໓໔. ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑. ອິທານິ ປກິຓ຺ຓກກຖາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໗-໒໑໘) ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ປສວຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວຕິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ຐິຕາ ວາ ນິສິນ຺ນາ ວາ ອຸປາສກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ, ປາເຏກ຺ກໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເທຫິ, ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ນານາໂຕ ວາ, ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ເອກໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ ນານາໂຕ ວາ. ສເຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວຕິ.

ກຖໍ ນິມນ຺ຕນໂຕ ປສວຕິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂອທນໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖ ອາກງ຺ຂຖ ໂອໂລເກຖ ອຘິວາເສຖ ປຏິມາເນຖາ’’ຕິ ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນ ວາ ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ເອກໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນານາໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປຣິເວຓານິ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານາໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ, ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕສຸເຍວ ວາ ເອໂກ ປຸຕ຺ເຕນ ເອໂກ ປິຕຣາຕິ ເອວມ຺ປິ ນານາໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ, ສເຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ນິມນ຺ຕນໂຕ ປສວຕິ.

ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂກຈິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕ ວິຫາຣໍ ອາຄມ຺ມ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເກນ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນິມນ຺ຕນິກາ ຄຓໂຠຊນໂຕ, ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຈ ຘຸຕງ຺ຄເຠທໂຕ ໂມເຈຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ສ຺ເວ ນ ສກ຺ກາ ອຸປາສກາ’’ຕິ. ປຸນທິວເສ, ຠນ຺ເຕຕິ. ປຸນທິວເສປິ ນ ສກ຺ກາຕິ. ເອວໍ ຍາວ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ອວຈາ’’ຕິ. ສເຈ ປຸນປິ ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອິມໍ ຕາວ ອຸປາສກ ປຸປ຺ຜໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫິ, ອິມໍ ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຖຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸນປິ ຕເຖວ ວທຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິເກ ວາ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖເຣ ວາ ນ ລຈ຺ຉສິ, ສາມເຓເຣ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ຠທນ຺ເຕ ໂຠເຊສຸໍ, ອຫໍ ກສ຺ມາ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ນິມນ຺ຕິຕຸໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີຕິ. ເຕ ກຖໍ ນິມນ຺ເຕສຸໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສເຈ ໂສປິ ຕເຖວ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອຖ ປຸນປິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ນ ທານິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ລຈ຺ຉສິ, ຕໂຍ ເອວ, ອາວຸໂສ, ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອມຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ອມຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ສກລໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂຠເຊສຸໍ, ອຫໍ ກສ຺ມາ ນ ລຠາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ນິມນ຺ຕິຕຸໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ເຕ ກຖໍ ນິມນ຺ເຕສຸໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສເຈ ໂສປິ ຕເຖວ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປຸນປິ ‘‘ຠຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ຕວ ຠຕ຺ເຕນຕ຺ໂຖ, ນິພທ຺ຘໂຄຈໂຣ ເອສ ອມ຺ຫາກໍ, ມຍເມຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໍ ‘‘ຈຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ໂຠ ລທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ກິໍ ເອເຕນ, ພຫຸ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຖຣາ ‘‘ສ຺ເວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ມາ ທານິ ຕຸມ຺ເຫ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ທຸຕິຍທິວເສ ເຈຕິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຘຸຣຄາເມ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ, ອປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສ ປນ ອຄມາສິ, ຄຈ຺ຉາມ, ຘຸຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ທຸພ຺ພເຈຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຄາມທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ປຕ຺ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ເຕສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ອາສນສາລາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖິກາສຸ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ‘‘ອາສນສາລາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຏິກຈ຺ເຈວ ວາ ວິຫາຣໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຠຕ຺ຕສາລາຍ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ປຣິເວຓໍ ປຫິຓນ຺ຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕສາລາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ປນ ມນຸສ຺ສາ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອາສນສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ນ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ, ນ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ນິວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປເທ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ, ຆເຣ ຠຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຄາເມ ຠຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຄເຫ ຈ ຄາເມ ຈ ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕິ, ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາສນສາລາໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຄິລານສມໂຍ ຈີວຣທານສມໂຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ອທ຺ຘານຄມນສມໂຍ ນາວາຠິຣຸຫນສມໂຍ ມຫາສມໂຍ ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍຕິ ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ສມເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ມຫາຈມ຺ມສ຺ສ ປຣໂຕ ມໍສໍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອນ຺ຕມໂສ ປາທາປິ ຜາລິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວາລິກາຍ ວາ ສກ຺ຂຣາຍ ວາ ປຫຏມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ອີທິເສ ເຄລຎ຺ເຎ ຄິລານສມໂຍຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ເລສກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຈີວຣທານສມໂຍ ນາມ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຎ຺ຈມາສາ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ‘‘ຈີວຣທານສມໂຍ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ຈີວຣກາຣສມໂຍຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍທາ ຫິ ສາຏກຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ນາມ, ວິສຸໍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິເວຘໂກ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ‘‘ຈີວຣກາຣສມໂຍ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍ ຈີວຣໍ ວິຈາເຣຕິ ຉິນ຺ທຕິ, ໂມຆສຸຕ຺ຕກໍ ຐເປຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ປຈ຺ຈາຄຕໍ ສິພ຺ເພຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ອນຸວາຕໍ ຉິນ຺ທຕິ ຆເຏຕິ ອາໂຣເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຄຕໍ ສິພ຺ເພຕິ, ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ວເລຕິ, ປິປ຺ຜລິກໍ ນິເສຕິ, ປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພປິ ຈີວຣໍ ກໂຣຕິເຍວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ປນ ສມີເປ ນິສິນ຺ໂນ ຊາຕກໍ ວາ ຘມ຺ມປທໍ ວາ ກເຖຕິ, ອຍໍ ນ ຈີວຣກາຣໂກ, ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ຄຓໂຠຊເນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອທ຺ຘານຄມນສມເຍ ອນ຺ຕມໂສ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕຸກາເມນປິ ‘‘ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຄເຕນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ນາວາຠິຣຸຫນສມເຍ ‘‘ນາວໍ ອຠິຣຸຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອາຣຸຬ຺ເຫນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຍາວ ນ ໂອໂຣຫຕິ, ຕາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂອຣຸຬ຺ເຫນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ມຫາສມໂຍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາເປນ຺ຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຕ຺ເຖປິ ອາຄເຕ ນ ຍາເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ມຫາສມໂຍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິເສ ກາເລ ‘‘ມຫາສມໂຍ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍ ນາມ ໂຍ ໂກຈິ ປຣິພ຺ພາຊກສມາປນ຺ໂນ ຠຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍວ. ຕສ຺ມາ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ກເຕ ຠຕ຺ເຕ ‘‘ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສມເຍ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ, ສລາກຠຕ຺ຕໍ, ປກ຺ຂິກໍ, ອຸໂປສຖິກໍ, ປາຏິປທິກໍ, ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໐) ວຈນໂຕ ເຍປິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄິລານຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈຕຸຕ຺ຖານໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕິ. ເຕສຸ ຕໂຍ ຄຕາ, ເອໂກ ນ ຄໂຕ. ອຸປາສໂກ ‘‘ເອໂກ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນາຄໂຕ ອຸປາສກາຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ຕໍຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຈິ ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຄຓປູຣກສ຺ສ ອນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິຕາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕຫິ ຄໂຓ ນ ປູຣຕິ, ຄຓປູຣໂກ ຈ ອນິມນ຺ຕິໂຕ, ເຕນ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ. ເອຕໍ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ.

ປິຓ຺ຑປາຕິກຈຕຸຕ຺ເຖ ນິມນ຺ຕນກາເລ ເອໂກ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ນາຘິວາເສຕິ, ຄມນເວລາຍໍ ປນ ‘‘ເອຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຘິວາສິຕຕ຺ຕາ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໍ ລຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ຕໍ ຄຓໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຈຕຸຕ຺ເຖ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສປິ ຄຓໍ ຠິນ຺ທຕິ.

ປຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖ ເອໂກ ສຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕິ, ເອວມ຺ປິ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

ຄິລານຈຕຸຕ຺ເຖ ຄິລາເນນ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄິລານສ຺ເສວ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ປນ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຄິລາເນນ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຍລທ຺ຘໂກ ສຍເມວ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເສສານໍ ຄຓປູຣກຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣທານສມຍລທ຺ຘກາທີນມ຺ປິ ວເສນ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສເຈ ປນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຄເຕສຸປິ ຈຕູສຸ ຊເນສຸ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຓໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາວສາເນ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອທຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຕາວ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ໂນ, ເຕສຸ ຠຸຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ‘‘ເທຖ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປາສເກນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຫິ ໂຠຊນານໍເຍວ ວເສນ ຄຓໂຠຊເນ ວິສງ຺ເກຕໍ ນຕ຺ຖິ, ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸມ຺ມາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ເຕຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານິ, ຍາຄຸອາທີຫິ ປນ ວິສງ຺ເກຕໍ ໂຫຕິ, ຕານິ ເຕຫິ ເອກໂຕ ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘຸວຠຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ພຫູນໍ ເອກໂຕ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒. ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໒-໒໒໓, ໒໒໕) ວຸຕ຺ຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ປນ ນິມນ຺ຕນໂຕເຍວ ປສວຕິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ໂຠຊນໍ ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານສມຍໍ ຈີວຣທານສມຍໍ ຈີວຣກາຣສມຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິມນ຺ຕນປຏິປາຏິຍາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໖) ວຈນໂຕ ປຐມນິມນ຺ຕນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ອາທໂຍ) ວິກປ຺ປນາ ນາມ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສມ຺ມຸຂາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານິ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ທ຺ເວ ຕີຓິ ກຸລານິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເອກມິສ຺ສກໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ມູລນິມນ຺ຕນໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຣິ, ຕໍ ອຸປຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ປນ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໂຕ ເອກມ຺ປິ ກພຬໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເຍນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຣສໍ ໂຫຕິ, ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຠຕ຺ຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ອຎ຺ເຎປິ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຠຕ຺ຕໍ ວາ ອາກິຣນ຺ຕິ, ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ປິວໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ປຐມໍ ລທ຺ຘມໍສຂຓ຺ຑໍ ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສປ຺ປິປາຍາເສປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

ມຫາອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິມນ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ກຸລໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ອຸປາສໂກປິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣຠາຕຸຠຄິນິອາທໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ‘‘ອຸປາສເກນ ປຐມໍ ທິນ຺ນໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ສເຈ ປາເຏກ຺ກໍ ປຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາ ອາຫຏໍ ປຐມໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຍທິ ປນ ສພ຺ເພສໍ ເອໂກວ ປາໂກ ໂຫຕິ, ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຸປາສໂກ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ມນຸສ຺ໂສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເທຖາຕິ. ນນຸ ອຸປາສກ ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫາຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ ‘‘ສ຺ເວປິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ເພຫິ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ເອໂກປິ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ລຠຕິ, ຕມຎ຺ໂຎ ອຸປາສໂກ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຆເຣ ນິສີທາເປຕິ, ນ ຈ ຕາວ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກເລນ ຄາເມນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ປູເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສກເລນ ຄາເມນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສກເລນ ປູເຄນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປູເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ‘ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’ຕິ ຠຓຕິ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ເຕ ສລາກຠຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິເກ ອຸໂປສຖິເກ ປາຏິປທິເກ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ຠຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠຕ຺ເຕນຕ຺ໂຖ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອນິມນ຺ຕນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປນ ໂອກາໂສ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ເນວ ຄຓໂຠຊນໂຕ, ນ ຈາຣິຕ຺ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ອນິມນ຺ຕນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ເນວ ຄຓໂຠຊນໍ, ນ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ກຸເລສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສມໂຍ ຈີວຣທານສມໂຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມໂຍ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໙໙) –

ເອວມາຄຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຫິ ສິກ຺ຂາປເທນ ໂຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ເຕເນວ ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ເຕນ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ອີທິເສນ ວຈເນນ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ຠຸຕ຺ວາ ວາ ອຠຸຕ຺ວາ ວາ ອວີຕິວຕ຺ເຕເຍວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎານິ ກຸລານິ ປວິເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ສມຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິມິນາປິ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ.

໓. ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາຕິ ເອຕ຺ຖ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໘) ປນ ກິຕ຺ຕາວຕາ ສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ກິຕ຺ຕາວຕາ ອສນ຺ໂຕ? ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ກຸລານິ ປຍິຣຸປາສນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ປສ຺ເສ ວາ ອຠິມຸເຂ ວາ ປສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປກຕິວຈເນນ ອາໂຣເຈຕຸໍ, ອຍໍ ສນ຺ໂຕ ນາມ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ປນ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ຫິ ເອວໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ, ໂສ ອສນ຺ໂຕເຍວ. ອປິຈ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ປສ຺ສຕິ, ອສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປວິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ວິກາລຄາມປ຺ປເວສເນປິ ອຍເມວ ນໂຍ.

ສເຈ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໒) ປນ ສມ຺ພຫຸລາ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ‘‘ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ສພ຺ເພຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄາມສຕມ຺ປິ ໂຫຕຸ, ປຸນ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ອຸສ຺ສາຫໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວ. ກຸລຆເຣ ວາ ອາສນສາລາຍ ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ເຕລຠິກ຺ຂາຍ ວາ ສປ຺ປິຠິກ຺ຂາຍ ວາ ຈຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ສເຈ ປສ຺ເສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຈຣິຕພ຺ພເມວ. ຄາມມຊ຺ເຌນ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເຕລາທິຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ປສ຺ເສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄາ ອໂນກ຺ກມ຺ມ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ສີໂຫ ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເມໂຆ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ພຫິຄາມໂຕ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິນ຺ເນ ສຣີເຣ ປໍສຸກູລໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໓໗) ວຈນໂຕ ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ ອລ຺ລສຣີເຣ ປໍສຸກູລໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸປທ຺ທວາ ຈ ຕສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິນ຺ເນ ປນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ? ກາກກຸລລໂສຓສິງ຺ຄາລາທີຫິ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ທາຐາຍ ວາ ອີສກໍ ຜາລິຕມຕ຺ເຕນປິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຕໂຕ ຆໍສເນນ ຉວິມຕ຺ຕໍ ຉິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຈມ຺ມໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອຠິນ຺ນເມວ, ຈມ຺ເມ ປນ ຉິນ຺ເນ ຠິນ຺ນໍ. ຍສ຺ສປິ ສຊີວກາເລເຍວ ປຠິນ຺ນາ ຄຓ຺ຑກຸຏ຺ຐປີຬກາ ວາ ວໂຓ ວາ ໂຫຕິ, ອິທມ຺ປິ ຠິນ຺ນໍ, ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາເວນ ກຸຓປຠາວໍ ອຸປຄຕມ຺ປິ ຠິນ຺ນເມວ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປນ ອຠິນ຺ເນປິ ສຸສານໂຄປເກຫິ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ຄາຫາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ເຈ ອຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ສຕ຺ຖເກນ ວາ ເກນຈິ ວາ ວຓໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວິສຠາຄສຣີເຣ ປນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມຓສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສີເສ ວາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ວຓໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໕. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ວາ ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕານິໍ ວາ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ. ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຈີວຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ຠິສິຈ຺ຉວິ ວາ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ‘ລຠິຕ຺ວາ ໂອທຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂນ ເຈ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຈີວຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ຠິສິຈ຺ຉວິ ວາ, ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ນຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໗) ວຈນໂຕ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພກຖາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໑໗). ສເຈ ຫິ ໂຈເຣ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທຫຣາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຕາ, ໂຈຣາ ເຖຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນມຕ຺ຕໍເຍວ ຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຖເຣຫິ ເນວ ຕາວ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ, ນ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ທຫຣາ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ, ໂຈຣາ ເຖຣານຎ຺ຈ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ຕຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑກໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຫເຣຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນານິ ນ ຕາວ ເຖຣານໍ ທາຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ເຕ ອນຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣານໍ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາວ ອຕ຺ຕໂນປິ ປເຣສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖເຣຫິ ວາ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາກາທີຫິ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ທຫຣານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທຫເຣຫິ ວາ ເຖຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ວາ ອທຕ຺ວາ ວາ ອຕ຺ຕນາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນານິ ເຖຣານໍ ທາຕພ຺ພານິ, ເນວ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ເຕສໍ ຘາຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ.

ສເຈ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຣຊກຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຕາທິເສ ມນຸສ຺ເສ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ຍານິ ຈ ເນສໍ ເຕ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສາຂາປລາສນິວາສເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ວຕ຺ຖານິ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ສທສານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອທສານິ ວາ ນີລາທິນານາວຓ຺ຓານິ ວາ, ກປ຺ປິຍານິປິ ອກປ຺ປິຍານິປິ ສພ຺ພານິປິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ປາຣຸປິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິເຫຕໍ ປຣິວາເຣ –

‘‘ອກປ຺ປກຕໍ ນາປິ ຣຊນາຍ ຣຕ຺ຕໍ,

ເຕນ ນິວຕ຺ໂຖ ເຍນກາມໍ ວເຊຍ຺ຍ;

ນ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ,

ໂສ ຈ ຘມ຺ໂມ ສຸຄເຕນ ເທສິໂຕ;

ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ປນ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ເນສໍ ກຸສຈີຣວາກຈີຣຜລກຈີຣານິ ເທນ຺ຕິ, ຕານິປິ ລທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນິວາເສຕ຺ວາປິ ລທ຺ຘິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣຈີວຣາທີສຸ ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ລຠຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ‘‘ລຠິຕ຺ວາ ໂອທຫິສ຺ສາມິ, ປຸນ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ນ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ. ລຠິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຎາຕິໂຕ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໂຕ ວາ ອຎ຺ຎໂຕ ວາ ກຸໂຕຈິ ປາກຕິກເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ວິເທສຄເຕນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ສງ຺ຆິເກ ອາວາເສ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສຈສ຺ສ ປຣິໂຠເຄເນວ ຕໍ ຊີຣຕິ ວາ ນສ຺ສຕິ ວາ, ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຄິຫິວຕ຺ຖາທີນໍ ຠິສິຈ຺ຉວິປຣິຍນ຺ຕານໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຠານຈິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຣູປກໍ ປຸຣິສຣູປກໍ, ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໙) ວຈນໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປໍ ກາຕຸໍ ວາ ກາຣາເປຕຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໙) ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປເມວ, ຕິຣຈ຺ຉານຣູປມ຺ປິ ອນ຺ຕມໂສ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຍໍ ກາຕຸໍ ວາ ‘‘ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອຸປາສກ ທ຺ວາຣປາລໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ຊາຕກປກຣຓອສທິສທານາທີນິ ປນ ປສາທນີຍານິ ນິພ຺ພິທາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ວາ ວຕ຺ຖູນິ ປເຣຫິ ກາຣາເປຕຸໍ ລຠຕິ, ມາລາກມ຺ມາທີນິ ສຍມ຺ປິ ກາຕຸໍ ລຠຕິ.

໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ໂຍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໖) ວຈນໂຕ ອນ຺ຕຣຆເຣ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໖) ວາ ວິຫາເຣ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນິຏ຺ຐິເຕ ໂຠຊເນ ນ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ອນ຺ຕຣຆເຣ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕນ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ວາ ຠິກ຺ຂູ ວາ ‘‘ປວິສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ມຍິ ປວິສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ອາສນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ວທຕິ, ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕິສມີປໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ຐາຕພ຺ພໍ. ໂອກາເສ ກເຕ ‘‘ປວິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຍໍ ອາສນໍ ຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີສຸ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປິວິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ຍາວ ອຎ຺ໂຎ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ນິສິນ຺ນໍ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖມ຺ປິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນເຍວ ຫິ ໂສ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ວຸຏ຺ຐາເປຕິເຍວ, ຍໍ ໂສ ວຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອຸທກໍ ອາຫຣາຫີ’’ຕິ. ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕຸໍ ອິທເມວ ເອກຏ຺ຐານໍ. ສເຈ ໂສ ອຸທກມ຺ປິ ນ ອາຫຣຕິ, ສາຘຸກໍ ສິຕ຺ຖານິ ຄິລິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ອາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ສເຈ ວຸຏ຺ຐາເປຕິ, ປວາຣິໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ‘ຄຈ຺ຉ ອຸທກໍ ອາຫຣາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ສາຘຸກໍ ສິຕ຺ຖານິ ຄິລິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ອາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ນຕ຺ເວວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາສນໍ ປຏິພາຫິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໖).

໘. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນ ສມເກ ວາ ອາສເນ ນິສີທິຕຸໍ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ວາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ, ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ເຕນ ສມເກ ວາ ອາສເນ ນິສີທິຕຸໍ ນີຈຕເຣ ວາ ຘມ຺ມຄາຣເວນາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ນວກຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນ ອຸຈ຺ຈຕເຣປິ ອາສເນ ນິສີທິຕຸໍ, ວຸຑ຺ຒຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ເຕນ ນີຈຕເຣປິ ອາສເນ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໙. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ສຫ ນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກາສເນ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິວສ຺ສນ຺ຕໂຣ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐) ນາມ ໂຍ ທ຺ວີຫິ ວສ຺ເສຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ວາ ທຫຣຕໂຣ ວາ ໂຫຕິ, ໂຍ ປນ ເອເກນ ວສ຺ເສນ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ວາ ທຫຣຕໂຣ ວາ, ໂຍ ວາ ສມານວສ຺ໂສ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ສພ຺ເພ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸວຄ຺ຄສ຺ສ ມຎ຺ຈໍ ທຸວຄ຺ຄສ຺ສ ປີຐ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐. ຍໍ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ສໍຫາຣິມໍ ວາ ໂຫຕຸ ອສໍຫາຣິມໍ ວາ, ຕຖາຣູເປ ອປິ ຜລກຂຓ຺ເຑ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນປິ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທີຆາສນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຑກໍ ມາຕຸຄາມໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ອສມານາສນິເກຫິ ສຫ ທີຆາສເນ ນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ປນ ທີຆາສເນປິ ປຓ຺ຑກາທີຫິ ສຫ ນິສີທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໑. ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ເຍ ໂວ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍຸໍ, ຕຸມ຺ເຫ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຖ, ອຖ ໂກ ຈຣຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ. ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໕) ອິມໍ ຠຄວໂຕ ອນຸສາສນິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສມານຸປຊ຺ຌາຍໂກ ໂຫຕິ, ສມານຸປຊ຺ຌາຍເກນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສມານາຈຣິຍໂກ ໂຫຕິ, ສມານາຈຣິຍເກນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອາຈຣິໂຍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ວາ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍໂກ ວາ ສມານາຈຣິຍໂກ ວາ, ສງ຺ເຆນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໕) –

ວຈນໂຕ ຍສ຺ສ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໕) ເຕ ອຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນຕ຺ຖິ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ໂຫຕິ ເອກຈາຣິກຠິກ຺ຂຸ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາໂຣ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ເຆນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ວາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນ຺ເຕສຸ ປນ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ນ ຊຄ຺ຄຕິ, ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣປິ ວາຣໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ສກໂລ ສງ຺ໂຆ ເອກສ຺ສ ຠາຣໍ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫເມວ ຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊຄ຺ຄຕິ, ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ຄິລາເນນ ປນ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄິລາໂນ ທູປຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອສປ຺ປາຍກາຣີ ໂຫຕິ, ສປ຺ປາເຍ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ປຏິເສວິຕາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ອາພາຘໍ ນາວິກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ອຠິກ຺ກມຕີຕິ, ປຏິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ, ຐິຕໍ ວາ ຐິໂຕ’ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອນຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕງ຺ຄານິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄິລາໂນ ສູປຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ສປ຺ປາຍກາຣີ ໂຫຕິ, ສປ຺ປາເຍ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິເສວິຕາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ອາພາຘໍ ອາວິກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ອຠິກ຺ກມຕີຕິ, ປຏິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ, ຐິຕໍ ວາ ຐິໂຕ’ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ຄິລານຸປຏ຺ຐາເກນ ຈ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ນາລໍ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິຘາຕຸໍ, ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ນ ຊານາຕິ, ອສປ຺ປາຍໍ ອຸປນາເມຕິ, ສປ຺ປາຍໍ ອປນາເມຕິ, ອາມິສນ຺ຕໂຣ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ເຊຄຸຈ຺ຉີ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ເຂຬໍ ວາ ວນ຺ຕໍ ວາ ນີຫາຕຸໍ, ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຄິລານໍ ກາເລນ ກາລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາທເປຕຸໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕງ຺ຄານິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ອລໍ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ. ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິຘາຕຸໍ, ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ຊານາຕິ, ອສປ຺ປາຍໍ ອປນາເມຕິ, ສປ຺ປາຍໍ ອຸປນາເມຕິ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂນ ອາມິສນ຺ຕໂຣ, ອເຊຄຸຈ຺ຉີ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ເຂຬໍ ວາ ວນ຺ຕໍ ວາ ນີຫາຕຸໍ, ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຄິລານໍ ກາເລນ ກາລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາທເປຕຸໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

໑໒. ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກໂຣນ຺ເຕນ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໐) ຈ ‘‘ສີລວາ ຫິ ຕ຺ວໍ ກຕກຸສໂລ, ກສ຺ມາ ມີຍມາໂນ ຠາຍສິ, ນນຸ ສີລວໂຕ ສຄ຺ໂຄ ນາມ ມຣຓມຕ຺ຕປຏິພທ຺ໂຘເຍວາ’’ຕິ ເອວໍ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຣຓວຓ຺ໂຓ ນ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຫິ ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາທິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ເອກຊວນວາຣາວເສເສປິ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອິມິນາວ ມາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ປຓ຺ຑິເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິມິນາ ນເຍນ ອນຸສິຏ຺ຐິ ທາຕພ຺ພາ ‘‘ສີລວໂຕ ນາມ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຫາຣາທີສຸ ອາສຕ຺ຕິໍ ອກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຕໍ ຘມ຺ມຄຕໍ ສງ຺ຆຄຕໍ ກາຍຄຕຎ຺ຈ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມນສິກາເຣ ອປ຺ປມາໂທ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ມຣຓວຓ຺ເຓປິ ສໍວຓ຺ຓິເຕ ໂສ ຕາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຎ຺ຈິ ອຸປກ຺ກມໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຍຖາຍຸນາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ມຣຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສໍວຓ຺ຓໂກ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

໑໓. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໓) ວຈນໂຕ ຄິລາເນນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໒-໑໘໓) ຠິກ຺ຂຸນາປິ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປກ຺ກເມນ ອນ຺ຕມໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທເນນປິ ອຕ຺ຕາ ນ ມາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ຄິລາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນ ເຠສຊ຺ເຊ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ຈ ມຣິຕຸກາໂມ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ຍສ຺ສ ປນ ມຫາອາພາໂຘ ຈິຣານຸພນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂູ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ຄິລານໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຏິຊຄ຺ຄິຍມາໂນປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ເສວຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ໂຣໂຄ ຂໂຣ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເມ ວິເສສາຘິຄໂມ ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຄິລານສ຺ສປິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄສ຺ສ ‘‘ອາຫາຣປຣິເຍສນໍ ນາມ ປປຎ຺ໂຈ, ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ອນຸຍຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ. ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຠາຄານຎ຺ຫິ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໔. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນິສີເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໐) ວຈນໂຕ ອາສນໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ກີທິສໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໐) ປນ ອາສນໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ກີທິສໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ? ຍໍ ສຸທ຺ຘໍ ອາສນເມວ ໂຫຕິ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓກໍ, ຍຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ປສ຺ສຕໍເຍວ ອຕ຺ຖຣີຍຕິ, ຕໍ ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສາ ສຍໍ ຫຕ຺ເຖນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ຠນ຺ເຕ ນິສີທຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ປຐມເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນິສິນ຺ນາ ປຈ຺ຉາ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ປຏິເວກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ປິ ຕນຸເກນ ວຕ຺ເຖນ ຍຖາ ຕລໍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຏິເວກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ປຏິກຈ຺ເຈວ ປາວາຣໂກຊວາທີຫິ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຆນສາຏເກນປິ ອຕ຺ຖເຕ ຍສ຺ມິໍ ວລິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໕. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທວາຍ ສິລາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພາ, ໂຍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໓) ວຈນໂຕ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ປາສາໂຓ ນ ປວຏ຺ເຏຕພ຺ໂພ. ນ ເກວລຎ຺ຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໒-໑໘໓) ປາສາໂຓ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຂຓ຺ຑໍ ວາ ອິຏ຺ຐກຂຓ຺ຑໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຍນ຺ເຕນ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປາສາຓາທໂຍ ຫສນ຺ຕາ ຫສນ຺ຕາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິປິ ຂິປນ຺ຕິປິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິປິ, ‘‘ກມ຺ມສມໂຍ’’ຕິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອີທິສໍ ນວກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑກໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ໂຘວນທຓ຺ຑກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄກາລາທີສຸ ກາເກ ວາ ໂສເຓ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ກຖລໍ ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ປລາເປນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

໑໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາໂຍ ອາລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໓) ວຈນໂຕ ວເນ ອຄ຺ຄິ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໙໐) ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ມຣຕູ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ເທຕິ, ປາຣາຊິການນ຺ຕຣິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູນໍ ອນຸຣູປໂຕ ປາຣາຊິກາທີນິ ອກຸສລຣາສິ ຈ ໂຫຕິ. ‘‘ອລ຺ລຕິຓວນປ຺ປຕໂຍ ຑຍ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ທພ຺ພູປກຣຓານິ ວິນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອລ຺ລສຸກ຺ຂໍ ສອິນ຺ທ຺ຣິຍານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຑຍ຺ຫຕູ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວເສນ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ປຏຄ຺ຄິທານໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕກຣຓຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ເຎ ວນກມ຺ມິເກຫິ ວາ ທິນ຺ນໍ ສຍໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕິຓກຸຏິໂຍ ມາ ວິນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິໂນ ປຏິອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸປາທາໂນ ນິພ຺ພາຕິ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕິຓກຸຏິການໍ ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນໍ ປຣິຂາຂຓນໍ ວາ, ຍຖາ ອາຄໂຕ ອຄ຺ຄິ ອຸປາທານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ, ເອຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຸຏ຺ຐິເຕເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ສຍມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸຏ຺ຐິເຕ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ອຸທເກນ ປນ ນິພ຺ພາເປນ຺ເຕຫິ ອປ຺ປາຓກເມວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ.

໑໗. ອສ຺ສທ຺ເຘສຸ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໑) ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປເຣສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ວິສມິສ຺ສມ຺ປິ ຫິ ຕານິ ກຸລານິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ ອາຠິໂທສິກໍ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຂຊ຺ຊກໍ ວາ ຕໂຕ ລຠຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອປິຫິຕວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຫິ ສປ຺ປວິຈ຺ຉິກາທີຫິ ອຘິສຍິຕໍ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ຕານິ ກຸລານິ ເທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘຫລິທ຺ທາທິມກ຺ຂິໂຕປິ ຕໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສຣີເຣ ໂຣຄຏ຺ຐານານິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຐປິຕຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຕານິ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ.

໑໘. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄປກສ຺ສ ທາເນ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໖) ກຕຣໍ ໂຄປກທານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຕຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ອາຫ ‘‘ຍໍ ໂຄປກສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ທິວເສ ທິວເສ ຄຓ຺ຫາ’ຕິ, ຕເທວ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ກິໍ ໂຄປການໍ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖິ, ເອເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ວິສ຺ສຏ຺ຐກສ຺ສ ເອເຕ ອິສ຺ສຣາ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ພຫຸກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣາມໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຜລາຜລໍ ທາຣກາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕຫິ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປນ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆິເກ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ຈ ເກຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ທານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເວຕເນນ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄມຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຍໍ ຄິຫີນໍ ອາຣາມຣກ຺ຂກາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທນ຺ຕິ, ເອຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມໂຄປກາ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕິຍາ ຂຓ຺ຑິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເອຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍປິ ອຸປຑ຺ຒາຣາມໍ ວາ ເກຈິເທວ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ຠຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕຣຸກ຺ຂໂຕເຍວ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເກຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ປນ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ຕສ຺ມາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຍມ຺ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໖) – ຍຕ຺ຖ ອາວາສິກາ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຜລວາເຣ ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໍ ທິສ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ອຕ຺ຕນາວ ຂາທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອາວາສິກາ ຣຸກ຺ເຂ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຜລວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕິ, ອນິສ຺ສຣາ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກາ. ເຍປິ ຣຸກ຺ຂາ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ, ເຕສຸປິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອນິສ຺ສຣາ. ເອສ ນໂຍ ເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ເນປິ. ເຍ ປນ ຕຖາ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາວາສິກາ ຈ ເຕ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຄເປຕ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເຕສຸ ອາວາສິການໍ ກຕິກາຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ເຍ ຜລປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນາ, ອາວາສິກາ ຈ ເນ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຄເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕິ, ເຕສຸເຍວ ເຕສໍ ກຕິກາຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ປຣິໂຠຄວເສນ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ນິຍມິຕໍ, ຕໍ ປຣິໂຠຄວເສເນວ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ໂອທິສ຺ສ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ຈີວເຣເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ກິລມນ຺ຕິ, ຈີວຣໍ ປນ ສຸລຠໍ, ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາເຕປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສນາສເນນ ຄິລານປຈ຺ຈເຍນ ວາ ກິລມນ຺ເຕສຸ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອທິສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ຈ ຄິລານປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ຈ ທິນ຺ເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂອທິສ຺ສ ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຄເປຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖເມວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຣາຊໂຣຄໂຈຣຠຍາທີຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວິຫາຣາ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາລນາຬິເກຣາທິເກ ວິນາເສນ຺ຕິ, ເສນາສນປຈ຺ຈຍໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປ ກາເລ ເສນາສນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ເສນາສນຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ປຣິໂຠໂຄ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຣເສນາສນານິ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣານິ ລາມກໂກຏິຍາ ປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ.

ໂຍ ປນ ອາຣາໂມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ປນ ອູນໍ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາຣາໂມ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ເວຕນໍ ທຕ຺ວາປິ ຊຄ຺ຄາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ປນ ເວຕນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາຣາເມເຍວ ເຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນາຬິເກຣໍ ວາ ຕາລປກ຺ກໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຍໍ ເຕສໍ ສງ຺ເຆນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ທິວເສ ທິວເສ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຂາທຖາ’’ຕິ, ຕເທວ ເຕ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ເຕສໍ ເທນ຺ຕານມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ອາຣາມໍ ເກຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑເມວ ເທຕິ, ອຍໍ ພຫຸກມ຺ປິ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ເຈຕິຍສ຺ສ ປທີປຕ຺ຖາຍ ວາ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖາຍ ວາ ທິນ຺ນອາຣາໂມປິ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ເວຕນໍ ທຕ຺ວາປິ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ເວຕນຎ຺ຈ ປເນຕ຺ຖ ເຈຕິຍສນ຺ຕກມ຺ປິ ສງ຺ຆສນ຺ຕກມ຺ປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕມ຺ປິ ອາຣາມໍ ເວຕເນນ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕານຎ຺ຈ ເກຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑທາຍການຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖຊາຕກຜລທານໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໙. ຘມ຺ມິກຣກ຺ຂໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໗໙) ຍາຈນ຺ເຕນ ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕີຕຎ຺ຫິ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ, ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ, ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠປິ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ, ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ. ກຖໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຫາເຣ ຄາມທາຣກາ ວາ ຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ວາ ເຍ ເກຈິ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣນ຺ຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຜລາຜລໍ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາເຣ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂວຫາຣິເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາເຣ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ເຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄີວາ ໂຫຕິ, ‘‘ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍປິ ສຕິ ຄີວາເຍວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ປຎ຺ຈມາສກມຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອສຸເກນາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອມ຺ຫາກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຊານິສ຺ສຖ. ເກວລຎ຺ຫິ ມຍໍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈາມ, ຕໍ ໂນ ເທຖ, ອວຫຏຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ກາຣເກ ຄເວສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພສາປເຕຍ຺ເຍປິ ຄຫິເຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເນວ ຄີວາ, ນ ອາປຕ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຫຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ຍໍ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກຣໍ ປນ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຄຫິໂຕ, ຕໍ ອາຫຣາເປຫິ, ມາ ຈສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາສທາສີວາປິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອຍໍ ອກປ຺ປິຍອຑ຺ໂຑ ນາມ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຖໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປເຣຫິ ອນາຈາຣາທີສຸ ກເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸ ໂວຫາຣິເກ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາເຣ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂໍ ໂນ ເທຖ ອາຍຕິໍ ອກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ທຓ຺ເຑ ກເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄີວາ, ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ສເຈ ໂວຫາຣິກາ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຫາເຣ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອິມໍ ນາມ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ອາຓາຍ ອຕິຏ຺ຐມາເນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເນວ ຄີວາ, ນ ອາປຕ຺ຕິ. ວິຫາຣສີມາຍ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປາສາເຓຫິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຘາຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ກາຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ລຫຸປຣິວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ເຖຍ຺ຍເຈຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊມ຺ປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

໒໐. ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ສງ຺ກາຣໍ ວາ ວິຆາສໍ ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏ ວາ ຕິໂຣປາກາເຣ ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວາ ຉຑ຺ຑາເປຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໒໖) ວຕ຺ຖູນິ ເອກປໂຍເຄນ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາເຏກ຺ກໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານິ. ອາຓຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຉຑ຺ຑເນປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວາ ອວລຎ຺ເຊ ວາ ອຸຈ຺ຈາຣາທີນິ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ໂຣປິມໍ ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ ນາຬິເກຣາທິອາຣາໂມ ວາ, ຕຕ຺ຖາປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂຣປິມຫຣິຕຏ຺ຐາເນ ເອຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຂຕ຺ເຕ ວາ ອາຣາເມ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອຸຈ຺ຉຸອາທີນິ ວາ ຂາທມາໂນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກຈລກາທີນິ ຫຣິຕຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນນາຬິເກຣມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ກສິຕຏ຺ຐາເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕພີເຊ ອງ຺ກຸເຣ ອຸຏ຺ຐິເຕປິ ອວຸຏ຺ຐິເຕປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕພີເຊສຸ ປນ ເຂຕ຺ຕໂກຓາທີສຸ ວາ ອສຎ຺ຊາຕໂຣປິເມສຸ ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທາທີສຸ ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ກຈວຣຉຑ຺ຑນຏ຺ຐາເນປິ ວຏ຺ຏຕິ. ມນຸສ຺ເສສຸ ສສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ຉຑ຺ຑິຕເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ‘‘ລາຍິຕມ຺ປິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິ ປຸນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໑. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຫາຍມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຣຸກ຺ເຂ ກາໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຈນໂຕ ນຫາຍນ຺ເຕນ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໓ ອາທໂຍ) ຣຸກ຺ເຂ ວາ ນຫານຕິຕ຺ເຖ ນິຂນິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຖມ຺ເຠ ວາ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣຸກຸຏ຺ຏານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກຸຏ຺ເຏ ວາ ກາໂຍ ນ ຆໍເສຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຏາເນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຈນໂຕ ອຏ຺ຏາເນປິ ນຫາຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຏ຺ຏານໍ ນາມ ຣຸກ຺ຂໍ ຜລກໍ ວິຍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປທາກາເຣນ ຣາຊິໂຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຫານຕິຕ຺ເຖ ນິຂນນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈຸຓ຺ຓານິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ກາຍໍ ຆໍສນ຺ຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ຖເກນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬ຺ວ. ໒໔໓) ວຈນໂຕ ນຫານຕິຕ຺ເຖ ຐປິເຕນ ທາຣຸມຍຫຕ຺ເຖນ ຈຸຓ຺ຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ສຣີຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ, ເຕນ ນຫາຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຈນໂຕ ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາປິ ນຫາຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິ ນາມ ກຸຣຸວິນ຺ທກປາສາຓຈຸຓ຺ຓານິ ລາຂາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕຄຸຬິກກລາປໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຣີເຣນ ຆໍສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມລ຺ລເກນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ອກຕມລ຺ລກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓-໒໔໔) ວຈນໂຕ ມກຣທຓ຺ຑເກ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນ ກຕໍ ‘‘ມລ຺ລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ຄິລານສ຺ສປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອກຕມລ຺ລກໍ ນາມ ທນ຺ເຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕໍ, ອິທໍ ອຄິລານສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຏ຺ຐກຂຓ຺ຑໍ ປນ ກປາລຂຓ຺ຑໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ກາສິກໍ ປຸຖຸປາຓິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໔) ວຈນໂຕ ອຸກ຺ກາສິກໍ ປຸຖຸປາຓິກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸກ຺ກາສິກໍ ນາມ ວຕ຺ຖວຏ຺ຏິ, ຕສ຺ມາ ນຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນຫານສາຏກວຏ຺ຏິຍາ ປິຏ຺ຐິໍ ຆໍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຖຸປາຓິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ນຫານວຕ຺ຕໍ – ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຐິຕເກເນວ ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພທິສາ ປນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຂາຓຸຄຸມ຺ພລຕາທີນິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ອວກຸຊ຺ຊ ຐິເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄຈີວຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ປສາເຣຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຈີວຣປິຏ຺ເຐເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸທກສາຏິກາ ນຕ຺ຖິ, ອຸທກນ຺ເຕ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສເຈ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ອາຕເປ ປສາເຣຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ໂອຕຣນ຺ເຕນ ສຓິກໍ ນາຠິປ຺ປມາຓມຕ຺ຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວີຈິໍ ອນຸຏ຺ຐເປນ຺ເຕນ ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ນິມຸຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຈີວຣໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ເຕນປິ ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ສຓິກໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນຫານປຣິໂຍສາເນ ອຸທກນ຺ເຕ ອຸກ຺ກຸຏິເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຸປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາວ ຐາຕພ຺ພໍ.

໒໒. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລ຺ລິກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ… ນ ປາມງ຺ໂຄ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ກຓ຺ຐສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ກາຍູຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ຫຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໕) ວຈນໂຕ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຠຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໕) ວລ຺ລິກາຕິ ກຓ຺ຓໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວລ຺ລິກາ ເອວ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາມງ຺ຄນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕໍ. ກຓ຺ຐສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄີວູປຄໍ ອາຠຣຓໍ. ກຏິສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຏິປິຬນ຺ຘນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕຕນ຺ຕຸມຕ຺ຕມ຺ປິ. ໂອວຏ຺ຏິກນ຺ຕິ ວລຍໍ. ກາຍູຣາທີນິ ປາກຏາເນວ.

໒໓. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາ ເກສາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວມາສິກໍ ວາ ທຸວງ຺ຄຸລໍ ວາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໖) ວຈນໂຕ ສເຈ ເກສາ ອນ຺ໂຕທ຺ເວມາເສ ທ຺ວງ຺ຄຸລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕທ຺ເວມາເສເຍວ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ, ທ຺ວງ຺ຄຸເລຫິ ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ນ ທີຆາ, ທ຺ເວມາສໂຕ ເອກທິວສມ຺ປິ ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ ນ ລຠຕິເຍວ. ອຸຠຍຖາປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏນຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕ຺ຕຣິກາຍ ເກສາ ເຉທາເປຕພ຺ພາ, ໂຍ ເຉທາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ເກເສ ເຉທາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ວຈນໂຕ ອາພາຘໍ ວິນາ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ເກເສ ເຉທາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຈ຺ເຉນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ… ນ ຜຓເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ… ນ ຫຕ຺ຖຜຓເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ… ນ ສິຕ຺ຖເຕລເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ… ນ ອຸທກເຕລເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ, ໂຍ ໂອສຓ຺ເຐຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໖) ວຈນໂຕ ມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ໂກຈ຺ຉາທີຫິ ເກສາ ນ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ, ອຸທ຺ຘໂລເມນ ປນ ອນຸໂລມນິປາຕນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖໍ ເຕເມຕ຺ວາ ສີສໍ ປຸຎ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕຣຊສິຣານມ຺ປິ ອລ຺ລຫຕ຺ເຖນ ປຸຎ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໔. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ໂຍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໗) ວຈນໂຕ ອາພາຘໍ ວິນາ ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາ ມຸຂໍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກໍສປຕ຺ຕາທີນິປິ ເຍສຸ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສພ຺ພານິ ອາທາສສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຎ຺ຊິຍາທີນິປິ ຈ ອຸທກປຕ຺ຕສງ຺ຂເມວ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ປນ ‘‘ສຎ຺ຉວິ ນຸ ໂຂ ເມ ວໂຓ, ອຸທາຫຸ ນ ຕາວາ’’ຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລກນຕ຺ຖມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕພ຺ພໍ… ນ ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ… ນ ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ… ນ ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ເຉຕພ຺ພໍ… ນ ອງ຺ຄຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ… ນ ມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ… ນ ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໗) ວຈນໂຕ ອາພາຘໍ ວິນາ ມຸຂວິລິມ຺ປນາທິ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

໒໕. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຈ຺ຈໍ ວາ ຄີຕໍ ວາ ວາທິຕໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໘) ວຈນໂຕ ນຈ຺ຈາທິໍ ທສ຺ສນາຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໓໕) ຈ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ ນຏາທໂຍ ວາ ນຈ຺ຈນ຺ຕຸ ໂສຓ຺ຑາ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ໂມຣສູວມກ຺ກຏາທໂຍປິ, ສພ຺ພເມຕໍ ນຈ຺ຈເມວ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕມໂສ ໂມຣນຈ຺ຈມ຺ປິ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຍມ຺ປິ ນຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນຈ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຄີຕນ຺ຕິ ນຏາທີນໍ ວາ ຄີຕໍ ໂຫຕຸ ອຣິຍານໍ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓູປສຎ຺ຫິຕໍ ສາຘຸກີຬິຕຄີຕໍ ວາ ອສຎ຺ຎຕຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມຠາຓກຄີຕໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ທນ຺ຕຄີຕມ຺ປິ, ‘‘ຍໍ ຄາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂອກູຊນ຺ຕາ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ຄີຕເມວ, ສຍໍ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສປິ ຄາຍາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ປເຣປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຫປຕິກາປິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ສຣກຸຕ຺ຕິມ຺ປິ ນິກາມຍມານສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ຠງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ໂມ ຄາຍິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຄາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໙) –

ວຈນໂຕ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ໂມປິ ນ ຄາຍິຕພ຺ໂພ.

ອາຍຕໂກ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໙) ນາມ ຄີຕສ຺ສໂຣ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອກ຺ຂຣານິ ວິນາເສຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ເມ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຊາຕກວຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຄາຖາວຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ອຕິທີຆໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸຣສ຺ເສນ ວຕ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລານິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣຠຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໙) ວຈນໂຕ ປນ ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຠຓິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຣຠຎ຺ເຎ ກິຣ ຕຣງ຺ຄວຕ຺ຕໂຘຕກວຕ຺ຕຄລິຕວຕ຺ຕາທີນິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ. ສພ຺ເພສໍ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ວິກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ຈຕຸຣສ຺ເສນ ນເຍນ ປວຕ຺ຕນໍເຍວ ລກ຺ຂຓໍ.

ວາທິຕໍ ນາມ ຕນ຺ຕິພທ຺ຘາທິວາທນີຍຠຓ຺ຑໍ ວາທິຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ກຸຏເຠຣິວາທິຕໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກເຠຣິວາທິຕມ຺ປິ, ສພ຺ພເມຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ນິຏ຺ຐຸຠນ຺ໂຕ ວາ ສາສງ຺ເກ ວາ ຐິໂຕ ອຈ຺ຉຣິກໍ ວາ ໂຜເຏຕິ, ປາຓິໍ ວາ ປຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣາຣາເມ ຐິຕສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ, ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ວິຫາຣໂຕ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອາສນສາລາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ປສ຺ສຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ ອາປຕ຺ຕິ, ວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ປສ຺ສຕິ ວາ ສຸຓາຕິ ວາ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປທາສຸ ຕາທິເສນ ອຸປທ຺ທເວນ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ສມຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ, ເອວໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປຫາຣໍ ເທຖ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານກຣຓໍ ນາມ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ເຉຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໑) ວຈນໂຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ (ຈູຬວ. ໒໕໑) ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ກຓ຺ຓນາສາອງ຺ຄຸລິອາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຫິກີຏທຏ຺ຐາທີສຸ ປນ ອຎ຺ຎາພາຘປຈ຺ຈຍາ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ.

໒໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໒) ວຈນໂຕ ຄິຫີນໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ ປນ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

໒໘. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ຣູປິຍມໂຍ…ເປ… ນ ມຓິມໂຍ…ເປ… ນ ເວຬຸຣິຍມໂຍ…ເປ… ນ ຜລິກມໂຍ…ເປ… ນ ກໍສມໂຍ…ເປ… ນ ກາຈມໂຍ…ເປ… ນ ຕິປຸມໂຍ …ເປ… ນ ສີສມໂຍ…ເປ… ນ ຕມ຺ພໂລຫມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໒) ວຈນໂຕ ສຸວຓ຺ຓມຍາທິປຕ຺ໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຄິຫີ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏິກາທີສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນາເມນ຺ຕິ, ອາມສິຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຜລິກມຍກາຈມຍກໍສມຍານິ ປນ ຕຏ຺ຏິກາທີນິ ຠາຊນານິ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄເນວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ຄິຫິວິກຏານິ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຕມ຺ພໂລຫມໂຍປິ ປຕ຺ໂຕເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຖາລກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ປຕ຺ເຕ ອໂຍປຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໒) ທ຺ເວເຍວ ຈ ປຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ພກຏາເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຈເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໕) ວຈນໂຕ ລາພຸກຏາຫໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ຕາວກາລິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຆຏິກຏາເຫປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉວສີສປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໕) ວຈນໂຕ ຉວສີສມໂຍປິ ປຕ຺ໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕາຘາຣກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ຠູມິທາຣຸທຓ຺ຑວອລເວຕ຺ຕາທີຫິ ກເຕ ຠູມິອາຘາຣເກ ທາຣຸທຓ຺ຑອາຘາຣເກ ຈ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠູມິອາຘາຣເກ ຕໂຍ ທຓ຺ຑາຘາຣເກ ທ຺ເວ ປຕ຺ເຕ ອຸປຣູປຣິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູມິອາຘາຣເກ ຕິຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕານໍ ອໂນກາໂສ, ທ຺ເວ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາຣຸອາຘາຣກທຓ຺ຑາຘາຣເກສຸປິ ສຸສຊ຺ຊິເຕສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ຠມໂກຏິສທິໂສ ປນ ທາຣຸອາຘາຣໂກ ຕີຫິ ທຓ຺ຑເກຫິ ພທ຺ໂຘ, ທຓ຺ຑາຘາຣໂກ ຈ ເອກສ຺ສປິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອໂນກາໂສ, ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ຠູມິຍໍ ປນ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເມວ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຑ຺ຒນ຺ເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ອາລິນ຺ທກມິຑ຺ຒິກາທີນໍ ອນ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອວຣູປາຍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາຍ ມິຑ຺ຒິກາຍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ພາຫິຣປສ຺ເສ ກຕາຍ ຕນຸກມິຑ຺ຒິກາຍ ອນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ໂຈຬກໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອສຕິ ກຏສາຣເກ ວາ ຕຏ຺ຏິກາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ປຣິຠຓ຺ຑກຕາຍ ຠູມິຍາ ຍຕ຺ຖ ນ ທຸສ຺ສຕິ, ຕຖາຣູປາຍ ວາລິກາຍ ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປໍສຸຣຊາທີສຸ ປນ ຂຣຠູມິຍໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ໂຕ ລຄ຺ເຄຕພ຺ໂພ, ໂຍ ລຄ຺ເຄຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ນາຄທນ຺ຕາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ລຄ຺ເຄຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຈີວຣວໍເສປິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຎ຺ເຈ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ຠຓ຺ຑກຏ຺ຐປນຕ຺ຖເມວ ວາ ກຕໍ ໂຫຕຸ ນິສີທນສຍນຕ຺ຖໍ ວາ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຎ຺ເຎນ ປນ ຠຓ຺ຑເກນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ, ອຏນິຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ພນ຺ຘິຕ຺ວາປິ ອຸປຣິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈີວຣວໍສາທີສຸ ອຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອໍສວຏ຺ຏນເກນ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຉຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕປູໂຣປິ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ຄິຕປຕ຺ໂຕປິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຓ຺ຑເກນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຏ຺ຏກໍ ກຕ຺ວາ ວາ ຐປິເຕ ໂຍ ໂກຈິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕຫຕ຺ເຖນ ກວາຏໍ ປຓາເມຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປຓາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໕) ວຈນໂຕ ປຕ຺ຕຫຕ຺ເຖນ ກວາຏໍ ນ ປຓາເມຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ເກວລໍ ຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ເຖ, ໂສ ເອວ ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກວາຏເມວ ປຓາເມຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປິຏ຺ຐິປາເທ ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖຈິ ສຣີຣາວຍເວ ປຕ຺ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ສີເສນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ກວາຏໍ ວາ ປຓາເມຕຸໍ ຆຏິກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສູຈິໍ ວາ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ອວາປຸຣິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອໍສກູເຏ ປນ ປຕ຺ຕໍ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ອວາປຸຣິຕຸໍ ລຠຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈລການິ ວາ ອຏ຺ຐິການິ ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກໍ ວາ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໕) ວຈນໂຕ ຈລກາທີນິ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈລການີຕິ ຈພ຺ເພຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘາມິສານິ. ອຏ຺ຐິການີຕິ ມຈ຺ຉມໍສອອການິ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກນ຺ຕິ ມຸຂວິກ຺ຂາລິໂຕທກໍ. ເອເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ຫຕ຺ຖໂຘຕປາທໂຘຕອຸທກມ຺ປິ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ສຸທ຺ຘປຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວາມຫຕ຺ເຖນ ປເນຕ຺ຖ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸທກຄຓ຺ຑຸສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ຫິ ໂສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ປນ ພຫິອຸທເກນ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຈ຺ຉມໍສຜລາຜລາທີນິ ຈ ຂາທນ຺ໂຕ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິໍ ວາ ຈລກໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຍໍ ປນ ປຏິຂາທິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ລຠຕິ. ອຏ຺ຐິກກຓ຺ຏກາທີນິ ຕຕ຺ເຖວ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂໂຕ ນີຫຏໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸນ ຂາທິຕຸກາໂມ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ສິງ຺ຄິເວຣນາຬິເກຣຂຓ຺ຑາທີນິ ຑໍສິຕ຺ວາ ປຸນ ຐເປຕຸໍ ລຠຕິ.

໒໙. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປໍສຸກູລິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໕) ວຈນໂຕ ສພ຺ພປໍສຸກູລິເກນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຈີວຣຎ຺ຈ ມຎ຺ຈປີຐຎ຺ຈ ປໍສຸກູລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ປນ ທິນ຺ນເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໐. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາເນນ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໙) ວຈນໂຕ ອປຣິສ຺ສາວນກສ຺ສ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໙) ຍາຈມານສ຺ສ ປຣິສ຺ສາວນໍ ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ປຣິສ຺ສາວເນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ຍາຈຕິ, ຕສ຺ສ ນ ອກາມາ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິສ຺ສາວນເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໙) ວຈນໂຕ ອປຣິສ຺ສາວນເກນ ມຄ຺ໂຄ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ນ ໂຫຕິ ປຣິສ຺ສາວນໍ ວາ ຘມ຺ມກຣຓໍ ວາ, ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ໂຓ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ ‘‘ອິມິນາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໙) ວຈນໂຕ ທຓ຺ຑປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ທຓ຺ຑປຣິສ຺ສາວນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຣຊການໍ ຂາຣປຣິສ຺ສາວນໍ ວິຍ ຈຕູສຸ ປາເທສຸ ພທ຺ຘນິສ຺ເສຓິກາຍ ສາຏກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ທຓ຺ຑເກ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸໂຠປິ ໂກຏ຺ຐາເສ ປູເຣຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາວຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຕ຺ຖຣກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໙) ວຈນໂຕ ໂອຕ຺ຖຣກໍ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອຕ຺ຖຣກໍ ນາມ ຍໍ ອຸທເກ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຆຏເກນ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຈຕູສຸ ທຓ຺ຑເກສຸ ວຕ຺ຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂາຓຸເກ ນິຂນິຕ຺ວາ ເຕສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ເຕ ອຸທກໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຆເຏນ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

໓໑. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ໂຄ ອຠິວາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຠິວາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຈູຬວ. ໒໖໑) ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ໂຄ ອຠິວາເທຕພ຺ໂພ, ນ ນຄ຺ເຄນ ອຠິວາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ໂຄ ອຠິວາທາເປຕພ຺ໂພ, ນ ນຄ຺ເຄນ ອຠິວາທາເປຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ນຄ຺ເຄນ ປາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຊນ຺ຕາຆຣປຏິຈ຺ຉາທິໍ ອຸທກປຏິຈ຺ຉາທິໍ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໑) ວຈນໂຕ ຕິສ຺ໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຊນ຺ຕາຆຣປຏິຈ຺ຉາທິ ອຸທກປຏິຈ຺ຉາທິ ຈ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ, ເສເສສຸ ອຠິວາທນາທີສຸ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ ປນ ສພ຺ພກມ຺ເມສຸ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໒. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸປ຺ຜາຠິກິຓ຺ເຓສຸ ສຍເນສຸ ສຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໔) ວຈນໂຕ ປຸປ຺ເຜຫິ ສນ຺ຖເຕສຸ ສຍເນສຸ ນ ສຍິຕພ຺ພໍ, ຄນ຺ຘຄນ຺ຘໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ກວາເຏ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ.

໓໓. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສິຕ຺ຕກູປຘາເນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໔) ວຈນໂຕ ອາສິຕ຺ຕກູປຘາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອາສິຕ຺ຕກູປຘານນ຺ຕິ ຕມ຺ພໂລເຫນ ວາ ຣຊເຕນ ວາ ກຕາຍ ເປຬາຍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ທາຣຸມຍາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໔. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂຬຣິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໔) ວຈນໂຕ ມໂຬຣິກາຍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມໂຬຣິກາຕິ ທຓ຺ຑາຘາຣໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຏ຺ຐິອາຘາຣກປຓ຺ຓາຘາຣກປຈ຺ຉິກປີຐາທີນິປິ ເອຕ຺ເຖວ ປວິຏ຺ຐານິ. ອາຘາຣກສງ຺ເຂປຄມນໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ຉິທ຺ທໍ ວິທ຺ຘມ຺ປິ ອວິທ຺ຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

໓໕. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຠາຊເນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ(ຈູຬວ. ໒໖໔) ອາທິວຈນໂຕ ນ ເອກຠາຊເນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຖາລເກ ປາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠາຊນໂຕ ຜລໍ ວາ ປູປໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອປຄເຕ ອິຕຣສ຺ສ ເສສກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕຣສ຺ສປິ ຕສ຺ມິໍ ຂີເຓ ປຸນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກມຎ຺ເຈ ຕຸວຏ຺ຏິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຕຸວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ(ຈູຬວ. ໒໖໔) ອາທິວຈນໂຕ ນ ເອກມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຕ຺ຖຣເຓ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ວວຕ຺ຖານໍ ປນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ກາສາວໍ ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ກາຍພນ຺ຘນມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອກປາວຸຣເຓຫິ ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣເຓຫິ ຈ ນ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອກໍ ອຕ຺ຖຣຓຎ຺ເຈວ ປາວຸຣຓຎ຺ຈ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາ. ສໍຫາຣິມານໍ ປາວາຣຕ຺ຖຣຓກຏສາຣກາທີນໍ ເອກໍ ອນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໓໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈລປ຺ປຏິກາ ອກ຺ກມິຕພ຺ພາ, ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໘) ວຈນໂຕ ນ ເຈລສນ຺ຖາໂຣ ອກ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຍມາເນນ ເຈລປ຺ປຏິກໍ ອກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໘) ວຈນໂຕ ປນ ກາຈິ ອິຕ຺ຖີ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໖໘) ອປຄຕຄພ຺ຠາ ວາ ໂຫຕິ ຄຣຸຄພ຺ຠາ ວາ, ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຍມາເນນ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຘຕປາທກໍ ອກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໘) ວຈນໂຕ ປາທໂຘວນຏ຺ຐາເນ ໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ອກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຖຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໙) ວຈນໂຕ ກຕກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກຕກໍ ນາມ ປທຸມກຓ຺ຓິກາກາຣໍ ປາທຆໍສນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏເກ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕໍ. ຕໍ ວຏ຺ຏໍ ວາ ໂຫຕຸ ຈຕຸຣສ຺ສາທິເຠທໍ ວາ, ພາຫຸລິການຸໂຍຄຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ, ເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປາທຆໍສນິໂຍ ສກ຺ຂຣໍ ກຖລໍ ສມຸທ຺ທເຜຓກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໙) ວຈນໂຕ ສກ຺ຂຣາທີຫິ ປາທຆໍສນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກ຺ຂຣາຕິ ປາສາໂຓ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປາສາຓເຜຓໂກປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

໓໘. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາມຣິພີຊນີ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໙) ວຈນໂຕ ຈາມຣິວາເລຫິ ກຕພີຊນີ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກສພີຊນິໍ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຕິສ຺ໂສ ພີຊນິໂຍ ວາກມຍໍ ອຸສີຣມຍໍ ໂມຣປິຎ຺ຉມຍໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໙) ວຈນໂຕ ມກສພີຊນີອາທິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຘູປນນ຺ຕິ ພີຊນີ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາລວຓ຺ຏໍ ປນ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ວາ ກຕໍ ໂຫຕຸ ເວຬຸທນ຺ຕວິລີເວຫິ ວາ ໂມຣປິຎ຺ເຉຫິ ວາ ຈມ຺ມວິກຕີຫິ ວາ, ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມກສພີຊນີ ທນ຺ຕມຍວິສາຓມຍທຓ຺ຑກາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວາກມຍພີຊນິຍາ ເກຕກປາໂຣຫກຸນ຺ຕາລປຓ຺ຓາທິມຍາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ.

໓໙. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຉຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໐) ວຈນໂຕ ອຄິລາເນນ ຉຕ຺ຕໍ ນ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ກາຍຑາໂຫ ວາ ປິຕ຺ຕໂກໂປ ວາ ໂຫຕິ ຈກ຺ຂຸ ວາ ທຸພ຺ພລໍ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ອາພາໂຘ ວິນາ ຉຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຉຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວສ຺ເສ ປນ ຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ວາຬມິຄໂຈຣຠເຍສຸ ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄິລາເນນປິ ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໐) ວຈນໂຕ ປນ ອຄິລານສ຺ສປິ ອາຣາມອາຣາມູປຈາເຣສຸ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໐. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາ ນຂາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໍສປ຺ປມາເຓນ ນຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໔) ວຈນໂຕ ທີຆາ ນຂາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີສຕິມຏ຺ຐໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມລມຕ຺ຕໍ ອປກຑ຺ຒິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໔) ວຈນໂຕ ວີສຕິປິ ນເຂ ລິຂິຕມຏ຺ເຐ ກາຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ນຂໂຕ ມລມຕ຺ຕໍ ປນ ອປກຑ຺ຒິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສໍຫຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ວຈນໂຕ ຄຓ຺ຑວຓາທິອາພາຘໍ ວິນາ ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆໍ ນາສິກາໂລມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ວຈນໂຕ ສຓ຺ຑາເສນ ນາສິກາໂລມໍ ສໍຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກ຺ຂຣາທີຫິ ນາສິກາໂລມໍ ຄາຫາປເນປິ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຓ຺ຑາສ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ສຓ຺ຑາໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປລິຕໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຄາຫາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ວຈນໂຕ ປລິຕໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ຠມຸກາຍ ວາ ນລາເຏ ວາ ທາຐິກາຍ ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ພີຠຈ຺ຉໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕາທິສໍ ໂລມໍ ປລິຕໍ ວາ ອປລິຕໍ ວາ ຄາຫາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໑. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກາຍພນ຺ຘເນນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປວິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ວຈນໂຕ ອກາຍພນ຺ຘເນນ ຄາໂມ ນ ປວິສິຕພ຺ໂພ, ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຖ ສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອາສນສາລາຍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຣິຕ຺ວາ ຍາວ ນ ພນ຺ຘຕິ, ນ ຕາວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ.

໔໒. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫິນິວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນິວາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ(ຈູຬວ. ໒໘໐) ອາທິວຈນໂຕ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑາທິວເສນ ຄິຫິນິວຕ຺ຖໍ ນ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ເສຕປຏປາຣຸຕາທິວເສນ ນ ຄິຫິປາຣຸຕໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ, ມລ຺ລກມ຺ມກຣາທໂຍ ວິຍ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນ ນິວາເສຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ນິວາເສຕຸໍ ຄິລານສ຺ສປິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍມ຺ປິ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂກເຓ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ອຸປຣິ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕ ວາ ເອກໍ ກາສາວໍ ຕຖາ ນິວາເສຕ຺ວາ ພຫິ ອປຣໍ ນິວາເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິລາໂນ ປນ ອນ຺ໂຕກາສາວສ຺ສ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອປຣໍ ອຸປຣິ ນິວາເສຕຸໍ ລຠຕິ, ອຄິລາເນນ ທ຺ເວ ນິວາເສນ຺ເຕນ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພານິ.

໔໓. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຠໂຕກາຊໍ ຫຣິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໑) ວຈນໂຕ ອຸຠໂຕກາຊໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໂຕກາຊໍ ອນ຺ຕຣາກາຊໍ ສີສຠາຣໍ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ກຏິຠາຣໍ ໂອລມ຺ພກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເອກໂຕກາຊາທິໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໔. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຂາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໒) ວຈນໂຕ ນ ທີຆໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປຣມໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປຈ຺ຉິມໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໒) ວຈນໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ປມາຓງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປຣມໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ.

໔໕. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ກຣຓີເຍ ໂປຣິສໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ອາປທາສຸ ຍາວທຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໔) ວຈນໂຕ ນ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ພໍ, ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐຄຫຓາທິກິຈ຺ເຈ ປນ ສຕິ ປຸຣິສປ຺ປມາຓໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາປທາສູຕິ ວາຬມິຄາທໂຍ ວາ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ວາ ທິສາ ໂອໂລເກຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ທວຑາຫໍ ວາ ອຸທໂກຆໍ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິອຸຈ຺ຈມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຉນ຺ທໂສ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອາໂຣເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໕) ວຈນໂຕ ເວທໍ ວິຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສກ຺ກຏຠາສາຍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສກາຍ ປນ ມາຄຘິກາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ.

໔໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກາຍຕໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ(ຈອູຬວ. ໒໘໖) ອາທິວຈນໂຕ ໂລກາຍຕສງ຺ຂາຕໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ, ສພ຺ພໍ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ, ເສໂຕ ກາໂກ, ກາໂຬ ພໂກ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ເອວມາທິນິຣຕ຺ຖກກາຣຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍສຕ຺ຖໍ ເນວ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣສ຺ສ ວາເຈຕພ຺ພໍ. ນ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານວິຊ຺ຊາ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພາ, ນ ປຣສ຺ສ ວາເຈຕພ຺ພາ.

໔໘. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂິປິເຕ ‘ຊີວາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ‘ຊີວຖ ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ‘ຈິຣໍ ຊີວາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໘) ວຈນໂຕ ຂິປິເຕ ‘‘ຊີວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຄິຫິນາ ປນ ‘‘ຊີວຖາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ‘‘ຈິຣໍ ຊີວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໙. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລສຸຓໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຂາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ ລສຸຓໍ ຂາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໙) ວຈນໂຕ ອາພາຘໍ ວິນາ ລສຸຓໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສູປສມ຺ປາກາທີສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໙໗) ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈມາເນສຸ ມຸຄ຺ຄສູປາທີສຸ ວາ ມຈ຺ຉມໍສວິກຕິຍາ ວາ ເຕເລ ວາ ພທຣສາຬວາທີສຸ ວາ ອມ຺ພິລສາກາທີສຸ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ເຄສຸ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນ຺ຕມໂສ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໐. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ເສນາສນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ອໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນໍ ປຣິກມ຺ມກຕາ ວາ ຠູມິ ນ ອກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລ຺ເລຫິ ປາເທຫິ ເສນາສນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ເຍຫິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໔) ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວຣູເປຫິ ອລ຺ລປາເທຫິ ປຣິຠຓ຺ຑກຕາ ຠູມິ ວາ ເສນາສນໍ ວາ ນ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸທກສິເນຫມຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອຸທກໍ, ວຏ຺ຏຕິ. ປາທປຸຎ຺ຉນິໍ ປນ ອລ຺ລປາເທຫິປິ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສອຸປາຫເນນ ເສນາສນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ສອຸປາຫເນນ ອກ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນິຏ຺ຐຸຠິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນິຏ຺ຐຸເຠຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນ ນິຏ຺ຐຸຠິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຂຬມລ຺ລກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ເຂຬມລ຺ລເກ ນິຏ຺ຐຸຠິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈຬເກນ ປລິເວເຐຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ສຸຘາຠູມິຍາ ວາ ປຣິຠຓ຺ຑຠູມິຍາ ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ສເຈ ຕຏ຺ຏິກາ ວາ ກຏສາຣໂກ ວາ ນຕ຺ຖິ, ໂຈຬເກນ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ປາທາ ເວເຐຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຓ຺ຓມ຺ປິ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິຎ຺ຈິ ອນຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍທິ ປນ ຕຕ຺ຖ ເນວາສິກາ ອນຕ຺ຖຕາຍ ຠູມິຍາປິ ຐເປນ຺ຕິ, ອໂຘຕປາເທຫິປິ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕິ, ຕເຖວ ວຬຎ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ອປສ຺ເສຕພ຺ພາ, ໂຍ ອປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໔) ວຈນໂຕ ປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ເສຕຠິຕ຺ຕິ ວາ ໂຫຕຸ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕາ ວາ, ນ ອປສ຺ເສຕພ຺ພາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠິຕ຺ຕິເມວ, ທ຺ວາຣມ຺ປິ ວາຕປານມ຺ປິ ອປສ຺ເສນຜລກມ຺ປິ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ຠມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຖມ຺ຠມ຺ປິ ຈີວເຣນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໕) ວຈນໂຕ ປນ ໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ປຣິຠຓ຺ຑກຕໍ ຠູມິໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ເສນາສນໍ ວາ ສງ຺ຆິກມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາວ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິທ຺ທາຍໂຕປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສງ຺ກຸຏິເຕ ໂກຈິ ສຣີຣາວຍໂວ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ຜຸສຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ໂລເມສຸ ປນ ຜຸສນ຺ເຕສຸ ໂລມຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ປຣິໂຠຄສີເສນ ອປສ຺ສຍນ຺ຕສ຺ສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລຫິ ປນ ຜຸສິຕຸໍ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໑. ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວນ຺ທິຍາ. ປຸເຣອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຈ຺ຉຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອວນ຺ທິໂຍ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອວນ຺ທິໂຍ, ນານາສໍວາສໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອຘມ຺ມວາທີ ອວນ຺ທິໂຍ, ມາຕຸຄາໂມ ອວນ຺ທິໂຍ, ປຓ຺ຑໂກ ອວນ຺ທິໂຍ, ປາຣິວາສິໂກ ອວນ຺ທິໂຍ, ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ອວນ຺ທິໂຍ, ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ອວນ຺ທິໂຍ, ມານຕ຺ຕຈາຣິໂກ ອວນ຺ທິໂຍ, ອພ຺ຠານາຣໂຫ ອວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໒) ວຈນໂຕ ອິເມ ທສ ອວນ຺ທິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ປຈ຺ຉຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸເຣອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວນ຺ທິໂຍ, ນານາສໍວາສໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຘມ຺ມວາທີ ວນ຺ທິໂຍ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໒) – ວຈນໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ.

໕໒. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຕູລານິ ຣຸກ຺ຂຕູລໍ ລຕາຕູລໍ ໂປຏກີຕູລ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ອິມານິ ຕີຓິ ຕູລານິ ກປ຺ປິຍານິ. ຕຕ຺ຖ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໗) ຣຸກ຺ຂຕູລນ຺ຕິ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຣຸກ຺ຂານໍ ຕູລໍ. ລຕາຕູລນ຺ຕິ ຂີຣວລ຺ລິອາທີນໍ ຍາສໍ ກາສຎ຺ຈິ ວລ຺ລີນໍ ຕູລໍ. ໂປຏກີຕູລນ຺ຕິ ໂປຏກີຕິຓາທີນໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓຊາຕິການໍ ອນ຺ຕມໂສ ອຸຈ຺ຉຸນຬາທີນມ຺ປິ ຕູລໍ. ເອເຕຫິ ຕີຫິ ສພ຺ພຠູຕຄາມາ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂວລ຺ລິຕິຓຊາຕິໂຍ ຫິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠູຕຄາມສ຺ສ ຕູລໍ ພິມ຺ໂພຫເນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິສິໍ ປນ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ອກປ຺ປິຍຕູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ພິມ຺ໂພຫເນ ເອຕໍ ຕູລເມວ, ຫໍສໂມຣາທີນໍ ສພ຺ພສກຸຓານໍ ສີຫາທີນໍ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານຎ຺ຈ ໂລມມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປິຍງ຺ຄຸປຸປ຺ຜພກຸລປຸປ຺ຜາທີນໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕມາລປຕ຺ຕໍ ສຸທ຺ຘເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມິສ຺ສກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິສີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ອຸຓ຺ຓາທິຕູລມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໓. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຠິສິໂຍ ອຸຓ຺ຓຠິສິໍ ໂຈຬຠິສິໍ ວາກຠິສິໍ ຕິຓຠິສິໍ ປຓ຺ຓຠິສິ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຣິຕາ ປຎ຺ຈ ຠິສິໂຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຕູລຄຓນາຍ ຫິ ເອຕາສໍ ຄຓນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ນ ເກວລໍ ເອຬກໂລມເມວ ຄຫິຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ມນຸສ຺ສໂລມໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍມໍສຊາຕີນໍ ປກ຺ຂິຈຕຸປ຺ປທານໍ ໂລມໍ ສພ຺ພໍ ອິຘ ອຸຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕໍ. ຕສ຺ມາ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ຉນ຺ນໍ ອນຸໂລມຈີວຣານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິສິຈ຺ຉວິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠິສິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຬກໂລມານິ ປນ ອປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກມ຺ພລເມວ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ປຎ຺ຈຄຸຓໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາປິ ອຸຓ຺ຓຠິສິສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ໂຈຬຠິສິອາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ນວໂຈຬໍ ວາ ປຸຣາຓໂຈຬໍ ວາ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ກຕາ ໂຈຬຠິສິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວາກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ວາກຠິສິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕິຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ຕິຓຠິສິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘຕມາລປຕ຺ຕາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ປຓ຺ຓຠິສີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕມາລປຕ຺ຕໍ ປນ ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ອຸຓ຺ຓາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ຕູລໍ ຠິສິຍໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ມສູຣເກປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ມສູຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຠິສິຍາ ປມາຓນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐຠິສິ ຠູມຕ຺ຖຣຓຠິສິ ຈງ຺ກມນຠິສິ ປາທປຸຎ຺ຉນຠິສີຕິ ເອຕາສໍ ອນຸຣູປໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ປມາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ພິມ຺ໂພຫນໍ ປນ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໔. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒກາຍິການິ ພິມ຺ໂພຫນານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ເຍສຸ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສີສໍ ອຸປທຫນ຺ຕິ, ຕາທິສານິ ອຸປຑ຺ຒກາຍປ຺ປມາຓານິ ພິມ຺ໂພຫນານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີສປ຺ປມາຓໍ ພິມ຺ໂພຫນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ສີສປ຺ປມາຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສີສປ຺ປມາຓໍ ນາມ ຍສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຓ຺ຓານໍ ອນ຺ຕຣໍ ມິນິຍມານໍ ວິທຕ຺ຖິ ເຈວ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ມຸຏ຺ຐິຣຕນໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທີຆໂຕ ປນ ທິຍຑ຺ຒຣຕນໍ ວາ ທ຺ວິຣຕນໍ ວາ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ສີສປ຺ປມາຓສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄິລານສ຺ສ ສີສູປຘານຎ຺ຈ ປາທູປຘານຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວຍເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ຄິລານສ຺ສ ພິມ຺ໂພຫນານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ທຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ ຠິສີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍຕູລານິ, ເຕຫິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ວິນຍຘຣອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ພິມ຺ໂພຫນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ກປ຺ປິຍຕູລໍ ວາ ອກປ຺ປິຍຕູລໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໕໕. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສນ຺ທິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປີຐສງ຺ຂາໂຕ ອາສນ຺ທິໂກ ວຏ຺ຏຕິ, ໂສ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈກມ຺ປິ ອາສນ຺ທິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໂຕ ອຸຈ຺ຈປາທໂກປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກໂຕຠາເຄນ ທີຆປີຐເມວ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໂຕ ອຸຈ຺ຈປາທກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຣສ຺ສປີຐໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ຕີສຸ ທິສາສຸ ອປສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ກຕມຎ຺ໂຈປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈກມ຺ປິ ສຕ຺ຕງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ອຍມ຺ປິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ທປີຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ປາຬິຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ເວຕ຺ຕມຍປີຐໍ ປິໂລຕິກາພທ຺ຘປີຐໍ ທາຣຸປຏ຺ຏິກາຍ ອຸປຣິ ປາເທ ຐເປຕ຺ວາ ໂຠຊນຜລກໍ ວິຍ ກຕໍ ເອຬກປາທປີຐໍ ອາມລກາກາເຣນ ໂຍຊິຕໍ ພຫຸປາທກໍ ອາມຓ຺ຑກວຏ຺ຏິກປີຐໍ ປລາລປີຐໍ ຜລກປີຐຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸມຍປີຐໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ເຈ ມຎ຺ເຈ ສຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ປມຓາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຎ຺ເຈ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕໍ ປນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ຉິນ຺ທິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠູມິຍໍ ນິຂນິຕ຺ວາ ປມາຓໍ ອຸປຣິ ທສ຺ເສຕິ, ອຸຕ຺ຕານກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຸລາສງ຺ຆາເຏ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາ ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປຣມໍ ມຎ຺ຈປຏິປາທກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ປມາຓງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປຣໂມວ ມຎ຺ຈປຏິປາທໂກ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໖. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອາສນ຺ທິ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນໂກ ຈິຕ຺ຕໂກ ປຏິກາ ປຏລິກາ ຕູລິກາ ວິກຕິກາ ອຸທ຺ທໂລມິ ເອກນ຺ຕໂລມິ ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກຸຕ຺ຕກໍ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣໍ ອສ຺ສຕ຺ຖຣໍ ຣຖຕ຺ຖຣໍ ອຊິນປເວຓີ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໔) ວຈນໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໔) ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ນາມ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ມຎ຺ຈໍ. ມຫາສຍນໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣຓໍ. ອາສນ຺ທິອາທີສຸ ອາສນ຺ທີຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາສນໍ. ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ປາເທສຸ ວາຬຣູປານິ ຐເປຕ຺ວາ ກໂຕ. ໂຄນໂກຕິ ທີຆໂລມໂກ ມຫາໂກຊໂວ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິການິ ກິຣ ຕສ຺ສ ໂລມານິ. ຈິຕ຺ຕໂກຕິ ຣຕນຈິຕ຺ຣອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂກ. ປຏິກາຕິ ອຸຓ຺ຓາມໂຍ ເສຕຕ຺ຖຣໂກ. ປຏລິກາຕິ ຆນປຸປ຺ຜໂກ ອຸຓ຺ຓາມຍໂລມຕ຺ຖຣໂກ, ໂຍ ‘‘ອາມລກປໂຏ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕູລິກາຕິ ປກຕິຕູລິກາເຍວ. ວິກຕິກາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຣູປວິຈິຕ຺ໂຣ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂກ. ອຸທ຺ທໂລມີຕິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໂລມໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ເອກນ຺ຕໂລມີຕິ ອຸຠໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໂລມໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ກຏ຺ຏິສ຺ສນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກເສຍ຺ຍກຏ຺ຏິສ຺ສມຍໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ. ໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກສິຍສຸຕ຺ຕມຍໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ຐຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນໂຍຄ຺ຄໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣອສ຺ສຕ຺ຖຣາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສປິຏ຺ຐີສຸ ອຕ຺ຖຣຓກອຕ຺ຖຣຓາ ເອວ. ຣຖຕ຺ຖເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຊິນປເວຓີຕິ ອຊິນຈມ຺ເມຫິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓນ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕາ ປເວຓີ. ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ກທລິມິຄຈມ຺ມໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກຕໍ ປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ກິຣ ເສຕວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ກທລິມິຄຈມ຺ມໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທນ຺ຕິ ສຫ ອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉເທນ, ອຸປຣິພທ຺ເຘນ ຣຕ຺ຕວິຕາເນນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຕວິຕານມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ອກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຕິ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານນ຺ຕິ ສີສູປຘານຎ຺ຈ ປາທູປຘານຎ຺ຈາຕິ ມຎ຺ຈສ຺ສ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານໍ, ເອຕໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ ປນ ເອກເມວ ອຸປຘານໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຣຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ປທຸມວຓ຺ຓໍ ວາ ວິຈິຕ຺ຣໍ ວາ, ສເຈ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ, ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາອຸປຘານໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ໂຄນກາທີນິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐) ສງ຺ຆິກວິຫາເຣ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາເຣ ວາ ມຎ຺ຈປີຐເກສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາສເນ ປນ ຄິຫິວິກຕນີຫາເຣນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ອາສນ຺ທິໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຕູລິກໍ ຄິຫິວິກຕໍ ອຠິນິສີທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໔) – ວຈນໂຕ ອາສນ຺ທາທິຕ຺ຕຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສສຸ ໂຄນກາທີສຸ ຄິຫິວິກເຕສຸ ຘມ຺ມາສເນ ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕູໂລນທ຺ຘໍ ປນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣເຍວ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕູໂລນທ຺ຘໍ ປນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ອຸທ຺ທາລນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອນທ຺ຘມຎ຺ຈໍ ໂອນທ຺ຘປີຐ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ປນ ຈມ຺ມາທີຫິ ໂອນທ຺ຘໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາວາຣໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກເສຍ຺ຍປາວາຣໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຊວໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ພລ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໓໗-໓໓໘) – ວຈນໂຕ ປາວາຣາທີນິ ສງ຺ຆິການິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ປຸຄ຺ຄລິການິ ວາ, ຍຖາສຸຂໍ ວິຫາເຣ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ໂກຊວໍ ປເນຕ຺ຖ ປກຕິໂກຊວເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາປິຏ຺ຐິຍໂກຊວໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ປາສາທປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິວິຈິຕ຺ຣານິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐) ກວາຏານິ ມຎ຺ຈປີຐານິ ຕາລວຓ຺ຏານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂຍນິ ປານີຍຆຏປານີຍສຣາວານິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕໍ, ສພ຺ພໍ ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປາສາທສ຺ສ ທາສິທາສໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ໂຄມຫິໍສໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປາສາເທ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ.