໑໒. ຣູປິຍາທິປຏິຄ຺ຄຫຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໕໙. ຣູປິຍາທິປຏິຄ຺ຄໂຫຕິ ຊາຕຣູປາທິປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ຕຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໔) ຊາຕຣູປໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປມາສໂກ ຣຊຕມາສໂກຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ. ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກໂຕ ໂລຫມາສໂກ. ສາຣທາຣຸນາ ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ເຓນປິ ຣູປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕ ທາຣຸມາສໂກ. ລາຂາຍ ວາ ນິຍ຺ຍາເສນ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກໂຕ ຊຕຸມາສໂກ. ໂຍ ໂຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຊນປເທ ຍທາ ຍທາ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐິມໂຍປິ ຈມ຺ມມໂຍປິ ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍປິ ສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ອສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປີຕິ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ຣຊຕມາສເກເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ເສສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໙) – ສເຈ ໂກຈິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ອາຣາມໍ ວາ ກໂຣຖ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂຠຊນສາລາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອິທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ນຍິທໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ‘‘ວຑ຺ຒກີນໍ ວາ ກມ຺ມກາຣານໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ສຸກຕທຸກ຺ກຏໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖາປິ ‘‘ມມ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫເມວ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ຍສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ເປເສຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ສໍຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມ, ວິຫາຣສ຺ສ ເທມ, ນວກມ຺ມສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອິເມ ອິທໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຸມ຺ເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສໍຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຎ຺ເຈ ສໍໂຆ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ອາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຸປາສໂກ ຈ ‘‘ຍທິນ ກປ຺ປຕິ, ມຍ຺ຫເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຕຍາ ສໍຆສ຺ສ ລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ກໂຕ’’ຕິ ນ ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຫິ ຕໍ ໂຈເທຕິ, ສ຺ເວວ ສາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕນ ປເນເກນ ພຫູ ອນາປຕ຺ຕິກາ ກຕາ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ມມ ປຸຣິສານໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ຈ ທິນ຺ນໍ ເຍນ ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕທຕ຺ຖໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ຈິວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ຈີວເຣເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຈີວເຣນ ຕາທິໂສ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ ສໍໂຆ ກິລມຕິ, ສໍຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍປິ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ປິຓ຺ຑປາຕຄິລານປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນປິ. ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ປນ ເສນາສນສ຺ສ ຄຣຸຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ ເສນາສເນເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ເສນາສນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ເສນາສນໍ ວິນສ຺ສຕິ, ອີທິເສ ກາເລ ເສນາສນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠໂຄ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕສ຺ມາ ເສນາສນຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ອກຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໖໐. ສເຈ ໂກຈິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕິສສ຺ສສມ຺ປາທນກໍ ມຫາຕຬາກໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສໍຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຎ຺ເຈ ສໍໂຆ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ໂຍ ປນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ນ ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຫິ ຕໍ ໂຈເທຕິ, ສ຺ເວວ ສາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕນ ປເນເກນ ພຫູ ອນາປຕ຺ຕິກາ ກຕາ. ໂຍ ປນ ‘‘ຕາທິສໍເຍວ ຕຬາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວທຕິ ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕຬາກໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ກຖໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກຖໍ ທິນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ. ໂສ ສເຈ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖາປິ ‘‘ຕຬາກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທໍ ອສຸໂກ ນາມ ວິຈາເຣສ຺ສຕິ, ອສຸກສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ສງ຺ໂຆ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຠຓ຺ຑກໍ ໂຘວິສ຺ສຕິ, ມິຄປກ຺ຂິໂນ ປິວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖາປິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວທຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍສີເສນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກ, ສງ຺ໂຆ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕິ, ຠຓ຺ຑກໍ ໂຘວິສ຺ສຕິ, ມິຄປກ຺ຂິໂນ ປິວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖາປິ ‘‘ມມ ຕຬາກໍ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກ, ສງ຺ໂຆ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ຍທິ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖນ ຈ ກປ຺ປິຍປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ອຸທກປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ຕຬາກໍ ກາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ເຈ ນິສ຺ສາຍ ສສ຺ສໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ວິຫາເຣ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ເອວ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆິກຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ, ເອຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ຐເປຕຸມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ຣາຊພລິນາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ຕິ, ອຸທກໍ ວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກສິກມ຺ມກາເລເຍວ, ນ ສສ຺ສກາເລ. ສເຈ ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພປິ ມນຸສ຺ສາ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ສສ຺ສໍ ອກໍສູ’’ຕິ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈ ອຸປກາຣໍ ອກໍສຸ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑກໍ ອທໍສູ’’ຕິ. ສເຈ ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຍມ຺ປິ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຕຬາກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ ກາເຣຕິ ວາ, ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍເມວ. ສເຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສາມິໂກ ວາ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຸນ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉິນ຺ເນ ກຸລວໍເສ ໂຍ ຕສ຺ສ ຊນປທສ຺ສ ສາມິໂກ, ໂສ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ປຸນ ເທຕິ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ຠິກ຺ຂຸນາ ນີຫຏອຸທກວາຫກໍ ອຬນາຄຣາຊມເຫສີ ວິຍ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປິ ອຸທກວເສນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕຬາເກ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ມຕ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓປາຬິພນ຺ຘນາທີນິ ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປນ ສສ຺ສໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ເຕ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ນ ໂຈເທຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕຬາເກ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຕ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓປາຬິພນ຺ຘນາທີນິ ກາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ສຍເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ປນ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣາປິເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມິສ຺ສຕ຺ຕາ ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາໂຕ ວິຍ ອກປ຺ປິຍມໍສຣສມິສ຺ສໂຠຊນໍ ວິຍ ຈ ທຸພ຺ພິນິໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍເມວ.

໖໑. ສເຈ ປນ ອຸທກສ຺ສ ໂອກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕຬາກສ຺ສ ປາຬິ ຖິຣາ, ‘‘ຍຖາ ພຫຸໍ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ກໂຣຫິ, ຕີຣສມີເປ ອຸທກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທກເມວ ວິຈາເຣຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຸທ຺ຘເນ ອຄ຺ຄິໍ ນ ປາເຕນ຺ຕິ, ‘‘ອຸທກກມ຺ມໍ ລພ຺ຠຕຸ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ສສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຕຬາເກ ອຕິພຫຸໍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ວາ ມາຕິກໍ ນີຫຣາເປຕິ, ວນໍ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ເກທາເຣ ກາຣາເປຕິ, ໂປຣາຓເກທາເຣສຸ ວາ ປກຕິຠາຄໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕິເຣກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນວສສ຺ເສ ວາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ກຫາປເຓ ເທຖາ’’ຕິ ກຫາປເຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ.

ໂຍ ປນ ‘‘ກສຖ ວປຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາຍ ຠູມິຍາ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ຠາໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ຠູມິໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠູມິຠາເຄ ອມ຺ເຫຫິ ສສ຺ສໍ ກຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕສຸ ກສ຺ສເກສຸ ຠູມິປ຺ປມາຓຄຫຓຕ຺ຖໍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ມິນາຕິ, ຂເລ ວາ ຐຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕິ, ຂລໂຕ ວາ ນີຫຣາເປຕິ, ໂກຏ຺ຐາຄາເຣ ວາ ປຏິສາເມຕິ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ສເຈ ກສ຺ສກາ ກຫາປເຓ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຫຏາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ ກຫາປເຓ ຂາທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ກຫາປເຓຫິ ສາຏເກ ອາຫຣຖ, ເອຕ຺ຕເກຫິ ຍາຄຸອາທີນິ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ຘຎ຺ຎໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຫຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ວີຫີຫິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ອກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ຘຎ຺ຎສ຺ສ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ຕຓ຺ຑຸລໍ ວາ ອປຣຓ຺ຓໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຫຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ກປ຺ປິຍານໍ ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ກຍວິກ຺ກເຍປິ ອນາປຕ຺ຕິ ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ.

໖໒. ປຸພ຺ເພ ປນ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸສາລທ຺ວາເຣ ‘‘ອໂຫ ວຕ ສ຺ເວ ສງ຺ຆສ຺ສ ເອຕ຺ຕກປ຺ປມາເຓ ປູເວ ປເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາຣາມິການໍ ສຎ຺ຎາຊນນຕ຺ຖໍ ຠູມິຍໍ ມຓ຺ຑລໍ ອກາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຉໂກ ອາຣາມິໂກ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ເຠຣິຍາ ອາໂກຏິຕາຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ປູວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເນວ ປິຕູນໍ, ນ ປິຕາມຫານໍ ເອວຣູປໍ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ເອເກນ ອຍ຺ເຍນ ຈຕຸສາລທ຺ວາເຣ ປູວຕ຺ຖາຍ ສຎ຺ຎາ ກຕາ, ອິໂຕ ທານິ ປຠຸຕິ ອຍ຺ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕານຸຣູປໍ ວທນ຺ຕຸ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມຫາເຖໂຣ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິ, ເອກຠິກ຺ຂຸນາປິ ປູໂວ ນ ຄຫິໂຕ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ມາ –

ສລ຺ເລຂໍ ອຈ຺ຈຊນ຺ເຕນ, ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ;

ກປ຺ປິເຍປິ ນ ກາຕພ຺ພາ, ອາມິສຕ຺ຖາຍ ໂລລຕາຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໙);

ໂຍ ຈາຍໍ ຕຬາເກ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂປກ຺ຂຣຓີອຸທກວາຫກມາຕິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໖໓. ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓອຸຈ຺ຉຸຜລາຜລາທີນໍ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຬາເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍທາ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ‘‘ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕທາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ‘‘ວນໍ ທມ຺ມິ ອຣຎ຺ຎໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູຫິ ອນາຓຕ຺ຕາເຍວ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຣຓ຺ຓາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠາຄໍ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ອເທນ຺ຕາ ນ ໂຈເທຕພ຺ພາ. ສເຈ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ເຕສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ຕິ, ເຕ ວາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ ອິຘ ສສ຺ສານິ ອກໍສູ’’ຕິ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ອທໍສູ’’ຕິ. ສເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຍມ຺ປິ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ, ເອວໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກິຎ຺ຈິ ສສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສີມໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສີມປຣິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປນ ຖມ຺ຠາ ວາ ປາສາຓາ ວາ ສຍໍ ນ ຐເປຕພ຺ພາ, ຠູມິ ນາມ ອນຄ຺ຆາ, ອປ຺ປເກນປິ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ອາຣາມິການໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອິມິນາ ຐາເນນ ອມ຺ຫາກໍ ສີມາ ຄຕາ’’ຕິ. ສເຈປິ ຫິ ເຕ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປຣິຍາເຍນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ສຍເມວ ຖມ຺ເຠ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ສເຈ ໂກຈິ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຕຬາກໍ ວາ ຂຓຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ວາ ມາຕິກໍ ເນຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓາທີນິ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ, ວາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສງ຺ໂຆ ກິຎ຺ຈິ ລຠິຕ຺ວາ ອາມິສຄຣຸກຕາຍ ນ ວາເຣຕິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວາເຣຕິ, ໂສວ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສໂຣ. ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນ ວາເຣຕິ ‘‘ເນຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ, ເຕສໍເຍວ ປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ສງ຺ໂຆ ວາເຣຕິ, ສງ຺ໂຆວ ອິສ຺ສໂຣ. ສງ຺ຆິເກສຸ ຫິ ກມ຺ເມສຸ ໂຍ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສວ ອິສ຺ສໂຣ. ສເຈ ວາຣິຍມາໂນປິ ກໂຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕໍ ປໍສຸໍ ເຫຏ຺ຐາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ອຸປຣິ ຄຫິຕໍ ປໍສຸໍ ອຸປຣິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ.

ສເຈ ໂກຈິ ຍຖາຊາຕເມວ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວາ ອປຣຓ຺ຓໍ ວາ ອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑາທິກໍ ວາ ວລ຺ລິຜລໍ ທາຕຸກາໂມ ‘‘ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕໍ ອປຣຓ຺ຓວຕ຺ຖຸໍ ວລ຺ລິຜລາວາຏໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອຠິລາປມຕ຺ຕເມຕໍ, ສາມິການໍເຍວ ຫິ ໂສ ຠູມິຠາໂຄ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ທາສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອາຣາມິກໍ ທມ຺ມິ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ ທມ຺ມິ, ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອາຣາມິໂກ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິຊຄ຺ຄນມ຺ປິ ຕສ຺ສ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣຕິ, ສາຍໍ ນິວາໂປ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ເຍປິ ປຎ຺ຈທິວສວາເຣນ ວາ ປກ຺ຂວາເຣນ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເສສກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ກຣຓກາເລເຍວ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິວາໂປ ຈ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ ຫຕ຺ຖກມ຺ມມູລໍ ອາເນຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣຊກທາສມ຺ປິ ເປສກາຣທາສມ຺ປິ ອາຣາມິກນາເມນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ‘‘ຄາໂວ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ອິມາ ຄາໂວ ກຸໂຕຕິ. ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນາຕິ. ‘‘ມຍມ຺ປິ ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອຊິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ເທມ, ອສ຺ສໍ, ມຫິໍສໍ, ກຸກ຺ກຸຏໍ, ສູກຣໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ໂຫຖ, ມຍໍ ອິເມ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສູກເຣ ‘‘ສຸຂໍ ຊີວນ຺ຕູ’’ຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິມໍ ຕຬາກໍ, ອິມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ອິມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ.

໖໔. ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທູເຕນ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຫິເຓຍ຺ຍ ‘‘ອິມິນາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ເນນ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ, ໂສ ເຈ ທູໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ອາຍສ຺ມາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂສ ທູໂຕ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ, ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ກາເລນ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ທູໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນາຍສ຺ມໂຕ ໂກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂສ ວາ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສຕິ, ໂສ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ໂສ ວາ ເຈຕາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຈ ທູໂຕ ຕໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ ນິທ຺ທິສິ, ອາຓຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ, ອຸປສງ຺ກມຕຸ ອາຍສ຺ມາ ກາເລນ, ຈີວເຣນ ຕໍ ອຈ຺ຉາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈີວຣຕ຺ຖິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕພ຺ໂພ ສາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣໍ, ອາຫຣ ເມ ຈີວຣໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຫິ ເມ ຈີວຣໍ, ເຈຕາເປຫິ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທຍມາໂນ ສາຣຍມາໂນ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາເນນ ‘‘ຊານາຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ອາສເນ ວາ ນິສີທຕິ, ອາມິສໍ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຘມ຺ມໍ ວາ ຠາສຕິ, ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາຕພ຺ພໍ. ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ນ ຐາຕພ຺ພໍ. ເອກາຍ ຫິ ໂຈທນາຍ ຐານທ຺ວຍໍ ຠຎ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ນ ຐາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐຕ຺ວາ ນ ໂຈເທຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂຈເທຕິເຍວ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຉ ໂຈທນາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ ນ ໂຈເທຕິ, ທ຺ວາທສ ຐານານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ໂຈເທຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ, ເອກາຍ ໂຈທນາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຫາເປຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ສກິໍເຍວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສກິເມວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສປິ ສພ຺ພໂຈທນາໂຍ ສພ຺ພຏ຺ຐານານິ ຈ ຠຎ຺ຊຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ນານາທິວເສສຸ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາຍມມາໂນ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ ຕໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕຸໍ, ຍໂຕ ຣາຊໂຕ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕໂຕ ວາ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອານີຕໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສາມໍ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທູໂຕ ວາ ປາເຫຕພ຺ໂພ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຫິຓິຕ຺ຖ, ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ, ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສກໍ, ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ວິນສ຺ສຕູ’’ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິ. ໂຍ ປນ ເນວ ສາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ທູຕໍ ປາເຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໖໕. ກິໍ ປນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໙) ສພ຺ພກປ຺ປິຍກາຣເກສຸ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນາມ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ. ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທຸວິໂຘ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ. ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐປິ ທຸວິໂຘ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກຕິ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ມຸຂາສມ຺ມຸຂວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐປິ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທູເຕນ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ປຫິຓຕິ, ທູໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ປຫິຕໍ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ທູໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ອຸປາສເກຫິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ເກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ, ທູໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ໂນ ເຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍເມໂກ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ນ ເຫວ ໂຂ ໂສ ທູໂຕ ອຕ຺ຕນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ອປິຈ ໂຂ ອຎ຺ຎໍ ປຫິຓຕິ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ນ ເຫວ ໂຂ ອຎ຺ຎໍ ປຫິຓຕິ, ອປິຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸໍ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຕໂຍ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ນາມ. ເອເຕສຸ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ທູເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນຕ຺ຖິຕາຍ ວາ ອວິຈາເຣຕຸກາມຕາຍ ວາ ‘‘ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂກຈິ ມນຸສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ທູໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທູເຕນ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ອປໂຣ ທູໂຕ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຫິຓຕິ ‘‘ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ທູເຕນ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຕໂຍ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ນາມ. ເອເຕສຸ ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ເຕ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖ ຫິຣຎ຺ຎໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ‘ອິມິນາ ຍໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ເທຖາ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຕໂຕ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ສາທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຕພ຺ພໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໙໙).

ເອຕ຺ຖ ໂຈທນາຍ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ມູລໍ ອສາທິຍນ຺ເຕນ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຈທນາຍ ວາ ຐາເນນ ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ເຈ ເທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ມູລສາມິການມ຺ປິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ນ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ທູເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຕທຎ຺ໂຎ ສມີເປ ຐິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣ ໂຠ, ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ທູໂຕ ‘‘ຫນ຺ທ ໂຠ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ເອຕ຺ໂຕວ ປກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂາກປ຺ປິຍກາຣໂກຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກາ ນາມ. ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສຍເມວ ຈີວຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ທທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຈ ທູຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ເປສິເຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ເປສິເຕ ສຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທີຍມາເນ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໖. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍເນ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໔) – ກິຎ຺ຈິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍຕິ, ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ກາຍວາຈາຫິ ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຕິ, ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເອໂກ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຸປາສໂກ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຄໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ, ຍໍ ເຕນ ຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂສ ເຈ ວທຕິ ‘‘ໂຄປຍິສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ, ສຕ຺ຕຠູມິກມ຺ປິ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄເຫສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປາສກ, ອຕ຺ຖິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ວຕ຺ຖຸ ຈ ເອວຣູປໍ ນາມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ນ ມຍໍ ຕວ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມ, ນິກ຺ຂມາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

໖໗. ເຍນ ປນ ຊາຕຣູປາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ (ປາຣາ. ໕໘໔) ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິໍ, ອິທໍ ເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິທໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ສເຈ ໂສ ຠຓຕິ ‘‘ອິມິນາ ກິໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສປ຺ປິໍ ວາ ເຕລໍ ວາ ມຘຸໍ ວາ ຜາຓິຕໍ ວາ. ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ອິມິນາ ສປ຺ປິໍ ວາ ເຕລໍ ວາ ມຘຸໍ ວາ ຜາຓິຕໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເຕນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ອາຫຣຕິ, ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພເຫວ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຠາໂຄ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຎ຺ເຎສໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໔) ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ອາຣາມິການໍ ວາ ປຕ຺ຕຠາຄມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ມກ຺ກຏາທີຫິ ຕໂຕ ຫຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຐປິຕໍ ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຬິຕໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ປໍສຸກູລມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕໂຕ ອາຫເຏນ ຜາຓິເຕນ ເສນາສນຘູປນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສປ຺ປິນາ ວາ ເຕເລນ ວາ ປທີປໍ ກຕ຺ວາ ທີປາໂລເກ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ, ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ໂປຕ຺ຖກມ຺ປິ ວາເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕລມຘຸຜາຓິເຕຫິ ປນ ສຣີເຣ ວຓໍ ມກ຺ເຂຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ວາ ໂຠຊນສາລໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຉາຍາປິ ເຄຫປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐິຕາວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກເຕນ ມຄ຺ເຄນປິ ເສຕຸນາປິ ນາວາຍປິ ອຸຬຸມ຺ເປນາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຂຓາປິຕາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸພ຺ຠິໂທທກໍ ປາຕຸໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕ ອຸທເກ ປນ ອສຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ອຸທກໍ ວາ ວສ຺ໂສທກໍ ວາ ປວິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກີຕາຍ ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ກີຕາ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຕປິ ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອາຣາໂມ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຠູມິປິ ພີຊມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ, ເນວ ຠູມິໍ, ນ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຠູມິໍເຍວ ກິຓິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ພີຊານິ ໂຣປິຕານິ, ຜລໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ພີຊານິ ກິຓິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ໂຣປິຕານິ, ຜລໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ອາຄໂຕ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກປ຺ປິຍໍ ສປ຺ປິເຕລາທິໍ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຉຑ຺ເຑຫີ’’ຕິ. ສເຈ ໂສ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຣູປິຍຉຑ຺ຑໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຉຑ຺ຑິຕາຉຑ຺ຑິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ, ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣູປິຍຉຑ຺ຑກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣູປິຍຉຑ຺ຑກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣູປິຍຉຑ຺ຑກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຣູປິຍຉຑ຺ຑໂກ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໕).

໖໘. ເຕນ ສມ຺ມເຕນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໕) ຠິກ຺ຂຸນາ ນິມິຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາ ນທິຍາ ວາ ປປາເຕ ວາ ວນຄຫເນ ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ອນເປກ຺ເຂນ ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຣຫນ຺ເຕນ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພປິ ຣູປິເຍ ຠຄວາ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠຄໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ເອຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ວາ ກຸລທູສກກມ຺ເມນ ວາ ກຸຫນາທີຫິ ວາອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ເນວ ຕສ຺ສ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຣິໂຠຄາ – ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ສີລວໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣໍ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອາໂລເປ ອາໂລເປ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຸຣິມຍາມມຊ຺ຌິມຍາມປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ. ສຈສ຺ສ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘິ – ເທສນາສຸທ຺ຘິ ສໍວຣສຸທ຺ຘິ ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເທສນາສຸທ຺ຘິ ນາມ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ເທສນາຍ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ເທສນາສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣສຸທ຺ຘິ ນາມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ນ ປຸເນວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານສໍວເຣເນວ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ສໍວຣສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ ນາມ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ອເນສນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນາຍ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ ນາມ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ເຕ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປິຕຸສນ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄິຫີນໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນາປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໙ ອາທໂຍ) ຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ຂີຓາສວານໍ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ປຣິໂຠເຄສຸ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ຈ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠເຄ ກຖາເຍວ ນຕ຺ຖິ.

ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ອລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ອຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ລຊ຺ຊິໂນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວ ວຏ຺ຏຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍທາສ຺ສ ອລຊ຺ຊິຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕທາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຖ, ຕໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ, ມາ ເອວມກຕ຺ຖາ’’ຕິ. ສເຈ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕິເຍວ, ຍທິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູເຕນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ໂອຣມຕິ, ອຍມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິສຕມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ອລຊ຺ຊິນາວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ໂຠຊນສທິໂສ. ຘມ຺ມິຍາຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ອຘມ຺ມິໂຍ, ອຸໂຠ ເຊຄຸຈ຺ຉາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ອລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຘມ຺ມິໂຍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທຕິ, ເອຕານິ ຍຖາທານເມວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຘມ຺ມິໂຍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ຘມ຺ມິໂຍ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອປເຣ ທ຺ເວ ປຄ຺ຄຫາ ທ຺ເວ ຈ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ, ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ອາມິສປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນຸໂມທນາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ຘມ຺ມກຖາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ກຸເລສຸ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອິຕໂຣປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອີທິໂສ ຈ ອີທິໂສ ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິສຕິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອຍໍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມປຣິໂຠຄອາມິສປຣິໂຠເຄສຸ ປນ ຍຕ຺ຖ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ, ຄນ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ມຫາຠເຍ ກິຣ ເອກສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຫານິທ຺ເທໂສ ປຄຸໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ຈຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມຫາຕິປິຏກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາຣກ຺ຂິຕ, ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຫານິທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ປາໂປ ກິຣາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ, ອຫໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ໂຕ ໂອສານທິວເສ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຸຕໍເຍວ ເມ ປຸພ຺ເພ, ສຈາຫໍ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ອີທິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ພຫູ ມຫາເຖຣາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫານິທ຺ເທສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸນ຺ຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ຣູປິຍາທິປຏິຄ຺ຄຫຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.