໒໑. ປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໑໖. ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠຸຎ຺ຊມາເນນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠິຫຏໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕາ ປວາຣຓາ. ສາ ຈ ນ ເກວລໍ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈງ຺ຄວເສນ. ຕຕ຺ຣິມານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ – ອສນໍ, ໂຠຊນໍ, ທາຍກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐານໍ, ອຠິຫາໂຣ, ອຠິຫຏສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສນນ຺ຕິ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນໍ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ເຈສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຊນນ຺ຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ, ໂອທນາທີນຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຍກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐານນ຺ຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທາຍກສ຺ສ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ອວຏ຺ຐານໍ. ອຠິຫາໂຣຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕສ຺ສ ທາຍກສ຺ສ ກາເຍນ ອຠິຫາໂຣ. ອຠິຫຏສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ເອວໍ ອຠິຫຏສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອິຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ອຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ປວາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ, ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໒໘).

໑໑໗. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໙) – ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕາວ ຍໍ ອສ຺ນາຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕໍ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສ ສຕ຺ຕຸ ມຈ຺ໂຉ ມໍສນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອທໂນ ນາມ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ໂຄຘຸໂມ ກງ຺ຄຸ ວຣໂກ ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣ ສາລີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ນີວາຣໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາປິ ສາລິຊາຕິ. ວີຫີຕິ ສພ຺ພາປິ ວີຫິຊາຕິ. ຍວໂຄຘຸເມສຸ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ກງ຺ຄູຕິ ເສຕຣຕ຺ຕກາຬເຠທາ ສພ຺ພາປິ ກງ຺ຄຸຊາຕິ. ວຣໂກຕິ ອນ຺ຕມໂສ ວຣກໂຈຣກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາປິ ເສຕວຓ຺ຓາ ວຣກຊາຕິ. ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ກາຬກຸທ຺ຣູສໂກ ເຈວ ສາມາກາທິເຠທາ ຈ ສພ຺ພາປິ ຕິຓຘຎ຺ຎຊາຕິ. ນີວາຣວຣກໂຈຣກາ ເຈຕ຺ຖ ຘຎ຺ຎານຸໂລມາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຘຎ຺ຎານິ ໂຫນ຺ຕຸ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານິ ວາ, ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສນ຺ຘາຍ ປຈນ຺ຕຸ, ສເຈ ອຸຓ຺ຫໍ ສີຕລໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ໂຠຊນກາເລ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂອທນສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ສເຈ ໂອຘິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ.

ໂຍປິ ປາຍາໂສ ວາ ປຓ຺ຓຜລກຬີຣມິສ຺ສກາ ອມ຺ພິລຍາຄຸ ວາ ອຸທ຺ຘນໂຕ ໂອຕາຣິຕມຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫາ ໂຫຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິໂຕກາເສປິ ໂອຘິໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ສເຈ ປນ ອຸສຸມາຍ ວິຄຕາຍ ສີຕລຠູຕາ ຆນຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອຘິໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸນ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ, ປຸພ຺ເພ ຕນຸຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕິ. ສເຈປິ ທຘິຕກ຺ກາທີນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພຫູ ປຓ຺ຓຜລກຬີເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕາປິ ຕຓ຺ຑຸລາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຠຊນກາເລ ເຈ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ‘‘ຍາຄຸໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຕ຺ເຕ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕນຸໂກ ໂຫຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ປກ຺ກຸຖິເຕສຸ ອຸທກາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສເຈ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ, ສຸທ຺ຘຣສໂກ ປນ ຣສກຍາຄຸ ວາ ນ ຊເນຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຘຎ຺ຎຕຓ຺ຑຸເລ ອຎ຺ເຎຫິ ເວຓຸຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວາ ກຓ຺ຑມູລຜເລຫິ ວາ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ກຕໍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ, ປເຄວ ຆນຍາຄຸ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຊເນຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ປຸປ຺ຜິອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປວາຣຓໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸປ຺ຜິອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ປຸປ຺ຜິຂຊ຺ຊກຕ຺ຖາຍ ກຸຖິຕຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸລາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ເນວ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຂ຺ຍໍ, ນ ຠຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຸນ ເຕຫິ ກຕຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣຕິເຍວ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ສປ຺ປິເຕລາທີສຸ ວາ ປຈນ຺ຕິ, ປູວໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ປຸຖຸກາ ວາ ຕາຫິ ກຕສຕ຺ຕຸຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ.

ກຸມ຺ມາໂສ ນາມ ຍເວຫິ ກຕກຸມ຺ມາໂສ. ອຎ຺ເຎຫິ ປນ ມຸຄ຺ຄາທີຫິ ກຕກຸມ຺ມາໂສ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ.

ສຕ຺ຕຸ ນາມ ສາລິວີຫິຍເວຫິ ກຕສຕ຺ຕຸ. ກງ຺ຄຸວຣກກຸທ຺ຣູສກສີສານິປິ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອີສກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຖຸເສ ປລາເປຕ຺ວາ ປຸນ ທຬ຺ຫໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສເຈປິ ຕໍ ອລ຺ລຕ຺ຕາ ເອກພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ວີຫີນໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຈຸຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສມປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ປນ ວີຫີນໍ ວາ ວີຫິປລາສານໍ ວາ ຕຓ຺ຑຸລາ ຠຊ຺ຊິຕຕຓ຺ຑຸລາ ເອວ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ຕຓ຺ຑຸລານໍ ຈຸຓ຺ຓໍ ປວາເຣຕິ, ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ວີຫີນໍ ກຸຓ຺ຑກມ຺ປິ ປວາເຣຕິ. ສມປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ປນ ອາຕປສຸກ຺ຂານໍ ວາ ກຸຓ຺ຑກໍ ນ ປວາເຣຕິ. ລາຊາ ວາ ເຕຫິ ກຕຠຕ຺ຕສຕ຺ຕຸອາທີນິ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຠຊ຺ຊິຕປິຏ຺ຐໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸທ຺ຘຂຊ຺ຊກໍ ວາ ນ ປວາເຣຕິ. ມຈ຺ຉມໍສປູຣິຕຂຊ຺ຊກໍ ປນ ສຕ຺ຕຸໂມທໂກ ວາ ປວາເຣຕິ. ມຈ຺ໂຉ ມໍສຎ຺ຈ ປາກຏເມວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສເຈ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ຍາຄຸສິຕ຺ຖມຕ຺ຕາເນວ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉຂຓ຺ຑານິ ວາ ມໍສຂຓ຺ຑານິ ວາ ເອກຠາຊເນ ວາ ນານາຠາຊເນ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ເຈ ອຂາທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ຕໂຕ ເອກໍ ຂາທິຕໍ, ເອກໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ທ຺ເວປິ ຂາທິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຸເຂ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖິ, ສເຈປິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອວຕ຺ຖຸຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍເຍວ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຊານນ຺ໂຕປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ນ ປວາເຣຕິ. ສເຈ ປນ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປວາຣຓາຍ ວຕ຺ຖຸ, ຍໍ ປນ ຂາທຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ, ຂາທິຍມານໍ ປນ ມໍສຠາວໍ ນ ຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕິ. ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກຸລທູສກເວຊ຺ຊກມ຺ມອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນສາທິຕຣູປິຍາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ອເນສນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑໘. ເອວໍ ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຍຎ຺ຈ ອສ຺ນາຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາຣຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອສນໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ເຍນ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ໂຫຕິ ໂສ ສເຈ ປຕ຺ຕມຸຂຫຕ຺ຖານໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ໂຠຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ອາມິສຄນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ມຸເຂ ຈ ຫຕ຺ເຖ ຈ ໂຠຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ອາສເນ ອຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ວິຫາຣໍ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ທາຕຸກາໂມ ຕສ຺ມິໍ ເຈ ອນ຺ຕເຣ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ໂຍປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ມຸເຂ ຠຕ຺ຕໍ ຄິລິຕ຺ວາ ເສສໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ສປິ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ປຕ຺ເຕ, ເອວໍ ຫຕ຺ເຖປິ. ມຸເຂປິ ວາ ວິຊ຺ຊມານໍ ໂຠຊນໍ ສເຈ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທ ວຸຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ເອສ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຸເຂ ຠຕ຺ຕໍ ຄິລິຕໍ, ຫຕ຺ເຖ ຠຕ຺ຕໍ ວິຆາສາທສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ, ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ, ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ.

ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອາສນສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ຐິໂຕ, ປຓ຺ຫິອນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ນິປນ຺ໂນ, ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ປາຣິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ທາຍກສ຺ສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐິຕສ຺ສ ວາ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ຍໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອງ຺ຄໍ, ຕສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ເສວ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ອຠິຫຣຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸປນາເມຕິ. ສເຈ ປນ ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ຫຕ຺ເຖ ວາ ອູຣູສຸ ວາ ອາຘາຣເກ ວາ ຐິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອນຠິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອີສກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອປນາເມຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ເຖຣາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຖໂຣ ທູເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປນ ຄໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທຫໂຣ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຖຣສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ ທູຕສ຺ສ ຈ ອນຠິຫຣຓໂຕ. ສເຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ປຣິເວສນາຍເອໂກ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ໂອທນປຈ຺ຉິໍ, ເອເກນ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິວິສຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ອຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຉິໍ ຘາເຣສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ໂອທນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ປຣິເວສໂກ ເອວ ປນ ຕໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິເວສເກນ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣວ ນໍ ຘາເຣຕິ, ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ, ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸທ຺ຘຏຠຕ຺ເຕ ປນ ໂຫຕິ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຠິຫາໂຣເຍວ ຫິ ຕສ຺ສ ອຠິຫາໂຣ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມຠາເຣປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາເຣຕິເຍວາ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ເຕ ທີຍມາເນ ອິຕໂຣ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫຕິ, ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຫເຏ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈາຍ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ, ກາເຍນ ອຠິຫຏໍ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣ ກາເຍນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ອງ຺ຄຸລິໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ມກ຺ຂິກາພີຊນິໍ ວາ ຈີວຣກຓ຺ຓໍ ວາ ຈາເລຕິ, ຠມຸກາຍ ວາ ອາກາຣໍ ກໂຣຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ວາ ໂອໂລເກຕິ. ວາຈາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມາ ອາກິຣາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ. ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ.

໑໑໙. ເອໂກ ອຠິຫເຏ ຠຕ຺ເຕ ປວາຣຓາຍ ຠີໂຕ ຫຕ຺ເຖ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຕ຺ເຕ ໂອທນໍ ອາກິຣນ຺ຕໍ ‘‘ອາກິຣ ອາກິຣ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປູເຣຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ‘‘ອນາກິຣຓຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອາກິຣ ປູເຣຫີຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ກສ຺ສຈິ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ອປໂຣ ຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອິໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ທມ຺ມິ ເຕ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ອາຫ, ຕຕ຺ຣາປິ ‘‘ເອວໍ ນາຄມິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ກສ຺ສຈິ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ເອໂກ ສມໍສກໍ ຣສໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ມຈ຺ຉມໍສຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິເຍວ. ມໍສໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມໍສຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຈ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິສ຺ສາວິໂຕ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ.

ມໍສຣເສນ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຖາລກໍ, ອາວຸໂສ, ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ‘‘ອຠິຫາຣກສ຺ສ ຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອຍໍ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກີທິສໍ ເອຕສ຺ສ ຄມນໍ, ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ນາມ ກສ຺ສຈິ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ກຬີຣປນສາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຬີຣສູປໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປນສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອປວາຣຓາຣຫສ຺ສ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ‘‘ມຈ຺ຉສູປໍ ມໍສສູປ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ວທນ຺ຕິ, ປວາເຣຕິ, ມໍສກຣມ຺ພໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ທາຕຸກາໂມປິ ‘‘ກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປວາເຣຕິ, ‘‘ມໍສກຣມ຺ພກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປວາເຣຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ມຈ຺ຉມໍສມິສ຺ສເກສຸ.

໑໒໐. ‘‘ໂຍ ປນ ນິມນ຺ຕເນ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ມໍສໍ ອຠິຫຏໍ ‘ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາຣິໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິສ຺ສກກຖາ ປນ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ – ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ປວາເຣຕິ, ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຍາຄຸ ພຫຸຕຣາ ວາ ໂຫຕິ ສມສມາ ວາ, ນ ປວາເຣຕິ. ຍາຄຸ ມນ຺ທາ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ, ປວາເຣຕິ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ, ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຸທ຺ທສໍ. ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ ວາ ສມໍ ວາ ອປ຺ປຕຣໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິເຍວ. ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ ວາ ສມກໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິ, ອປ຺ປຕຣໍ ນ ປວາເຣຕິ, ອິທຎ຺ຈ ກຣມ຺ພເກນ ນ ສມາເນຕພ຺ພໍ. ກຣມ຺ພໂກ ຫິ ມໍສມິສ຺ສໂກປິ ໂຫຕິ ອມໍສມິສ຺ສໂກປິ, ຕສ຺ມາ ກຣມ຺ພກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກເມວ. ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ພຫຸຣເສ ຠຕ຺ເຕ ຣສໍ, ພຫຸຂີເຣ ຂີຣໍ, ພຫຸສປ຺ປິມ຺ຫິ ຈ ປາຍາເສ ສປ຺ປິໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ.

ໂຍ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປວາເຣຕິ, ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕິ. ກທ຺ທມໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ ປຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາ ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ, ນທີຕີເຣ ຄຸມ຺ພໍ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ນາວາ ວາ ເສຕຸ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຈງ຺ກມນ຺ເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຄມນໍ ນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍາເນ ວາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ວາ ຈນ຺ທມຓ຺ຑເລ ວາ ສູຣິຍມຓ຺ຑເລ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ, ຕາວ ເຕສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ນິສິນ຺ເນເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຐິໂຕ ປວາເຣຕິ, ຐິເຕເນວ, ໂຍ ນິສິນ຺ໂນ ປວາເຣຕິ, ນິສິນ຺ເນເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປນ຺ເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸກ຺ກຸຏິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາເຣຕິ, ເຕນ ອຸກ຺ກຸຏິເກເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ປລາລປີຐໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ນິສີທນກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ອາສນໍ ອຈາເລຕ຺ວາວ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ມຎ຺ເຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ສຎ຺ຈຣິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ນໍ ສຫ ມຎ຺ເຈນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເນນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ນິປນ຺ເນເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພໍ.

໑໒໑. ປວາຣິເຕນ ປນ ກິໍກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເຍນ ອິຣິຍາປເຖນ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິໂກເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ເຈ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກສງ຺ຄຫິຕໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາທຕິ ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ ວາ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ນາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຘິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ກປ຺ປິຍກຕາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ອກຕໍ ວາ ຄິລານສ຺ສ ອນຘິກໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຈ຺ຈາຣິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ອຫຕ຺ຖປາເສ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ຈ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙).

ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ວາ ກນ຺ທມູລາທິໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ, ເອຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ. ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕມ຺ປິ ‘‘ອກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍເຍວ ປຸຣິມນເຍນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ອນຸຈ຺ຈາຣິຕກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອີສກມ຺ປິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ອນປນາມິຕໍ ວາ ກຕໍ. ອຫຕ຺ຖປາເສ ກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິເຕນ ກຕໍ. ອຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕນ຺ຕິ ໂຍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໂຠຊນໍ ອຠຸຕ຺ເຕນ ກຕໍ. ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ຍໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ນ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໒໒. ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ຕສ຺ເສວ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ປທຠາຊເນ –

‘‘ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ອວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙).

ອປິເຈຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ນສ຺ສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕໂຕ ເອກມ຺ປິ ສິຕ຺ຖໍ ວາ ມໍສຫີຣໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວິນາວ ກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາສນາ ອວຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ປາໂຕເຍວ ຠຸຎ຺ຊມານາ ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກນ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ວາ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເສສໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ລຄ຺ຄໍ, ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຐມໍ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສຍເມວ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຫຕ຺ຖໂຘວນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ‘ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣ’ນ຺ຕິ ເຍນ ປຐມໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຍນ ອກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ, ຍຎ຺ຈ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ອກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຍນ ປຐມໍ ນ ກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອກຕນ຺ຕິ ເຍນ ປຐມໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ເຕນປິ ຍໍ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຐມຠາຊເນ ປນ ກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກຣິຍມາເນ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ກຕໍ ປນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ນ ເກວລໍ ປຕ຺ເຕເຍວ, ກຸຓ຺ເຑປິ ປຈ຺ຉິຍມ຺ປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ໂອນາມິຕຠາຊເນ ກາຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປ຺ປວາຣິຕານມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍນ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ປວາເຣຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ຠຸຎ຺ຊນເກ ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນ ນິສີທາເປນ຺ຕິ, ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ອາສນສາລໍ ວາ ວິຫາຣໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາສນສາລາຍໍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ຍໍ ຄິລານສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄິລານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ຍທາ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຂາທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫຏໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາມກາລິກໍ ປນ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ຍາມກາລິກາທີນິ ອາມິສສໍສຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ອສໍສຏ຺ຐານິ ປນ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.