໓. ເຠສຊ຺ຊາທິກຣຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໕. ເຠສຊ຺ຊກຣຓປຣິຕ຺ຕປຏິສນ຺ຖາເຣສຸ ປນ ເຠສຊ຺ຊກຣເຓ ຕາວ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໕-໗) – ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ປຣຊນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປນ ສຫຘມ຺ມິການໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາຕິ. ສມສີລສທ຺ຘາປຎ຺ຎານຎ຺ຫິ ເອເຕສໍ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຍຸຕ຺ຕານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຕ຺ຕໂນປິ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ, ອລຠນ຺ເຕນ ຄິລານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

໑໖. ອປເຣສມ຺ປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມາຕຸ ປິຕຸ ຕທຸປຏ຺ຐາການໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ຈາຕິ. ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ນາມ ໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ຍາວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຍາທິຍຕິ, ຕາວ ວິຫາເຣ ວສຕິ. ເຕສຸ ສເຈ ມາຕາປິຕໂຣ ອິສ຺ສຣາ ໂຫນ຺ຕິ ນ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຣຊ຺ເຊປິ ຐິຕາ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຠສຊ຺ຊໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ, ໂຍເຊຕຸໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສໍ ອຕ຺ຖາຍ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ມາຕຣໍ ວິຫາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄຕິ, ສພ຺ພໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອນາມສນ຺ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ, ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ສຫຕ຺ຖາ ທາຕພ຺ພໍ. ປິຕາ ປນ ຍຖາ ສາມເຓໂຣ, ເອວໍ ສຫຕ຺ເຖນ ນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນາທີນິ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ເຍ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນາມ ໂຍ ເວຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ທາຣູນິ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຍາວ ຎາຕກາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ປຓ຺ຑຸປລາເສປິ ສາມເຓເຣ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໑໗. ອປເຣສມ຺ປິ ທສນ຺ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເຊຏ຺ຐຠາຕຸ ກນິຏ຺ຐຠາຕຸ ເຊຏ຺ຐຠຄິນິຍາ ກນິຏ຺ຐຠຄິນິຍາ ຈູຬມາຕຸຍາ ມຫາມາຕຸຍາ ຈູຬປິຕຸໂນ ມຫາປິຕຸໂນ ປິຕຸຈ຺ຉາຍ ມາຕຸລສ຺ສາຕິ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກວລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ ຈ ‘‘ເທຖ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິທສ຺ສາມາ’’ຕິ, ຕາວກາລິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ນ ຍາຈນ຺ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວກາລິກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຍທາ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຏິເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ນ ໂຈເທຕພ຺ພາ. ເອເຕ ທສ ຎາຕເກ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ເອເຕສໍ ປຸຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາຍ ປນ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ, ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ຠາຕຸ ຊາຍາ, ຠຄິນິຍາ ສາມິໂກ ວາ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຎາຕກາ ເຈ, ເຕສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎາຕກາ ເຈ, ຠາຕຸ ຈ ຠຄິນິຍາ ຈ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊຄ຺ຄນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕນ ຎາຕິສາມເຓເຣຫິ ວາ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎາຕເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕຫິປິ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຫຣາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕສີເສນ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຄິລານາ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນປິ ອສນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ມາຕາປິຕູສຸ ເອວເມວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິເກສຸປິ. ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ວາ ໂຈໂຣ ວາ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິໂຕ ອິສ຺ສໂຣ ວາ ຎາຕເກຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ ກປໂຓ ວາ ຄມິຍມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພໍ.

໑໘. ສທ຺ຘໍ ກຸລໍ ໂຫຕິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາຍກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐານິຍໍ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂກຈິ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສາເສນ ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຠນ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເນວ ທາຕພ຺ພໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກສ຺ສ ນາມ ໂຣຄສ຺ສ ກິໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ຄິລານາ, ເຠສຊ຺ຊໍ ຕາວ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ກຖາ ກາຕພ຺ພາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ກິໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິໍສູ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊໍ ຠນ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ມາຕຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ວສຠຣຎ຺ໂຎປິ ເທວິຍາ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອວເມວ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸລ຺ລເປສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເຠສຊ຺ຊມກໍສຸ. ວູປສນ຺ເຕ ຈ ໂຣເຄ ຕິຈີວເຣນ ຕີຫິ ຈ ກຫາປຓສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຠສຊ຺ຊຈງ຺ໂກຏກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ອາຈຣິຍຠາໂຄ ນາມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍວເສນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜປູຊມກາສິ. ເອວໍ ຕາວ ເຠສຊ຺ເຊ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໑໙. ປຣິຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ຄິລານສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອກຣິຍມາເນ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຣິຕ຺ໂຕທກໍ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຕສໍເຍວ ອຸທກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຈາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາຣໂຕ ອຸທກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸທກຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ຊານນ຺ຕິ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສິນ຺ນານໍ ປາເທສຸ ອຸທກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖ, ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ, ນ ປາທາ ອປເນຕພ຺ພາ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕຄາເມປິ ຄິລານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓນ຺ຕູ’’ຕິ, ຠຓິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ຣາຊເຄຫາທີສຸ ໂຣເຄ ວາ ອຸປທ຺ທເວ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຠຓາເປນ຺ຕິ, ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕາທີນິ ຠຓິຕພ຺ພານິ. ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທນ຺ຕຸ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕຸ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ວາ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທນ຺ຕຸ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕູ’’ຕິ ເປສິເຕປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ທາຕພ຺ພານິ, ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພ. ‘‘ມຕານໍ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສີວຖິກທສ຺ສເນ ອສຸຠທສ຺ສເນ ຈ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປຫາເຣທິນ຺ເນ ມເຕປິ ອມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອມນຸສ຺ສຄຫິຕສ຺ສ ປຫາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ຕາລປຓ຺ຓໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຣຕນສຸຕ຺ຕາທີນິ ປຣິຕ຺ຕານິ ຠຓິຕພ຺ພານິ, ‘‘ມາ ສີລວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວິເຫເຐຫີ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖາ ກາຕພ຺ພາ, ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ ວາ ຠຓິຕພ຺ພໍ.

ອິຘ ປນ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໘໒). ປຐມເມວ ຫິ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕໍ ນ ຠຓິຕພ຺ພໍ, ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ (ຂຸ. ປາ. ໙.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໑໔໓ ອາທໂຍ) ຘຊຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙) ຣຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໒໔ ອາທໂຍ) ອິມານິ ສຕ຺ຕາຫໍ ຠຓິຕພ຺ພານິ. ສເຈ ມຸຎ຺ຈຕິ, ສຸນ຺ທຣໍ. ໂນ ເຈ ມຸຎ຺ຈຕິ, ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕໍ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຠຓນ຺ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ປິຏ຺ຐໍ ວາ ມໍສໍ ວາ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ສຸສາເນ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອມນຸສ຺ສາ ໂອຕາຣໍ ລຠນ຺ຕິ. ປຣິຕ຺ຕກຣຓຏ຺ຐານໍ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ປຣິຕ຺ຕກາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣໂຕ ຆຣໍ ເນນ຺ເຕຫິ ຜລກາວຸເຘຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ເນຕພ຺ໂພ. ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ອາວຸຘຫຕ຺ເຖຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິເຕນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຐມໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ໂມເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອາສນປູຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທີເປ ຊາລາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ສພ຺ພສນ຺ນິປາໂຕ ໂຆເສຕພ຺ໂພ, ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນໍ ປຕິມາເນຕີ’’ຕິ ປຫິຓິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ອນາຄນ຺ຕຸໍ ນາມ ນ ລຠຕິ, ຕໂຕ ອມນຸສ຺ສຄຫິຕໂກ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂກນາໂມສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນາເມ ກຖິເຕ ນາເມເນວ ອາລປິຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ປຕ຺ຕິ, ອາສນປູຊາຍໍ ປຕ຺ຕິ, ປິຓ຺ຑປາເຕ ປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ມຫາມງ຺ຄລກຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຄາຣເວນ ເອຕໍ ມຸຎ຺ຈາຫີ’’ຕິ ໂມເຈຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ເທວຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ອຍໍ ອມນຸສ຺ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ນ ກໂຣຕິ, ມຍໍ ພຸທ຺ຘອາຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ຕາວ ຄິຫີນໍ ປຣິກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອມນຸສ຺ເສນ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ອາສນານິ ໂຘວິຕ຺ວາ ສພ຺ພສນ຺ນິປາຕໍ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີສຸ ປຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິກມ຺ມໍ. ເອວໍ ປຣິຕ຺ເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໒໐. ປຏິສນ຺ຖາເຣ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໕-໗) – ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຕ ກສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ? ມາຕາປິຕູນໍ ຕາວ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ນຕ຺ຖິ. ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາການໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ຈາຕິ ເອເຕສມ຺ປິ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ຖາລເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຄາຣິການໍ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພຊິຕປຣິໂຠໂຄ ຫິ ອຄາຣິການໍ ເຈຕິຍຏ຺ຐານິໂຍ. ອປິຈ ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຖ ນາເມສ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາມຣິກໂຈຣສ຺ສປິ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສປິ ທາຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເຕ ຫິ ອທີຍມາເນປິ ‘‘ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາມສິຕ຺ວາ ທີຍມາເນປິ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ກຸທ຺ຘາ ຊີວິຕາປິ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ສາສນສ຺ສປິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ ວິຈຣໂຕ ໂຈຣນາຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ ນາມາຍໍ ກສ຺ສ ກາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ກາຕພ຺ໂພ? ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນາມ ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວາ ທລິທ຺ທສ຺ສ ວາ ໂຈຣສ຺ສ ວາ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ວາ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ກຖໍ? ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຕາວ ຂີຓປຣິພ຺ພຍໍ ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປານີຍໍ ປິວາ’’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ, ປາທມກ຺ຂນເຕລໍ ທາຕພ຺ພໍ, ກາເລ ອາຄຕສ຺ສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ, ວິກາເລ ອາຄຕສ຺ສ ສເຈ ຕຓ຺ຑຸລາ ອຕ຺ຖິ, ຕຓ຺ຑຸລາ ທາຕພ຺ພາ. ອເວລາຍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ສຍນຏ຺ຐານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ອປຈ຺ຈາສີຍນ຺ເຕເນວ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທາຍກາ, ເອວໍ ສງ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສີທິຕ຺ວາ ອຸປກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ໂຈຣານໍ ປນ ສງ຺ຆິກມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ. ປຏິສນ຺ຖາຣານິສໍສທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຈຣນາຄວຕ຺ຖຸ, ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຊມ຺ພຸທີປຄຕສ຺ສ ມຫານາຄຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸ, ປິຕຸຣາຊສ຺ສ ຣຊ຺ເຊ ຈຕຸນ຺ນໍ ອມຈ຺ຈານໍ ວຕ຺ຖຸ, ອຠຍໂຈຣວຕ຺ຖູຕິ ເອວມາທີນິ ພຫູນິ ວຕ຺ຖູນິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ເອກວຕ຺ຖຸທີປນາ – ສີຫຬທີເປ ກິຣ ອຠໂຍ ນາມ ໂຈໂຣ ປຎ຺ຈສຕປຣິວາໂຣ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນໍ ອຸພ຺ພາເສຕ຺ວາ ວສຕິ. ອນຸຣາຘປຸຣວາສິໂນ ກທມ຺ພນທິໍ ນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ, ເຈຕິຍຄິຣິມຄ຺ເຄ ຊນສຎ຺ຈາໂຣ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອເຖກທິວສໍ ໂຈໂຣ ‘‘ເຈຕິຍຄິຣິໍ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ. ອາຣາມິກາ ທິສ຺ວາ ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຖໂຣ ‘‘ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂຈຣານໍ ເທຖ’’. ‘‘ຕຓ຺ຑຸລາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອາຫຏາ ຕຓ຺ຑຸລາ ຈ ປກ຺ກສາກຎ຺ຈ ໂຄຣໂສ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ເທຖາ’’ຕິ. ອາຣາມິກາ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ໂຈຣາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ເກນາຍໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍນ ອຠຍຕ຺ເຖເຣນາ’’ຕິ. ໂຈຣາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ ‘‘ມຍໍ ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຖາເຣນ ມຍໍ ປສນ຺ນາ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມິກາຣກ຺ຂາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຍຕ຺ຕາ ໂຫຕຸ, ນາຄຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕຸ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນາຄເຣ ທານໍ ທາຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນທີຕີເຣເຍວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ເນນ຺ຕິ, ວິຫາເຣປິ ທານໍ ເທນ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ໂຈຣານໍ ເທນ຺ຕິ. ຄມນກາເລປິ ເຕ ໂຈຣາ ນທີຕີຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຂີຍນກກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ເຖໂຣ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ໂຈຣານໍ ອທາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສນ຺ນິປາຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ໂຈຣາ ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ປກຕິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ເຈຕິຍສນ຺ຕກຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄມິໍສຸ, ອຖ ເຕສໍ ມຍາ ‘ເອຕໍ ນ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກໂຕ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄ຺ຆາເປຖ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອວິລຸຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄ຺ຆາເປຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ເຖເຣນ ທິນ຺ນກໍ ເຈຕິຍຆເຣ ເອກໍ ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ຕໂຕ ອາຫໍສຸ ‘‘ເຖເຣນ ກໂຕ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສຸກໂຕ, ໂຈເທຕຸໍ ວາ ສາເຣຕຸໍ ວາ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຄີວາ ວາ ອວຫາໂຣ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເອວໍ ມຫານິສໍໂສ ປຏິສນ຺ຖາໂຣຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ເຠສຊ຺ຊາທິກຣຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.