໕. ກຸລສງ຺ຄຫວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໒໗. ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ກຸລສງ຺ຄຫວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ກຸລສງ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ກຸລານໍ ສງ຺ຄໂຫ ກຸລສງ຺ຄໂຫ, ປຈ຺ຈຍທາຍກາທີນໍ ຄິຫີນໍ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓໍ. ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໖; ສຸ. ນິ. ໒໖໕).

໒໘. ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຏນນ຺ຕິ ສຍໍ ຉິນ຺ທນໍ. ໂກຏ຺ຏາປນນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ເຉທາປນໍ. ອາຬິຍາ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຍຖາ ຄຈ຺ຉມູເລ ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ສມນ຺ຕໂຕ ພນ຺ຘນໍ. ອຸທກສ຺ສາຕິ ອກປ຺ປິຍອຸທກສ຺ສ ‘‘ກປ຺ປິຍອຸທກສິຎ຺ຈນ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ອາຣາມາທິອຕ຺ຖໍ ໂຣປເນ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣສຸປິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣສຸປິ ກປ຺ປິຍອຸທກສິຎ຺ຈນາທິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍອຸທກສິຎ຺ຈນາທິ ວິສຸໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຕມໍ ອກປ຺ປິຍອຸທກໍ, ກຕມໍ ປນ ກປ຺ປິຍອຸທກນ຺ຕິ? ສປ຺ປາຓກໍ ອກປ຺ປິຍອຸທກໍ, ອປ຺ປາຓກໍ ກປ຺ປິຍອຸທກນ຺ຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ, ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຊານໍ ສປ຺ປາຓກໍ ອຸທກໍ ຕິຓໍ ວາ ມຕ຺ຕິກໍ ວາ ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ ວາ ສິຎ຺ຈາເປຍ຺ຍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ. ຍຖາ ໂກຏ຺ຏນຂຓນາທິກາຍິກກິຣິຍາປິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣ ສງ຺ຄຫິຕາ, ເອວໍ ມາຕິກາອຸຊຸກຣຓາທິກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸກ຺ຂມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປາທມຸຂໂຘວນນຫອາໂນທກສິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ກປ຺ປິຍອຸທກສິຎ຺ຈນເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣ ໂກຏ຺ຏນຂຓນາທິວເສນ ສຍໍ ກຣຓສ຺ສປິ ກຖໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ? ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ໂວຫຣິຍຕີຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາໂຣຕິ ອກປ຺ປິຍຠູຕໍ ກຣຓກາຣາປນາທິ ສພ຺ພເມວ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ນ ປນ ອກປ຺ປິຍວຈນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸກ຺ຂມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓາທີນໍ ຫຣຓມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸທາລາທີນິ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຐານໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐານເມວ ປາກຏຕຣນ຺ຕິ ‘‘ໂອຠາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໙. ມຫາປຈ຺ຈຣິວາທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ປຈ຺ຉາ ວທຕິ. ວນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິທໍ ເກຈິ ‘‘ວຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕິອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາຣາມໂຣປາ ວນໂຣປາ, ເຍ ນຣາ ເສຕຸກາຣກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໗) ວຈນໂຕ ປນ ຕໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປິ ເອກຈ຺ຈໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈ ເສສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາຕິກນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂມາຕິກໍ ວາ ອສຸກ຺ຂມາຕິກໍ ວາ. ກປ຺ປິຍອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກປ຺ປິຍອຸທກໍ ສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຍໍ ໂຣເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ‘‘ໂຣເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິປິ ສິທ຺ຘໍ.

໓໐. ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈາຕິ ປຖວີຂຓນປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ກຸລສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນາຕິ ‘‘ອິທໍ ຂຓ, ອິທໍ ໂຣເປຫີ’’ຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ. ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ກຸລສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຸຠຍຕ຺ຣາຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຖວິຍໍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ກຸລສງ຺ຄຫປຣິໂຠຄອາຣາມາທິອຕ຺ຖາຍ ໂຣປິເຕ. ທຸກ຺ກຏມ຺ປີຕິ ນ ເກວລໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ກປ຺ປິເຍນາຕິ ກປ຺ປິຍອຸທເກນ. ເຕສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ກຸລສງ຺ຄຫປຣິໂຠຄານໍ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ສຍໍ ສິຎ຺ຈເນ, ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວາ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວາ ສິຎ຺ຈາປເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ສຍໍ ສິຎ຺ຈເນ, ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ສິຎ຺ຈາປເນ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ປໂຍຄພຫຸລຕາຍາຕິ ສຍໍ ກຣເຓ, ກາຍປໂຍຄສ຺ສ ກາຣາປເນ ວຈີປໂຍຄສ຺ສ ພຫຸຕ຺ເຕນ. ອາປຕ຺ຕິພຫຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຍໍ ສິຎ຺ຈເນ ຘາຣາປຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສິຎ຺ຈາປເນ ປນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ອາປຕ຺ຕິ, ສກິໍ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸສິຎ຺ຈເນ ເອກາວ.

ໂອຈິນເນ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ກຸລສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸປູຊາທິອຕ຺ຖາຍ ໂອຈິນເນ. ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ອາຓຕ຺ໂຕ. ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ອາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໙໐-໙໑) ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກປ຺ປິຍວຈເນນ ປນ ວຕ຺ຖຸປູຊາທິອຕ຺ຖາຍ ໂອຈິນາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.

໓໑. ຄນ຺ຖເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທາມໍ ຄນ຺ຖິມໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ, ວຕ຺ຖຸປູຊາທິອຕ຺ຖາຍ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ຖຸປູຊາທິອຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ປນ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຘມ຺ມາສນວິຕາເນ ພທ຺ຘກຓ຺ຏເກສຸ ປຸປ຺ຜານິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຣູປຣິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອາວຸຓນໂຕ ‘‘ຉຕ຺ຕາຘິຉຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກທລິກ຺ຂນ຺ຘມ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕໍ ອຕິໂອຬາຣິກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກຣເຓ, ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ກາຣາປເນ ຈ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸປ຺ຜວິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກມ຺ປິ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ປຸປ຺ຜທາໂມລມ຺ພກາທິອຕ຺ຖາຍ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທິປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ປຸປ຺ຜວິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກນ຺ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກເມວ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸປ຺ຜປຏິຈ຺ຉກໍ ນາມ ທນ຺ຕາທີຫິ ກຕໍ ປຸປ຺ຜາຘານໍ. ເອຕມ຺ປິ ນາຄທນ຺ຕກມ຺ປິ ສຉິທ຺ທເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອໂສກປິຓ຺ຑິຍາຕິ ອໂສກສາຂານໍ, ປຸປ຺ຜານໍ ວາ ສມູເຫ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໓໑) ປນ ‘‘ອໂສກປິຓ຺ຑິຍາຕິ ອໂສກປຸປ຺ຜມຎ຺ຊຣິກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຣຊ຺ຊຸ ນາມ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ປຸປ຺ຜປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ພນ຺ຘຣຊ຺ຊຸ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໓໑) ປນ ‘‘ຘມ຺ມຣຊ຺ຊຸ ນາມ ເຈຕິຍາທີນິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ຈ ຣຊ຺ຊຸຍາ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປຸປ຺ຜປ຺ປເວສນຕ຺ຖາຍ ພນ຺ຘຣຊ຺ຊຸ. ສິຖິລວຏ຺ຏິຕາຍ ວາ ວຏ຺ຏິຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸປ຺ຜປ຺ປເວສນຕ຺ຖາຍ ເອວໍ ພນ຺ຘາຕິປິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຕ຺ຖກທາມນ຺ຕິ ຘມ຺ມາສນາທິມຕ຺ຖເກ ປລມ຺ພກທາມໍ. ເຕສໍເຍວາຕິ ອຸປ຺ປລາທີນໍ ເອວ. ວາເກນ ວາຕິ ປຸປ຺ຜນາຬໍ ຜາເລຕ຺ວາ ປຸປ຺ເຜນ ເອກາພທ຺ຘຏ຺ຐິຕວາເກນ ທຓ຺ເຑນ ຈ ເອກາພທ຺ເຘເນວ. ເອເຕນ ປຸປ຺ຜໍ ພີຊຄາມສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ປຎ຺ຈສຸ ພີເຊສຸ ອປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາປິ ວິໂກປເນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ຍຎ຺ຈ ຉິນ຺ນສ຺ສປິ ມກຸຬສ຺ສ ວິກສນໍ, ຕມ຺ປິ ອຕິຕຣຸຓສ຺ສ ອຠາວາ ວຸຑ຺ຒິລກ຺ຂຓໍ ນ ໂຫຕິ, ປຣິຓຕສ຺ສ ປນ ມກຸຬສ຺ສ ປຕ຺ຕານໍ ສິເນເຫ ປຣິຍາທານໍ ຄເຕ ວິສຸໍຠາໂວ ເອວ ວິກາໂສ, ເຕເນວ ຉິນ຺ນມກຸຬວິກາໂສ ອຉິນ຺ນມກຸຬວິກາສໂຕ ປຣິຫີໂນ, ມິລາຕນິຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ທິສ຺ສຕິ. ຍຎ຺ຈ ມິລາຕສ຺ສ ອຸທກສຎ຺ໂຎເຄ ອມິລານຕາປຊ຺ຊນໍ, ຕມ຺ປິ ຕມ຺ພຸລປຓ຺ຓາທີສຸ ສມານໍ ວຸຑ຺ຒິລກ຺ຂຓໍ ນ ໂຫຕິ. ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຸປ຺ຜານໍ ກປ຺ປິຍກຣຓໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸປ຺ຜໍ ສພ຺ພຖາ ອພີຊເມວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປສິພ຺ພເກ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸປ຺ຜໍ ປສິພ຺ພເກ ວາ ປສິພ຺ພກສທິສໍ ພນ຺ເຘ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈີວເຣ ວາ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໓໑) ປນ ‘‘ຂນ຺ເຘ ຐປິຕກາສາວສ຺ສາຕິ ຂນ຺ເຘ ຐປິຕສງ຺ຆາຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕຖາພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ. ອິມິນາ ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິສໍ ກາສາວໍ ວາ ວຕ຺ຖໍ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜານິ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອໍສຠຓ຺ຑິກປສິພ຺ພເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ເວຐິມໍ ນາມ ນ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ສິຖິລພນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປກ຺ຂິປິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ທຓ຺ຑກໍ ປນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຣຊ຺ຊຸອາທີຫິ ພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸປ຺ຜສ຺ເສວ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ນທຓ຺ຑເກຫິ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ.

ປຸປ຺ຜປເຏ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜປຏໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທີຆໂຕ ປຸປ຺ຜທາມສ຺ສ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓວເສນ ປູຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕິຣິຍໂຕ ຫຣຓໍ ປນ ວາຍິມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປຸຣິມໍ. ‘‘ປຸຣິມຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຣິມໍ ປຸປ຺ຜໂກຏິໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ວາ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ວາ ປຣິກ຺ຂິປນວເສນ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸປ຺ຜຣຫິຕາຍ ສຸຕ຺ຕວາກໂກຏິຍາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກວາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເຈຕິຍາທິປຣິກ຺ເຂປໍ ປຸປ຺ຜປຏກຣຓຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອກວາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ເຕນປິ ເອກວາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ປຸປ຺ຜປຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ຫຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ເຕນປິ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ທ຺ເວເຍວ ຠິກ຺ຂູ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຐຕ຺ວາ ປຣິຍາເຍນ ຫຣນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປເຣຫິ ປູຣິຕນ຺ຕິ ທີຆໂຕ ປສາຣິຕໍ. ວາຍິຕຸນ຺ຕິ ຕິຣິຍໂຕ ຫຣິຕຸໍ, ຕໍ ປນ ເອກວາຣມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ປຸປ຺ຜານິ ຐເປນ຺ເຕນາຕິ ອຄນ຺ຖິຕານິ ປາກຕິກປຸປ຺ຜານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາປິ ຐເປນ຺ເຕນ. ປຸປ຺ຜທາມໍ ປນ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ຠູມິຍໍ ຐເປນ຺ເຕນ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ວາ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ວາ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໒. ຆຏິກທາມໂອລມ຺ພໂກຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຆຏິກາກາຣຍຸຕ຺ໂຕ, ທາຣຸຆຏິກາກາໂຣ ວາ ໂອລມ຺ພໂກ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໓໑) ປນ ‘‘ຆຏິກທາມໂອລມ຺ພໂກຕິ ອນ຺ເຕ ຆຏິກາກາຣຍຸຕ຺ໂຕ ຍມກທາມໂອລມ຺ພໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໓໑) ປນ ‘‘ຆຏິກທາມໂອລມ຺ພໂກຕິ ຍມກທາມໂອລມ຺ພໂກຕິ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອເກກໍ ປນ ທາມໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕໂກຏິຍາວ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸປ຺ຜທາມທ຺ວຍໍ ສງ຺ຆຏິຕຸກາເມນປິ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕໂກຏິຍາວ ສຸຕ຺ຕໂກຏິໍ ສງ຺ຆຏິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາເຣນ ມາລາຄຸຓປຣິກ຺ເຂໂປຕິ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາເຣນ ມາລາຄຸຓສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓວເສນ ປູເຣຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປນໍ, ເຕເນວ ຕໍ ປຸຣິເມ ປວິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕມ຺ປິ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາຣໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓວເສນ ປູເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກວາຣໍ ປນ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາຣກຣເຓ ມາລາຄຸຓໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸປ຺ຜທາມກຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕມຍໍ ເຄຓ຺ຑຸກໍ ນາມ, ເຄຓ຺ຑຸກຂຣປຕ຺ຕທາມານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈລາທີຫິ ກຕທາມມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣສນ຺ຕກໍ ເທຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ ປຣສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ໂຫຕິ.

໓໓. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວຕ຺ຖຸປູຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ປຸປ຺ຜໍ ເທນ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຸປູຊນຕ຺ຖາເຍວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ປນ ສິວລິງ຺ຄາທິປູຊນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສຎາຕການໍ ຕາວກາລິກເມວ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ສຈິປີຕິ ຎາຕກສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ວາ ກສ຺ສຈິປິ. ຎາຕິສາມເຓເຣເຫວາຕິ ເຕສໍ ຄິຫິປຣິກມ຺ມໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣຕິ ອຎ຺ຎາຕກາ. ເຕຫິປິ ສາມເຓເຣຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວຕ຺ຕສີເສນ ຫຣິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒຠາຄໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສງ຺ຆິກສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐສາມເຓຣານມ຺ປິ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈູຬກນ຺ຕິ ອຸປຑ຺ຒຠາຄໂຕປິ ອຸປຑ຺ຒໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສາມເຓຣາ…ເປ… ຐເປນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອຣກ຺ຂິຕອໂຄປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ‘‘ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ອຠາຊນີຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ມຄ຺ເຄ ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ວາ.

໓໔. ສາມເຓເຣຫິ ທາເປຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສາມເຓເຣຫິ ຄິຫິກມ຺ມໍ ກາຣິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ປຸປ຺ຜທານໍ ໂຫຕີຕິ ສາມເຓຣານມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ສຍເມວາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ຕໍ ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ສິຍາ. ຍທິ ຫິ ຕຖາ ອາຄຕານໍ ເຕສໍ ທານໍ ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ, ສາມເຓເຣຫິປິ ທາຕຸໍ ນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ສຍເມວາຕິ ສາມເຓຣາ ສຍເມວ. ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ອາທາຍາຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິສມ຺ປາທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໕. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ຕາວ ຫຣິຕ຺ວາປິ ຫຣາເປຕ຺ວາປິ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສຎາຕການໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາວ. ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ຫຣາເປນ຺ເຕນ ຎາຕິສາມເຓເຣເຫວ ຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣ ປນ ຍທິ ສຍເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມໍ ປຸປ຺ຜທາເນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ຜລທາເນປິ ອຕິທິສຕິ, ຕສ຺ມາ ຜລມ຺ປິ ມາຕາປິຕູນໍ ຫຣຓຫຣາປນາທິນາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສຎາຕີນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາວ. ອິທານິ ‘‘ໂຍ ຫຣິຕ຺ວາ ວາ ຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ…ເປ… ອິສ຺ສຣວຕາຍ ທທໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໓໖-໔໓໗) ອິມໍ ປຸປ຺ຜທາເນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ຜລທາເນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຂີຓປຣິພ຺ພຍານນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜລປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ຜລານິ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເອວໍ ຜລປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ. ຣຸກ຺ຂປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາຕິ ‘‘ອິເມຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເອວໍ ຣຸກ຺ຂປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸປິ ປນ ຣຸກ຺ເຂສຸ ‘‘ອິຘ ຜລານິ ສຸນ຺ທຣານິ, ອິໂຕ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ກຸລສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉລ຺ລີຕິ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕໂຈ, ສາ ‘‘ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ປຸປ຺ຜຜລາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຸລສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໖. ເຕສໍ ເຕສໍ ຄິຫີນໍ ຄາມນ຺ຕຣເທສນ຺ຕຣາທີສຸ ສາສນປຏິສາສນຫຣຓໍ ຊງ຺ຆເປສນິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິຫີນໍ ທູເຕຍ຺ຍໍ ສາສນຫຣຓກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ທູຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທູເຕຍ຺ຍໍ. ປຐມໍ ສາສນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ…ເປ… ປເທ ປເທ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຕສ຺ສ ສາສນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ສາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍເມວ ກາຣຸຎ຺ເຎ ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຣູປໍ ສາສນໍ ອາໂຣເຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຄິຫີນຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍສາສນໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິເມຫິ ປນ ອຏ຺ຐຫິ ກຸລທູສກກມ຺ເມຫີຕິ ປຸປ຺ຜທານໍ ຜລທານໍ ຈຸຓ຺ຓທານໍ ມຕ຺ຕິກທານໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ ເວຬຸທານໍ ປຓ຺ຓທານໍ ຊງ຺ຆເປສນິກນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກໂຕຕິ ກຸລທູສນປຈ຺ຈຍາ ກຕປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ໂມ.

໓໗. ເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ວາຕິ ອິມິນາ ຌານຠູມິມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວກຠູຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການໍ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓສ຺ສ ໂຠຊນປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ໂຠຊນປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ຠຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຓິຘາຍ ຈີວຣສຓ຺ຐາປນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ກຸລສງ຺ຄຫວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ປຎ຺ຈໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.