໘. ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໔໔. ເອວໍ ອນາມາສວິນິຈ຺ຉຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປເນສຸ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐິຍເຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຄຫຓໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກປ຺ປິຍເຕ ວິກປ຺ປນາ, ສງ຺ກປ຺ປນໍ ຈິນ຺ຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’ຕິອາທິນາ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ, ຍທິ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕິ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ປນ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາເມນ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ເອເຕນ ວິກປ຺ປິຕຕິຈີວໂຣ ເຕຈີວຣິໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວເຣ ວິຍ ອວິປ຺ປວາສາທິນາ ກາຕພ຺ພວິຘິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ວິກປ຺ປເນ ໂທໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໖໙) ປນ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ, ຍໍ ວາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານກາລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ອນຸຊານາມິ, ຕໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນານຸຊານາມິ, ສຕິ ປນ ປຈ຺ຈເຍ ຍທາ ຕທາ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’ຕິ ວຈນໂຕ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ຏີກາວາເທສຸ ຕຕິຍວາໂທ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ? ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ສໍສນ຺ທນໂຕ. ກຖໍ? ປາຬິຍຎ຺ຫິ ກຕປຣິຈ຺ເຉທາສຸເຍວ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ສິກສາຏິກກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທີສຸ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອິຈ຺ເຈວ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ນິຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ, ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ປາຬິຍາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທິສ຺ສຕິ, ອິຕຣາສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕກາເລເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫຣໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸເມວ ອນຸຊານາມິ, ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປນ ຈາຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸເມວ, ນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ໂຍ ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ.

ປຐມວາເທ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຣໍ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ຈ ອຕ຺ໂຖ ວິກປ຺ປນາຘິກາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ນາມໍ ວຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວິເສສເນ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ສຕິ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ເຠທວຈນໍ ນ ສິຍາ, ສພ຺ເພສຸປິ ຈີວເຣສຸ ນາມໍ ອວຕ຺ວາວ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ, ທຸຕິຍວາເທ ຈ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາເມນ ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນຸຊານາມີຕິ ປາຐເສໂສ. ປຐເມ ຈ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ, ຍທິ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕິ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ທຸຕິເຍ ຈ ‘‘ນ ປນ ວິກປ຺ປເນ ໂທໂສ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕໍ.

ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ຈາຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ຕີສຸ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິສໍວຈ຺ຉເຣ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ, ຕາວ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ປຣໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາທິນາມສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ກສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນປິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕຖາວິກປ຺ປິຕໍ ອຎ຺ຎນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ‘‘ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຈາຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິວສ຺ສານໍ ຕາວ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘ວິກປ຺ປເນ ນ ໂທໂສ, ຕຖາ ວິກປ຺ປິຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໖໙) ປນ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍເຍວ, ນາຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ວຕ຺ຖຎ຺ຫິ ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ອນ຺ໂຕຈາຕຸມາເສ ວສ຺ສານທິວສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຈາຕຸມາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸກາເມນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ປຈ຺ຉິມວາໂທ ປສຕ຺ຖຕໂຣຕິ ທິສ຺ສຕິ, ກສ຺ມາ? ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ປຸຣິເມສຸ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍເຍວ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນານາວາທສ຺ເສວ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິຍາ ອຸປລກ຺ຂິຕໍ ປຎ຺ຈກໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ມິນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຫຕ຺ຖມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖານໍ ປຎ຺ຈກໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ. ປຎ຺ຈປິ ຫຕ຺ຖາ ມຸຏ຺ຐີ ກຕ຺ວາວ ມິນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ວິຫຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣຸປເນນປີ’’ຕິອາທິ. ອຕິເຣກນ຺ຕິ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອຕິເຣກໍ. ອູນກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິໂຕ ອູນກໍ. ເຕນ ຈ ເຕສຸ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ຂິປາມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ຐເປມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ, ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເຍນປິ ຈາເລຕ຺ວາ ວາຈມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ‘‘ກາເຍນ ອຜຸສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຫຕ຺ຖປາສຫຕ຺ຖປາສວເສນ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອິຘ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທານິ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂາເຠເທນ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ຈ ອິທໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕໍ ‘ອິມ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘ເອຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປເນຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວິເສສວິກປ຺ປນາຍ ກາຣຓໍ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປາຬິຍຏ຺ຐກຖາສຸປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖເມວ ຫຕ຺ຖປາໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ຏີກາຈຣິເຍຫິ ຈ ຕເທວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕໍ ຈີວຣໍ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ, ຕໂຕ ພຫິຠູຕໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໂຍຄ຺ເຄ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈີວຣສ຺ສ ຐປິຕຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓເມວ ປມາຓໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ, ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘ຕຖາປິ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ນ ໂທໂສ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ປນ ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ອິທໍ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ຈ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈີວຣສລ຺ລກ຺ຂຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໖໙) ‘‘ສງ຺ຆາຏິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕານຘິຏ຺ຐິຕານໍ ສມານເມວ ນາມໍ. ‘ອຍໍ ສງ຺ຆາຏີ’ຕິອາທີສຸ ອນຘິຏ຺ຐິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ໂຄຈຣຄາມໂຕ ວິຫາເຣຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ທູຣຕເຣປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ອາຈຣິຍາ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທປິ ‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ກິຣ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘ຈີວຣວໍເສ ຐປິຕໍ ອຎ຺ໂຎ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຄທນ຺ເຕ ຐເປຕິ, ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຣຸຫຕິ ຈີວຣສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍານໍ ມຕເຠທໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ. ເຕເນວ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອເຕນ ຈ ເຕຈີວຣິກຘຸຕງ຺ຄໍ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ປໍສຸກູລາທິວເສນ ລທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາວ ທສາຫມຕິກ຺ກມາເປຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວ ‘‘ຣຊິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຘຸຕງ຺ຄໂຈໂຣ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິຕິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປຸຣິມາຘິຏ຺ຐານເມວ ອລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸປິ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸທານກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ມຫນ຺ຕຕຣເມວາຕິອາທິ ສພ຺ພາຘິຏ຺ຐານສາຘາຣຓລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ ເອກເທສຠູຕຕ຺ຕາ ອນຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈ, ອຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອປ຺ປຠາເວນ ເອກເທສຠູຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈ, ອນຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເອກເທສຠູຕໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ລກ຺ຂຓໍ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸຕິຍປຏ຺ຏເມວ, ອຖ ໂຂ ຕຕິຍປຏ຺ຏາທິກມ຺ປິ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຸຕຸທ຺ຘຏານໍ ທຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ…ເປ… ປໍສຸກູເລ ຍາວທຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘).

ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິຕິຈີວຣປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູຕິ ວກ຺ຂມານກາເລ ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ. ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ສງ຺ຂາປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ມາ ຕີຓິປິ ຈີວຣານິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຘານມຸຂເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐານໍ ນິຘານມຸຂໍ ຐປນມຸຂໍ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐປນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ຎາຍຕີຕິ ເຈ, ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຕິຈີວຣໍ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ໂຫຕິ ປຣິສ຺ສາວເນຫິປິ ຖວິກາຫິປິ. ເອຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເອກເມວ ປຣິສ຺ສາວນໍ, ຖວິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາຕິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓານິ, ອຕິເຣກປ຺ປມາຓານິ ວາ ປຣິສ຺ສາວນາທີນິ ປຣິກ຺ຂາຣານິ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປຐມໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອາທິໂຕວ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພທ຺ຘສີມາຍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິສມ຺ຠວໂຕ ຈີວຣວິປ຺ປວາເສ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຣິຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣ’’ນ຺ຕິ.

໔໕. ອຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຍ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສິກມາສໂຕ ປຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ອິມິນາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິກມາສານໍ ອຸປຣິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອສໂຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາໂຍຄາ, ຍຎ຺ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິວາສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ, ຕສ຺ມາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນສຸ ຈ ວສ຺ສານມາສອາພາຘານໍ ວິຄເມ ວິຊຫນໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ອາຄຕນເຍນ ຍາວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸປິ ທຸຕິຍອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ຕໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຈີວຣວເສນ ປຣິໂຠຄກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເສນາສນປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ວິຍ. ຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເສນາສນຕ຺ຖາເຍວາຕິ ນິຍມິຕໍ ນ ໂຫຕິ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ວິຍ ຍຖາ ຕຖາ ວິນິຍຸຊ຺ຊິຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປາວາໂຣໂກຊໂວຕິ ອິເມສມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິນາ ໂລເກປິ ໂວຫຣຓໂຕ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໂຕ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ສເຈ ອວສາເນ ອປຣາວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຸຣິມວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ນິສີທນມ຺ຫິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທີຆໂຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຍຑ຺ຒໍ, ທສາ ວິທຕ຺ຖີ’’ຕິອິມິນາ ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສຫຕ຺ຖສງ຺ຂາເຕນ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ຕິຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຉຬງ຺ຄຸລາຘິກທ຺ວິຫຕ຺ຖໍ, ທສາ ວິທຕ຺ຖາຘິກຫຕ຺ຖໍ, ອິທານິ ມນຸສ຺ສານໍ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖາຘິກຈຕຸຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນວງ຺ຄຸລາຘິກຕິຫຕ຺ຖໍ, ທສາ ຉຬງ຺ຄຸລາຘິກທ຺ວິຫຕ຺ຖາ, ຕໂຕ ອູນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຘິກໍ ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໓໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິຍາ ປມາຓິກາຕິ ‘‘ທີຆໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໓໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ສາ ປນ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ຉຫຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕິຫຕ຺ຖາ, ອິທານິ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ປນ ທີຆໂຕ ນວຫຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ວິທຕ຺ຖາຘິກຈຕຸຫຕ຺ຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ນາມ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ທີຆໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ, ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ເອກຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ, ອິທານິ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ປນ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖາຘິກຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ຉຬງ຺ຄຸລາຘິກວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ປມາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍາຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິເຕປິ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ອິທໍ ມາຕຸຍາ’’ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສກສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປສ຺ສາມິ, ອິທໍ ມາຕຸຍາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐເປນ຺ເຕນ ປນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິວາເສຕ຺ວາ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ເກວລໍ ມຎ຺ຈປີເຐສຸເຍວ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕນ຺ເຕ ຐິຕໍເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາ ວີຕຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ວິກປ຺ປນູປຄປ຺ປມາຓມຕ຺ເຕ ວີເຕ ຕນ຺ເຕ ຐິຕໍເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໖. ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນາ’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ ວິຍ ຈີວເຣ ນິຣາລຍຠາເວເນວ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄິຫິຠາວູປຄມເນເນວາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ປນ ວິພ຺ຠມນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສິກ຺ຂໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫິ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ວິພ຺ຠມເນເນວ ອສ຺ສມຓີຠາວໂຕ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາຕິ ປນ ອິທໍ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ເຄ ຐິໂຕວ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍລຄ຺ຄມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ປນ ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ອິທໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ຐິຕສ຺ສ ເຈວ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຄິຫິລິງ຺ຄຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕທາປິ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈີວຣສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ວິຊຫນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ວຈນານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ເຕ ສຕິ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຕປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຕ ສຕິ ຫີນາຍ ອນາວຕ຺ຕນ຺ເຕປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ເກວລໍ ຄິຫິຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຈີວຣສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ວິຊຫນໍ, ຕຖາປິ ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄິຫິຠາວູປຄມເນເນວ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ສິຍາ ຍຖາ ຕໍ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ. ຄິຫິຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ເກວລໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ຄໍ ອຕ຺ຖິ, ຈີວຣສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ວິຊຫນໍ, ຕຖາປິ ‘‘ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນເນວ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ສິຍາ ຍຖາ ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ໂຫຕຸ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຄິຫິລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ປນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ຈີວຣໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານາຠາວາຕິ ອຍມມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນກຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕການໍ ປນ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ເຕສຎ຺ຈ ຫີນາຍາວຕ຺ຕານໂວຫາຣາຠາວາ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂວເສນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຣໂຕ ປຣໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ໂອຣປຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ? ຍຖາ ນທີປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປເທເສ ມນຸສ຺ສານໍ ວສນທິສາຠາເຄ ຕີຣໍ ໂອຣິມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອິຕຣທິສາຠາເຄ ຕີຣໍ ປາຣິມໍ ນາມ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສນປາຣຸປນຏ຺ຐານຠູຕໍ ຈີວຣສ຺ສ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິທຕ຺ຖິອາທິປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໍ ນາມ, ຈີວຣປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຣໍ ນາມ, ອິຕິ ໂລກໂຕ ວາ ຍຖາ ຈ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ປຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິມຸຂຏ຺ຐານໍ ໂອຣໍ ນາມ, ອິຕຣຏ຺ຐານໍ ປຣໍ ນາມ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສນປາຣຸປນຏ຺ຐານໍ ໂອຣໍ ນາມ, ອິຕຣໍ ປຣໍ ນາມ. ເອວໍ ສາສນໂຕ ວາ ໂອຣປຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວ ໂຍ ປນ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐາເນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຬໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມຓ຺ຑລປຣິວຕ຺ຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ສກລສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຘິຏ຺ຐານຠິຊ຺ຊນາຠິຊ຺ຊນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໖໙) ‘‘ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ເທ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິອາທິອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ.

ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທປ຺ປມາຓໂຕ ອນູນເມວ ຂຸທ຺ທກຈີວຣໍ. ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທເນນປິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນກາເລ ຉິຊ຺ຊມານຏ຺ຐານໍ ຉິທ຺ທສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ ເອວາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ ນ ຠິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຈເນນ ຈ ສເມຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປນ ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ອູນໍ ກຕ຺ວາ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ, ຕານິ ປຸນ ພທ຺ຘານິ ຆຏິຕານິ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວເຣ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ເນ ຍທິປິ ເອເກກໍ ຂຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂຓ຺ເຑ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ມິໍ, ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິສີທນກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໗. ສມ຺ມຸເຂ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ວິກປ຺ປນາວິເສສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມຸເຂ’’ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ອຠິມຸເຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມ຺ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ວາຈາຍ ເອວ ວິກປ຺ປນາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ປຣມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖນປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍເມວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອາສນ຺ນທູຣຠາວໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ວິກປ຺ປນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ຊເນຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຍໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣຓປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຘິຏ຺ຐຫເນ ປເຣສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຈ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ນິເຘຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣປິ ກເຕ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ໂຫຕິ, ນ ອຕິເຣກຈີວຣໍ, ຕໍ ປນ ຕິຈີວຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຍໍ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣໍ, ຕໍ ຍາວ ປຣິໂຠຄກາລາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ນິທເຫຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຄກາເລ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣເນວ ວິກປ຺ປນາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ປຕ຺ເຕວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຕເທວ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣ ຈ ກເຕ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຣິໂຠຄາທິ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໙) ຈ ‘‘ສາມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໓) ຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ໂສ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ວິສ຺ສາສນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໖) ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ວິກປ຺ປນໍ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕໍ ອໂມເຈຕ຺ວາວ ປຣິໂຠຄາທິວເສນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິນາປິ ວິສຸໍ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ນິຘານສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນານນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອວ ຈ ຕິຈີວຣຣຫິຕໍ ວິກປ຺ປນາຣຫໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸຎ຺ຈ ນິທຫິຕຸຎ຺ຈ ອິທໍ ປາເຏກ຺ກໍ ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຂາຍຕິ. ອປິຈ ພຫູນໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຕຸຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣ ເຕສໍ ອຕິເຣກປຕ຺ຕຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ ເຕສຸ ເອກສ຺ເສວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມິຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ, ນ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວິໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວິກປ຺ປິເຕ ອນນ຺ຕຣເມວ ເອວໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຊານາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ວິກປ຺ປນາສມນນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ວິກປ຺ປິຕວິກປ຺ປນາ ນາເມສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໘. ເອວໍ ຈີວເຣ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕຕິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຕ຺ໂຕ, ຊິນສາສນຠາໂວ ຠິກ຺ຂາຠາຊນວິເສໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ປກ຺ເຂ ທເລ ປຕ຺ໂຕ, ຠາຊເນ ໂສ ຄເຕ ຕິສູ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ. ປນາຕິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ນໂຍຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໂຍ. ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານຍໂຕ ອຎ຺ຎຠູໂຕ ອຍໍ ວກ຺ຂມາໂນ ປຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ນ ອປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ປມາຓໂຕ ອູນາຘິເກ ປຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິສໍ ປຕ຺ຕໍ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ເອເຕ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ນ ອຘິຏ຺ຐານູປຄາ ນ ວິກປ຺ປນູປຄາ’’ຕິ.

ທ຺ເວ ມຄຘນາຬິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄຘນາຬິ ນາມ ຍາ ມາຄຘິກາຍ ຕຸລາຍ ອຑ຺ຒເຕຣສປລປຣິມິຕໍ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສີຫຬທີເປ ປກຕິນາຬິໂຕ ຂຸທ຺ທກາ ໂຫຕິ, ທມິຬນາຬິໂຕ ປນ ມຫນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໐໒) ‘‘ມຄຘນາຬິ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຣສປລາ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີຫຬທີເປ ປກຕິນາຬິ ມຫນ຺ຕາ, ທມິຬນາຬິ ຂຸທ຺ທກາ, ມຄຘນາຬິປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ມຄຘນາຬິຍາ ທິຍຑ຺ຒນາຬິ ເອກາ ສີຫຬນາຬິ ໂຫຕີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ມຄຘນາຬິ ນາມ ຍາ ປຎ຺ຈ ກຸຑຸວານິ ເອກຎ຺ຈ ມຸຏ຺ຐິໍ ເອກາຍ ຈ ມຸຏ຺ຐິຍາ ຕຕິຍຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໙໘-໖໐໒) ‘‘ມຄຘນາຬິ ນາມ ຉປສຕາ ນາຬີຕິ ເກຈິ. ‘ອຏ຺ຐປສຕາ’ຕິ ອປເຣ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານໍ ມເຕນ ຕິປສຕາຍ ນາຬິຍາ ທ຺ເວ ນາຬິໂຍ ເອກາ ມຄຘນາຬິ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມານໍ ຈຕຸປສຕາຍ ນາຬິຍາ ທ຺ເວ ນາຬິໂຍ ເອກາ ມຄຘນາຬິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ປກຕິຍາ ຈຕຸມຸຏ຺ຐິກໍ ກຸຑຸວໍ, ຈຕຸກຸຑຸວໍ ນາຬິກໍ, ຕາຍ ນາຬິຍາ ໂສຬສ ນາຬິໂຍ ໂທຓໍ, ຕໍ ປນ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວາທສ ນາຬິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ນເຍນ ມຄຘນາຬິ ນາມ ປຎ຺ຈ ກຸຑຸວານິ ເອກຎ຺ຈ ມຸຏ຺ຐິໍ ເອກາຍ ມຸຏ຺ຐິຍາ ຕຕິຍຠາຄຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸຑຸໂວຕິ ປສໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຍໍ –

‘‘ກຸຑຸໂວ ປສໂຕ ເອໂກ;

ປຕ຺ໂຖ ເຕ ຈຕຸໂຣ ສິຍຸໍ;

ອາຬ຺ຫໂກ ຈຕຸໂຣ ປຕ຺ຖາ;

ໂທຓໍ ວາ ຈຕຸຣາຬ຺ຫກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ມຄຘນາຬິ ນາມ ຍາ ຈຕຸກຸຑຸວາຍ ນາຬິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ນາຬິໂຍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໐໒) ‘‘ທມິຬນາຬີຕິ ປຸຣາຓກນາຬິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຈ ຈຕຸມຸຏ຺ຐິເກຫິ ກຸຑຸເວຫິ ອຏ຺ຐກຸຑຸວາ, ຕາຍ ນາຬິຍາ ທ຺ເວ ນາຬິໂຍ ມຄຘນາຬິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸຣາຓາ ປນ ສີຫຬນາຬິ ຕິສ຺ໂສ ນາຬິໂຍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ມຄຘນາຬິ ອິທານິ ວຕ຺ຕມານາຍ ຈຕຸກຸຑຸວາຍ ທມິຬນາຬິຍາ ຈຕຸນາຬິກາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ມຄຘນາຬິໂຕ ອຸປຑ຺ຒຎ຺ຈ ປຸຣາຓທມິຬນາຬິສງ຺ຂາຕໍ ປຕ຺ຖໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອເຕນ ຈ ໂອມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ ປຕ຺ໂຖທນໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປາຬິວຈນໍ ສເມຕິ. ໂລກິເຍຫິປິ –

‘ໂລກິຍໍ ມຄຘຎ຺ເຈຕິ, ປຕ຺ຖທ຺ວຍມຸທາຫຏໍ;

ໂລກິຍໍ ໂສຬສປລໍ, ມາຄຘໍ ທິຄຸຓໍ ມຕ’ນ຺ຕິ. (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໐໒) –

ເອວໍ ໂລເກ ນາຬິຍາ ມຄຘນາຬິ ທິຄຸຓາຕິ ທສ຺ສິຕາ. ເອວຎ຺ຈ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂອມກປຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາປນມຕ຺ໂຕທນຄາຫິກາ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອຏ຺ຐກຸຑຸວໂຕ ອູໂນທນຄາຫິນາ ປຕ຺ເຕນ ອຖູປີກຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຍາເປຕຸໍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ປຕ຺ໂຖ ນາມ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອລໍ ຍາປນາຍາ’ຕິ’’. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໕.໒໑.໑໙໒) ‘‘ປຕ຺ໂຖທໂນ ນາລມຍໍ ທຸວິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ເອກສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອາໂລປສ຺ສ ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຠາຄມຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໗) ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ມຕ຺ຕາ ນາມ ໂອທນຈຕຸຕ຺ຖຠາໂຄ’’ຕິ. ໂອທນຄຕິການີຕິ ໂອທນສ຺ສ ຄຕິ ຄຕິ ເຍສໍ ຕານິ ໂອທນຄຕິການິ. ຄຕີຕິ ຈ ໂອກາໂສ ໂອທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕປວິສນສີລຕ຺ຕາ ໂອທນສ຺ສ ໂອກາໂສເຍວ ເຕສໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາຊນປຣິໂຠເຄນາຕິ ອຸທກາຫຣຓາທິນາ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ.

ເອວໍ ປມາຓໂຕ ອຘິຏ຺ຐານູປຄວິກປ຺ປນູປຄປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປາກໂຕ ມູລໂຕ ຈ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ຕານມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ປາເກຫິ ປຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມາຣປກ຺ກໍເຍວ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມຓສາຣຸປ຺ປນີລວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຖາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນານາສມ຺ຠາເຣຫິ ປຈິຕພ຺ໂພ, ອໂຍປຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິກກ຺ຂຬຕ຺ຕາ ກມ຺ມາຣປາເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈວາຣປກ຺ໂກເຍວ ສມຓສາຣຸປ຺ປນີລວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ທ຺ວີຫິ ປາເກຫິ ປກ຺ໂກຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ສ ປນ ມຸທຸກຕ຺ຕາ ກຸມ຺ຠກາຣກປາເກນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວິວາຣປກ຺ໂກປິ ສມຓສາຣຸປ຺ປນີລວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກໂຕເຍວ ຫິ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານູປໂຄ ວິກປ຺ປນູປໂຄ ຈ ໂຫຕິ, ນາກໂຕ. ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປາເກ ຈ ມູເລ ຈ ສຸນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ອຘິຏ຺ຐານູປໂຄ ໂຫຕິ. ໂຍ ອຘິຏ຺ຐານູປໂຄ, ສ຺ເວວ ວິກປ຺ປນູປໂຄ’’ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໔໘). ໂສ ຫຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕປິ ອນາຄໂຕປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພຕິ ເອເຕນ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວິກປ຺ເປຕຸຎ຺ຈ ລຠຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸມາຫ ‘‘ຍທິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ຕຕ຺ຖ ປຈິຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ກາຬວຓ຺ຓປາກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປຈາຣມຕ຺ຕໍ, ປຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ.

ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ເຕ ວາ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕີຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕກາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານນ຺ຕິ –

‘‘ສາລິ ວີຫິ ຈ ກຸທ຺ຣູໂສ;

ໂຄຘູໂມ ວຣໂກ ຍໂວ;

ກງ຺ຄູຕິ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ;

ນີວາຣາທີ ຕຸ ຕພ຺ຠິທາ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕວິຘານໍ ຘຎ຺ຎານໍ.

໔໙. ເອວໍ ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຕ຺ຕວິກປ຺ປນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິກປ຺ປເນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ຈີວຣວິກປ຺ປເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໐. ເອວໍ ວິກປ຺ປນານຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເນ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ອິຈ຺ຈາທິ. ຕຕ຺ຖ ອປຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈພນ຺ຘເນປິ ປຕ຺ເຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓປາເກ ປຕ຺ເຕ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ. ‘‘ຕິປຸປຏ຺ເຏນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ພໂລຫາທິກປ຺ປິຍໂລເຫຫິ ອໂຍປຕ຺ຕສ຺ສ ຉິທ຺ທໍ ຉາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ‘‘ໂລຫມຓ຺ຑລເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ເຘຫິ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ອຸຓ຺ຫໂຠຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວິລີຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜາຓິຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຜາຓິຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຕຖາປກ຺ເກນ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປຣິໂຠເຄນາຕິ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠເຄນ. ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອາຘາຣກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາຘາຣກໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອາຘາຣກຏ຺ຐປໂນກາສສ຺ສ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ອຏ຺ຐໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.