໒໕. ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໖໘. ອຸໂປສຖປວາຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ທິວສວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ເຂສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ, ເສສາ ປນ຺ນຣສິກາຕິ ເອວໍ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິ ອຸໂປສຖາ. ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ເຕສໍເຍວ ສເຈ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປວາຣຓໍ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອຖ ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທໂສ ວາ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ເອວ ວາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ປວາຣຓາທິວສາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕເມວ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມານໍ ປຸຣິເມສຸ ຈາຕຸທ຺ທເສສຸປິ ປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທາ ປນ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ຠິນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ໂອສາຣິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ຕາວເທວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣເສ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສ ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ໂຫຕິ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ກຕ຺ຕິກມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍເມວ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓາທິວໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປນ຺ນຣສິຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໑໖໙. ສງ຺ເຆ ອຸໂປສໂຖ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ), ຄເຓ ອຸໂປສໂຖ, ປຸຄ຺ຄເລ ອຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ກາຣກວເສນ ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ປນ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖຕິ ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ນາມ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ເຍ ປນິຕເຣ ທ຺ເວ ອຸໂປສຖາ, ເຕສຸ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ຕາວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອາໂຣຈນວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ກຣີຍຕິ, ໂສປິ ປວາຣິຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປວາຣິຕານຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ ກຣຓວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄເຕນ ວາ ອນຸປຄເຕນ ວາ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາ ຈາຕຸມາສິນິຍໍ ປນ ປວາຣິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ອນຸປຄເຕນ ວາ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ, ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປວາຣຓາທິວສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອາວາສິເກຫິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ ເອກຈ຺ຈາຍ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ ສພ຺ພາຍ ວາ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ເຍ ອຎ຺ເຎ ສມສມາ ວາ ໂຖກຕຣາ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ.

ໂຍ ປນາຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣຈນວເສນ ກຣີຍຕິ, ໂສ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ກຣຓວເສນ ຈ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຣຓວເສນ ຈ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຸໂປສຖທິວເສ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣຫິ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຣ ປນ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ.

ສເຈ ປນ ເອໂກວ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອນາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນວ ອຸໂປສຖາ ທີປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ທິວສວເສນ ປນ຺ນຣສິໂກ, ກາຣກວເສນ ສງ຺ຆຸໂປສໂຖ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສຕິ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ເນ ອຸໂປສເຖ ປວຕ຺ຕມາເນ ອຸໂປສຖໍ ອກຕ຺ວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ອຎ຺ຎໍ ອຠິກ຺ຂຸກໍ ນານາສໍວາສເກຫິ ວາ ສຠິກ຺ຂຸກໍ ອາວາສໍ ວາ ອນາວາສໍ ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ.

໑໗໐. ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ພຫິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ອເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ ກິຈ຺ຈປສຸໂຕ ວາ, ເຕນປິ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທມ຺ມິ, ຉນ຺ທໍ ເມ ຫຣ, ຉນ຺ທໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ. ອກຕຸໂປສເຖນ ຄິລາເນນ ວາ ກິຈ຺ຈປສຸເຕນ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ທາຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ຫຣ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິ. ຕໍ ປນ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕). ຕຕ຺ຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສປິ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຸໂປສຖກຣຓໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ນ ອວເສສໍ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ, ຉນ຺ທທານໍ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ຈ ເສສກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ອກໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ສຸທ຺ຘິກຈ຺ຉນ຺ທໍ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ວາ ອິມໍ ວາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເອເກນ ພຫູນມ຺ປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເຍສໍ ເຕນ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ຄຫິຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທຕິ, ຕສ຺ເສວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕຣາ ປນ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນາໂຣເຈຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຸປຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ອາຄຕາ ໂຫຕິ.

໑໗໑. ປາຣິວາສິເຍນ ປນ ຉນ຺ທທາເນນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖໗) ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປາຣິວາສິຍໍ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ ຣຕ຺ຕິປາຣິວາສິຍໍ ຉນ຺ທປາຣິວາສິຍໍ ອຊ຺ຌາສຍປາຣິວາສິຍນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເມໂຆ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ອຸສ຺ສາຣຓາ ວາ ກຣີຍຕິ, ມນຸສ຺ສາ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອໂນກາສາ ມຍໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຉນ຺ທໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ, ຉນ຺ທສ຺ສ ປນ ອວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຸນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸໂປສຖາທີນິ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກໍ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສິນ຺ນາ, ປນ຺ນຣໂສຕິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ຺ນຣສິກໍ ກາຕຸໍ ນິສິນ຺ນາ, ປາຏິປເທ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ຣຕ຺ຕິປາຣິວາສິຍໍ ນາມ.

ປຸນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວ ອພ຺ຠານາທິສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຣໂກ ນກ຺ຂຕ຺ຕປາຐໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ທາຣຸຓໍ, ມາ ອິມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ຉນ຺ທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຕິມາເນນ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ພາລໍ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໔໙) ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ, ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ອິທໍ ຉນ຺ທປາຣິວາສິຍຎ຺ເຈວ ອຊ຺ຌາສຍປາຣິວາສິຍຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິໍ ປາຣິວາສິເຍ ປຸນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອນາເນຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໗໒. ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ, ໂສ ມຎ຺ເຈນ ວາ ປີເຐນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອາເນຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ສເຈ ໂຂ ມຍໍ ຄິລານໍ ຐານາ ຈາເວສ຺ສາມ, ອາພາໂຘ ວາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລກິຣິຍາ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຐານາ ຈາເວຕພ຺ໂພ, ສງ຺ເຆນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ພຫູ ຕາທິສາ ຄິລານາ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ປຏິປາຏິຍາ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ໂຆ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ຕ຺ເວວ ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ກເຣຍ຺ຍ ເຈ, ທຸກ຺ກຏໍ.

ສເຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໙) ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕີສຸ ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສເຈ ຈຕູສຸ ຊເນສຸ ເອກສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕີສຸ ວາ ຊເນສຸ ເອກສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ.

໑໗໓. ປວາຣຓາກມ຺ເມສຸ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໒) ປນ ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຎ຺ຈສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ວາ ຕີສຸ ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວສນ຺ຕາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ. ສເຈ ປຎ຺ຈສຸ ຊເນສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ວາ ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປວາເຣນ຺ຕິ, ເອກໂກ ວສນ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານປວາຣຓໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ປວາຣຓາກມ຺ມນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ’’ຕິ, ສເຈ ປນ຺ນຣສິກາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ປວາຣຓໍ ເທນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ປວາຣຓໍ ທມ຺ມິ, ປວາຣຓໍ ເມ ຫຣ, ມມຕ຺ຖາຍ ປວາເຣຫີ’’ຕິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ກາຍວາຈາຫິ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ທິນ຺ນາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໓) ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາຫາຣເກນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຸ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕນ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣຓໍ ເທນ຺ເຕນ ປນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ, ຉນ຺ທທານໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຉນ຺ທທານໍ ອວເສສກມ຺ມຕ຺ຖາຍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ປວາຣຓໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທໍ ເທຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຫຏາຍ ປວາຣຓາຍ ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆນ ຈ ປວາຣິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຖ ປວາຣຓເມວ ເທຕິ, ນ ຉນ຺ທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປວາຣຓາຍ ອາໂຣຈິຕາຍ ສງ຺ເຆນ ຈ ປວາຣິເຕ ສພ຺ເພສໍ ສຸປ຺ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ. ສເຈ ຉນ຺ທເມວ ເທຕິ, ນ ປວາຣຓໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣຓາ ຈ ເສສກມ຺ມານິ ຈ ນ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ, ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ປວາຣຓາທິວເສ ປນ ພຫິສີມາຍ ປວາຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຄເຕນປິ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ.

ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ປຎ຺ຈ, ປຸຣິເມຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉິເມຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈປິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ ໂຫຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖາປິ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ.

ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ສມສມາ ຈ, ສງ຺ຆປວາຣຓາຍ ຈ ຄຓໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆປວາຣຓາວເສນ ຎຕ຺ຕິ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກ ໂຫຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄຓຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ໂສ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຓວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ປຸຣິມິກາຍ ທ຺ເວ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິມິກາຍ ເອໂກ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກຕິ ເອເກນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິເມຫິ ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ເອເກນປິ ອຘິກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂຖກຕເຣຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ກຕ຺ຕິກາຍ ຈາຕຸມາສິນິປວາຣຓາຍ ປນ ສເຈ ປຐມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ອຸປຄຕາ ອຘິກຕຣາ ວາ ສມສມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ເຕຫິ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ມຫາປວາຣຓາຍໍ ປວາຣິຕາ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ໂຖກາ ວາ ເອໂກ ວາ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕນ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ກິໍ ປເນຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສກລເມວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ອຸທາຫຸ ເອກເທສມ຺ປີຕິ? ເອກເທສມ຺ປິ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ, ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຐໂມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ປຎ຺ຈໂມ’’ຕິ (ມາຫາວ. ໑໕໐).

ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໐) ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມໍ ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມິ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມິ. ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ …ເປ… ອວິວທມາເນຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ນເຍນ ເສສາປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໗໔. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐) ວຈນໂຕ ປນ ວິນາ ອນ຺ຕຣາຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິເມ ອນ຺ຕຣາຍາ – ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ນິສິນ຺ເນສຸ ຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ. ໂຈຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ. ທວຑາໂຫ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາວາເສ ວາ ອຄ຺ຄິ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ. ເມໂຆ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ໂອໂຆ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ. ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ຍກ຺ໂຂ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ຈຓ຺ຑມິຄາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ສປ຺ປາທໂຍ ຑໍສນ຺ຕິ, ອຍໍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ, ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ເວຣິໂນ ວາ ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ. ມນຸສ຺ສາ ເອກໍ ວາ ພຫູ ວາ ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ. ເອວຣູເປສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ, ປຐໂມ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ອາທິມ຺ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ. ເອຕ຺ຖ ທຸຕິຍາທີສຸ ອຸທ຺ເທເສສຸ ຍສ຺ມິໍ ອປຣິໂຍສິເຕ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ສຸເຕເນວ ສາເວຕພ຺ໂພ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ປນ ອນິຏ຺ຐິເຕ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ປວາຣຓາກມ຺ເມປິ ສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ທ຺ເວວາຈິກໍ ເອກວາຈິກໍ ສມານວສ຺ສິກໍ ວາ ປວາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໔) ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ເຕນປິ ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອກວາຈິເກ ‘‘ເອກວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສມານວສ຺ສິເກປິ ‘‘ສມານວສ຺ສິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພຫູປິ ສມານວສ຺ສາ ເອກໂຕ ປວາເຣຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມາຍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ເຕວາຈິກໍ ທ຺ເວວາຈິກໍ ເອກວາຈິກຎ຺ຈ ປວາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສມານວສ຺ສິກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຕວາຈິກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວວາຈິກໍ ເຕວາຈິກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກວາຈິກຎ຺ຈ ສມານວສ຺ສິກຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເອກວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເອກວາຈິກທ຺ເວວາຈິກເຕວາຈິການິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສມານວສ຺ສິກເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສມານວສ຺ສິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໗໕. ເກນ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາຘິກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ເຖເຣນ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ, ຕສ຺ສາເຘຍ຺ຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໕) ວຈນໂຕ ນວກຕເຣນ ວາ. ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໕) ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ນວກຕຣສ຺ສປິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອຖ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ປນ ອຂຓ຺ຑາ ສຸວິສທາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຖຣາຍຕ຺ຕໍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສເຈ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິສທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍໍ ວາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ອຊ຺ເຌສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເກວລໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍເຍວ, ຘມ຺ໂມປິ ນ ຠາສິຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຠາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐) ວຈນໂຕ.

ອຊ຺ເຌສນາ ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕຘມ຺ມຊ຺ເຌສກາຍຕ຺ຕາ ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖ ຣາຍຕ຺ຕາ ວາ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກ ອສຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ວາ ຠາສິຕຸໍ ລຠຕິ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນປິ ສເຈ ວິຫາເຣ ພຫູ ຘມ຺ມກຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ວາຣປຏິປາຏິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓ, ຘມ຺ມທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ຕີຫິປິ ວິຘີຫິ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ‘‘ໂອສາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ໂອສາເຣຕຸເມວ ລຠຕິ, ‘‘ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ກເຖຕຸເມວ, ‘‘ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສຣຠຎ຺ຎເມວ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣປິ ຈ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຍາຈິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ນໍ ອຸຈ຺ຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຠຓາ’’ຕິ ວທຕິ, ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເຕສໍ ຠຓາມີ’’ຕິ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ນິສ຺ສິຕເກ ຠຓາເປຕິ, ອຎ຺ເຎ ມຘຸຣຠາຓເກປິ ນາຊ຺ເຌສຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ຠຓາເປມາ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ຠຓາເປຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຸຓ຺ຫີ ວາ ໂຫຕິ, ຠຓາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ປຏິພາຫຕິ, ນ ຠຓາເປຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ອນາຄເຕເຍວ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ປຸນ ອາຄເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປນ ກເຖນ຺ເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາເຍວ ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ອາຄເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປນິສິນ຺ນກຖາຍມ຺ປິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣວ ສາມີ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ສຍໍ ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ກເຖຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ອາສນ຺ເນ ນິສິນ຺ເນນ, ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ‘‘ຠຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕນ ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ກເຖຫີ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ຕຸຓ຺ຫີ ວາ ໂຫຕິ, ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕຣຆເຣ ອນຸໂມທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ວິຫາເຣ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອນຸຊານາຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ເຖໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພເຍວ. ເອກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອປໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ປຸນ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈປິ ‘‘ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐປິຕສ຺ສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ປຸນ ອາຣຠນ຺ເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣ ອນາຄເຕເຍວ ອາຣທ຺ຘໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເກນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ຍຖາສຸຂໍ ສຊ຺ຌາຍາຫີ’’ຕິ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ຍຖາສຸຂໍ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ອາຄເຕ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິຫາເຣ ສພ຺ເພວ ຠິກ຺ຂູ ພາລາ ໂຫນ຺ຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາ ສຊ຺ຊຸກໍ ປາເຫຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຕ຺ຖ ຕາທິສາ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອາວາໂສ ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ອຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິທຎ຺ຈ ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວ, ວສ຺ສາເນ ປນ ປຸຣິມິກາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວິນາ ນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ວສ຺ສູປຄຕານໍ ປກ຺ກມຕິ ວາ ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຕິເຍວ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປກ຺ກມຕິ ວາ ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ມາສທ຺ວຍໍ ວສິຕພ຺ພໍ.

ຍຕ຺ຖ ປນ ເຕ ພາລາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ, ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຸປລາເປຕພ຺ໂພ, ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ ຈຸຓ຺ເຓນ ມຕ຺ຕິກາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ມຸໂຂທເກນ. ໂນ ເຈ ສງ຺ຄເຫຍ຺ຍຸໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຍ຺ຍຸໍ ອຸປລາເປຍ຺ຍຸໍ, ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ ຈຸຓ຺ເຓນ ມຕ຺ຕິກາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ມຸໂຂທເກນ, ສພ຺ເພສໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຘ ເນວ ເຖຣາ, ນ ທຫຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສພ຺ເພຫິ ວາເຣນ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ເຕນ ປນ ມຫາເຖຣານໍ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນທນ຺ຕກຏ຺ຐທານາທີນິ ນ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອວມ຺ປິ ສຕິ ມຫາເຖເຣຫິ ສາຍໍປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນ ປນ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ມຫາເຖຣານໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຈສ຺ສ ສທ຺ຘິຎ຺ຈຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖາປິສ຺ສ ສທ຺ຘິຎ຺ຈຣາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ເຖຣສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມ, ອວເສສາ ຜາສຸ ວິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໗໖. ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ(ມຫາວ. ໑໓໔) ອາທິວຈນໂຕ ນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ຕທຫຸໂປສເຖ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣນ຺ເຕນ ເທເສຕພ຺ພາ. ເທເສນ຺ເຕນ ຈ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ. ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປວເສນ ‘‘ຕໍ ຕຸຍ຺ຫມູເລ, ຕໍ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ປຏິຄ຺ຄາຫເກນປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປວເສນ ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ, ປສ຺ສສິ, ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸນ ເທສເກນ ‘‘ອາມ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມິ, ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນ ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ‘‘ອາຍຕິໍ, ຠນ຺ເຕ, ສໍວເຣຍ຺ຍາຖ, ອາຍຕິໍ, ອາວຸໂສ, ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເທສເກນ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ອາວຸໂສ ສໍວຣິສ຺ສາມິ, ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ, ຠນ຺ເຕ, ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸໂປສຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ, ໂຍ ເທເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໙) ວຈນໂຕ ຍໍ ທ຺ເວປິ ຊນາ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ເນວ ເທເສຕພ຺ພາ, ນ ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ວິກາລໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນໍ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາ ສຊ຺ຊຸກໍ ປາເຫຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉ, ມຍໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ‘‘ຕໍ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຕິ, ເທສິຕາ ສຸເທສິຕາວ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ເທສນາປຈ຺ຈຍາ ເທສໂກ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຈາຕິ ອຸໂຠປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນານາວຕ຺ຖຸກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເທເສຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ນິຣາປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເສເສຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕພ຺ພາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ ວາ. ສເຈ ເຕ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາມນ຺ໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຠາໂຄເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວິສຠາຄສ຺ສ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຠຓ຺ຑນກລຫສງ຺ຆເຠທາທີນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ, ເຕນປິ ສຠາໂຄເຍວ ສາມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸໂປສຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໗໗. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ(ມຫາວ. ໑໕໙) ອາທິວຈນໂຕ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ກຕ຺ວາວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ເກນ ປນ ຕໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕຸໍ, ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖເຣນ ອາຓຕ຺ເຕນ ອຄິລາເນນ ນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນ ສມ຺ມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ໂຍ ເຖເຣນ ອາຓຕ຺ໂຕ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ອາຓາເປນ຺ເຕນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ສທາກາລເມວ ເອໂກ ວາ ຠາຣນິຕ຺ຖຣຓໂກ ວາ ສຣຠາຓກຘມ຺ມກຖິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ນ ອຸໂປສຖາຄາຣສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ, ອວເສສາ ປນ ວາເຣນ ອາຓາເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຓຕ຺ໂຕ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໍ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ສາຂາຠງ຺ຄໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ.

ອາສນປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ອາຓຕ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ອາສນານິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກາວາສໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫຣິຕພ຺ພານິ, ອາສເນສຸ ອສຕິ ກຏສາຣເກປິ ຕຏ຺ຏິກາໂຍປິ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຏ຺ຏິກາສຸປິ ອສຕິ ສາຂາຠງ຺ຄານິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພານິ, ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ.

ປທີປກຣຓຕ຺ຖໍ ອາຓາເປນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏິ ວາ ກປລ຺ລິກາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕລາທີນິ ນຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕພ຺ພານິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ກປາເລ ອຄ຺ຄິປິ ຊາເລຕພ຺ໂພ.

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໑໖໘) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປຸພ຺ພກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໗໘. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໓) ວຈນໂຕ ຍທາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ປຕ຺ຕກລ຺ລຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ອຸໂປສໂຖ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ,

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ,

ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘);

ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສໂຖຕິ ຕີສຸ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຎ຺ຎຕຣທິວໂສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓).

ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ອນຸຣູປາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປກຕຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ໂຂ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ. ເຕສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກສີມາຍໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕສ຺ເວວ ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣຖາ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘).

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວຣູປາ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ສຠາຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕາສຸ ອວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ສຠາຄາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວ.

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄຫຏ຺ຐາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ ຈ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໘໓) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສິກ຺ຂມານາ, ສາມເຓໂຣ, ສາມເຓຣີ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປຓ຺ຑໂກ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິເມ ວີສຕິ ຈາຕິ ເອກວີສຕິ ປຸຄ຺ຄລາ ວຊ຺ຊນີຍາ ນາມ. ເຕ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິກຣຓວເສນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ເອເຕສຸ ຫິ ຕິວິເຘ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ສຕິ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເສເສສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຄຫຏ຺ເຐເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເອເຕປິ ຫິ ວຊ຺ຊນີຍາ. ເອວໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ປວາຣຓາກມ຺ເມປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນ ສາເວຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວາຍມິຕຸໍ ‘ກຖໍ ສາເວຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ປຣິສໍ ສາເວຕຸໍ ວາຍມິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.