໒໒. ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໒໓. ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ເຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ປຎ຺ຈຫິ ອາພາເຘຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໘໙) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທສວິຣຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໘) – ກຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ໂຑ ກິລາໂສ ໂສໂສ ອປມາໂຣຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອາພາເຘຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ກຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕກຸຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕຸ ກາຬກຸຏ຺ຐໍ ວາ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກິຏິຠທທ຺ທອຸກຈ຺ຉຸອາທິປ຺ປເຠທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ກຸຏ຺ຐເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ເຈ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປິ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ນິວາສນປາວຸຣເຓຫິ ປກຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຸເຂ ປນ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐີສຸ ວາ ສເຈປິ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ, ນຂປິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ຂຸທ຺ທກຕຣມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນປິ ປກຕິວຓ຺ເຓ ຊາເຕເຍວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຄຘາປິຏ຺ຐິສທິສຈຸຓ຺ຓໂອກິຣຓສຣີຣມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄຓ຺ໂຑຕິ ເມທຄຓ຺ໂຑ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ໂຎ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂກປິ ເຈ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ຄຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປນ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິເຕ ວຏ຺ຏຕິ, ມຸຂາທິເກ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິເຕປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນປິ ສຣີຣໍ ສຈ຺ຉວິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອຸຓ຺ຓິຄຓ຺ຑາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ໂຄຖນກາ ວິຍ ອງ຺ຄຸລິກາ ວິຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ເອເຕປິ ຄຓ຺ຑາເຍວ, ເຕສຸ ສຕິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ທຫຣກາເລ ຂີຣປີຬກາ ໂຍພ຺ພນ຺ນກາເລ ຈ ມຸເຂ ຂຣປີຬກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ມຫລ຺ລກກາເລ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຕາ ຄຓ຺ຑສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາສຸ ສຕິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎາ ປນ ສຣີເຣ ຂຣປີຬກາ ນາມ, ອປຣາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ສາສປພີຊກາ ນາມ ສາສປມຕ຺ຕາເຍວ ສກລສຣີຣໍ ຜຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ກຸຏ຺ຐຊາຕິກາວ, ຕາສຸ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

ກິລາໂສຕິ ນ ຠິຊ຺ຊນກໍ ນ ປຄ຺ຆຣຓກໍ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກປຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ ກຸຏ຺ຐໍ. ເຍນ ຄຸນ຺ນໍ ວິຍ ສພລໍ ສຣີຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກຸຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສໂສຕິ ໂສສພ຺ຍາຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອປມາໂຣຕິ ປິຕ຺ຕຸມ຺ມາໂທ ວາ ຍກ຺ຂຸມ຺ມາໂທ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພເວຣິເກນ ອມນຸສ຺ເສນ ຄຫິໂຕ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປນ ອປມາເຣ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໒໔. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊຠໂຏ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໐) ວຈນໂຕ ຣາຊຠໂຏປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອມຈ຺ໂຈ ວາ ໂຫຕຸ ມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ເສວໂກ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕ ວາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ຕເວຕນຠໂຏ, ສພ຺ໂພ ຣາຊຠໂຏຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ປນ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕຠາຕຸກາ ເຍ ຣາຊໂຕ ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ຣາຊໂຕ ລທ຺ຘໍ ນິພທ຺ຘໂຠຄໍ ວາ ມາສສໍວຈ຺ຉຣປຣິພ຺ພຍໍ ວາ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ນິຍ຺ຍາເທຕິ, ປຸຕ຺ຕຠາຕຸເກ ວາ ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ‘‘ນ ທານາຫໍ ເທວສ຺ສ ຠໂຏ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ເຍນ ວາ ຍໍກາຣຓາ ເວຕນໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂຍ ວາ ‘‘ປພ຺ພຊສ຺ສູ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໒໕. ໂຈໂຣປິ ຘຊພນ຺ໂຘ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘຊພນ຺ໂຘ ໂຈໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຘຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ວິຈຣຕີຕິ ຘຊພນ຺ໂຘ, ມູລເທວາທໂຍ ວິຍ ໂລເກ ປາກໂຏຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຄາມຆາຕໍ ວາ ປນ຺ຖທຸຫນໍ ວາ ນຄເຣ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທິກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍຕິ ຈ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ອິທໍ ອິທໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຄາມຆາຕາທີນິ ກໂຣຕິ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຣາຊາໂນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິເຕ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ສເຈ ປນ ນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ມຫາຊເນ ປາກໂຏ ໂຈໂຣ ປຈ຺ຉາ ໂຈຣກມ຺ມໍ ປຫາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍຕິ, ຕຎ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ອມ຺ພລພຸຊາທິໂຈຣກາ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທິໂຈຣາ ເອວ ວາ ອທິສ຺ສມານາ ເຖຍ຺ຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາປິ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ອິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເຕປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໒໖. ກາຣເຠທໂກ ປນ ໂຈໂຣ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຣເຠທໂກ ໂຈໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ. ອິຘ ປນ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນໍ ວາ ໂຫຕຸ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ ວາ ຄາມພນ຺ຘນໍ ວາ ນິຄມພນ຺ຘນໍ ວາ ນຄຣພນ຺ຘນໍ ວາ ປຸຣິສຄຸຕ຺ຕິ ວາ ຊນປທພນ຺ຘນໍ ວາ ທີປພນ຺ຘນໍ ວາ, ໂຍ ເອເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ພນ຺ຘນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ວາ ອປສ຺ສມານານໍ ວາ ປລາຍຕິ, ໂສ ກາຣເຠທໂກຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ອີທິໂສ ກາຣເຠທໂກ ໂຈໂຣ ທີປພນ຺ຘນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທີປນ຺ຕຣໍ ຄໂຕປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ນ ໂຈໂຣ, ເກວລໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ໂນ ອປລາຍນ຺ໂຕ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີຫິ ພທ຺ໂຘ, ໂສ ກາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາໂຕປິ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ຄາມນິຄມປຏ຺ຏນາທີນິ ເກຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ປເວສິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສປິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ກສິກມ຺ມາທີຫິ ຘນໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ‘‘ນິຘານໍ ອິມິນາ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ເກນຈິ ພນ຺ຘາປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປລາຍິຕ຺ວາ ຄຕໍ ປນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໒໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລິຂິຕໂກ ໂຈໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໓) ວຈນໂຕ ປນ ລິຂິຕໂກ ໂຈໂຣ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ລິຂິຕໂກ ນາມ ໂຍ ໂກຈິ ໂຈຣິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄຣຸໍ ຣາຊາປຣາຘໍ ກຕ຺ວາ ປລາໂຕ, ຣາຊາ ຈ ນໍ ປຓ຺ເຓ ວາ ໂປຕ຺ຖເກ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຍຕ຺ຖ ທິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ອສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ທຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ລິຂາເປຕິ, ອຍໍ ລິຂິຕໂກ ນາມ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໒໘. ກສາຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສາຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໔) ວຈນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ວຈນເປສນາທີນິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫຎ຺ຎຕິ, ນ ໂສ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ. ໂຍ ປນ ເກຓິຍາ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຍເມວ ເຕ ທຓ຺ໂຑ ໂຫຕູ’’ຕິ ກສາຫິ ຫຎ຺ຎຕິ, ອຍເມວ ກສາຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ. ໂສ ຈ ກສາຫິ ວາ ຫໂຕ ໂຫຕຸ ອຑ຺ຒທຓ຺ຑກາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ, ຍາວ ອລ຺ລວໂຓ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ວເຓ ປນ ປາກຕິເກ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ຊາຓູຫິ ວາ ກປ຺ປເຣຫິ ວາ ນາຬິເກຣປາສາຓາທີຫິ ວາ ຆາເຕຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສຣີເຣ ຈສ຺ສ ຄຓ຺ຐິໂຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ເອວ ຄຓ຺ຐີສຸ ສນ຺ນິສິນ຺ນາສຸ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໒໙. ລກ຺ຂຓາຫໂຕ ປນ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລກ຺ຂຓຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໕) ວຈນໂຕ. ເອຕ຺ຖປິ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ມຠາໂວ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ນລາເຏ ວາ ອູຣຸອາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ເຕນ ໂລເຫນ ລກ຺ຂຓໍ ອາຫຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສເຈ ຠຸຊິສ຺ໂສ, ຍາວ ອລ຺ລວໂຓ ໂຫຕິ, ຕາວ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈປິສ຺ສ ວຓາ ຣຸຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ ຉວິຍາ ສມປຣິຈ຺ເຉທາ, ລກ຺ຂຓໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ນິວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ກເຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ເຈ ໂຫຕິ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ເຈ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໓໐. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຓາຍິໂກ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໖) ວຈນໂຕ ອິຓາຍິໂກປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອິຓາຍິໂກ ນາມ ຍສ຺ສ ປິຕິປິຕາມເຫຫິ ວາ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ສຍໍ ວາ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ວາ ອາຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູຫິ ກິຎ຺ຈິ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ອິຓໍ ປເຣສໍ ຘາເຣຕີຕິ ອິຓາຍິໂກ. ຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎ ຎາຕກາ ອາຐເປຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສ ນ ອິຓາຍິໂກ. ນ ຫິ ເຕ ຕໍ ອາຐເປຕຸໍ ອິສ຺ສຣາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ‘‘ມຍໍ ທສ຺ສາມ, ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອິຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຕສ຺ສ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ນໍ, ອຫໍ ອິຓໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສຸ ອສຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຖາຣູປສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ‘‘ສເຫຕຸໂກ ສຕ຺ໂຕ ອິຓປລິໂພເຘນ ນ ປພ຺ພຊຕີ’’ຕິ. ສເຈ ໂສ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ເອຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ເນວ ຎາຕກາທໂຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປພ຺ພາເຊຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ປລາໂຕປິ ອາເນຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ເທຕິ, ສພ຺ພໍ ອິຓໍ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຊານິຕ຺ວາ ປພ຺ພາຊຍໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ, ປສ຺ສນ຺ເຕນ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ອິຓສາມິການໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ.

ສເຈ ອິຓາຍິໂກ ອຎ຺ຎໍ ເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ ‘‘ນາຫໍ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ຘາເຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຊຕິ, ອິຓສາມິໂກ ຈ ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຫໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍຕິ, ໂສ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກນ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ມມ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ ວທຕິ, ເຖເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ມຍາ, ອຸປາສກ, ‘ອຓໂຓ ອຫ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ກິໍ ທານິ ກໂຣມິ, ປສ຺ສ ເມ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິ. ປລາເຕ ປນ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ນໍ ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມມ ອິຓາຍິໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຕວ ອິຓາຍິກໍ ຕ຺ວເມວ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວມ຺ປິ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ໂສ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ອຍໍ ທານິ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຖເຣນ ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ປລາເຕ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເຖໂຣ ‘‘ກຸຫິໍ ທານິ ອຍໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິເຘວ ອຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ເຈ ປລາຍຕິ, ຄີວາ ໂຫຕິ. ສເຈ ໂສ ສເຫຕຸໂກ ສຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ເຖເຣນ ‘‘ອີທິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຓສາມິໂກ ເຈ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ‘‘ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ອປເຣນ ສມເຍນ ອຕິອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ສພ຺ພໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ທາຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ປນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີສຸ ກຸສໂລ ໂຫຕິ ພຫູປກາໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ, ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາປິ ອິຓໍ ທາຕພ຺ພເມວ.

໑໓໑. ທາໂສປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໗) ວຈນໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທາສາ ອນ຺ໂຕຊາໂຕ ຘນກ຺ກີໂຕ ກຣມຣານີໂຕ ສາມໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຊາໂຕ ນາມ ຊາຕິຍາ ທາໂສ ຆຣທາສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ. ຘນກ຺ກີໂຕ ນາມ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ສາມິການໍ ສນ຺ຕິກາ ທາໂສ ວາ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ທາສຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກີໂຕ. ເອເຕ ທ຺ເວປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ອທາເສ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ກຣມຣານີໂຕ ນາມ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໍ ວິໂລປໍ ວາ ກຕ຺ວາ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ວາ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໂຕ ຠຸຊິສ຺ສມານຸສການິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕຣຏ຺ເຐເຍວ ວາ ກຕາປຣາຘໍ ກິຎ຺ຈິ ຄາມໍ ຣາຊາ ‘‘ວິລຸມ຺ປຖາ’’ຕິ ຈ ອາຓາເປຕິ, ຕໂຕ ມານຸສການິປິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ປຸຣິສາ ທາສາ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ທາສິໂຍ. ເອວຣູໂປ ກຣມຣານີໂຕ ທາໂສ ເຍຫິ ອານີໂຕ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ໂຕ ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພທ຺ໂຘ ວາ ປຸຣິເສຫິ ຣກ຺ຂິຍມາໂນ ວາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ປລາຍິຕ຺ວາ ປນ ຄໂຕ ຄຕຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຣຎ຺ຎາ ຕຸຏ຺ເຐນ ‘‘ກຣມຣານີຕເກ ມຸຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ສພ຺ພສາຘາຣເຓນ ວາ ນເຍນ ພນ຺ຘນໂມກ຺ເຂ ກເຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພວ.

ສາມໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ນາມ ຊີວິຕເຫຕຸ ວາ ອາຣກ຺ຂເຫຕຸ ວາ ‘‘ອຫໍ ເຕ ທາໂສ’’ຕິ ສຍເມວ ທາສຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ຣາຊູນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂຄມຫິໍສໂຄປກາທໂຍ ວິຍ. ຕາທິໂສ ທາໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຣຎ຺ໂຎ ວຓ຺ຓທາສີນໍ ປຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕສທິສາ, ເຕປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ຠຸຊິສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍ ອສຎ຺ຎຕາ ວຓ຺ຓທາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕາສໍ ປຸຕ຺ເຕ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ສຍເມວ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຏິປຸຕ຺ຕຄຓາທີນໍ ທາສາປິ ເຕຫິ ອທິນ຺ນາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ວິຫາເຣສຸ ຣາຊູຫິ ອາຣາມິກທາສາ ນາມ ທິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠຸຊິສ຺ເສ ກຕ຺ວາ ປນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ອນ຺ໂຕຊາຕຘນກ຺ກີຕເກ ອາເນຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ‘ອາຣາມິເກ ເທມາ’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຕກ຺ກໍ ສີເສ ອາສິຕ຺ຕກສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ອາຣາມິກໍ ເທມາຕິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ເທນ຺ຕິ, ເຍນ ເກນຈິ ໂວຫາເຣນ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕຸ, ເນວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ສາ ‘‘ສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາເຣ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເຕ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ທາສາ, ມາຕາ ເອວ ວາ ທາສີ, ປິຕາ ອທາໂສ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ມາຕາ ອທາສີ, ປິຕາ ທາໂສ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຎາຕກາ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ວາ ທາສໍ ເທນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວາສ຺ສ ທາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຠຸຊິສ຺ໂສ ກໂຕວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສາມິກາ ທາສໍ ເທນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຖ, ສເຈ ອຠິຣມິສ຺ສຕິ, ອທາໂສ. ວິພ຺ຠມິສ຺ສຕິ ເຈ, ອມ຺ຫາກໍ ທາໂສວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ອຍໍ ຕາວກາລິໂກ ນາມ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສາມິກທາໂສ ໂຫຕິ, ໂສປິ ຠຸຊິສ຺ໂສ ກໂຕວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອຊານນ຺ໂຕ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວາ ປຈ຺ຉາ ຊານນ຺ຕິ, ຠຸຊິສ຺ສໍ ກາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວທນ຺ຕິ – ເອກາ ກິຣ ກຸລທາສີ ເອເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນຸຣາຘປຸຣາ ປລາຍິຕ຺ວາ ໂຣຫເຓ ວສມານາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິ, ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ ອຸປາສິເກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຕາ ວາ ຠຄິນີ ວາ ນຕ຺ຖິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຎາຕກໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕາຕ, ອຫໍ ອນຸຣາຘປຸເຣ ກຸລທາສີ, ຕວ ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ປລາຍິຕ຺ວາ ອິຘ ວສາມີຕິ. ສີລວາ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອສຸທ຺ຘາ ກິຣ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນຸຣາຘປຸຣໍ ອາຄມ຺ມ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ, ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນາຕິກ຺ກມິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ທາສີ ປລາຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’. ອຫໍ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ, ສເຈ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຊານາຖ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ສາມິກາຕິ. ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸທ຺ຘາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ຕໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ມຫາວິຫາເຣ ວສາເປສຸໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ວສມາໂນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ.

໑໓໒. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ນ ປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ອຬຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ກຓ຺ຑຣຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ຜຓຫຕ຺ຖໂກ, ນ ຂຸຊ຺ໂຊ, ນ ວາມໂນ ນ ຄລຄຓ຺ຑີ, ນ ລກ຺ຂຓາຫໂຕ, ນ ກສາຫໂຕ, ນ ລິຂິຕໂກ, ນ ສີປທີ, ນ ປາປໂຣຄີ, ນ ປຣິສທູສໂກ, ນ ກາໂຓ, ນ ກຸຓີ, ນ ຂຎ຺ໂຊ, ນ ປກ຺ຂຫໂຕ, ນ ຉິນ຺ນິຣິຍາປໂຖ, ນ ຊຣາທຸພ຺ພໂລ, ນ ອນ຺ໂຘ, ນ ມູໂຄ, ນ ພຘິໂຣ, ນ ອນ຺ຘມູໂຄ, ນ ອນ຺ຘພຘິໂຣ, ນ ມູຄພຘິໂຣ, ນ ອນ຺ຘມູຄພຘິໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໙) ວຈນໂຕ ປນ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທໂຍປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ຫຕ຺ຖຕເລ ວາ ມຓິພນ຺ເຘ ວາ ກປ຺ປເຣ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຫຕ຺ຖາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ອຄ຺ຄປາເທ ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ວາ ຊງ຺ຆາຍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປາທາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ຈຕູສຸ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ສພ຺ເພ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ກຓ຺ຓມູເລ ວາ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິກາຍ ວາ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ກຓ຺ຓາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ກຓ຺ຓາວຏ຺ເຏ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ສງ຺ຆາເຏຕຸໍ, ໂສ ກຓ຺ຓໍ ສງ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ນາສຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ອຊປທເກ ວາ ອຄ຺ເຄ ວາ ເອກປຸເຏ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນາສາ ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ນາສິກາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ສນ຺ເຘຕຸໍ, ໂສ ຕໍ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຸຠຍວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ນຂເສສໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກາ ວາ ພຫູ ວາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕຕນ຺ຕຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຂເສສໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຬຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ຈຕູສຸ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກສຸ ອງ຺ຄຸລິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເອໂກ ວາ ພຫູ ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐກາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຓ຺ຑຣຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ກຓ຺ຑຣນາມກາ ມຫານ຺ຫາຣູ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ເອກສ຺ສປິ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄປາເທນ ວາ ຈງ຺ກມຕິ, ມູເລນ ວາ ຈງ຺ກມຕິ, ນ ປາທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

ຜຓຫຕ຺ຖໂກຕິ ຍສ຺ສ ວຄ຺ຄຸລິປກ຺ຂກາ ວິຍ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ສມ຺ພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸກາເມນ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາໂຍ ຜາເລຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣຈມ຺ມໍ ອປເນຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສປິ ຉ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸກາເມນ ອຘິກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຂຸຊ຺ໂຊຕິ ໂຍ ອຸຣສ຺ສ ວາ ປິຏ຺ຐິຍາ ວາ ປສ຺ສສ຺ສ ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຂຸຊ຺ຊສຣີໂຣ. ຍສ຺ສ ປນ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອີສກໍ ວງ຺ກໍ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ເອວ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ, ອວເສໂສ ສຕ຺ໂຕ ອຂຸຊ຺ໂຊ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວາມໂນຕິ ຊງ຺ຆວາມໂນ ວາ ກຏິວາມໂນ ວາ ອຸຠຍວາມໂນ ວາ. ຊງ຺ຆວາມນສ຺ສ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ຣສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ອຸປຣິມກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ກຏິວາມນສ຺ສ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິມກາໂຍ ຣສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ອຸຠຍວາມນສ຺ສ ອຸໂຠປິ ກາຍາ ຣສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສໍ ຣສ຺ສຕ຺ຕາ ຠູຕານໍ ວິຍ ປຣິວຏຸໂມ ມຫາກຸຈ຺ຉິຆຏສທິໂສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄລຄຓ຺ຑີຕິ ຍສ຺ສ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ຄເລ ຄຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປນ ປເທເສ ຄຓ຺ເຑ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອາພາເຘຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໘໙) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລກ຺ຂຓາຫຕກສາຫຕລິຂິຕເກສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສີປທີຕິ ຠາຣປາໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ປາໂທ ຖູໂລ ໂຫຕິ ສຎ຺ຊາຕປີຬໂກ ຂໂຣ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ນ ຕາວ ຂຣຠາວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອຸປນາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທກອາວາເຏ ປເວເສຕ຺ວາ ອຸທກວາລິກາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ສິຣາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຊງ຺ຆາ ຈ ເຕລນາຬິກາ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມິລາເປຕຸໍ, ຕສ຺ສ ປາທໍ ອີທິສໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປຸນ ວຑ຺ຒຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕນປິ ຕຖາ ກຕ຺ວາວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ປາປໂຣຄີຕິ ອຣິສຠຄນ຺ທຣປິຕ຺ຕເສມ຺ຫກາສໂສສາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ໂຣເຄນ ນິຈ຺ຈາຕຸໂຣ ອເຕກິຈ຺ຉໂຣໂຄ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ອມນາໂປ, ອຍໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໓໓. ປຣິສທູສໂກຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຣູປຕາຍ ປຣິສໍ ທູເສຕິ, ອຕິທີໂຆ ວາ ໂຫຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສີສປ຺ປມາຓນາຠິປ຺ປເທໂສ, ອຕິຣສ຺ໂສ ວາ ອຸຠຍວາມນຠູຕຣູປໍ ວິຍ, ອຕິກາໂຬ ວາ ຌາປິຕກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຂາຓຸໂກ ວິຍ, ອຈ຺ໂຈທາໂຕ ວາ ທຘິຕກ຺ກາທີຫິ ປມຊ຺ຊິຕຕມ຺ພໂລຫວຓ຺ໂຓ, ອຕິກິໂສ ວາ ມນ຺ທມໍສໂລຫິໂຕ ອຏ຺ຐິສິຣາຈມ຺ມສຣີໂຣ ວິຍ, ອຕິຖູໂລ ວາ ຠາຣິຍມໍໂສ ມໂຫທໂຣ ມຫາຠູຕສທິໂສ, ອຠິມຫນ຺ຕສີໂສ ວາ ປຈ຺ຉິໍ ສີເສ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິຍ, ອຕິຂຸທ຺ທກສີໂສ ວາ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູເປນ ອຕິຂຸທ຺ທເກນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ກູຏກູຏສີໂສ ວາ ຕາລຜລປິຓ຺ຑິສທິເສນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສິຂຣສີໂສ ວາ ອຸທ຺ຘໍ ອນຸປຸພ຺ພຕນຸເກນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນາຬິສີໂສ ວາ ມຫາເວຓຸປພ຺ພສທິເສນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ກປ຺ປສີໂສ ວາ ປພ຺ຠາຣສີໂສ ວາ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປສ຺ເສນ ໂອນເຕນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ວຓສີໂສ ວາ ປູຕິສີໂສ ວາ ກຓ຺ຓິກເກໂສ ວາ ປາຓເກຫິ ຂາຍິຕເກທາເຣ ສສ຺ສສທິເສຫິ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອຸຏ຺ຐິເຕຫິ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນິລ຺ໂລມສີໂສ ວາ ຖູລຖທ຺ຘເກໂສ ວາ ຕາລຫີຣສທິເສຫິ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຊາຕິປລິເຕຫິ ປຓ຺ຑຣເກໂສ ວາ ປກຕິຕມ຺ພເກໂສ ວາ ອາທິຕ຺ເຕຫິ ວິຍ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອາວຏ຺ຏສີໂສ ວາ ຄຸນ຺ນໍ ສຣີເຣ ອາວຏ຺ຏສທິເສຫິ ອຸທ຺ຘຄ຺ເຄຫິ ເກສາວຏ຺ເຏຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສີສໂລເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘຠມຸກໂລໂມ ວາ ຊາລພທ຺ເຘນ ວິຍ ນລາເຏນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ສມ຺ພທ຺ຘຠມຸໂກ ວາ ນິລ຺ໂລມຠມຸໂກ ວາ ມກ຺ກຏຠມຸໂກ ວາ ອຕິມຫນ຺ຕກ຺ຂິ ວາ ອຕິຂຸທ຺ທກກ຺ຂິ ວາ ມຫິໍສຈມ຺ເມ ວາສິໂກເຓນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຕຉິທ຺ທສທິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ວິສມກ຺ຂິ ວາ ເອເກນ ມຫນ຺ເຕນ, ເອເກນ ຂຸທ຺ທເກນ ອກ຺ຂິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ວິສມຈກ຺ກໂລ ວາ ເອເກນ ອຸທ຺ຘໍ, ເອເກນ ອໂຘຕິ ເອວໍ ວິສມຊາເຕຫິ ອກ຺ຂິຈກ຺ເກຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເກກໂຣ ວາ ຄມ຺ຠີຣກ຺ຂິ ວາ ຍສ຺ສ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ວິຍ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕກ຺ຂິ ວາ ຍສ຺ສ ກກ຺ກຏສ຺ເສວ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິກຓ຺ໂຓ ວາ ມຫນ຺ຕາຫິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມູສິກກຓ຺ໂຓ ວາ ຊຕຸກກຓ຺ໂຓ ວາ ຂຸທ຺ທກາຫິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຉິທ຺ທມຕ຺ຕກຓ຺ໂຓ ວາ ຍສ຺ສ ວິນາ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອວິທ຺ຘກຓ຺ໂຓ ວາ, ໂຍນກຊາຕິໂກ ປນ ປຣິສທູສໂກ ນ ໂຫຕິ, ສຠາໂວເຍວ ຫິ ໂສ ຕສ຺ສ. ກຓ຺ຓຠຄນ຺ທຣິໂກ ວາ ນິຈ຺ຈປູຕິນາ ກຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຄຓ຺ຑກຓ຺ໂຓ ວາ ສທາ ປຄ຺ຆຣິຕປຸພ຺ເພນ ກຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຏງ຺ກິຕກຓ຺ໂຓ ວາ ໂຄຠຕ຺ຕນາຬິກາຍ ອຄ຺ຄສທິເສຫິ ກຓ຺ເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຕິປິງ຺ຄລກ຺ຂິ ວາ, ມຘຸປິງ຺ຄລໍ ປນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນິປ຺ປຂຸມກ຺ຂິ ວາ ອສ຺ສຸປຄ຺ຆຣຓກ຺ຂິ ວາ ປຸປ຺ຜິຕກ຺ຂິ ວາ ອກ຺ຂິປາເກນ ສມນ຺ນາຄຕກ຺ຂິ ວາ.

ອຕິມຫນ຺ຕນາສິໂກ ວາ ອຕິຂຸທ຺ທກນາສິໂກ ວາ ຈິປິຏນາສິໂກ ວາ ມຊ຺ເຌ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກປສ຺ເສ ຐິຕວງ຺ກນາສິໂກ ວາ ທີຆນາສິໂກ ວາ ສຸກຕຸຓ຺ຑສທິສາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ເລຫິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຍ ນາສິກາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນິຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຆຣິຕສິງ຺ຆາຓິກນາໂສ ວາ, ມຫາມຸໂຂ ວາ ຍສ຺ສ ປຏງ຺ຄມຓ຺ຑູກສ຺ເສວ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ມຸຂໍ ປນ ລາພຸສທິສໍ ອຕິຂຸທ຺ທກໍ, ຠິນ຺ນມຸໂຂ ວາ ວງ຺ກມຸໂຂ ວາ ມຫາໂອຏ຺ໂຐ ວາ ອຸກ຺ຂລິມຸຂວຏ຺ຏິສທິເສຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕນຸກໂອຏ຺ໂຐ ວາ ເຠຣິຈມ຺ມສທິເສຫິ ທນ຺ເຕ ປິທຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ເຖຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມຫາຘໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ຕນຸກອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ຕນຸກອຘໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ມຫາອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ໂອຏ຺ຐຉິນ຺ນໂກ ວາ ເອຬມຸໂຂ ວາ ອຸປ຺ປກ຺ກມຸໂຂ ວາ ສງ຺ຂຕຸຓ຺ຑໂກ ວາ ພຫິ ເສເຕຫິ ອນ຺ໂຕ ອຕິຣຕ຺ເຕຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘກຸຓປມຸໂຂ ວາ, ມຫາທນ຺ໂຕ ວາ ອຏ຺ຐກທນ຺ຕສທິເສຫິ ທນ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອສຸຣທນ຺ໂຕ ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ໂຕ, ຍສ຺ສ ປນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ປິທຫິຕຸໍ, ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປູຕິທນ຺ໂຕ ວາ ນິທ຺ທນ຺ໂຕ ວາ ອຕິຂຸທ຺ທກທນ຺ໂຕ ວາ ຍສ຺ສ ປນ ທນ຺ຕນ຺ຕເຣ ກລນ຺ທກທນ຺ໂຕ ວິຍ ສຸຂຸມທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ມຫາຫນຸໂກ ວາ ໂຄຫນຸສທິເສນ ຫນຸນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ທີຆຫນຸໂກ ວາ ຈິປິຏຫນຸໂກ ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ ວິຍ ອຕິຣສ຺ເສນ ຫນຸເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິນ຺ນຫນຸໂກ ວາ ວງ຺ກຫນຸໂກ ວາ ນິມ຺ມສ຺ສຸທາຐິໂກ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີສທິສມຸໂຂ, ທີຆຄໂລ ວາ ພກຄລສທິເສນ ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຣສ຺ສຄໂລ ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ ວິຍ ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິນ຺ນຄໂລ ວາ ຠຏ຺ຐອໍສກູໂຏ ວາ ອຫຕ຺ໂຖ ວາ ເອກຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຕິຣສ຺ສຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຕິທີຆຫຕ຺ໂຖ ວາ ຠິນ຺ນອຸໂຣ ວາ ຠິນ຺ນປິຏ຺ຐິ ວາ ກຈ຺ຉຸຄຕ຺ໂຕ ວາ ກຓ຺ຑຸຄຕ຺ໂຕ ວາ ທທ຺ທຸຄຕ຺ໂຕ ວາ ໂຄຘາຄຕ຺ໂຕ ວາ ຍສ຺ສ ໂຄຘາຍ ວິຍ ຄຕ຺ຕໂຕ ຈຸຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ວິຣູປກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈາພາເຘສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຏ຺ຐກຏິໂກ ວາ ມຫາອານິສໂທ ວາ ອຸທ຺ຘນກູຏສທິເສຫິ ອານິສທມໍເສຫິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມຫາອູຣຸໂກ ວາ ວາຕຓ຺ຑິໂກ ວາ ມຫາຊາຓຸໂກ ວາ ສງ຺ຆຏ຺ຏນຊາຓຸໂກ ວາ ທີຆຊງ຺ໂຆ ວາ ຍຏ຺ຐິສທິສຊງ຺ໂຆ, ວິກໂຏ ວາ ສງ຺ຆຏ຺ໂຏ ວາ ອຸພ຺ພທ຺ຘປິຓ຺ຑິໂກ ວາ, ໂສ ທຸວິໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຣຸຬ຺ຫາຫິ ວາ ອຸປຣິ ອາຣຸຬ຺ຫາຫິ ວາ ມຫຕີຫິ ຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິກາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມຫາຊງ຺ໂຆ ວາ ຖູລຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິໂກ ວາ ມຫາປາໂທ ວາ ມຫາປຓ຺ຫິ ວາ ປິຏ຺ຐິກປາໂທ ວາ ປາທເວມຊ຺ຌໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕຊງ຺ໂຆ, ວງ຺ກປາໂທ ວາ, ໂສ ທຸວິໂຘ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ປຣິວຕ຺ຕປາໂທ, ຄຓ຺ຐິກງ຺ຄຸລິ ວາ ສິງ຺ຄິເວຣຜຓສທິສາຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອນ຺ຘນໂຂ ວາ ກາຬວຓ຺ເຓຫິ ປູຕິນເຂຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສພ຺ໂພປິ ເອສ ປຣິສທູສໂກ. ເອວຣູໂປ ປຣິສທູສໂກ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໓໔. ກາໂຓຕິ ປສນ຺ນນ຺ໂຘ ວາ ໂຫຕຸ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ວາ ອຸປຫຕປສາໂທ, ທ຺ວີຫິ ວາ ເອເກນ ວາ ອກ຺ຂິນາ ນ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ‘‘ກາໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ທ຺ວິອກ຺ຂິກາໂຓ ອນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ‘‘ອນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ປຣິຍາເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກຸຓີຕິ ຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ປາທກຸຓີ ວາ ອງ຺ຄຸລິກຸຓີ ວາ, ຍສ຺ສ ເອເຕສຸ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວງ຺ກໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຂຎ຺ໂຊຕິ ນຕຊາຓຸໂກ ວາ ຠິນ຺ນຊງ຺ໂຆ ວາ ມຊ຺ເຌ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຐປາທໂກ ວາ ປິຏ຺ຐິປາທມຊ຺ເຌນ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ, ອຄ຺ເຄ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຐປາທໂກ ວາ ປິຏ຺ຐິປາທຄ຺ເຄນ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄປາເທເນວ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປຓ຺ຫິກາຍ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປາທສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ເຕນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປາທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ໂຄປ຺ຜການໍ ອຸປຣິ ຠຄ຺ຄຕ຺ຕາ ສກເລນ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ. ສພ຺ໂພເປສ ຂຎ຺ໂຊເຍວ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ຍສ຺ສ ເອໂກ ຫຕ຺ໂຖ ວາ ປາໂທ ວາ ອທ຺ຘສຣີຣໍ ວາ ສຸຂໍ ນ ວຫຕິ. ຉິນ຺ນິຣິຍາປໂຖຕິ ປີຐສປ຺ປີ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊຣາທຸພ຺ພໂລຕິ ຊິຓ຺ຓຠາເວນ ທຸພ຺ພໂລ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣຣຊນາທິກມ຺ມມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ມຫລ຺ລໂກປິ ພລວາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອນ຺ໂຘຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມູໂຄຕິ ຍສ຺ສ ວຈີເຠໂທ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍສ຺ສປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ສຣຓຄມນໍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິສໍ ມມ຺ມນມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ສຣຓຄມນມຕ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ພຘິໂຣຕິ ໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ສຸຓາຕິ. ໂຍ ປນ ມຫາສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຘມູຄາທໂຍ ອຸຠຍໂທສວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍສຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ອຸປສມ຺ປທາປິ ເຕສໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາວ. ສເຈ ປນ ເນ ສງ຺ໂຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ສພ຺ເພປິ ສູປສມ຺ປນ຺ນາ, ກາຣກສງ຺ໂຆ ປນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໑໓໕. ປຓ຺ຑໂກ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ມາຕຸຆາຕໂກ ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ສງ຺ຆເຠທໂກ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກຕິ ອິເມ ປນ ເອກາທສ ປຸຄ຺ຄລາ ‘‘ປຓ຺ຑໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໙) ອາທິວຈນໂຕ ອຠພ຺ພາ, ເນວ ເນສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ນ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ, ຊານິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຊານິຕ຺ວາປິ ປພ຺ພາຊິຕາ ອຸປສມ຺ປາທິຕາ ຈ ຊານິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑໂກຕິ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑໂກ ອຸສູຍປຓ຺ຑໂກ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ນປຸໍສກປຓ຺ຑໂກຕິ ປຎ຺ຈ ປຓ຺ຑກາ. ເຕສຸ ຍສ຺ສ ປເຣສໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອສຸຈິນາ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑໂກ. ຍສ຺ສ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ປສ຺ສໂຕ ອຸສູຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ອຸສູຍປຓ຺ຑໂກ. ຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ພີຊານິ ອປນີຕານິ, ອຍໍ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ອກຸສລວິປາການຸຠາເວນ ກາຬປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑໂກ ໂຫຕິ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ປນສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ. ໂຍ ປນ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ອຠາວໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ນ ປຸໍສກປຓ຺ຑໂກ. ເຕສຸ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑກສ຺ສ ຈ ອຸສູຍປຓ຺ຑກສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ວາຣິຕາ, ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາຣິຕາ. ‘‘ເຕສຸປິ ປກ຺ຂປຓ຺ຑກສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຣິຕາ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໖. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ. ໂສ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສານໍ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ສຍຎ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປນ ສຍໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣໍ ປນ ຄຓ຺ຫາເປຕີຕິ ອິທເມເຕສໍ ນານາກຣຓໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ທຸວິຘສ຺ສປິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ເນວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປສມ຺ປທາ.

໑໓໗. ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກຕິ ຕໂຍ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ນ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ນ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ປພ຺ພາຊິໂຕ ສາມເຓໂຣ ສມາໂນ ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ທສວສ຺ໂສ ວາ ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ’’ຕິ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ອຸໂປສຖປວອາຣຓາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສໍວາສມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ກິຣິຍເຠໂທ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ສໍວາໂສ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ‘‘ນ ມໍ ໂກຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຸນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ລິງ຺ຄສ຺ສ ເຈວ ສໍວາສສ຺ສ ຈ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ອຍໍ ຕິວິໂຘປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ, ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ໂຕປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໓໘. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ –

‘‘ຣາຊທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣ, ໂຣຄເວຣິຠເຍນ ວາ;

ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ, ລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕີຘ ໂຍ.

‘‘ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ, ຕາວ ເອສ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐);

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ – ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຣາຊາ ກຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ໂສ ‘‘ເອວໍ ເມ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ຕໍ ລພ຺ຠາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂກຘໍ ປຏິວິເນຕິ. ໂສ ‘‘ວູປສນ຺ຕໍ ເມ ຣາຊຠຍ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອໂນສຣິຕ຺ວາວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອຖາປິ ‘‘ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘໍ, ຫນ຺ທ ທານິ ອຫໍ ປພ຺ພຊາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ເຕເນວ ລິງ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ວາ ອປຸຏ຺ໂຐ ວາ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ, ລິງ຺ຄໍ ອປເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ໂສ ວຕ຺ຕໍ ສາທິຍຕິ, ປພ຺ພຊິຕາລຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

ອິຘ ປເນກຈ຺ໂຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຍເມວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ວີຕິວຕ຺ເຕ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອໂນສຣິຕ຺ວາວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອປໂຣ ມຫາກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຖວາໂຫ ຈ ປພ຺ພຊິເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ມໍ ສຕ຺ຖວາໂຫ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖວາເຫນ ສທ຺ຘິໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຂມນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອໂນສຣິຕ຺ວາວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອປໂຣ ໂຣຄຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຍເມວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ໂຣຄຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອໂນສຣິຕ຺ວາວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອປຣສ຺ສ ເອໂກ ເວຣິໂກ ກຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຆາເຕຕຸກາໂມ ນໍ ວິຈຣຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ເມ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ເວຣິໂກ ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ຕໍ ລພ຺ຠາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂກຘໍ ປຏິວິເນຕິ. ໂສ ‘‘ວູປສນ຺ຕໍ ເມ ເວຣິຠຍ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອໂນສຣິຕ຺ວາວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອປໂຣ ຎາຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ອິຘ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສເຈປິ ອິມານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມໍ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ຄເຫສ຺ສນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ກາຍປຣິຫາຣິຍານິ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສາມເຓຣາ ຈ ທຫຣາ ຈ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ໂສ ນ ສາທິຍຕິ, ຍຖາຠູຕມຕ຺ຕານໍ ອາວິກໂຣຕິ. ສເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນ ທານິ ມຍໍ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ປພ຺ພາເຊຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ນຍິເມ ມໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຠາວໍ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ ມຫາສາມເຓໂຣ ຎາຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມນ຺ຕານຸຏ຺ຐາເນນ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ປຸນ ‘‘ທານິ ອຫໍ ສາມເຓໂຣ ຠວິສ຺ສາມິ, ເຖໂຣປິ ເມ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຕເທວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ສາມເຓຣຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຍໍ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກເຍວ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈປິສ຺ສ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓກາເລ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ນາຫໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ, ວິຫາຣຎ຺ຈ ຄໂຕ ອາໂຣເຈຕິ, ຄຫເຓເນວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ. ອຖາປິສ຺ສ ຄຫຓກາເລ ‘‘ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວິຫາຣຎ຺ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ທານິ ມໍ ອິເມ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ນາຈິກ຺ຂຕິ, ‘‘ນາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຫ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ອຍມ຺ປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກວ. ສເຈ ປນສ຺ສ ຄຫຓກາເລປິ ‘‘ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຫຕິ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ທຫຣສາມເຓໂຣ ມຫນ຺ໂຕ ວາ ປນ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆເຣ ວຈ຺ຉກໂຄຣກ຺ຂຓາທີນິ ກມ຺ມານິ ກາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕເມນໍ ຎາຕກາ ຕານິເຍວ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຖາລກໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສມໂຓວ ໂຫຫີ’’ຕິ ຆຣາ ນີຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເນວ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຸນ ສຍເມວ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ, ນາປິ ສຍໍ ຊານາຕິ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ປພ຺ພຊຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ສູປສມ຺ປນ຺ໂນ. ສເຈ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລເຍວ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ສຸຓາຕິ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ປພ຺ພຊຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ, ເຕນ ‘‘ມຍາ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ທານິ ນ ມໍ ໂກຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ນາໂຣເຈຕິ, ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ.

ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ລິງ຺ຄໍ ອນປເນຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວາ ອກຕ຺ວາ ວາ ປຸນ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ສລິງ຺ເຄ ຐິໂຕ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ຕໍ ລຠຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາສາເຍ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຸນ ກາສາຍານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ຕໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ກາສາເຍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຸນ ກາສາຍານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ວສ຺ສຄຓນາທິເຠທໍ ວິຘິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ສາມເຓໂຣ ສລິງ຺ເຄ ຐິໂຕ ເມຖຸນາທິອສ຺ສມຓກຣຓຘມ຺ມໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ກາສາເຍ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຸນ ກາສາຍານິ ນິວາເສຕິ, ເນວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກາສາເຍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄ຺ໂຄ ວາ ໂອທາຕວຕ຺ໂຖ ວາ ເມຖຸນເສວນາທີຫິ ອສ຺ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ກາສາຍໍ ນິວາເສຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ.

ສເຈ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ກາສາຍໍ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ອາກາເຣນ ຄິຫິນິວາສເນນ ນິວາເສຕິ ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ, ນ ໂສຠຕີ’’ຕິ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ‘‘ໂສຠຕີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປນ ປຸນ ລິງ຺ຄໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວີມໍສນສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ນິວຕ຺ຖກາສາວສ຺ສ ອຸປຣິ ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວີມໍສຕິ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ວາ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາປິ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ສເຈ ກາສາຍໍ ຄິຫິນິວາສນໍ ນິວາເສຕິ ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ, ນ ໂສຠຕີ’’ຕິ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ສເຈ ‘‘ໂສຠຕີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ. ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວີມໍສນສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິວຕ຺ຖກາສາຍສ຺ສ ປນ ອຸປຣິ ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວີມໍສຕຸ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ ວາ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ.

ສເຈ ໂກຈິ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ວສ຺ສານິ ອຄເຓຕ຺ວາ ປາຬິຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ເອກປສ຺ເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາເປຬາທີສຸ ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ເສໂນ ວິຍ ມໍສເປສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ປນ ຄເຓຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ສຍໍ ສາມເຓໂຣວ ສາມເຓຣປຏິປາຏິຍາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸປຏິປາຏິຍາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

໑໓໙. ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ໂສປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສລິງ຺ເຄເນວ ເຕສໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຕສໍ ລິງ຺ເຄ ອາທິນ຺ນມຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ສຍເມວ ‘‘ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ກຸສຈີຣາທີນິ ນິວາເສຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິເຍວ. ໂຍ ປນ ນຄ຺ໂຄ ນຫາຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ໂສຠຕິ ເມ ອາຊີວກຠາໂວ, ອາຊີວໂກ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ກາສາຍານິ ອນາທາຍ ນຄ຺ໂຄ ອາຊີວການໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ກຏານິ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ເຕຫິ ວາ ໂອວທິໂຕ ອຕ຺ຕນາ ວາ ‘‘ອິເມສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຕິທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕປິ ມຸຈ຺ຈຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເກສມສ຺ສຸລຸຎ຺ຈນາທີນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກເກສມ຺ປິ ລຸຎ຺ຈາເປຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີນິ ວາ ວຕ຺ຕານິ ອາທິຍຕິ, ໂມຣປິຎ຺ຉາທີນິ ວາ ນິວາເສຕິ, ເຕສໍ ລິງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເສຏ຺ຐາ’’ຕິ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ວາ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ຕິຕ຺ຖິຍປພ຺ພຊ຺ຊາ, ນນຸ ໂຂ ໂສຠຕີ’’ຕິ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ກຸສຈີຣາທີນິ ວາ ນິວາເສຕິ, ຊຏໍ ວາ ພນ຺ຘຕິ, ຂາຣິກາຊໍ ວາ ອາທິຍຕິ, ຍາວ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ລທ຺ຘິໍ, ຕາວ ຣກ຺ຂຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວໂຣ ປນ ກຸສຈີຣາທີນິ ນິວາເສນ຺ໂຕ ຣາຊຠຍາທີຫິ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ລທ຺ຘິຍາ ອຠາເວນ ເນວ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນາມ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸນາ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາມເຓໂຣ ສລິງ຺ເຄນ ຕິຕ຺ຖິຍາຍຕນໍ ຄໂຕປິ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິໂມ ປນ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ກູຏວສ຺ສໍ ຄເຓນ຺ໂຕປິ ອສ຺ສມໂຓ ນ ໂຫຕິ. ລິງ຺ເຄ ສອຸສ຺ສາໂຫ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ.

໑໔໐. ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ນາໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ສຸປຓ຺ຓມາຓວກາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອນ຺ຕມໂສ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອຸປາທາຍ ໂຍ ໂກຈິ ອມນຸສ຺ສຊາຕິໂຍ, ສພ຺ໂພວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ເນວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນປິ ນາເສຕພ຺ໂພ.

໑໔໑. ມາຕຸຆາຕກາທີສຸ ປນ ເຍນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ຊນິກາ ມາຕາ ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກເນວ ສຠາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ, ອຍໍ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ມາຕຸຆາຕກກມ຺ເມນ ມາຕຸຆາຕໂກ. ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເຍນ ປນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາປິ ອຊນິກາ ໂປສາວນິກາ ມາຕາ ວາ ຈູຬມາຕາ ວາ ຊນິກາປິ ວາ ນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ມາຕາ ຆາຕິຕາ, ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ວາຣິຕາ, ນ ຈ ອານນ຺ຕຣິໂກ ໂຫຕິ. ເຍນ ສຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູເຕນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ມາຕາ ຆາຕິຕາ, ໂສປິ ອານນ຺ຕຣິໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ປິຕຸຆາຕເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈປິ ຫິ ເວສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ປິຕາ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ, ຍສ຺ສ ສມ຺ຠເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ເຈ ອເນນ ຆາຕິໂຕ, ປິຕຸຆາຕໂກຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ.

ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກປິ ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມນຸສ຺ສຊາຕິຍຎ຺ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ອປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ຂີຓາສວໍ ທາຣກໍ ວາ ທາຣິກໍ ວາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກວ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈສ຺ສ ວາຣິຕາ. ອມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ປນ ອຣຫນ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ວາ ອວເສສໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິໂກ ນ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາປິສ຺ສ ນ ວາຣິຕາ, ກມ຺ມໍ ປນ ພລວໍ ໂຫຕິ. ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ຆາເຕຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິໂກ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ໂຍ ປນ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ນາມ. ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ. ໂຍ ປນ ໂຣຄວູປສມຕ຺ຖໍ ຊີວໂກ ວິຍ ສຕ຺ເຖນ ຜາເລຕ຺ວາ ປູຕິມໍສໂລຫິຕໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກໂຣຕິ, ພຫຸໍ ໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີຕິ.

ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆເຠທໂກ ນາມ. ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ.

ໂຍ ປນ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ທູເສຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ນາມ. ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ. ໂຍ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ ສີລວິນາສໍ ປາເປຕິ, ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ນ ວາຣິຕາ. ພລກ຺ກາເຣນ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນໍ ກຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉມານໍເຍວ ທູເສນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກເຍວ, ພລກ຺ກາເຣນ ປນ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉມານໍ ທູເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຄິຫິຠາເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ ຕມຕ຺ເຕເຍວ ສາ ອຠິກ຺ຂຸນີ ໂຫຕິ. ສກິໍສີລວິປນ຺ນໍ ປຈ຺ຉາ ທູເສນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີສຸ ຈ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເນວ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປທມ຺ປິ ລຠຕິ. ອິຕິ ອິເມ ເອກາທສ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໔໒. ອູນວີສຕິວສ຺ສສ຺ສ ປນ ອຸປສມ຺ປທາເຍວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ຄພ຺ຠວີໂສປິ ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ຕທຸປາທາຍ ສາວສ຺ສ ຊາຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄພ຺ຠວີສໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໔).

ຕຕ຺ຖ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໐໔) ໂຍ ທ຺ວາທສ ມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ຊາໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເອກູນວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ມຫາປວາຣຓາ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເອເຕນຸປາເຍນ ຫາຍນວຑ຺ຒນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ປນ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ ສາມເຓຣໍ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເອກສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກອຸໂປສຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕິ ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຣາຊາໂນ ຕຕິເຍ ຕຕິເຍ ຄສ຺ເສ ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ເສສຸ ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸໂປສຖວເສນ ປຣິຫີເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອປເນຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາສາ ອວເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປເທ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກູນວີສຕິວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ທ຺ວາທສ ມາເສ ວສິ, ໂສ ເອກວີສຕິວສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ໂຍ ສຕ຺ຕ ມາເສ ວສິ, ໂສ ສຕ຺ຕມາສາຘິກວີສຕິວສ຺ໂສ. ຉມາສຊາໂຕ ປນ ນ ຊີວຕິ, ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ປນ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ທສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຕຎ຺ເຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄໂຓ ປູຣຕິ, ສູປສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສປິ ຈ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວສ຺ສ ເນວ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ນ ໂມກ຺ຂນ຺ຕຣາໂຍ, ຎຕ຺ວາ ປນ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໑໔໓. ອິຕິ ອິເມຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທເສຫິ ວິຣຫິໂຕປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໕) ວຈນໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໕) ມາຕາປິຕູຫີຕິ ຊນເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ອຕ຺ຖິ, ທ຺ເວປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສເຈ ປິຕາ ມໂຕ ໂຫຕິ ມາຕາ ວາ, ໂຍ ຊີວຕິ, ໂສ ອາປຸຈ຺ຉິ ຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພຊິຕາປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາວ. ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ເປເສຕພ຺ໂພ. ໂສ ເອວ ວາ ເປເສຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉ ມາຕາປິຕໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ສທ຺ທຫນ຺ເຕນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ປິຕາ ສຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸ. ມາຕາ ວາ ຘີຕຣໍ ປພ຺ພາເຊຕຸກາມາ ປິຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປພ຺ພາເຊຕຸ. ປິຕາ ປຸຕ຺ຕທາເຣນ ອນຕ຺ຖິໂກ ປລາຍິ, ມາຕາ ‘‘ອິມໍ ປພ຺ພເຊຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຕິ, ‘‘ປິຕາສ຺ສ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕເກຬິໍ ກີຬິຕຸໍ ປລາໂຕ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມາຕາ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຕາ ໂຫຕິ, ປິຕາ ປນ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປິຕາ ວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອນຸຊານາຕິ, ‘‘ປິຕາສ຺ສ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕຣາ, ອຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມາຕາປິຕໂຣ ມຕາ, ທາຣໂກ ຈູຬມາຕາທີນໍ ສນ຺ຕິເກ ສໍວທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພາຊິຍມາເນ ຎາຕກາ ກລຫໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ, ຕສ຺ມາ ວິວາທຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ທຫຣກາເລ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປສກາ ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ນ ມາຕາປິຕໂຣ. ສເຈປິ ຣາຊາ ໂຫຕິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ມາຕາປິຕູຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຸນ ວິພ຺ຠມຕິ, ສເຈປິ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມຕິ, ອາຄຕາຄຕກາເລ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອາຄໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ປູເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ, ອາຄຕາຄຕໍ ນໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ເອວໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຸນ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຍປິ ທຫຣກາເລເຍວ ‘‘ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທິນ຺ໂນ, ຍທາ ອິຈ຺ຉຖ, ຕທາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສປິ ອາຄຕາຄໂຕ ປຸນ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ທຫຣກາເລເຍວ ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ນານຸຊານນ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ເອໂກ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑິຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສເຈ ມໍ ນ ປພ຺ພາເຊຖ, ວິຫາຣໍ ວາ ຌາເປມິ, ສຕ຺ເຖນ ວາ ຕຸມ຺ເຫ ປຫຣາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຎາຕການໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ວາ ອາຣາມຈ຺ເຉທນາທີຫິ ອນຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປາເທມິ, ຣຸກ຺ຂາ ວາ ປຕິຕ຺ວາ ມຣາມິ, ໂຈຣມຊ຺ຌໍ ວາ ປວິສາມິ, ເທສນ຺ຕຣໍ ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາຊຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ນໍ ປພ຺ພາຊຍິມ຺ຫ, ປຎ຺ຎາຍຖ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ‘‘ຣຸກ຺ຂາ ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປນ ຫຕ຺ຖປາເທ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ເອໂກ ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຈ ຄໂຕ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ, ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອຕິທູຣຎ຺ເຈ ໂຫຕິ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເປເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ທູຣໍ ໂຫຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ມຫາກນ຺ຕາໂຣ, ‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’ຕິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ມາຕາປິຕູນໍ ພຫູ ປຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອເຕສໍ ທາຣການໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ທາຣເກ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ສກເລນ ກຸເລນ ວາ ຄາເມນ ວາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ວາ ຄາເມ ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ.

໑໔໔. ເອວໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔) ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທສວິຣຫິຕໍ ມາຕາປິຕູຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນປິ ຈ ສເຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນເກໂສ ໂຫຕິ, ເອກສີມາຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເກສຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉນວິຘິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໘) – ສີມາປຣິຍາປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສກິໍ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓກຣຓໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິປິ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິປິ ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ສຠາຄຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ທສ ວາ ວີສຕິ ວາ ຕິໍສໍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕີຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕສໍ ຐິໂຕກາສໍ ວາ ນິສິນ຺ໂນກາສໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ວິນາວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ວາ ສາມເຓເຣ ວາ ເປເສຕ຺ວາປິ ‘‘ເອໂກ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາປຸຈ຺ຉາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ວາ ຄຸມ຺ພາທີນິ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕິ ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉກາ ຈ ປຣິເຍສນ຺ຕາປິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ອາປຸຈ຺ຉິຕາ ອມ຺ເຫຫີ’’ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ລຫຸກກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊິໂຕ ສຸປພ຺ພຊິໂຕ, ປພ຺ພາເຊນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ ອເນກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສາວາໂສ, ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕຸມ຺ປິ ທຸກ຺ກຣໍ, ປເຄວ ປຏິປາຏິຍາ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວາ ຐຕ຺ວາ ນທີສມຸທ຺ທາທີນິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ນວມຸຓ຺ໂຑ ວາ ໂຫຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕໂກ ວາ ນິຄຓ຺ຐາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ທ຺ວງ຺ຄຸລເກໂສ ວາ ອູນທ຺ວງ຺ຄຸລເກໂສ ວາ, ຕສ຺ສ ເກສຈ຺ເຉທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຕາທິສໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ວງ຺ຄຸລາຕິຣິຕ຺ຕເກໂສ ປນ ໂຍ ໂຫຕິ ອນ຺ຕມໂສ ເອກສິຂາມຕ຺ຕຘໂຣປິ, ໂສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

໑໔໕. ເອວໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຍາຈິຕເກນປິ ປຕ຺ຕຈີວເຣນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວິສ຺ສາເສນ ຄເຫຕ຺ວາປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໘) ປນ ອປກ຺ກໍ ປຕ຺ຕໍ ຈີວຣູປຄານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຍາວ ປຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຕິ, ຈີວຣານິ ຈ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕາວ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຖາລເກສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມເຓຣຠາຄສມໂກ ອາມິສຠາໂຄ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປນ ສລາກຠຕ຺ຕອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕນິມນ຺ຕນາທີນິ ຈ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມເຓຣຠາຄສໂມ ເຕລຕຓ຺ຑຸລມຘຸຜາຓິຕາທິເຠສຊ຺ຊຠາໂຄ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ເຠສຊ຺ຊມສ຺ສ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພໍ ປຏິຊຄ຺ຄນກມ຺ມໍ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂໍ ປນ ຍາຈິຕເກນ ປຕ຺ຕຈີວເຣນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຈິຕເກນ ປຕ຺ຕຈີວເຣນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣເຍວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈສ຺ສ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຠິກ຺ຂູ ນິຣເປກ຺ເຂຫິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍາຈິຕເກນ ປນ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕິ.

໑໔໖. ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔) ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນປິ ສເຈ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ສຍໍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ, ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ, ເອໂກ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເອຕໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ອວຸຕ຺ໂຕປິ ເຈ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພາເຊຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ສາມເຓໂຣປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເອຕໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສຣຓານິ ປນ ສຍໍ ທາຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນາວ ປພ຺ພາຊິໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ມາຕຸຄາມໍ ຠິກ຺ຂຸນີໂຕ ອຎ຺ໂຎ, ສາມເຓໂຣ ປນ ສາມເຓຣີ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ກາສາຍານິ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເກໂສໂຣປນໍ ເຍນ ເກນຈິ ກຕໍ ສຸກຕໍ.

ສເຈ ປນ ຠພ຺ພຣູໂປ ໂຫຕິ ສເຫຕຸໂກ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາປິ ສຍເມວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ‘‘ມຕ຺ຕິກາມຸຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຫາຍິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຈ ນ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ. ປພ຺ພຊິຕຸກາມານຎ຺ຫິ ປຐມໍ ພລວອຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ກາສາຍານິ ຈ ເກສຫຣຓສຕ຺ຖກຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອຸຕ຺ຣສນ຺ຕິ, ເອຕ຺ໂຕເຍວ ປລາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ນຫານຕິຕ຺ຖໍ ເນຕ຺ວາ ສເຈ ນາຕິທຫໂຣ, ‘‘ນຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເກສາ ປນສ຺ສ ສຍເມວ ມຕ຺ຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ທຫຣກຸມາຣໂກ ປນ ສຍໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຄມຍມຕ຺ຕິກາຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ນຫາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈປິສ຺ສ ກຈ຺ຉຸ ວາ ປິຬກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວໍ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ຫຕ຺ຖປາທໂຕ ຈ ສີສໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ຆໍສິຕ຺ວາ ຆໍສິຕ຺ວາ ນຫາເປຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເອຕ຺ຕເກນ ຫິ ອຸປກາເຣນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ຈ ສາສເນ ຈ ພລວສິເນຫາ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເຖຣຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ກຕຎ຺ຎຸກຕເວທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອວໍ ນຫາປນກາເລ ປນ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອໂຣປນກາເລ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ, ອິທານິ ມຍໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎາປິ ອນິຍ຺ຍານິກກຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣຫິ, ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຈ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘາສໂຍກາສວເສນ ອສຸຈິເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລຠາວໍ ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ ຠາວິຕຠາວໂນ ກຓ຺ຏກເວຘາເປກ຺ໂຂ ວິຍ ປຣິປກ຺ກຄຓ຺ໂຑ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາເປກ຺ຂໍ ວິຍ ຈ ປຣິຓຕປທຸມໍ, ອຖສ຺ສ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາເຣ ອິນ຺ທາສນິ ວິຍ ປພ຺ພເຕ ກິເລສປພ຺ພເຕ ຈຸຓ຺ຓຍມານໍເຍວ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວຣູປໍ ສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນ ທິນ຺ນນຍໍ ນິສ຺ສາຍ, ໂນ ອນິສ຺ສາຍ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ອາທິໂຕວ ເອວຣູປີ ກຖາ ກເຖຕພ຺ພາຕິ.

ເກເສສຸ ປນ ໂອໂຣປິເຕສຸ ຫລິທ຺ທິຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ສີສຎ຺ຈ ສຣີຣຎ຺ຈ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄິຫິຄນ຺ຘໍ ອປເນຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສກິໍ ວາ ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ. ອຖາປິສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອທຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ສຍເມວ ອຈ຺ຉາເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ທຫຣໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ອຸປາສກໍ ວາ ອາຓາເປຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອຕານິ ກາສາຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ, ຕຎ຺ເຎວ ວາ ອາຓາເປຕິ ‘‘ເອຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ພໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ນິວາສນໍ ວາ ປາຣຸປນໍ ວາ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ, ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຫຕ຺ເຖນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ທິນ຺ນເມວ ກາສາຍໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອຸປຊ຺ຌາຍມູລເກ.

໑໔໗. ເອວໍ ປນ ທິນ຺ນານິ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຖ ສຣຓຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ຍມຫໍ ວທາມິ, ຕໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ອາຈຣິເຍນ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຣຓານິ ທາຕພ຺ພານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາວ, ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ສເຈ ຫິ ເອກປທມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ເທຕິ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍເຍວ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອິຕເຣສຸ ເອເກກໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທຕິ, ອທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຣຓານິ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ສຣຓຄມນຸປສມ຺ປທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕອຸປສມ຺ປທາ ເອກໂຕສຸທ຺ຘິຍາ ວຏ຺ຏຕິ, ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາວ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ເອກໂຕສຸທ຺ຘິຍາ. ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຎຕ຺ຕິໂທສຎ຺ເຈວ ກມ຺ມວາຈາໂທສຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສຸກຕໍ ໂຫຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປນ ອິມານິ ຕີຓິ ສຣຓານິ ພຸ-ກາຣ ຘ-ກາຣາທີນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ຐານກຣຓສມ຺ປທໍ ອຫາເປນ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນປິ ອນ຺ເຕວາສິເກນປິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວາ ສກ຺ໂກຕິ, ອາຈຣິໂຍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸໂຠປິ ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ອຸໂຠປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອິມານິ ຈ ປນ ທທມາເນນ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກສມ຺ພນ຺ຘານິ ອນຸນາສິກນ຺ຕານິ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ, ‘‘ພຸທ຺ຘມ ສຣຓມ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມກາຣນ຺ຕານິ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນາມໍ ສາເວຕ຺ວາ ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຍາວຊີວໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ປາຬິຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ຣຸຈິມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຖາ ອວທນ຺ຕສ຺ສ ສຣຓໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ.

໑໔໘. ສເຈ ປເນສ ຄຕິມາ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສິກ຺ຂາປທານິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານິ. ກຖໍ? ຍຖາ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ. ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເວຣມຓິ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິ, ວິກາລໂຠຊນາ ເວຣມຓິ, ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕ ວິສູກທສ຺ສນາ ເວຣມຓິ, ມາລາຄນ຺ຘ ວິເລປນ ຘາຣຓ ມຓ຺ຑນ ວິຠູສນຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ເວຣມຓິ, ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ເວຣມຓີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໖).

ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຍາວຊີວໍ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຣຓທານໍ ວິຍ ສິກ຺ຂາປທທານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາປາຬິຍາວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຫິ ສຣຓຄມເນເຫວ ສິທ຺ຘາ, ສິກ຺ຂາປທານິ ປນ ເກວລໍ ສິກ຺ຂາປທປູຣຓຕ຺ຖໍ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍາ ອາຄຕນເຍເນວ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອຕ຺ຖວເສນປິ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາວ ປນ ອຕ຺ຕນາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ນ ຊານາຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປານໂຠຊນາທິວິຘິມ຺ຫິ ຈ ນ ກຸສໂລ ໂຫຕິ, ຕາວ ໂຠຊນສາລໍ ວາ ສລາກຠາຊນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕຖາຣູປຏ຺ຐານໍ ນ ເປເສຕພ຺ໂພ, ສນ຺ຕິກາວຈໂຣເຍວ ກາຕພ຺ໂພ, ພາລທາຣໂກ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ສພ຺ພມສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນປາຣຸປນາທີສຸ ອຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພ. ເຕນປິ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສາມເຓຣໍ ນາເສຕຸໍ. ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ ໂຫຕິ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທີ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຊປາຍີ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໘) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ທສ ນາສນງ຺ຄານິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ປຣິປູເຣນ຺ເຕນ ທສວິເຘ ສີເລ ສາຘຸກໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໑໔໙. ໂຍ ປນ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໘) ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ທສສຸ ນາສນງ຺ເຄສຸ ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຕີສຸ ຫິ ນາສນາສຸ ລິງ຺ຄນາສນາເຍວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຕາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ສາມເຓຣານໍ. ສາມເຓໂຣ ຫິ ກຸນ຺ຖ ກິປິລ຺ລິກມ຺ປິ ມາເຣຕ຺ວາ ມງ຺ຄຸລຓ຺ຑກມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນາເສຕພ຺ພຕໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສຣຓຄມນານິ ຈ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ສງ຺ຆລາຠໍ ນ ລຠຕິ, ລິງ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ເອກໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ໂສ ສເຈ ອາກິຓ຺ຓໂທໂສວ ໂຫຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພ. ອຖ ສຫສາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ສໍວເຣ ຐາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ລິງ຺ຄນາສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖານິວຕ຺ຖປາຣຸຕສ຺ເສວ ສຣຓານິ ທາຕພ຺ພານິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂາປທານິ ປນ ສຣຓຄມເນເນວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ສາມເຓຣານຎ຺ຫິ ສຣຓຄມນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາສທິສໍ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອິມິນາປິ ທສ ສີລານິ ສມາທິນ຺ນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸນ ທາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ປຸນ ສຣຓານິ ຄຫິຕານິ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ຄຫິຕານິ, ສງ຺ເຆນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພ. ອທິນ຺ນາທາເນ ຕິຓສລາກມຕ຺ເຕນປິ ວຕ຺ຖຸນາ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ມຸສາວາເທ ຫສາຘິປ຺ປາຍຕາຍປິ ມຸສາ ຠຓິເຕ ອສ຺ສມໂຓ ໂຫຕິ, ນາເສຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມຊ຺ຊປາເນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຊານິຕ຺ວາປິ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສາມເຓໂຣ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ໂຕວ ສີລເຠທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາ. ຍານິ ປນສ຺ສ ອິຕຣານິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເອເຕສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ນ ນາເສຕພ຺ໂພ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສິກ຺ຂາປເທ ປນ ປຸນ ທິນ຺ເນປິ ອທິນ຺ເນປິ ວຏ຺ຏຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ເມນ ປນ ປີເຬຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຐປນຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ພເມວ.

ອວຓ຺ຓຠາສເນ ປນ ‘‘ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ’’ຕິອາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ໂຕ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນິນ຺ທນ຺ໂຕ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີຫິ ‘‘ມາ ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິ ອວຓ຺ຓຠາສເນ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ. ‘‘ສເຈ ຍາວຕຕິຍໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ໂອຣມຕິ, ກຓ຺ຏກນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສເຈ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ຕເຖວ ອາທາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ, ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມວ ຫິ ນາສນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕຣທິຏ຺ຐິໂກ ສເຈ ອາຈຣິຍາທີຫິ ໂອວທິຍມາໂນ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ, ອປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕວ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ເຈຕ຺ຖ ກາມໍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕວ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປນ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຐາຕຸກາມໍ ສຣຓານິ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຐາຕຸກາໂມປິ ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ປເຄວ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ’’ຕິ ອິທໍ ວິສຸໍ ທສມໍ ອງ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໕໐. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ, ປຣິຠາສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຠເທຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໗) ‘‘ວຈນໂຕ ປນ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ, ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຈ ປຈ຺ຉິມານິ ວິກາລໂຠຊນາທີນິ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖູນິ. ກິໍປເນຕ຺ຖ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຕ຺ຖ ວາ ວສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປຏິກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໗) ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໗) ວສຕິ ວາ ປວິສຕິ ວາ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ ‘‘ມາ ອິຘ ປວິສາ’’ຕິ. ອຸຠເຍນປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຆາຣາໂມ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ໂພ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ໂພ ສງ຺ຆາຣາໂມ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຈ ມຸຂທ຺ວາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ໂພ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂທ຺ວາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມາ ຂາທ ມາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ວທໂຕປິ ‘‘ອາຫາຣມ຺ປິ ນິວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປໂຕປິ ສພ຺ພປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ອນາຈາຣສ຺ສ ປນ ທຸພ຺ພຈສາມເຓຣສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ນາມ ທຓ຺ຑກມ຺ເມ ອາຫເຏ ອິທໍ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຄວຕາ ຫິ ອາວຣຓເມວ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ປນ ‘‘ອປຣາຘານຸຣູປໍ ອຸທກທາຣຸວາລິກາທີນໍ ອາຫຣາປນມ຺ປິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ‘‘ໂອຣມິສ຺ສຕິ ວິຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ, ນ ‘‘ນສ຺ສິສ຺ສຕິ ວິພ຺ຠມິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປາປຊ຺ຌາສເຍນ. ‘‘ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈ ອຸຓ຺ຫປາສາເຓ ວາ ນິປຊ຺ຊາເປຕຸໍ ປາສາຓິຏ຺ຐກາທີນິ ວາ ສີເສ ນິກ຺ຂິປາເປຕຸໍ ອຸທກໍ ວາ ປເວເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ນ ກາເຣຕພ຺ພໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໘) ວຈນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຍໍ ນາມ ອປຣາໂຘ, ທຓ຺ຑກມ຺ມມສ຺ສ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ໂສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ສຍໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ອາທິໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວທຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາມເຓຣານໍ ໂທເສ ສຕິ ຕຸມ຺ເຫ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ, ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຍຖາ ຈ ສາມເຓຣານໍ, ເອວໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກນ຺ເຕວາສິການມ຺ປິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ປຣິສາ ນ ອປລາເຬຕພ຺ພາ, ອປລາເຬນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິສາ ອປລາເຬຕພ຺ພາ, ໂຍ ອປລາເຬຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໘) ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທມ, ຈີວຣໍ ເທມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານກຣຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສາມເຓຣາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ທຸສ຺ສີລຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ປຣສ຺ສ ປຣິສຠູເຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາທີນວໍ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ຕຍາ ນຫາຍິຕຸໍ ອາຄເຕນ ຄູຖມກ຺ຂນໍ ວິຍ ກຕໍ ທຸສ຺ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ສເຈ ໂສ ສຍເມວ ຊານິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌໍ ວາ ນິສ຺ສຍໍ ວາ ຍາຈຕິ, ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.