໒໓. ນິສ຺ສຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໕໑. ນິສ຺ສໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ນິສ຺ສໂຍ ນາມ ເກນ ທາຕພ຺ໂພ, ເກນ ນ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ, ກຖໍ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ກຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ນິສ຺ສາຍ ເກນ ວສິຕພ຺ພໍ, ເກນ ຈ ນ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖ ເກນ ທາຕພ຺ໂພ, ເກນ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ທສວສ຺ເສນ ວາ ອຕິເຣກທສວສ຺ເສນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ, ນິສ຺ສຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໗໖, ໘໒) ຈ ວຈນໂຕ ໂຍ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປຏິພໂລ ອຸປສມ຺ປທາຍ ທສວສ຺ໂສ ວາ ອຕິເຣກທສວສ຺ໂສ ວາ, ເຕນ ທາຕພ຺ໂພ, ອິຕເຣນ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເທຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ເອຕ຺ຖ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໕-໑໔໗) ຈ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິສຸປຏ຺ຐາປກພຫຸສ຺ສຸໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິສຸປຏ຺ຐາປເກນ ຫິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຣິສໍ ອຠິວິນເຍ ວິເນຕຸໍ ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄາ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກາຕພ຺ພາ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕີຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວຕ຺ຕນກ຺ຂມາ ກາຕພ຺ພາ, ກມ຺ມາກມ຺ມຎ຺ຈ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຣິສາຍ ປນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິນຍນຕ຺ຖໍ ສເຈ ມຊ຺ຌິມຠາຓໂກ ໂຫຕິ, ມູລປຓ຺ຓາສໂກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ທີຆຠາຓເກນ ມຫາວຄ຺ໂຄ, ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓເກນ ເຫຏ຺ຐິມາ ວາ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ ມຫາວຄ຺ໂຄ ວາ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓເກນ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ອຸປຑ຺ຒນິກາໂຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕິກນິປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ເອກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຈຕຸກ຺ກນິປາຕໍ ວາ ປຎ຺ຈກນິປາຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕກຠາຓເກນ ສາຏ຺ຐກຖໍ ຊາຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຕໂຕ ສມຸຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ມູລປຓ຺ຓາສກມຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອິຕຣາສຸ ວິຈາຣຓາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ອຠິຘມ຺ເມ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ສາຏ຺ຐກຖມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກຎ຺ຈ ປຄຸຓໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຄນ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ປຣິສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຍນ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂຕ ຈ ວິນຍໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓ ຄນ຺ໂຖ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຍໍ ປຣິສຸປຏ຺ຐາໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕວ ໂຫຕິ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ເຍນກາມໍຄໂມ ປຣິສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ລຠຕິ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ໂຍ ປນ ອນ຺ເຕວາສິໂນ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ວາ ຄິລານສ຺ສ ສກ຺ໂກຕິ ອຸປຏ຺ຐານາທີນິ ກາຕຸໍ, ອຍໍ ອິຘ ‘‘ປຏິພໂລ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ນ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອເສກ຺ເຂນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອເສກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຣໍ ອເສກ຺ເຂ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ສມາທເປຕາ. ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຣໍ ອເສກ຺ເຂ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສມາທເປຕາ. ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຣໍ ອເສກ຺ເຂ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ສມາທເປຕາ. ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຣໍ ອເສກ຺ເຂ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ສມາທເປຕາ. ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຣໍ ອເສກ຺ເຂ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘ ສມາທເປຕາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອຫິຣິໂກ ໂຫຕິ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ໂຫຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວາ, ອນຠິຣຕໍ ວູປກາເສຕຸໍ ວາ ວູປກາສາເປຕຸໍ ວາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິໂນເທຕຸໍ, ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ອາຠິສມາຈາຣິກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ, ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ວິເນຕຸໍ, ອຠິຘມ຺ເມ ວິເນຕຸໍ, ອຠິວິນເຍ ວິເນຕຸໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິເວເຈຕຸໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ນ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ນ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ນ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອູນທສວສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໘໔). ຕມ຺ປິ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ທສວສ຺ເສນ ວາ ອຕິເຣກທສວສ຺ເສນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ, ນິສ຺ສຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໗໖, ໘໒) ຈ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິຍລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໔) ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ນ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ນ ອເສກ຺ເຂນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ຕີສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ນ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ. ໂຍ ຫິ ອເສກ຺ເຂຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ປເຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາທເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິໂທສຍຸຕ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິສໍ ປຣິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິສາ ສີລາທີຫິ ປຣິຍາຍຕິເຍວ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ. ນ ຫິ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ອຸປຊ຺ຌາຈຣິຍຠາໂວ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຍທິ ຕສ຺ເສວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິໍ ນ ວເທຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິສາ ສີລາທີຫິ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນຕິອາທີສຸ ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ ອາປນ຺ໂນ ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ນາມ. ອິຕເຣ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ອາປນ຺ໂນ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ນາມ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຫາຍ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ນາມ. ຍຕ຺ຕກໍ ສຸຕໍ ປຣິສໍ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເຕນ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ. ຍໍ ເຕນ ຊານິຕພ຺ພໍ ອາປຕ຺ຕາທິ, ຕສ຺ສ ອຊານນໂຕ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈເກ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ.

ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອຍໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕີຕິ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິໂຕ ວາ ເທສນາຄາມິນິໂຕ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ເອວໍ ນາມ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈເກ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ປທານິ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ຕີຓິ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ.

ອາຠິສມາຈາຣິກາຍ ສິກ຺ຂາຍາຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ເຕ ວິເນຕຸໍ ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກາຍາຕິ ເສກ຺ຂປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ວິເນຕຸໍ ນ ປຏິພໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຘມ຺ເມຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທ ວິເນຕຸໍ ນ ປຏິພໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິວິນເຍຕິ ສກເລ ວິນຍປິຏເກ ວິເນຕຸໍ ນ ປຏິພໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເນຕຸໍ ນ ປຏິພໂລຕິ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມໂຕ ວິເວເຈຕຸນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ກາຣເຓນ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈເກ ສພ຺ພປເທສຸ ອາປຕ຺ຕິ.

‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິປຎ຺ຈກສ຺ມິໍ ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ. ນ ສ຺ວາຄຕານີຕິ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຄຕານິ. ສຸວິຠຕ຺ຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕານິ ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐສງ຺ກຣໂທສຣອຕານິ. ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນີຕິ ປຄຸຓານິ ວາຈຸຄ຺ຄຕານິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ. ສຸຕ຺ຕໂສຕິ ຂນ຺ຘກປຣິວາຣໂຕ ອາຫຣິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິຕານິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ອກ຺ຂຣປທປາຣິປູຣິຍາ ຈ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອວິປຣີຕກ຺ຂຣານິ. ເອເຕນ ອຏ຺ຐກຖາ ທີປິຕາ. ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຫິ ເອສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈເກປິ ສພ຺ພປເທສຸ ອາປຕ຺ຕິ. ອູນທສວສ຺ສປຣິໂຍສານປຎ຺ຈເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອາທິໂຕ ຕໂຍ ປຎ຺ຈກາ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕີຓິ ປທານິ, ປຎ຺ຈເມ ທ຺ເວ ປທານີຕິ ສພ຺ເພປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈກາ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈເກ ທ຺ເວ ປທານິ, ປຎ຺ຈເມ ຕີຓິ, ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມຏ຺ຐມາ ຕໂຍ ປຎ຺ຈກາຕິ ສພ຺ເພປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈກາ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ປນ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໘໔) ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຈກາ ອາຄຕາເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໕໒. ກສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ອິຕຣສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລຊ຺ຊີນໍ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໐) ວຈນໂຕ. ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕນປິ ອລຊ຺ຊີ ນິສ຺ສາຍ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລຊ຺ຊີນໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ໂຍ ວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໐). ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໒໐) ຈ ອລຊ຺ຊີນນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍ ນ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນວໍ ຐານໍ ຄເຕນ ‘‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນນປິ ຈຕູຫປຎ຺ຈາຫໍ ນິສ຺ສຍທາຍກສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠາວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫປຎ຺ຈາຫໍ ອາຄເມຕຸໍ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸສຠາຄຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ‘‘ເຖໂຣ ລຊ຺ຊີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຕທິວເສເຍວ ຄເຫຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ວສນ຺ໂຕ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ກຕິປາຫໍ ອາຈາຣໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ປກຕິຍາ ນິສ຺ສຍຄຫຓຏ຺ຐານໍ ຄເຕນ ປນ ຕທເຫວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປຐມຍາເມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈູສສມເຍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຍຕິ, ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ສຍຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຄຕປຸພ຺ພໍ ຐານໍ ຄເຕນ ທ຺ເວ ຕີຓິ ທິວສານິ ວສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາເມນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາລຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສເຍນາ’’ຕິ ວທຕິ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘປຣິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສເຈ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຍທາຍກໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ພຫູນິປິ ທິວສານິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ອາວາສໍ ປວິສຕິ, ເອກຣຕ຺ຕໍ ວສນ຺ເຕນປິ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວິສ຺ສມນ຺ໂຕ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ວສຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປນ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນາວາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ວສ຺ສາເນ ອາຄເຕປິ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກປິ ຄິລາເນນ ຍາຈິຍມາໂນ ອນິສ຺ສິໂຕ ເອວ ວສິຕຸໍ ລຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ຍາຈິຍມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໑). ສເຈ ປນ ‘‘ຍາຈາຫິ ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຄິລາໂນ ມາເນນ ນ ຍາຈຕິ, ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຜາສຸວິຫາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ ‘ຍທາ ປຕິຣູໂປ ນິສ຺ສຍທາຍໂກ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມີ’’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ຍຕ຺ຖ ວສນ຺ຕສ຺ສ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ປຏິລາຠວເສນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ນິສ຺ສຍໍ ອລຠມາເນນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ປຣິຫາຣໍ ເນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ນ ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫນ຺ໂຕ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຖາມຄຕສ຺ສ ສມາຘິໂນ ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ລາຠີ, ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປນ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊເນ ກຖາວ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ສມໂຖ ວາ ວິປສ຺ສນາ ວາ ຕຣຸຓາ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອິມໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ປວາຣຓາສງ຺ຄໂຫປິ ເອຕສ຺ເສວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ອາຈຣິເຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ຄເຕປິ ‘‘ຍທາ ປຕິຣູໂປນິສ຺ສຍທາຍໂກ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຍາວ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ອາສາຬ຺ຫີມາເສ ອາຈຣິໂຍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ນິສ຺ສໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

໑໕໓. ກຖໍ ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕາວ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ສາຫູ’’ຕິ ວາ ‘‘ລຫູ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂອປາຍິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ ວາ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ອິທເມວ ເຫຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓໍ, ຍທິທໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປເທສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປທສ຺ສ ວາຈາຍ ສາວນໍ ກາເຍນ ວາ ອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ, ນ ຕໍ ປມາຓໍ. ອາຍາຈນທານມຕ຺ເຕນ ຫິ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ອງ຺ຄໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນປິ ນ ເກວລໍ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປເທນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ທານິ ເຖໂຣ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ອຫມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ຠາໂຣ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໖໔). ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກມ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ປິຕຸຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ວິຫຣນ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໕).

ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫເຓປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວຈ຺ຉາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໗) ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໕໔. ກຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫາ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອາຈຣິຍມ຺ຫາ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫາ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ, ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ ວາ, ກາລກໂຕ ວາ, ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ໂຕ ວາ, ອາຓຕ຺ຕິເຍວ ປຎ຺ຈມີ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫາ.

ຉຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ອາຈຣິຍມ຺ຫາ. ອາຈຣິໂຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ, ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ ວາ, ກາລກໂຕ ວາ, ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ໂຕ ວາ, ອາຓຕ຺ຕິເຍວ ປຎ຺ຈມີ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ສໂມຘານຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ອາຈຣິຍມ຺ຫາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໘໓).

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໓) – ປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ທິສໍ ຄໂຕ. ເອວໍ ຄເຕ ຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສເຈ ວິຫາເຣ ນິສ຺ສຍທາຍໂກ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎທາປິ ນິສ຺ສໂຍ ວາ ຄຫິຕປຸພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ໂຍ ວາ ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠໂຄ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ຕາທິໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ລຊ຺ຊີ ເປສໂລ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເປສລຠາວໍ ຊານນ຺ເຕນ ຕທເຫວ ນິສ຺ສໂຍ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເທຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ອຖ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ລຫຸໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ເຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄເມຖາ’’ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນສ຺ສ ປກຕິຍາ ເປສລຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທິວສານິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຠາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ວິຫາເຣ ນິສ຺ສຍທາຍໂກ ນຕ຺ຖິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ‘‘ອຫໍ ກຕິປາເຫນ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຍາວ ອາຄມນາ ປຣິຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ, ອຖາປິ ນໍ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຎ຺ຈ ວາ ທສ ວາ ທິວສານິ ວາເສນ຺ຕິເຍວ, ເຕນ ວິຫາຣໍ ປວຕ຺ຕິ ເປເສຕພ຺ພາ ‘‘ທຫຣາ ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕຸ, ອຫໍ ອສຸກທິວສໍ ນາມ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເອວມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ອຖ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນທີປູເຣນ ວາ ໂຈຣາທີຫິ ວາ ອຸປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ, ເຖໂຣ ອຸທໂກສກ຺ກນໍ ວາ ອາຄເມຕິ, ສຫາເຍ ວາ ປຣິເຍສຕິ, ຕໍ ເຈ ປວຕ຺ຕິໍ ທຫຣາ ສຸຓນ຺ຕິ, ຍາວ ອາຄມນາ ປຣິຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ‘‘ອິເຘວາຫໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຫິຓຕິ, ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ນິສ຺ສໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວິພ຺ຠນ຺ເຕ ປນ ກາລກເຕ ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ເຕ ວາ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ນິສ຺ສໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ອາຓຕ຺ຕີຕິ ປນ ນິສ຺ສຍປຓາມນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຓາເມມິ ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມາ ອິຘ ປຏິກ຺ກມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ນີຫຣ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນາຫໍ ຕຍາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາຕິ ອິມິນາ ປາຬິນເຍນ ‘‘ມາ ມໍ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິມຸຕ຺ຕກນເຍນ ວາ ໂຍ ນິສ຺ສຍປຓາມນາຍ ປຓາມິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາທິໂຕວ ນ ຂມຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕາວ ສຍເມວ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ມຫາເຖເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເອວມ຺ປິ ນ ຂມຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສຠາຄານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕພ຺ພໍ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ‘ສຠາຄານໍ ເມ ສນ຺ຕິເກ ວສຕີ’ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ຂເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສເຈ ເອວມ຺ປິ ນ ຂມຕິ, ຕຕ຺ເຣວ ວສິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິໂທເສນ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ວສິຕຸໍ, ຕໍເຍວ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍມາຓຕ຺ຕິຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອາຈຣິຍມ຺ຫາ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີສຸ ອາຈຣິໂຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ອາຈຣິໂຍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ໂກຈິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ອນ຺ເຕວາສິໂກປິ ເອວເມວ. ຕຕ຺ຣ ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາ’’ຕິ, ອາຈຣິເຍນ ຈ ‘‘ກທາ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອາຈຣິໂຍປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຂຓໍເຍວ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ຈ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ເຈ ຄໂຕ ສຸຄໂຕ. ສເຈ ປນ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຖາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ມາ ຕາວ ຄຈ຺ຉ, ຣຕ຺ຕິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຸຄໂຕ. ໂນ ເຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອາຈຣິຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ອາຈຣິໂຍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອາປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກໍ ນາມ ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຈ ‘‘ກທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ’’ຕິ ວທຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຂຓໍເຍວ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ສເຈ ປນ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ສ຺ເວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ຈ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ເອກທິວສໍ ຕາວ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປຸນທິວເສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມິ ມມ ຄມນໍ ວາ ອຄມນໍ ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປນ ສເຈ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຖາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນ຺ເຕວາສິເກນ ‘‘ມາ ຕາວ ຄຈ຺ຉຖ, ຣຕ຺ຕິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ອຸໂຠປິ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ພຫິສີມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຈ ອາຈຣິໂຍ ຄມິຍຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອນາປຸຈ຺ຉາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ນິວຕ຺ຕຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອາຈຣິເຍ ວິພ຺ຠນ຺ເຕ ກາລກເຕ ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ເຕ ຈ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ.

ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອາຈຣິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປຓາມນາຍ ປຓາເມຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຈ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ມໍ ອາຈຣິໂຍ ປຓາເມຕິ, ອຖ ໂຂ ຫທເຍນ ມຸທຸໂກ’’ຕິ ສາລໂຍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈປິ ອາຣິໂຍ ສາລໂຍ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ນິຣາລໂຍ ‘‘ນ ທານິ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເອວມ຺ປິ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສາລຍຠາເວ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິເຍວ, ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປຓາມິເຕນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕໍ ອຘິມຕ຺ຕເປມາທິປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ວາ ປຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິຕຣໍ ອປຓາເມນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ປຓາເມຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປຓາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ນ ປຓາເມຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ປຓາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ (ມຫາວ. ໘໐).

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອປຓາເມນ຺ໂຕ ອາຈຣິໂຍ ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕິ, ປຓາເມນ຺ໂຕ ອນຕິສາໂຣ ໂຫຕິ. ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ນາຘິມຕ຺ຕໍ ເປມໍ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ໂຕ ປສາໂທ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ຕາ ຫິຣີ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ໂຕ ຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ຕາ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອປຓາເມນ຺ໂຕ ອາຈຣິໂຍ ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕິ, ປຓາເມນ຺ໂຕ ອນຕິສາໂຣ ໂຫຕິ (ມຫາວ. ໘໑).

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອປຓາເມນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕິ, ປຓາເມນ຺ໂຕ ອນຕິສາໂຣ ໂຫຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ນາຘິມຕ຺ຕໍ ເປມໍ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ໂຕ ປສາໂທ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ຕາ ຫິຣີ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ໂຕ ຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ນາຘິມຕ຺ຕາ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອປຓາເມນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕິ, ປຓາເມນ຺ໂຕ ອນຕິສາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໖໘).

ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໖໘) ນາຘິມຕ຺ຕໍ ເປມໍ ໂຫຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ອຘິມຕ຺ຕໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ນ ໂຫຕິ. ນາຘິມຕ຺ຕາ ຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ອຘິມຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ສໂມຘານຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໓) ທສ຺ສນສວນວເສນ ສໂມຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ອາຈຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ໂຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ເອກວິຫາເຣ ເຈຕິຍໍ ວາ ວນ຺ທນ຺ຕໍ, ເອກຄາເມ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ນ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ວາ ອາກາເສນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ທິສ຺ວາ ທູຣຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຊານາຕິ, ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ, ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ຊານາຕິ, ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຸປຣິປາສາເທ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວສຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ, ຕໍ ອທິສ຺ວາວ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກມຕິ, ອາສນສາລາຍ ວາ ນິສິນ຺ນໍ ອທິສ຺ວາວ ເອກມນ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນມຓ຺ຑເປ ວາ ນິສິນ຺ນມ຺ປິ ຕໍ ອທິສ຺ວາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ເອວໍ ຕາວ ທສ຺ສນວເສນ ສໂມຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສວນວເສນ ປນ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວິຫາເຣ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເມ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອສຎ຺ຊານນ຺ຕສ຺ສ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຍໍ ສໂມຘາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໑໕໕. ນິສ຺ສາຍ ເກນ ວສິຕພ຺ພໍ, ເກນ ນ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຖຸໍ, ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຍາວຊີວ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໓) ວຈນໂຕ ໂຍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ຍາວຊີວໍ ນິສ຺ສາເຍວ ວສິຕພ຺ພໍ. ສຈາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໓) ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອາຈຣິຍໍ ນ ລຠຕິ, ອຸປສມ຺ປທາຍ ສຏ຺ຐິວສ຺ໂສ ວາ ສຕ຺ຕຕິວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ, ນວກຕຣສ຺ສປິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ, ໂຫຕິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພວ. ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉາມິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພອາປຸຈ຺ຉເນສຸ.

ໂຍ ປນ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ, ເຕນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນເກນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໕-໑໔໗) ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຈວສ຺ເສນ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກຕ຺ຕພ຺ພາ, ປກ຺ຂທິວເສສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາຓວາຣາ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຣິສານໍ ປຣິກຖນຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຘກວິນ຺ທ(ອ. ນິ. ໕.໑໑໔) ມຫາຣາຫຸໂລວາທ(ມ. ນິ. ໒.໑໑໓ ອາທໂຍ) ອມ຺ພຏ຺ຐ(ທອີ. ນິ. ໑.໒໕໔ ອາທໂຍ) ສທິໂສ ເອໂກ ກຖາມຄ຺ໂຄ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ຕິສ຺ໂສ ອນຸໂມທນາ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາທິຊານນຕ຺ຖໍ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉໂຍ, ສມຓຘມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ສມາຘິວເສນ ວາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວາ ອຣຫຕ຺ຕປຣິໂຍສານເມກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ອຍໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ວສິຕຸໍ ລຠຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ນ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອເສກ຺ເຂນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ… ນ ອເສກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ… ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘນ… ນ ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອຫິຣິໂກ ໂຫຕິ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ໂຫຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ນ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ນ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ນ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອູນປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໓). ເອຕ຺ຖາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ພາລານໍ ປນ ອພ຺ຍຕ຺ຕານໍ ທິສໍຄມິການໍ ອນ຺ເຕວາສິກສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ອນຸຎ຺ຎາ ນ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ເທນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕ ເຈ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ທິສໍຄມິກາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ‘‘ກຫໍ ຄມິສ຺ສຖ, ເກນ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ພາເລ ອພ຺ຍຕ຺ເຕ ອປທິເສຍ຺ຍຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອນຸຊານິຕພ຺ພາ, ອນຸຊາເນຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໓).

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ນິສ຺ສຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.