາຠາວາຠາວສ຺ສ ປມາຓນ຺ຕິ ‘‘ອກ຺ຂາຍິເຕ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ມເຕ’’ຕິ ເອຕໍ ອວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ເຕນ ວິເສສິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານຄາຖາຍ ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອກ຺ຂາຍິເຕຕິ ສພ຺ພຖາ ອກ຺ຂາຍິເຕ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູເຕ ນິມິຕ຺ເຕ. ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິເຕປິ ຈາຕິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ຂາທິຕ຺ວາ ພຫຸກາວສິຏ຺ເຐ ນິມິຕ຺ເຕ. ‘‘ຍສ຺ສ ຈຕູສຸ ຠາເຄສຸ ຕິຠາຄມຕ຺ຕໍ ຂາທິຕໍ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເມຖຸນນ຺ຕິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ສທິສຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ມິຖຸນານໍ ອິທໍ ເມຖຸນໍ, ມຕິຕ຺ຖິອາທີນໍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ສທິສຕ຺ຕາຠາເວປິ ຕຕ຺ຖ ວີຕິກ຺ກໂມ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ‘‘ເມຖຸນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປາຣາຊິໂກຕິປຣາຊິໂຕ, ປຣາຊຍມາປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ປາຣາຊິກ-ສທ຺ໂທ ສິກ຺ຂາປທາປຕ຺ຕິປຸຄ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອານນ຺ທ ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ວາ ກາຣຓາ ສາວການໍ ປາຣາຊິກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໓) ເອວໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວຕ຺ຕມາໂນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໗) ອາປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ນ ມຍໍ ປາຣາຊິກາ, ໂຍ ອວຫໂຏ, ໂສ ປາຣາຊິໂກ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໕) ເອວໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ‘‘ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໓໘໔) ປນ ຘມ຺ເມ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ກຕ຺ຖຈິ ອາປຕ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ສິກ຺ຂາປທເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທໍ ໂຍ ຕໍ ອຕິກ຺ກມຕິ ຕໍ ປຣາເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ປນ ໂຍ ນໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ປຣາເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຣາຊິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລ ຍສ຺ມາ ປຣາຊິໂຕ ປຣາຊຍມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຣາຊິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສິກ຺ຂາປທາປຕ຺ຕີສຸ ປາຣາຊິກ-ສທ຺ໂທ ປຣາເຊຕີຕິ ‘‘ປາຣາຊິໂກ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸສາຘໂນ, ປຸຄ຺ຄເລ ປນ ປຣາຊີຍຕີຕິ ກມ຺ມສາຘໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸເຍວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ.

໑໒. ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິເຕຕິ ຈຕູສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໂກຏ຺ຐາສາວເສສໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິເຕ. ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິເຕຕິ ສມຠາຄາວເສສໍ ຂາທິເຕ. ຖູໂລ ອຈ຺ຈໂຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈໂຍ, ໂສເຍວ ອາປຊ຺ຊີຍຕີຕິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິ. ປາຈິຕ຺ຕິຍາທໂຍ ສນ຺ຘາເຍຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໂວຫາໂຣ, ນ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສເສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສເສຕິ ອວເສເສ ອຸປກຈ຺ຉກາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອວເສສສຣີເຣ ອຸປກຈ຺ຉກາທີສຸ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙-໖໐). ທຸຏ຺ຐຸ ກຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸກ຺ກຏ-ສທ຺ໂທ ນິຍຕນປຸໍສກຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ສລິງ຺ເຄນ ວິເສສນໍ ໂຫຕິ.

໑໓. ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ເສເສຕ຺ວາ ຂາຍິເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓມຎ຺ຎຕຣໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ເສເສຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ຂາທິເຕປິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ປເຄວ ອິຕເຣຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອກ຺ຂາຍິເຕ ວາ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິເຕ ວາຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ເມຖຸນໍ ເສວໂຕປິ ປຣາຊໂຍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສວໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ອເປກ຺ຂາຍໍ. ຕສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ອເປກ຺ຂຕິ. ສນ຺ຖຕາທໂຍ ວິກປ຺ປາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໑໔. ‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິສມ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍທາ ປນ ສຣີຣໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ໂຫຕິ ກຸຖິຕໍ ນີລມກ຺ຂິກາສມາກິຓ຺ຓໍ ກິມິກຸລສມາກຸລໍ ນວຫິ ວຓມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣິຕປຸພ຺ພກຸຓປຠາເວນ ອຸປຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ຕທາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ຊຫຕິ, ຕາທິເສ ສຣີເຣ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປກ຺ກມໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙-໖໐) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຈາຕິ ອກ຺ຂາຍິຕາທິສພ຺ພວິກປ຺ໂປປຄຕານິ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ວີຕິກ຺ກໂມ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຂາຍິຕກ຺ຂາຍິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຂາຍິຕກ຺ຂາຍິຕຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ສພ຺ພໍ ມຕສຣີຣເກເຍວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ຊີວມາເນຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໑໕. ຊີວມາເນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວຓສງ຺ເຂປໂຕຕິ ວຓສງ຺ຄຫໂຕ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາຏິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ. ເອຕ຺ຖ ທຸຕິໂຍ ປນ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ອທສ຺ສິຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ວິຎ຺ຎາຍມານໍ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍຫິ ‘‘ຍທິປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ຂາຍິຕໍ, ຉວິຈມ຺ມມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປເວສນໍ ຊາຍຕິ, ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຊີວມາເນ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍານຸສາເຣນ ຊີວມາເນປິ ຉວິຈມ຺ມມຕ຺ຕໍ ເຈ ສພ຺ພໂສ ອຸປ຺ປາຏິຕໍ, ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປເວສນກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍມານມຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໖. ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕິຕາຍາຕິ ປຕິຕາຍໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ນິມິຕ຺ຕໂຕຕິ ນິມິຕ຺ຕປ຺ປເທສໂຕ ປຕິຕາຍໍ ມໍສເປສິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວາ ປຕິຕາຍໍ ຕສ຺ສໍ ນິມິຕ຺ຕມໍສເປສິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຖຸນຣາເຄນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນິທ຺ທິເສຕິ ໂຍຊນາ.

໑໗. ‘‘ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓປີ’’ຕິອາທິຄາຖາຍ ‘‘ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິກາ ອຏ຺ຐກຖາ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອວສິຏ຺ເຐ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ຊີວມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຣີເຣ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ຊີວມານສຣີເຣ ປນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປາຏິເຕ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓປິ ມໍເສ, ນ຺ຫາຣຸມ຺ຫິ ວາ ອວສິຏ຺ເຐ ສຕິ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ປຣາຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໑໘. ‘‘ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກ຺ຂີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ‘‘ຊີວມາເນ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ‘‘ສຣີເຣ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ອສ຺ສໂຄມຫິສາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສ຺ສາທີນໍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປາຣິເສສໂຕ ‘‘ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ລພ຺ຠຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວມານສຣີເຣ ກຓ຺ຓ…ເປ… ວເຓສຸ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຕ຺ຖິໂກເສຕິ ມຸຕ຺ຕປຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ວເຓສຸ ວາຕິ ສຕ຺ຖກາທີຫິ ກຕວເຓສຸ. ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອງ຺ຄຊາເຕກເທສໍ. ຣາຄາຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ.

໑໙. ອວເສສສຣີຣສ຺ມິນ຺ຕິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທາທິຍຖາວຸຕ຺ຕສຣີຣາວຍວວຊ຺ຊິຕສຣີຣປ຺ປເທເສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປກຈ຺ຉູຣຸກາທິສູ’’ຕິ ອຸປກຈ຺ຉໍ ນາມ ພາຫຸມູລນ຺ຕຣໍ. ອູຣຸກາທິສູຕິ ອູຣຸເວມຊ຺ຌາທີສຸ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ສຣີຣປ຺ປເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປເວເສຕ຺ວາ’’ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ຕິລພີຊມຕ຺ຕໍ ປເວເສຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວສາ ເມຖຸນຣາຄສ຺ສ ເສວມານສ຺ສາຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສນ຺ຖເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໒໐. ອສ຺ສໂຄມຫິສາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂຄກຓ຺ຓຄວຊາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອສ຺ສາທໂຍ ປາກຏາເຍວ. ‘‘ມຕານ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ຊີວມານານ’’ນ຺ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ເສວນ຺ຕິ ‘‘ວສາ ເມຖຸນຣາຄສ຺ສາ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສໍ ປເວເສນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຜຸເສຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂອຏ຺ຐຄທ຺ຣຠທນ຺ຕີນໍ, ອສ຺ສໂຄມຫິສາທິນ’’ນ຺ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາວສາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ປກາຣຕ຺ຖວາຈິນາ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວີຕິກ຺ກມາຣຫນາສາວຕ຺ຖິໂກສວນ຺ໂຕ ອວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ອສ຺ສໂຄມຫິສາທີນ’’ນ຺ຕິ ປຐມປາທາວສາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂອຏ຺ຐຄທ຺ຣຠທນ຺ຕີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ປຸນວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາຕິ.

໒໑. ຕຖາ ເສວມານສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານນ຺ຕິ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຈນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ຕິຣຈ຺ຉາ, ສພ຺ເພ ຈ ເຕ ຕິຣຈ຺ຉາຈາຕິ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉາ, ເຕສໍ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານໍ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວສາ ເມຖຸນຣາຄສ຺ສາ’’ຕິອາທີນໍ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອກ຺ຂິອາທີສຸ ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສໍ ເມຖຸນຣາເຄນ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ສນ຺ຖຕາທິວິກປ຺ເປ ນິທ຺ໂທສຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໒. ເອວໍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຊີວມານກສຣີເຣ ລພ຺ຠມານາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ມຕສຣີເຣປິ ສມ຺ຠວນກອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ມຕາມຕສຣີເຣ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ປຸນ ຄຫເຓ ປໂຍຊນາຠາວາ ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອນຸວຕ຺ຕມານສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລ຺ລສຣີເຣສູຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວມສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອລ຺ລມຕສຣີເຣສຸ ຕິວິເຘ ເຂຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອສນ຺ຖເຕ, ສນ຺ຖເຕ ວາ ສຕິ ເມຖຸນຣາຄສ຺ສ ວສາ ເສວໂຕ ຕິວິຘາປິ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອນຸວຕ຺ຕມານປເທຫິ ສຫ ໂຍຊນາ.

ຕິວິເຘ ເຂຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ມຕມນຸສ຺ສສຣີເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕເຠເທ ມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາເຕ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕເຠເທ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາເຕ ຈ, ອກ຺ຂາຍິຕເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕເຠເທ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກ຺ຂິນາສາວຕ຺ຖິໂກສວຓສງ຺ຂາເຕ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕເຠເທ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກ຺ຂິນາສາວຕ຺ຖິໂກສວຓສງ຺ຂາເຕ ຈ, ອກ຺ຂາຍິຕເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕເຠເທ ອວເສສສຣີຣສງ຺ຂາເຕ ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຈາຕິ ຕິວິເຘປິ ເຂຕ຺ເຕ. ສຕີຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ. ສນ຺ຖເຕ ວາ ອສນ຺ຖເຕ ວາ ເມຖຸນຣາຄສ຺ສ ວສາ ເສວໂຕ ຍຖາຣຫໍ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏສງ຺ຂາຕາ ຕິວິຘາ ອາປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອເຕສເມວ ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິຠາວໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຣີເຣ ສນ຺ຖຕາທິວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເມຖຸນຣາເຄນ ເສວໂຕ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິສມ຺ປຕ຺ເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສສຣີເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຣີເຣ ວິເສສມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສໍ ອລ຺ລສຣີເຣສູ’’ຕິອາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຸຖິຕກຸຓເປ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

໒໓. ພຫິ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕກຣຓໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປາຣິເສສໂຕ ອິມິນາ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີນເມວ ຄຫຓໍ, ອິມິນາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາປິ ຄຫຓສ຺ສ. ອິມິສ຺ສານນ຺ຕຣຄາຖາຍ ອິໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕິເຕ ຕຕ຺ຣາປິ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາປິ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ຕມ຺ປິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິອຘິກວຈນເມວ ຎາປກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙-໖໐) ‘‘ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ເມຖຸນຣາເຄນ ມຸເຂນ ຉຸປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຉຸເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໒) ສາມຎ຺ຎວຈນໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິຠາວມສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ອລ຺ລມຕມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຈ ອກ຺ຂາຍິເຕ ວາ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິເຕ ວາ ນິມິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖາປິ ພຫິ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ມຕາມຕວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ອິມິນາວ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໔. ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາເຕນ. ມຸເຂນາຕິ ປກຕິມຸເຂນ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ອງ຺ຄຊາຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ມຕິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ມຕິຕ຺ຖິຍາ ສຣີເຣ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ໂຍ ຉຸປຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຕມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕເຖວ ຍກ຺ຂິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຍກ຺ຂິນິຍາ ສຣີຣໍ ເຍນ ຜຸຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິເຘວ ອຸປຣິ ທຸຕິຍສງ຺ຆາທິເສເສ ‘‘ປຓ຺ຑເກ ຍກ຺ຂິເປຕີສຸ, ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ’’ຕິ (ວິ. ວິ. ໓໔໑) ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ຈ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄາສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ພຫິ ຉຸປິຕຸກາມຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ພຫີ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ວິນາປິ ຕທຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

໒໕. ຕເຖວ ພຫິ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ, ອນ຺ໂຕ ອປ຺ປເວເສຕ຺ວາ ພຫິເຍວ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຠຍຣາເຄນາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ, ເມຖຸນຣາເຄນ ວາ. ປຸຣິສສ຺ສາປີຕິ ຊີວມານກປຸຣິສສ຺ສປິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຸຣິສສ຺ສາປີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕກຣຓເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຊີວມານກປຸຣິສສ຺ສາ’’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຈ? ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ວາ ເມຖຸນຣາເຄນ ວາ ຊີວມານກປຸຣິສສ຺ສ ວຕ຺ຖິໂກສໍ ອປ຺ປເວເສນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉຸປຕິ, ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙-໖໐) ລພ຺ຠຕິ.

໒໖. ອຈິຣວຕິຕຣນ຺ຕານໍ ຄຸນ຺ນໍ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເມຖຸນຣາເຄນ ອງ຺ຄຊາເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປິໍສູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຉຸເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໒) ອາຄຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ນິມິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມສ຺ສານຸວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ພຫີ’’ຕິ ລພ຺ຠຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ນິມິຕ຺ເຕນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ ເມຖຸນຣາຄໂຕ ພຫິ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໗. ‘‘ເມຖຸນຣາຄໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາ’’ຕິວຈນສາມຕ຺ຖິຍາ ພຫິ ຉຸປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສ. ຉຸປເນຕິ ຜຸສເນ.

໒໘. ຕມາວຏ຺ຏກເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ ອາວຏ຺ຏກເຕ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ອາວຏ຺ຏກເຕຕິ ວິວເຏ. ‘‘ມຸເຂ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທຕ຺ຕາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ຈ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຸຕານຸໂລມິການໍ ສຸຕສມ຺ພນ຺ຘສ຺ເສວ ພລວຕ຺ຕາ ຈ ປຸຣິມານນ຺ຕຣຄາຖາຍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ມຸເຂ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສຸຕສ຺ເສວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາປິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ປາຣາ. ໗໓) ‘‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ນສີສໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສສີ’’ຕິ ທສ຺ສິຕຉິນ຺ນສີສວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສມຸຂເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ, ປນ ອມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ມຸເຂ ຕຖາ ປເວໂສ ນິທ຺ໂທໂສຕິ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖາປິ ອິທເມວ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປາຣາຊິກປ຺ປໂຫນການໍ ສພ຺ເພສໍ ມຸເຂຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວຏ຺ຏກເຕ ປາຣາຊິກປ຺ປໂຫນການໍ ມຸເຂ ອາກາສຄຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອາວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎສງ຺ຄໂຫ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ກາຕພ຺ໂພ.

໒໙. ຕຖາຕິ ‘‘ອາກາສຄຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຣາມສຕິ. ຈຕູຫິ ປສ຺ເສຫີຕິ ສຫຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ‘‘ປສ຺ເສຫີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທຕ຺ຕາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎສທ຺ທຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ຊາຕິວາຈກຕ຺ຕາ ເອກວຈນໍ. ‘‘ຈຕູຫິ ປສ຺ເສຫິ, ເຫຏ຺ຐິມຕ຺ຕລ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິເມສໍ ສມ຺ພນ຺ຘິປທສ຺ສ ອນິທ຺ເທເສປິ ເມຖຸນປາຣາຊິກາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຖຕຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາວສາເນ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ຍຖາ ຈ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໑-໖໒) ນິມິຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສາຕິເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຈ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ລພ຺ຠຕິ. ອິທເມວ ‘‘ປເວເສຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອາຘາຣວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ.

ເອວໍ ວາກ຺ຍໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອາວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕມາກາສຄຕໍ ກຕ຺ວາ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ສພ຺ພສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ນິມິຕ຺ເຕ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ປສ຺ເສຫິ ສຫ ເຫຏ຺ຐິມຕ຺ຕລໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປສ຺ເສ, ເຫຏ຺ຐິມຕ຺ຕລຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ອາກາສຄຕໍ ກຕ຺ວາ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

໓໐. ອຸປ຺ປາຏິໂຕຏ຺ຐມໍເສສູຕິ ອຸປ຺ປາຏິຕໍ ໂອຏ຺ຐມໍສໍ ເຍສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ເຕສຸ ທນ຺ເຕສຸ. ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕເກສຸ ວາຕິ ປກຕິຍາ ໂອຏ຺ຐມໍສໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ວາ ທນ຺ເຕສຸ. ວາຍມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄຊາເຕນ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ.

໓໑. ອຏ຺ຐິສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ຕມໍສສນ຺ນິສ຺ສຍານິ ອຏ຺ຐີນິ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ມຄ຺ເຄຕິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕມເຍ ມຄ຺ເຄ. ທຸວິຘຣາຄໂຕຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ວາ. ວາຍມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ.

໓໒. ອາລິງ຺ຄນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຣິສ຺ສຊນ຺ຕສ຺ສ. ຫຕ຺ຖຄາຫາທີສຸ ຫຕ຺ໂຖ ນາມ ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ. ຫຕ຺ຖສ຺ສ, ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາໂຫ. ອວເສສສຣີຣສ຺ສ, ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘສ຺ສ ຈ ປຣາມສນໍ ປຣາມາໂສ. ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ປນ ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ວາ ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫຓໍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍສ຺ເສວ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂສເຍວ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ. ປຣາມເສປິ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ສຣີຣສ຺ສ, ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘສ຺ສ ຈ ປຣາມສນ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອວເສສສຣີຣາວຍເວນາປິ ປຣາມສໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ. ຈຸມ຺ພນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຓິຄ຺ຄາຫາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອຍໍ ນໂຍ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ເມຖຸນຣາເຄນ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທີສຸ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ.

໓໓. ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ເສຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕສຸ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອປເທ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອປເທ, ທ຺ວິປເທ, ຈຕຸປ຺ປເທ’’ຕິ ອິເມຫິ ວິເສສເນຫິ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ‘‘ສຕ຺ຕນິກາເຍ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອປເທ ສຕ຺ຕນິກາເຍ. ອຫໂຍຕິ ຖລຈເຣສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຫຕ຺ຖິຄິລນເກ ອຊຄເຣ ອຸປາທາຍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ນາຄາ ຈ. ມຈ຺ຉາຕິ ຊລເຊສຸ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈສຕໂຍຊນິການິ ຕິມິຣປິງ຺ຄລາທິມຈ຺ເຉ ອຸປາທາຍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ປາຐີນປາວຸສາທໂຍ ມຈ຺ຉາ ຈ. ທ຺ວິປເທ ສຕ຺ຕນິກາເຍ. ກໂປຕາຕິ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຄຣຸເຬ ອຸປາທາຍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ກໂປຕາກໂປຕປກ຺ຂີ ຈ. ປາຣາວຕາຕິ ເກຈິ. ຈຕຸປ຺ປເທ ສຕ຺ຕນິກາເຍ. ໂຄຘາຕິ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຫຕ຺ຖິໍ ອຸປາທາຍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ໂຄຘາ ຈາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ. ປາຣາຊິກສ຺ສວຕ຺ຖູຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກສ຺ສ ວຕ຺ຖູນີຕິ ປາຐເສໂສ.

໓໔. ເສເວຕຸກາມຕາ ເມຖຸນເສວາຍ ຕຓ຺ຫາ, ຕາຍ ເມຖຸນຣາຄສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເສເວຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ເຄຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣ ມຄ຺ເຄ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ປເວສນໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ວາ ອນ຺ເຕ ວິນາເສ ຠໂວຕິ ອນ຺ຕິໂມ, ປາຣາຊິກາປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ອນ຺ຕິມຠາວສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕເທວ ປຐມໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອາທິມ຺ຫິ ເທສິຕຕ຺ຕາ ປຐມນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ປຐມນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໂນ, ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໕. ສາມນ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິສມີເປ ຠວໍ ສາມນ຺ຕໍ, ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ສມີເປ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສານໍ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປີຕິ ອວເສສານໍ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣາຊິກຘມ຺ມານໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສາມນ຺ຕມິຕິ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖມຸທີຣິຕໍ? ‘‘ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໔) ທຸຕິເຍ, ‘‘ມນຸສ຺ສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂອປາຕໍ ຂຓຕິ, ປຕິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ, ຕຕິເຍ, ‘‘ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໑໕) ຈຕຸຕ຺ເຖ ສມຸທີຣິຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິຍາ ສາມນ຺ຕາປຕ຺ຕິຠາໂວ ຍສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ສມຸລ຺ລປຕິ, ໂສ ຍາວ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ຕາວ ສມຸລ຺ລປນປຈ຺ຈຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິສມ຺ຠາເວ, ສມຸລ຺ລປິເຕ ຕສ຺ມິໍ ສມຸລ຺ລປິຕມຕ຺ເຖ ປຏິວິຊານນ຺ເຕ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສມ຺ຠາເວ ຈ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຈ ‘‘ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໖. ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ວາຕູປຕ຺ຖທ຺ຘໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຸຄາເມສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ອຊານມານສ຺ສ, ມຫາວເນ ທິວາ ນິທ຺ທຸປຄຕຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຍ ປເຣຫິ ກິຣິຍມານໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕເຖວາຕິ ອິມິນາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຎາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມາກຑ຺ຒຕິ. ອສ຺ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ ກາຣາເປນ຺ເຕສຸ ຈ, ສປ຺ປມຸຂໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ວິຍ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ອນຘິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ມຫາວເນ ທິວາວິຫາໂຣປຄຕຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຍ ປໂຣປກ຺ກມໍ ຎຕ຺ວາປິ ກາເຍ ອາທິຕ຺ຕອຄ຺ຄິນາ ວິຍ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ອນຘິວາເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ພຸທ຺ຘສາສເນ ຂີຣສາຄຣສລິລນິມ຺ມເລ ສພ຺ພປຐມໍ ປາຕຸຠູຕຕ຺ຕາ ອາທິ ຈ ຕໍ ວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ອາທິກມ຺ມໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາທິກມ຺ມີ, ເອຕ຺ຖ ສຸທິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິໂນຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຸປຣິປິ ອິເມສໍ ປທານໍ ອາຄຕາຄຕຏ຺ຐາເນ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ຈ ອຸປຣິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ຈ ນິທານາທິວເສນ ສຕ຺ຕຣສວິໂຘ ສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍ ປກິຓ຺ຓເກ ສງ຺ເຂປໂຕ, ອຸຕ຺ຕເຣ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໗-໓໘. ວິນເຍຕິ ວິນຍປິຏເກ. ອນຍູປຣເມຕິ ເນຕິ ປາເປຕິ ສີລສມ຺ປທໍ ສມາຘິສມ຺ປທໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທຎ຺ຈາຕິ ນໂຍ, ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາໂຕ ສໍວໂຣ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອສໍວໂຣ ອນໂຍ ນາມ, ຕສ຺ສ ອຸປຣໂມ ນິວຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຍູປຣໂມ, ວິນໂຍ, ຕຕ຺ຖ ອນຍູປຣເມ ວິນເຍ.

ຕໂຕ ເອວ ປຣເມ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ. ອນຍສ຺ສ ວາ ອຸປຣເມ ນິວຕ຺ຕເນ ປຣເມ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣາ ອຸຕ຺ຕມາ ມາ ສາສນສິຣີ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣໂມ, ວິນໂຍຕິ ເອວມ຺ປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິນໂຍ ນາມ ສາສນສ຺ສ ອາຍູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມສງ຺ຄີຕິກຖາ; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມສງ຺ຄີຕິກຖາ; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໑) ວຈນໂຕ ອຸຕ຺ຕມສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຊນສ຺ສາຕິ ໂສຠໂຓ ຊໂນ ສຸຊໂນ, ສິກ຺ຂາກາໂມ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ ໂສຠມາໂນ ປິຍສີໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ນຍເນ ນຍນູປເມ ວິນເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຍູປຣມຕ຺ຕາ, ປຣມຕ຺ຕາ ຈ ສຸຊນສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນຍເນ ນຍນູປເມ. ສຸຂານຍເນຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ສຸຂໍ ອາເນຕີຕິ ສຸຂານຍນໍ, ຕສ຺ມິໍ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ນຍເນ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ.

ເອຕໍ ວິເສສນໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈ? ອຸປມາຠາເວນ ຄຫິຕປກຕິນຍນໂຕ ອິຘ ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຕໂຣ ໂສ ວິເສໂສຕິ ເຈ? ປກຕິນຍນໍ ຣາຄໂທສາທິກິເລສູປນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ວິນຍນຍນໍ ອິມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ເອກໍເສນ ໂມກ຺ຂາວຫນສຸຂສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ວິນຍມວິຣາເຘຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ສິຊ຺ຌນກສີລສໍວຣມູລກອວິປ຺ປຏິສາຣາທິອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານາວສາ- ນຜລສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂາວຫເນ ວິນເຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຘານຣໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອປີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ປຘາເນ ວິນຍາຠິໂຍເຄ ຣໂຕປິ, ວິນເຍ ອຊ຺ຌາຍນສວນຈິນ຺ຕນາທິວເສນ ວາຍມນ຺ໂຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ວິຣາໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໓; ເນຕ຺ຕິ. ໑໗໐; ກຖາ. ໘໗໒) ວຈນໂຕ ປຘານໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ມິໍ ຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣມເຕຕິ ‘‘ສາຣ’’ນ຺ຕິ ອຘິມເຕ. ອຖ ວາ ສາຣໍ ອເຜຄ຺ຄຸມຕໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ອາຈຣິຍມຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສາຣມໂຕ’’ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ. ຣໂຕຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠິຣໂຕ. ‘‘ນ ຣໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໍ ‘‘ຣມເຕ’’ຕິ ໂອສານປເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂຍ ປນ ນ ຣມເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເຖຣນວມຊ຺ຌິມຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນ຺ຕເຣ ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຈ຺ຈປຣິວຕ຺ຕນສວນານຸສ຺ສຣຓຈິນ຺ຕນວເສນ ນ ຣມເຕ ນ ກີຬຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິນເຍ ປຘານຣໂຕປິ ວິນຍປິຏເກ ອຊ຺ຌຍນສວນາທິວເສນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕປິ ປຏຸ ໂຫຕິ ກິໍ, ນ ໂຫເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິນຍປິຏເກ ປາຏວມາກງ຺ຂນ຺ເຕຫິ ປຐມໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຠິໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິມເມວຕ຺ຖໍ ອານິສໍສປາຣໍປຣິຍປໂຍຊເນນ ສຫ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ, ‘‘ອເວທີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂຍ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ໂຍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ສມ຺ມາ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ. ກິໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫິຕວິຠາວນ’’ນ຺ຕິ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມູລສາຘນຕ຺ຕາ ສີລມິຘ ຫິຕໍ ນາມ, ຕໍ ວິຠາເວຕິ ປກາເສຕີຕິ ຫິຕວິຠາວໂນຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ…ເປ… ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພກິເລສຊຏາວິຊຏນໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໂສປຈາຣສາຠິຎ຺ຎາຣູປາຣູປອຏ຺ຐສມາຘີນໍ ປທຏ຺ຐານຕາຍ ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓສມ຺ປທານໍ ມູລຠູເຕສຸ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ ປຘານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ, ຕປ຺ປກາສກຕ຺ຕາ ອຍໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ‘‘ຫິຕວິຠາວໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຠາວນນ຺ຕິ ຠາວີຍຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຈຕສິ ນິເວສີຍຕີຕິ ຠາວໂນ, ຠາວນີໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫິຕວິຠາວກຕ຺ຕາເຍວ ຫິຕຕ຺ຖີຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ເຕ ວາເສຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເອວໍວິຘໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ. ສຸຣສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຣສີຍຕິ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ຣໂສ, ສທ຺ທຣໂສ ອຕ຺ຖຣໂສ ກຣຸຓາທິຣໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ ຈ, ໂສຠໂຓ ຣໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຣໂສ, ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໍ ສຸຣສໍ. ຠວໍ ຠວນ຺ຕໍ, ສນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຸຣສໍ ສມານໍ, ສຸຣສໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ‘‘ສິເລໂສ ປສາໂທ ສມຕາ ມຘຸຣຕາ ສຸຂຸມາລຕາ ອຕ຺ຖພ຺ຍຕ຺ຕິ ອຸທາຣຕາ ໂອໂຊ ກນ຺ຕິ ສມາຘີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ກວິຊເນຫິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພສິເລສາທິທສວິຘສທ຺ທຊີວິຕຄຸຓສງ຺ຂາຕສທ຺ທຣສສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສຠາວາຂ຺ຍານໍ ອຸປມາ ຣູປກໍ ທີປກໍ ອາວຸຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທິກ຺ກມນິທ຺ທິຏ຺ຐປຎ຺ຈຕິໍສອຕ຺ຖາລງ຺ກາເຣສຸ ອນຸຣູປສຠາວາຂ຺ຍານາທິປ຺ປຘານອຕ຺ຖາລງ຺ກາຣສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖຣສສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປກາສິຕພ຺ພກຣຸຓາຣສອພ຺ຠຸຕຣສສນ຺ຕຣສາທີຫິ ຈ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸຣສໍ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ອິມິນາ ປກຣເຓນ ປຘານໂຕ ວິຘີຍມານປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນິພ຺ພານປາປນໂຕ ມູລກາຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ກເມນ ນິພ຺ພານາມຕຜລຣສສມ຺ປທາຍກໍ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຣມສ຺ສາທນີຍຣູເປນ ຘິຕິວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ສຸຣສຠູຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂໍ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ, ຕໍ ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໍ, ກາຍຈິຕ຺ຕສຸຂານໍ ມູລກາຣຓຠູຕໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຣສຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣສສມ຺ປທສາຣມຫຸສ຺ສເວນ ສມ຺ຠູຕມານສິກສຸຂສ຺ສ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປນິສ຺ສຍກາຍິກສຸຂສ຺ສ ຈ ປຠວຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມສ຺ສ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ສມ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ນານາຄຸຓຣຕນາກຣໍ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກິໍ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ປາລິນາ ອຸປາລິນາ ສໂມ ຠວຕິ. ປາລິນາຕິ ສາສນໍ ປາເລຕີຕິ ‘‘ປາໂລ’’ຕິ ວິນໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ວິນໂຍ ນາມ ສາສນສ຺ສ ອາຍູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມສງ຺ຄີຕິກຖາ; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມສງ຺ຄີຕິກຖາ; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໑) ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາລີ, ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘສາສນສ຺ສ ຊີວິຕຠູຕວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສາສນຘຣຕ຺ຕາ ‘‘ປາລີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ອຸປາລິນາ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂເວ ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘຣານໍ ຍທິທໍ ອຸປາລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໒໘) ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ເນນ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ມຸຂປທຸມໍ ວິກາເສຕ຺ວາ ປກາສິຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນນ ວິເສສໂຕ ສາຍນຣກ຺ຂນກຠາເວນ ປຏິລທ຺ຘປາລີຕິນາມເຘຍ຺ເຍນ ອຸປາລິມຫາເຖເຣນ ສໂມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກສ຺ມິໍ ວິສເຍ ສໂມ ຠວຕີຕິ ເຈ? ສາສເນ. ສາສເນຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຕິວິເຘ ສາສເນ, ຕຕ຺ຣາປິ ຖາວຣຊງ຺ຄມສກລວຕ຺ຖຸວິຕ຺ຖາຣາຘຣມຓ຺ຑລສທິເສ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘທ຺ວຍຘາເຣ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສເນ, ຕຕ຺ຖາປິ ວິນຍກຖາຘິກາຣຕ຺ຕາ ລພ຺ຠມາເນ ວິນຍປິຏກສງ຺ຂາຕປຣິຍຕ຺ຕິສາສເນກເທເສ ສໂມ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິໍຠູເຕ ສາສເນ? ມາຣພລິສາສເນ. ມາຣສ຺ສ ພລິ ມາຣພລິ, ມາຣໂຄຈໂຣ, ຕສ຺ສ ສາສນໍ ຫິໍສກໍ ມາຣພລິສາສນໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຂນ຺ຘາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ມາເຣສຸ ປຘານຠູຕກາມຣາຄາທິປຠວກິເລສມາຣສ຺ສ ໂຄຈຣຠາເວນ ພລິສງ຺ຂາຕອິຕ຺ຖິສຣີຣາທິນິສ຺ສຍໂຜຏ຺ຐພ຺ພາທິວິສຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອສໍວາໂສ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ມາຣພລິສ຺ສ ຫິໍສກໍ ໂຫຕີຕິ ມາຣພລິສາສນນາມເຘຍ຺ຍວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສາສເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ‘‘ພຬິເສນປິ ຊາເລນ, ຫຕ຺ເຖນ ກຸມິເນນ ວາ’’ຕິ ອຸທກຏ຺ຐກຖາຍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ພຬິສ-ສທ຺ເທນ ມຈ຺ຉມາຣຓກຓ຺ຏກມາຫ, ຕໍ ມາຣສ຺ສ ພຬິສໍ ອສຕິ ຂິປຕິ ວຊ຺ເຊຕີຕິ ມາຣພຬິສາສນໍ, ຕສ຺ມິໍ, ‘‘ສມນ຺ຕປາໂສ ມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໍສາຣສາຄເຣ ປຣິວຕ຺ຕມານກສໍກິເລສທາສປຸຖຸຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ມາຣມຫາເກວຏ຺ເຏນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕພຬິສສງ຺ຂາຕອິຕ຺ຖິຣູປສທ຺ທາທິປຎ຺ຈກາມຄຸຓາ- ມິສາວຸຕກາມຣາຄາທິກິເລສມຫາພຬິສໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫານາທິວເສນ ປຊຫນ຺ເຕ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ສາສເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສາຣມເຕ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ໂຍ ປນ ນ ຣມເຕ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຍູປຣເມ ຕໂຕ ເອວ ປຣເມ ອຸຕ຺ຕເມ ສຸຊນສ຺ສ ສຸຂານຍເນ ນຍເນ ນຍນຸປເມ ວິນເຍ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ ປຘານຣໂຕປິ ວິນເຍ ອຊ຺ຌາຍນາທີສຸ ໂຍຄມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ປຏຸ ໂຫຕິ ປຏຸຕໂຣ ໂຫຕິ ກິໍ, ນ ໂຫເຕວ. ຕສ຺ມາ ວິນເຍ ປາຏວຕ຺ຖິນາ ເອຕ຺ເຖວ ສກ຺ກຈ຺ຈາຠິໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ສາຘິປ຺ປາຍາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ປຘາເນ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ວີຣິເຍ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ ໂຍ ປນ ນໂຣ ສາຣມເຕ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ຍໂຕ ຣມເຕ, ອໂຕ ຕສ຺ມາ ໂສ ອນຍູປຣເມ ສຸຊນສ຺ສ ສຸຂານຍເນ ວິນເຍ ປຏຸ ໂຫຕິ ກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາຕິ ໂນ ຂນ຺ຕິ.

ຫິຕວິຠາວນໍ ຫິຕປ຺ປກາສກໍ ຠາວນໍ ຠາວນີຍໍ ອາເສວິຕພ຺ພໍ ສຸຣສມ຺ຠວໍ ສຸຣສໍ ສມານໍ ສຸຣສໍ ຠູຕໍ ສມ຺ຠວໍ ສຸຂເຫຕຸກໍ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ໂຍ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຣພຬິສາສເນ ມາຣວິສຍປ຺ປຫານກເຣ, ອຖ ວາ ມາຣພຬິສສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸກາມາມິສາວຸຕກິເລສກາມພຬິສສ຺ສ ອສເນ ວຊ຺ຊມາເນ ສາສເນ ຕິວິເຘປິ ຊິນສາສເນ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘານໍ ປຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສເນ, ຕຕ຺ຣາປິ ສກລສາສນສ຺ສ ຊີວິຕສມາເນ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕປຣິຍຕ຺ຕິສາສເນກເທເສ ປາລິນາ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປເນນ ສາສນປາລເນ ຕໍມູລຠາວໂຕ ປາລສງ຺ຂາຕວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ປສຕ຺ຖຕເຣນ ອຸປາລິນາ ອຸປາລິມຫາເຖເຣນ ສໂມ ຠວຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອິຕິ ວິນຍຕ຺ຖສາຣສນ຺ທີປນິຍາ

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາຍ

ປຐມປາຣາຊິກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໙. ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ປາຣາຊິກວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອາທິຍນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ໂສ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕກວຈນນ຺ເຕຫິ ສພ຺ພປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາທິຍນ຺ໂຕ ປຣາຊິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣສນ຺ຕກໍ ອາຣາມາທິໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມິກໍ ປຣາເຊຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ກເຕ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ສາມິກສ຺ສ ວິມຕຸປ຺ປາທເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອທາຍາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຖາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປີ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຫ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິປິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຫຣນ຺ໂຕປິ ຕຖາ ປຣາຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ ສີສາທີຫິ ປຣສນ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອາມສເນ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີສໂຕ ຂນ຺ໂຘຫຣຓາທິປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຕຖາ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອວຫຣນ຺ໂຕປິ ຕຖາ ປຣາຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອຎ຺ເຎຫິ ສງ຺ໂຄປນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ອຕ຺ຕນິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ນ ມຍາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ວິມຕຸປ຺ປາທເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ນາຫໍ ອຄ຺ຄເຫສິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອວຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປນ຺ໂຕປິ ຕຖາ ປຣາຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ຠຓ຺ຑຫຣຓກມນຸສ຺ສາທີນມຎ຺ຎຕຣໍ ‘‘ເຕນ ຠຓ຺ເຑນ ສຫ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕທິສາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປກຕິອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປນ຺ໂຕປິ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸຕິຍປທວາຣາຕິກ຺ກເມນ ຕເຖວ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຐານາ ຈາເວນ຺ໂຕປິ ຕຖາ ປຣາຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຖລາທີສຸ ຐິຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອວຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປເນນ຺ໂຕປິ ທຸຕິຍປຣິເຍສນາທີສຸ ອາມສນາວສາເນສຸ ສພ຺ເພສຸປິ ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏານິ ຈ ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາເຣສຸ ວິຍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປເນນ຺ໂຕ ຕເຖວ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວເມຕາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍ ຫເຣຍ຺ຍ ອວຫເຣຍ຺ຍ ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຍ຺ຍ ຐານາຈາເວຍ຺ຍ ສງ຺ເກຕໍ ວີຕິນາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ປທຠາຊນາຄເຕສຸ ຉສຸ ປເທສຸ ອາໂທ ປຎ຺ຈ ປທານິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ ກສ຺ມາ ນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເຈ? ອຍໍ ຄາຖາ ນ ຕໍປທຠາຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ປທານໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕທວຍວຠູຕປຎ຺ຈປຎ຺ຈການິ ທສ຺ເສຕຸກາເມນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ວກ຺ຂມາເນ ຕຕິຍປຎ຺ຈເກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາວຫາຣປເທນ, ປຎ຺ຈມປຎ຺ຈເກ ປຣິກປ຺ປາວຫາຣປເທນ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ນາເນກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກທ຺ວຍໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐. ອິມສ຺ມິໍ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິເກ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ເຓ ກຕ຺ຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາຣານໍ ອງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈກເຠທາ, ຕຕ຺ຖ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ນາເນກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກທ຺ວຍປ຺ປເຠເທ ທສ ອວຫາເຣ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສປຎ຺ຈກຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ນາເນກຠຓ຺ຑານນ຺ຕິ ນານາ, ເອໂກ ຈ ຠຓ຺ໂຑ ເຍສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກຠຓ຺ຑວເສນ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓກຠຓ຺ຑວເສເນວ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈ ປຣິມາຓາ ເຍສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈກາ, ເຕສໍ. ອວຫາຣາຕິ ອວຫຣຓານິ, ໂຈຣກມ຺ມານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍ ‘‘ອາທິຍນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ອາທິຍນ຺ຕາທໂຍ. ປຏິປຕ຺ຕິສນ຺ຕາເນ ວິເສສໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຠາເວຕິ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ວິຠາວີ, ວິນຍຘໂຣ, ເຕນ ວິຠາວິນາ. ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ປເຣສໍ ອາຣາມາທິສວິຎ຺ຎາຓກວຕ຺ຖູນິ ວາ ທາສມຍູຣາທິໍ ເກວລໍ ສວິຎ຺ຎາຓກວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕໍ ວາ ອວຫຣິຕຸໍ ກຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຣູປາ ອາທິຍນາທໂຍ ຐານາຈາວນປຣິໂຍສານາ ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນານາຠຓ຺ຑເອກຠຓ຺ຑວິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ທສ ອວຫາຣາ ຠວນ຺ຕີຕິ ວິນຍຘເຣນ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິນິຈ຺ຉໂຍປກາຣກຕ຺ຕາ ຕຖໂຕ ຎາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໑. ເອວໍ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ນາເນກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈການິ ທ຺ເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອວເສສປຎ຺ຈກຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສາຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ໂຖຕິ ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ສາຫຕ຺ໂຖ, ອວຫາໂຣ, ໂຈເຣນ ສຫຕ຺ຖາ ກໂຕ ອວຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຓຕ຺ຕິໂກ ເຈວາຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ອວຫາໂຣ, ໂຈຣສ຺ສ ‘‘ອິມໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຓາປເນນ ສິທ຺ໂຘ ອວຫາໂຣ ຈ. ນິສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ອວຫາໂຣ, ສຸງ຺ກຆາຕຏ຺ຐາເນ, ປຣິກປ຺ປິໂຕກາເສ ວາ ຐຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ພຫິ ປາຕນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ, ໂສ ອວຫາໂຣ ຈ ຍຖາຓຕ຺ຕິກໍ ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ເອກໍເສນ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວາ ອວຫຣິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸວິເສໂສ ຄຫຓກາໂລ ຄຫຓເທໂສ ຄຫຓາກາໂຣ ຈາຕິ ເອວມາທິວິເສສານມຎ຺ຎຕເຣນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວາ ອາຓາປນຎ຺ຈ ເອກໍເສນ ປາທຄ຺ຆນກເຕລປິວນກໍ ອຸປາຫນາທິກິຎ຺ຈິວຕ຺ຖຸໍ ເຕລຠາຊນາທີສຸ ປາຕນາທິປ຺ປໂຍໂຄ ຈາຕິ ເອວມາທິປ຺ປໂຍໂຄ ຈ ກິຣິຍາສິທ຺ຘິຍາ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໂຕ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ອວຫາໂຣ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຘຸຣນິກ຺ເຂປນຎ຺ຈາຕິ ຘຸຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປນໍ, ຕຎ຺ຈ ອວຫາໂຣ, ປຣສນ຺ຕການໍ ອາຣາມາທີນໍ ອຠິໂຍຄວິສເຍ ຈ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑາທິໂນ ວິສເຍ ຈ ໂຈຣສ຺ສ ສາມິໂນ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຈ ສາມິໂນ ຈ, ຍທາ ກທາຈິ ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ຄຫເຓ ນິຣຸສ຺ສາຫຠາວສງ຺ຂາໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂປາວຫາໂຣ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິທໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສາຫຕ຺ຖາທິຈຕຸກ຺ກຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ສມູໂຫ ປຎ຺ຈກໍ, ສາຫຕ຺ຖາທິປຎ຺ຈກໍ ‘‘ສາຫຕ຺ຖປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາທິ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໒. ປຸພ຺ພສຫປໂຍຄາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ສຫປໂຍໂຄ’’ຕິ ປໂຍຄ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ຍຖາຓຕ຺ຕິກມວິຣາເຘຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອາຓາປນໍ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ນາມ ອວຫາໂຣ. ກາເຍນ, ວາຈາຍ ວາ ປຍຸຊ຺ຊນໍ ອາຓາປນໍ ປໂຍໂຄ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ໂພ ຈ ໂສ ປໂຍໂຄ ຈາຕິ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ອວຫາໂຣຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຐານາຈາວນວເສນ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓປທຕ຺ຕາ ຐານາຈາວນຎ຺ຈ ປຣາຍຕ຺ຕຠູມິຄຫເຓ ຂີລສງ຺ກມນາທິກຎ຺ຈ ສຫປໂຍໂຄ ອວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍວິທາຫຣຓນ຺ຕິ ພຫູຫິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ, ເອກໂຕ ວາ ສພ຺ເພສໍ ອນຸມຕິຍາ ເອເກນ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຫຣຓສງ຺ຂາໂຕ ສໍວິທາວຫາໂຣ ຈ. ສມໍ ເອກີ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຸໍ ເອເກນາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປາເທ ວາ ປາທາຣເຫ ວາ ຄຫິເຕ ກຕມນ຺ຕນານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ສໍວິທາຫຣຓໍ. ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສໍວິທາຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ‘‘ສໍວິທາວຫາໂຣ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ເວວຈນໍ. ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ເອໂກ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໑໘) ວຈນໂຕ ເອວໍ ສຫກຕມນ຺ຕເນສຸ ເອເກນາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປາເທ ວາ ປາທາຣເຫ ວາ ຄຫິເຕ ກຕມນ຺ຕນານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສງ຺ເກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຎ຺ຊານນໍ ສງ຺ເກໂຕ, ເຕນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອວຫຣຓໍ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ຕໍເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ ເຈ, ສງ຺ເກຕກາຣກສ຺ສ ສງ຺ເກຕກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເນມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣຠຓ຺ຑາວຫາຣສ຺ສ ເຫຕຸຕ຺ຕາ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ເນມິຕ຺ຕໍ, ອວຫຣຓສງ຺ຂາຕກມ຺ມໍ ອວຫາໂຣ. ‘‘ມຍາ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ນິຂຓິເຕ ວາ ຠມຸມ຺ຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ເຕນ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວຸຕ຺ຕເມວ ຠຓ຺ຑໍ ວຸຕ຺ຕນິຍາມມວິຣາເຘຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ເຈ, ນິມິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕນິຍາມໍ ວິຣາເຘຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ເຈ, ນິມິຕ຺ຕກາຣໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອວຫາຣກສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ. ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ອາທິ ຍສ຺ສ ຕໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄາທິ, ປຸພ຺ພປໂຍຄາທິ ຈ ຕໍ ປຎ຺ຈກຎ຺ຈາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

໔໓. ເຖຍ຺ຍຎ຺ຈ ປສຍ຺ຫຎ຺ຈ ປຣິກປ຺ໂປ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈ ກຸໂສ ຈ ເຖຍ຺ຍປສຍ຺ຫປຣິກປ຺ປປຏິຈ຺ຉນ຺ນກຸສາ, ເຕ ອາທີ ອຸປປທຠູຕາ ເຍສໍ ອວຫາຣານໍ ເຕ ເຖຍ຺ຍ…ເປ… ກຸສາທິກາ, ອວຫາຣາ, ອິມິນາ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ຈ…ເປ… ກຸສາວຫາໂຣ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣຕິ ເຖໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໂລໂປ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ອວຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ, ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ອທິສ຺ສມາເນນ ຄຫຓຎ຺ຈ ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຫຓຎ຺ຈ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ.

ປສຍ຺ຫ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ, ຄາມວິໂລປກາ ວິຍ ສາມິເກ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຄຫຓຎ຺ຈ ຣາຊຠຏາທໂຍ ວິຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘກຣຄ຺ຄຫເຓ ອຘິກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ.

ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕາທິກໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ, ໂສ ຈ ຠຓ຺ໂຑກາສປຣິກປ຺ປວເສນ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑໍ ອນ຺ຘກາຣປ຺ປເທສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕາທິຠຓ຺ຑານິ ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ເຕ ເປຬາທໂຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ວຕ຺ຖານິ ເຈ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ສຸຕ຺ຕານິ ເຈ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປນໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ປປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນາມ. ອາຣາມປຣິເວຓາທີນິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂລຠນີຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຄພ຺ຠປາສາທຕລປມຸຂມາຬກປາກາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ທິຏ຺ໂຐ ເຈ, ໂອໂລເກຕຸໍ ຄຫິຕໍ ວິຍ ທສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ, ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິກປ຺ປິຕຏ຺ຐານາຕິກ຺ກໂມ ໂອກາສປຣິກປ຺ປປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ໂອກາສປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນາມາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອວຫຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ, ອຸຍ຺ຍານາທີສຸ ກີຬມາເນຫິ ວາ ສງ຺ຆປຣິວິສນ຺ເຕຫິ ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ອລງ຺ກາຣາທິກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂອຓມິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອາສງ຺ກນ຺ຕີ’’ຕິ ຐຕ຺ວາ ຕິຓປຓ຺ຓປໍສຸວາລຸກາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສາມິເກສຸ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອທິສ຺ວາ ສາລເຍສຸ ຄເຕສຸ ປຈ຺ຉາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຫຓຎ຺ຈ ຕເທວ ຠຓ຺ຑໍ ກທ຺ທມາທີສຸ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີຫິ ປີເຬຕ຺ວາ ໂອສີທາເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸປຣິຠາເຄນ ອຕິກ຺ກມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກຸເສນ ອວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຄ຺ເຆນ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສມສມສ຺ສ ວາ ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ກຸສປາຕເນນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວເຣສຸ ຠາຊິຍມາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ສມໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ອູນກໍ ວາ ອຄ຺ເຆນ ປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ອຄ຺ຆນກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອວຫຣິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຕິຕໍ ກຸສໍ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາໂມ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ຕງ຺ຂເຓ ຈ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາຕິຕກ຺ຂເຓ ຈ ນ ປາຣາຊິກໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຣນາມລິຂິຕໍ ກຸສໍ ອຸກ຺ຂິເປນ຺ໂຕ ຕໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປນາເມຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ຍທິ ປຐມໍ ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘຏກ຺ຂເຓ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາຕິຕກ຺ຂເຓ ຈ ສກນາມລິຂິຕໍ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຓກ຺ຂເຓ ຈ ປາຣາຊິກໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາຕນກ຺ຂເຓ ຫຕ຺ຖໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ.

ຍທິ ທ຺ເວປິ ກຸເສ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສພ຺ເພສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສກສກໂກຏ຺ຐາສໍ ອາທາຍ ຄເຕສຸ ຍສ຺ມິໍ ກຸສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ, ຕສ຺ສ ສາມິເກນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຸໂສ ກສ຺ມາ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຈໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກຸໂສ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວິຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິວທິຕ຺ວາ ວາ ອວິວທິຕ຺ວາ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕ ອິຕຣໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ ເຈ, ອຸທ຺ຘຏກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ຍທິ ປໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນ ເທມິ, ຕ຺ວໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອສ຺ສາມິກຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘຏກ຺ຂເຓ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ຍທິ ປໂຣ ວິວາທຠີຣຸກຕ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ວິວາເທນາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ, ວຣໂກຏ຺ຐາສໍ ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ທິນ຺ນກໍ ນາມ ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຍທິ ‘‘ຕວ ຣຸຈ຺ຈນກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິວາທຠເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ວຣຠາຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ລາມກຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ໂຈໂຣ ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຈິຕາວເສສໍ ນາມ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ປາຣາຊິໂກ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກຸສາວຫາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາເຣສຸ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໔. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິກສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍາວຍວຣູເປນ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາເຣ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອທິນ຺ນາທານວິນິຈ຺ຉເຍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຫສາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ປຐມໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາລຄ຺ຆເທເສ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ນາມ ອວຫຏຠຓ຺ຑໍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອວຫາຣເກນ ‘‘ມຍາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ສສ຺ສາມິກອສ຺ສາມິກຠາວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສສ຺ສາມິກໍ ເຈ, ອວຫາຣກາເລ ເຕສໍ ສາລຍຠາວໍ ວາ ນິຣາລຍຠາວໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ສາລຍກາເລ ເຈ ຄຫິຕໍ, ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ມາສກໍ ວາ ອູນມາສກໍ ວາ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກເຏນ, ອຕິເຣກມາສກໍ ວາ ອູນປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ໂຫຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ, ປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິເກນ ກາຕພ຺ໂພ. ສາມິການໍ ນິຣາລຍກາເລ ເຈ ຄຫິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ປາຣາຊິກໍ. ຠຓ຺ຑສາມິເກ ປນ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ຕໍ ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຕທຄ຺ຆນກໍ ວາ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກາໂລ ນາມ ອວຫາຣກາໂລ. ຠຓ຺ຑໍ ນາເມຕໍ ກທາຈິ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ສມຄ຺ຆໍ. ຕສ຺ມາ ອວຫຏຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ຆໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ເຕຫິ ອວຫຏກາລານຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ກາລວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຄ຺ໂຆ ນາມ ອວຫຏຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພທາ ຠຓ຺ຑານໍ ອຄ຺ໂຆ ສມານຣູໂປ ນ ໂຫຕິ, ນວຠຓ຺ຑໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ປຸຣາຓໍ ເຈ ສມຄ຺ຆໍ. ຕສ຺ມາ ອວຫາຣກາເລ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ນວຠາວໍ ວາ ປຸຣາຓຠາວໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເທໂສ ຈາຕິ ຠຓ຺ຑາວຫາຣເທໂສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານເທເສ ສມຄ຺ຆໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຆຕ຺ຕາ ອວຫຏຠຓ຺ເຑ ອຄ຺ຆໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນິຍມນ຺ເຕຫິ ອຄ຺ຆໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອວຫາຣເທສໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ອຄ຺ຆວເສນ ຕທນຸຣູປາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ກາເຣຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຣິໂຠໂຄ ນາມ ອວຫຏຠຓ຺ເຑ ອວຫາຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ປເຣຫິ ກຕປຣິໂຠໂຄ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປຣິໂຠເຄນ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຠຓ຺ຑສາມິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຠຓ຺ເຑ ນເວປິ ເອກວາຣມ຺ປິ ເຍນ ເກນຈິ ປກາເຣນ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເອຕານິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ຎຕ຺ວາ ເອຕານິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ປຓ຺ຑິເຕນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ.

໔໕. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອທິນ຺ນາທານວິນິຈ຺ຉຍາວຍວຠູເຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາເຣ ຈ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານາວໂລກນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາຄເຕ ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ເລໂສກາສປິທຫນຕ຺ຖໍ ປຣສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ປກາເຣນ ຄຓ຺ຫໂຕ ໂມກ຺ຂາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸກາເມນ ຕຖາຄເຕນ ຍາ ປເນຕາ –

ຠູມຏ຺ຐຎ຺ຈ ຖລຏ຺ຐຎ຺ຈ;

ອາກາສຏ຺ຐ ມຖາປຣໍ;

ເວຫາສຏ຺ໂຐ ທກຏ຺ຐຎ຺ຈ;

ນາວາ ຍານຏ຺ຐເມວ ຈ.

ຠາຣາ ຣາມ ວິຫາຣຏ຺ຐໍ;

ເຂຕ຺ຕ ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐເມວ ຈ;

ຄາມາ ຣຎ຺ຎຏ຺ຐ ມຸທກໍ;

ທນ຺ຕໂປໂນ ວນປ຺ປຕິ.

ຫຣຓໂກ ປນິຘິ ເຈວ;

ສຸງ຺ກຆາຕກໍ ປາຓກາ;

ອປທໍ ທ຺ວິປທຎ຺ເຈວ;

ຈຕຸປ຺ປທໍ ພຫຸປ຺ປທໍ.

ໂອຈຣໂກຓິຣກ຺ໂຂ ຈ;

ສໍວິທາຫຣຓມ຺ປິ ຈ;

ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕ-

ມິຕິ ຕິໍ ເສຕ຺ຖ ມາຕິກາ. –

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປທຠາຊເນ, ຕທຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອາຄຕນເຍນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ຠູມຏ຺ເຐ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ທຸຕິຍໍ ວາປີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິເຍສໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ. ອຸປຣິ ສຎ຺ຊາຕາຫິ ຣຸກ຺ຂລຕາຫິ, ອິຏ຺ຐກປາສາຓາທີຫິ ຈ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ມຫານິຘິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸກາເມນ ‘‘ມຍາ ເອເກເນວ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎໍ ສຫາຍໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ສຍິຕຏ຺ຐານາ ອຸຏ຺ຐານາທີສຸ ສພ຺ພປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸທາລໍ ຠູມິຂຓນຕ຺ຖາຍ ປິຏກໍ ວາປິ ປໍສຸອຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖາຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠາຊນໍ. ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ກຸທາລສ຺ສ ເຈ ທຓ຺ໂຑ ນຕ຺ຖິ, ທຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ທຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທໂຕ ຈ ກຸທາໂລ ເຈ ນ ໂຫຕິ, ກຸທາລກຣຓຕ຺ຖາຍ ອໂຍພີຊໍ ອຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖາຍ ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ ຂຓນ຺ຕສ຺ສປິ ປຈ຺ຉິກຣຓຕ຺ຖາຍ ປຓ຺ຓານິ ຉິນ຺ທໂຕປິ ປິຏກວາຍນຕ຺ຖາຍ ວລ຺ລິໍ ຉິນ຺ທໂຕປິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປຣິເຍສເນ ມຸສາ ຠຓໂຕປິ ທຸກ຺ກຏຎ຺ເຈວ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ, ອິຕຣປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ທຸຕິຍາທິໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘາ ວາ ອລທ຺ຘາ ວາ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປເທ ປເທ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ວາ ປຣິເຍສຕີ’’ຕິອາທິ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໙໔) ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິຘ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ອິມໍ ນິຘິໍ ລຠິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມິ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພໂຍຄໂຕຕິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄຠາວໂຕ, ທຸຕິຍປຣິເຍສນາທີສຸ ປຸພ຺ພປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອຏ຺ຐວິຘໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏໍ ສຫປໂຍຄທຸກ຺ກຏໍ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ ຎາຕທຸກ຺ກຏໍ ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ປຏິສ຺ສວທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ປິຏກໍ ວາ ປຣິເຍສຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏໍ ນາມ. ອິຘ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຕເຣສຸ ປຸພ຺ພປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ກຏ຺ຐໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສຫປໂຍຄທຸກ຺ກຏໍ. ອິຘ ອທິນ຺ນາທານສຫິຕປໂຍຄຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ, ອິຕຣຕ຺ຣ ຈ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ມຸຕ຺ຕາມຓິອາທີສຸ ທສສຸ ຣຕເນສຸ, ສາລິອາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຘຎ຺ເຎສຸ, ສພ຺ເພສຸ ຈ ອາວຸຘຠຓ຺ຑາທີສຸ ອາມສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ. ກທລິນາຬິເກຣປນສາທິຣຸກ຺ຂຏ຺ຐເມວ ຜລໍ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏໍ. ອຸປຈຣຓໍ ອຸປຈິຓ຺ຓໍ, ປຣາມສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຏ຺ຐຸ ອຸປຈິຓ຺ຓໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓໍ, ທຸຣຸປຈິຓ຺ເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏໍ. ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ປຕ຺ເຕ ຣຊສ຺ມິໍ ປຕິເຕ ປຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອໂຘວິຕ຺ວາ ວາ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ, ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອວເສສທຸກ຺ກຏານິປິ ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາເນວ, ຕຖາປິ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ມຍູຣາທິສທ຺ເທຫິ ໂມຣາທໂຍ ວິຍ ອິທເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸຕ຺ວາ ນ ວທນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຎາຕທຸກ຺ກຏໍ ນາມ. ເອກາທສສຸ ສມນຸຠາສນາສຸ ‘‘ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໗) ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິສ຺ສວທຸກ຺ກຏໍ ນາມ. ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ທຸກ຺ກເຏສຸ ອິຘ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏໍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ພໂຍຄໂຕ’’ຕິ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ອຸປສຄ຺ຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ພປໂຍຄໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປຸພ຺ພໂຍຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອິເມສຸ ທຸກ຺ກເຏສຸ ອສງ຺ຄຫິຕານິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາຄຕານິ ທິວາເສຍ຺ຍາທິທຸກ຺ກຏານິ ເຈວ ຂນ຺ຘກາຄຕານິ ຈ ພຫູນິ ທຸກ຺ກຏານິ ສນ຺ຕິ, ຕານິ ປເນຕ຺ຖ ວິນຍທຸກ຺ກເຏເຍວ ສງ຺ຄຫິຕພ຺ພານິ. ‘‘ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຫິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໙໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔) ປນ ຣໂຊກິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ‘‘ວິນຍທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ອຏ຺ຐ ທຸກ຺ກຏານີຕິ ຄຓນາປຣິຈ຺ເຉໂທເຍວ ນິຣຕ຺ຖໂກ ສິຍາຕິ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏາທີນມ຺ປິ ວິນຍທຸກ຺ກເຏເຍວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາເວປິ ກຕິປຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕເຣສເມກໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເຕສໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄຫິຕຕ຺ເຕປິ ເຄຍ຺ຍຄາຖາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິສຸໍ ທສ຺ສນໍ ວິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໖. ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ກຏ຺ຐໍ ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຣນິຫິຕນິຘູປຣິ ຊາຕໍ ອລ຺ລໍ ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ວາ. ລຕໍ ວາຕິ ຕາທິສໍ ວລ຺ລິໍ ວາ. ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ຕິຓາທີນໍ ຂຸທ຺ທກຄຈ຺ຉານຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປີຕິ ອລ຺ເລ ຈ ສຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂາທີນິ ຉິນ຺ທໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຫຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕສ຺ສ ຠວເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຫປໂຍຄໂຕ’’ຕິ. ອວຫາເຣນ ສຫິຕປໂຍຄຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນປິ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສຫປໂຍຄໂຕ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຐມຄາຖາຍ ທສ຺ສິຕປຸພ຺ພປໂຍຄໂຕ ອິມາຍ ທສ຺ສິຕສຫປໂຍຄສ຺ສ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ.

໔໗. ປຖວິນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ວາ ປຖວິໍ. ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ ຂຓໂຕ ສຫປໂຍຄຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ພ຺ຍູຫໂຕຕິ ປໍສຸໍ ເອກໂຕ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ວິຍູຫຕິ ເອກປສ຺ເສ ຣາສິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ອູຫ-ອິຈ຺ເຈຕສ຺ສ ຘາຕຸໂນ ວິຕກ຺ເກ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ເຕປິ ຘາຕູນມເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິ-ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອິຘ ຣາສິກຣເຓ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຣາສິຠູຕໍ ປໍສຸໍ ກຸທາເລນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປຈ຺ຉິຍາ ວາ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອປເນນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປໂຍຄຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ ປໍສຸເມວ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ວາ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາມສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິຘິກຸມ຺ຠິໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສນ຺ຕສ຺ສ. ວາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ກິຣິຍໍ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣາເຘຕ຺ວາ ຂລິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໓໙) –

‘‘ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸໂຓຫິ ຍຖາຕຖໍ;

ອປຣທ຺ຘໍ ວິຣທ຺ຘຎ຺ຈ, ຂລິຕໍ ຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸ ວາ ວິຣູປໍ ກຕໍ ກິຣິຍາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໓໙) –

‘‘ຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ກເຣ ປາປໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ;

‘ທຸກ຺ກຏ’ນ຺ຕິ ປເວເທນ຺ຕິ, ເຕເນຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ‘‘ຕຕ຺ຖຊາຕກ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາທ຺ວຍາຄຕໍ ເຉທນທຸກ຺ກຏໍ ຂຓນທຸກ຺ກຏໍ ພ຺ຍູຫນທຸກ຺ກຏໍ ອຸທ຺ຘຣຓທຸກ຺ກຏໍ ອາມສນທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສຫປໂຍຄທຸກ຺ກເຏສຸ ປຸຣິມປຸຣິມປໂຍເຄຫິ ອາປນ຺ນາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປຕ຺ວາ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ຕໍຕໍປໂຍຄາວສາເນ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອຣມຕິ ເຈ, ຕໍຕໍທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປມກຕ຺ວາ ຜນ຺ທາເປນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປຕ຺ວາ ອາມສນທຸກ຺ກຏໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາປາຬິຍາ ຄຍ຺ຫມາເນ ປຸຣິມປຸຣິມາປຕ຺ຕີນໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິ ‘‘ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໔໑໔, ໔໒໑, ໔໒໘, ໔໓໙) ອາຄຕຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ເອວ ລພ຺ຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມວເສນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ອທິນ຺ນາທານສິກ຺ຂາປເທປິ ອາປຕ຺ຕິປຏິປສ຺ສທ຺ຘິ ປມາຓນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

໔໘. ‘‘ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໔) ວຸຕ຺ຕໍ ຐານາຈາວເນ ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາປຕ຺ຕິຠູຕໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ຐານເຠທວິຎ຺ຎາປນມຸເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທານິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ມຸເຂປາສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຸເຂ ກຸມ຺ຠິມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ. ປາສໍ ປເວເສຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘນໍ ປາສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຂາຓຸເກຕິ ອໂຍຂາຓຸມ຺ຫິ, ຂທິຣຂາຓຸເກ ວາ. ພທ຺ຘກຸມ຺ຠິຍາ ຐານເຠໂທ ພນ຺ຘນານໍ ວສາ ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໙. ອິທານິ ຐານເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຂາຓຸເກ’’ຕິ ອິມິນາ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ ວາ ຕີສຸ ຈຕູສຸ ວາ ທິສາສຸ ຂາຓຸເກ ຂຓິຕ຺ວາ ພທ຺ຘຂາຓຸຄຓນາຍ ສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ຐານເຠໂທ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ວລຍໍ…ເປ… ກຕາຍ ວາ ທ຺ເວ ຐານານີຕິ ໂຍຊນາ. ວາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ.

໕໐. ເອວໍ ຐານເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຐານວເສນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂລິນ຺ຕິ ທາມໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຕພ຺ພາສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ຖູລຕ຺ຕາ, ອຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ –

‘‘ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ;

ຕໍ ສຸໂຓຫິ ຍຖາຕຖໍ;

ເອກສ຺ສ ມູເລ ໂຍ ເທເສຕິ;

ໂຍ ຈ ຕໍ ປຏິຄຓ຺ຫຕິ;

ອຈ຺ຈໂຍ ເຕນ ສໂມ ນຕ຺ຖິ;

ເຕເນຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ປຣິ. ໓໓໙);

ເອຕ຺ຖ ຈ ຖູລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສມ຺ປຣາເຍ ຈ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໙) ສຸຄ຺ຄຕິ, ຕໍ ໂຫຕິ ກຏຸກປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໖໖) ວິຍ ລກາຣສ຺ສ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ, ສໍໂຍເຄ ອູກາຣສ຺ສ ຣສ຺ໂສ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ສງ຺ຂລິກເຠທໂຕ ປຣໍ. ຐານາ ຈາເວຕີຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປເນຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາວຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຕິຣິຍໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ຕິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ອຸທ຺ຘມໂຘ ຈາຕິ ຉຏ຺ຐານານິ. ຕາສຸ ເອກໍ ທິສໍ ອປນີຍມານາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ຕໍທິສາຠິມຸຂໍ ອິຕຣທິສາຍໍ ຐິຕປສ຺ເສ ໂອຣິມທິສາຍ ຐິຕປສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຜນ຺ທາປນວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ, ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຐານາ ຈາວິຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມເມວ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຐານາ ຈາເວຕິ ເຈ ຈຸໂຕ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ຜນ຺ທນຣຫິຕາຍ ນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ຐານາຈາວເນປິ.

໕໑. ເອວໍ ປຐມໍ ພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຸມ຺ຠິຄ຺ຄຫເຓ ນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຐມໍ ກຸມ຺ຠິໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ພນ຺ຘນາປນຍເນ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂສ ນໂຍຕິ ‘‘ປຐມຸທ຺ຘາເຣ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ຕເມວຕ຺ຖມຕິທິສຕິ.

໕໒. ວລຍນ຺ຕິ ກຸມ຺ຠິຍາ ພທ຺ຘສງ຺ຂລິກາຍ ມູເລ ປເວສິຕໍ ວລຍໍ. ມູເລ ຆໍສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສາເຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຆໍສນ຺ໂຕຕິ ຜຸສາເປນ຺ໂຕ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສາເຣຕີຕິ ໂອຣໂຕ ຈ ປາຣໂຕ ຈ ສຎ຺ຈາເລຕິ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສີລໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ, ປາຣາຊິກໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ມູເລ. ເຂຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ສພ຺ພປສ຺ສໂຕ ມູລໍ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ອາກາສຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ. ປຣາຊິໂຕຕິ ຐານາຈາວນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ປຣາຊຍມາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

໕໓. ກຸມ຺ຠິມຕ຺ຖເກ ຊາຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຈິຣກາລໍ ນິຫິຕຕ຺ຕາ ມູເລຫິ ກຸມ຺ຠິໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມີເປ ຊາຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ກຏ຺ຐໍ ວາ’’ຕິອາທິກາຍ ຄາຖາຍ ນິຘິມຕ຺ຖເກ ຠູມິຍໍ ຐິຕຣຸກ຺ຂລຕາທິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິມາຍ ປນ ຄາຖາຍ ຠູມິໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ຓກາເລ ນິຘິໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕມູລໍ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໍ, ຂາຓຸກໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທສາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຕຕ຺ຖຊ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຫປໂຍຄາຠາວມາຫ. ອິມິນາວ ປຸຣິມຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຏ຺ຐລຕາທີນິ ນິຘິສມ຺ພນ຺ຘານິ ເຈ, ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຕ຺ຖູນິ, ສມີປານິ ເຈ, ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ເສວ ວຕ຺ຖູນີຕິ ທີເປຕິ.

໕໔. ອິທານິ ເອວໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐນິຘິຠາຊນໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຈາເລຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຐິຕໍ ຠຓ຺ຑມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕກຸມ຺ຠິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຜນ຺ທາເປຕີຕິ ອນ຺ໂຕຈາຏິຍາ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ຣາສິກຣຓາທິວເສນ ຜນ຺ທາເປຕິ. ອປພ຺ຍູຫຕິ ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຐິຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸປຣິ ຐິຕານິ ອປເນນ຺ໂຕ ວິຍູຫຕິ ວາ. ອຖ ວາ ອປພ຺ຍູຫນ຺ໂຕຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔) ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອນ຺ໂຕກຸມ຺ຠິຍເມວ.