໓໔. ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ເອວໍ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ປກິຓ຺ຓກກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປກາເຣນ ກິຓ຺ຓາຕິ ປກິຓ຺ຓາ, ທິວາເສຍ຺ຍາຕິ ກຖາ ວິຍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉເທ ກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຄຓໂຠຊນກຖາທໂຍ. ປກິຓ຺ຓກາ ສກຕ຺ເຖ ກ-ປຈ຺ຈຍວເສນ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປກິຓ຺ຓກມາຕິກາ –

ຄຓໂຠຊນກຖາ ຈ, ປຣມ຺ປຣາ ຈ ໂຠຊນາ;

ອນາປຸຈ຺ຉາ ປໍສຸກູລໍ, ຕໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣໍ.

ປຏິຠານຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປ-ກຕໂຠຊນເມວ ຈ;

ອຸທ຺ທິສນ຺ຕຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕາ, ຕິວສ຺ສນ຺ຕຣິກາ ຕຖາ.

ທີຆາສນໍ ຄິລານຸປ-ຏ຺ຐານໍ ມຣຓວຓ຺ຓກໍ;

ອຕ຺ຕປາຕນມປ຺ປຈ຺ຈ-ເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ຕຖາ.

ທວາຍ ສິລາວິຊ຺ຌນໍ, ທາຍາຬິມ຺ປນກໍ ຕຖາ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸລາຠຕໍ, ໂຄປກທານເມວ ຈ.

ຘມ຺ມິກາຍາຈນາ ເຈວ, ອຸຈ຺ຈາຣາທີນ ຉຑ຺ຑນໍ;

ນ຺ຫາເນ ຣຸກ຺ຂຆໍສນານິ, ວລິກາທີນ ຘາຣຓໍ.

ທີຆເກສາ ອາທາສາທິ, ນຈ຺ຈາທ຺ຍງ຺ຄຈ຺ເຉທາທິ ຈ;

ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພປໍສຸກູລໍ, ປຣິສ຺ສວນ ນຄ຺ຄິຍໍ.

ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜໍ ອາສິຕ຺ຕກໍ, ມໂຬຣິເກກຠາຊນໍ;

ເຈລປຕິ ປາທຆໍສີ, ພີຊນີ ຉຕ຺ຕເມວ ຈ.

ນຂາໂລມາ ກາຍພນ຺ຘາ, ນິວາສນປາຣຸປນາ;

ກາຊ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ເຈວ, ຣຸກ຺ຂາໂຣຫນກມ຺ປິ ຈ.

ຉນ຺ທາໂຣປາ ໂລກາຍຕາ, ຂິປິຕໍ ລສຸຓໍ ຕຖາ;

ນ ອກ຺ກມິຕພ຺ພາທີນິ, ອວນ຺ທິຍາ ຈ ວນ຺ທິຍາ.

ວນ຺ທນາກາຣກຖາ ຈ, ອາສນ຺ທາທິກຖາປິ ຈ;

ອຸຈ຺ຈາສນມຫາສນໍ, ປາສາທປຣິໂຠຄກໍ.

ອຸປາຫນໍ ຍານຎ຺ເຈວ, ຈີວຣໍ ຉິນ຺ນຈີວຣໍ;

ອກປ຺ປິຍຈີວຣຎ຺ຈ, ຈີວຣສ຺ສ ວິຈາຣຓາ.

ທຓ຺ຑກຖິນກຎ຺ເຈວ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ຕຖາ;

ຉຈີວຣໍ ຣຊນາທິ, ອຕິເຣກຎ຺ຈ ຈີວຣໍ.

ອຏ຺ຐວຣໍ ນິສີທນໍ, ອຘມ຺ມກມ຺ມເມວ ຈ;

ໂອກາໂສ ສທ຺ຘາເທຍ຺ໂຍ ຈ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໂກປິ ຈ.

ຈີວຣນິກ຺ເຂໂປ ເຈວ, ສຕ຺ຖວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ຕຖາ;

ນຫາປິໂຕ ທສຠາໂຄ, ປາເຖຍ຺ຍໍ ປເທໂສປິ ຈ.

ສໍສຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊໍ, ທຸຕິຍໍ ວສາ ມູລກໍ;

ປິຏ຺ຐໍ ກສາວ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ, ຜລຎ຺ຈ ຊຕຸ ໂລຓກໍ.

ຈຸຓ຺ຓໍ ອມນຸສ຺ສາພາຘໍ, ອຎ຺ຊນໍ ນຕ຺ຖຸເມວ ຈ;

ຘູມເນຕ຺ຕໍ ເຕລປາກໍ, ເສທໍ ໂລຫິຕໂມຈນໍ.

ປາທພ຺ຠຎ຺ຊໍ ຄຓ຺ຑາພາໂຘ, ວິສຎ຺ຈ ຆຣທິນ຺ນໂກ;

ທຸຏ຺ຐຄຫຓິໂກ ປຓ຺ຑຸ-ໂຣໂຄ ຉວິໂທໂສປິ ຈ.

ອຠິສນ຺ນໂທສກາໂຍ, ໂລຓສຸວີຣໂກ ຕຖາ;

ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖາທິກຖາ ຈ, ອຸຄ຺ຄຫິຕປຏິຄ຺ຄໂຫ.

ຕໂຕ ນິຫຕກຖາ ຈ, ປຸເຣຠຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ວນຏ຺ຐໍ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ຐຎ຺ຈ, ຕຖາ ອກຕກປ຺ປຕໍ.

ຍາຄຸກຖາ ຄຸຬກຖາ, ມຫາປເທສເມວ ຈ;

ອານິສໍສກຖາ ເຈຕິ, ປກິຓ຺ຓກມ຺ຫິ ອາຄຕາ.

ຄຓໂຠຊນກຖາ

໑. ຕຕ຺ຖ ຄຓິຕພ຺ໂພ ສງ຺ຂ຺ຍາຕພ຺ໂພຕິ ຄໂຓ, ໂຍ ໂກຈິ ສມູໂຫ, ອິຘ ປນ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິຄໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຠຸຎ຺ຊເຕ ໂຠຊນໍ, ພ຺ຍວຫຣຓຠາວສງ຺ຂາຕາ ໂຠຊນກິຣິຍາ, ຄຓສ຺ສ ໂຠຊນໍ ຄຓໂຠຊນໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຄຓໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊນກເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ຄິລານາທິສຕ຺ຕວິຘໍ ສມຍໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຄຓໂຠຊນໍ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ປາກຏນ຺ຕິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຄຓໂຠຊນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ…ເປ… ນິມນ຺ຕິຕາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ນິມນ຺ຕນວເສເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ຄຓໂຠຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈິ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ວຕ຺ຖຸອນຸຣູປມ຺ປິ ສິຍາຕິ ‘‘ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຄຓໂຠຊນໍ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ປສວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕາ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’ຕິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ຕ຺ວໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຄຓນ຺ຕສ຺ສ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄຫເຓ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ, ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຓີຕໂຠຊນສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອທ຺ຘານຄມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ນາວາຠິຣຸຫນວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຈ ‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ມາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ‘ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວາ ໂຠຊນນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ເຕ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ໂອທນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາວ ເຕ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕສຸນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄຓວເສນ ວາ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໑໗-໒໑໘) ປນ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິອາທິສາມຎ຺ຎນາເມນປິ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອທ຺ຘານຄມນາທິວຕ຺ຖູສຸ ‘ອິເຘວ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນໍ, ຕມ຺ປິ ໂອທນາທິນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸຣຸນ຺ທີວຈເນ ວິຈາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑາທິວເສນ ສໍວິທຫຕິ. ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອນຸວາຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ, ທຓ຺ຑເກນ ວາ ຆຏ຺ເຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ວຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ທຓ຺ຑເກ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ‘‘ອຠິນວສ຺ເສວ ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓໍ ອິຘ ຈີວຣກມ຺ມໍ ນາມ, ປຸຣາຓຈີວເຣ ສູຈິກມ຺ມໍ ຈີວຣກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໑໗-໒໑໘) ປນ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏນ຺ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ວາຘິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຣຓຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐເປຕີຕິ ເອກໍ ອນ຺ຕໍ ຈີວເຣ ພນ຺ຘນວເສນ ຐເປຕິ. ປຈ຺ຈາຄຕໍ ສິພ຺ພຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ທຸຕິຍອນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຫຕໍ ສິພ຺ພຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ຈີວເຣນ ລຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘຕິ. ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ປມາເຓນ ຄເຫຕ຺ວາ ທຓ຺ຑາທີຫິ ຆຏ຺ເຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຕິຄຸຓາທິຠາເວນ ວຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ອເນກຄຸຓສຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຈກ຺ກທຓ຺ເຑນ ວາ ວຏ຺ເຏຕິ ເອກຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕນທຓ຺ຑຍນ຺ຕກໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕຄຸຬໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເວຬຸນາຬິກາທີສຸ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒໐໙-໒໑໘) ນ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ໂມຆສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸວາເຕ ຍຖາ ເອກຕລໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຆຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ, ປຏ຺ຏໍ ສິພ຺ພນ຺ຕານໍ ສຸຂສິພ຺ພນຕ຺ຖໍ ປຏ຺ຏປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ, ນວຈີວຣກາຣໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອິຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນິມນ຺ຕິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຈຕຸກ຺ກສ຺ສ, ຕໍ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄເຕ ນ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ວຈນໂຕ ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຈຕ຺ຕາໂຣເຍວ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນາ ຍາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓໂຠຊນາປຕ຺ຕິຊນກນິມນ຺ຕນຠາວໂຕ ‘‘ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປເວເສຕ຺ວາຕິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ. ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຄໂຓ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໒໐) ປນ ‘‘ສມ຺ປເວເສຕ຺ວາຕິ ເຕຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ນິມນ຺ຕິຕສງ຺ໂຆ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ‘‘ອິຕເຣສໍ ປນ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ຄິລາໂນ ວາ ຈີວຣກາຣໂກ ວາ’’ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓວຈເນນ. ຕສ຺ມາຕິ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ.

ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຄເຕສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນາຘິວາສນກ຺ຂເຓ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວເນ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອິຕຣສິກ຺ຂາປເທຫິ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠຸຕ຺ວາ ຄເຕສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄເຕສຸປິ ໂຠຊນກິຈ຺ເຈ ນິຏ຺ຐິເຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕານິ ຈ ເຕຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານີຕິ ເຍຫິ ໂຠຊເນຫິ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕານິ ໂຠຊນານິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານິ ເອເກນ ປຈ຺ຉາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມຫາເຖເຣຕິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຖາຕິ ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ. ຍານີຕິ ກຸມ຺ມາສາທີນິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອເກນ ປຈ຺ຉາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານິ. ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເກນ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ…ເປ… ໂມເຈຕພ຺ພາຕິ ເອເຕນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເກນ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນ ສາທິເຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສາທິຕໍ ໂຫຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຄຓໂຠຊນາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທູຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຈນຠເຍນ ‘‘ຄາມທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣວີຖິອາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທີຍມາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິວຕ຺ຕຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຣມ຺ປຣໂຠຊນກຖາ

໒. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນກຖາຍໍ ປນ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ. ກິໍ ຕໍ? ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິຕຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊນກິຣິຍາ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ຄຓໂຠຊນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຈ ນິມນ຺ຕນໂຕ ຈ ນ ປສວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ວິກປ຺ປນາວເສເນວ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ວິກປ຺ປນໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທເມວ ຐປິຕໍ. ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໘໖) ປນ ວິກປ຺ປນາຍໍ ອນຸຊານນມ຺ປິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ປຈ຺ຉາ ວທນ຺ໂຕ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເຖໂຣ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນໍ ນາກາສິ, ຠຄວຕາ ຈ ວິສຸໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໍ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິມນ຺ຕິຕກຸເລ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂໂຕ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈຫິ ໂຠຊເນຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ເຍນ ເຍນ ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂຠຊນໂຕ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ມູລນິມນ຺ຕນໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຣິ, ຕໍ ອຸປຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຐິຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕຫຕ຺ຖຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ປນ…ເປ… ຍຖາ ຍຖາ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຂີຣສ຺ສ ຣສສ຺ສ ຈ ຠຕ຺ເຕນ ອມິສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ປິວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ມຫາອຸປາສໂກຕິ ເຄຫສ຺ສາມິໂກ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວຈເນນ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວິຠາວິໂຕ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ເພ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນວເສນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ປຐມໍ ລທ຺ຘຠາເວ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໒໙) ປນ ‘‘ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາຕິ ປຎ຺ຈໂຠຊນາມິສ຺ສໍ ຠຕ຺ຕໂຕ ອຸປຣິ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອໂຠຊນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ປິວໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນາ’ຕິອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒໒໙) ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ‘ມຫາອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕິ…ເປ… ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຈນໂຕ, ‘ກາລສ຺ເສວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’ຕິ ປາຬິໂຕ, ຂນ຺ຘເກ ‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕເນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ໂຍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຈນໂຕ ຈ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ປເວເທຕຸ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ, ປຐມຄຫິຕນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມນິມນ຺ຕນໂຠຊນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣສນ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ, ສງ຺ຆຄຓໂຕ ລທ຺ຘໍ ວາ ອຄຫຏ຺ຐສນ຺ຕກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິມນ຺ຕນໂຕ ປຐມໍ ນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິປຣສນ຺ຕກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນາປຸຈ຺ຉາກຖາ

໓. ອນາປຸຈ຺ຉາກຖາຍໍ ‘‘ປກຕິວຈເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິເຕນ ໂສຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ປກຕິວຈນໍ ນາມ. ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ‘ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ວາ ‘ຈາຣິຕ຺ຕກໍ ອາປຊ຺ຊາມີ’ຕິ ວາ ອີທິເສນ ວຈເນນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນິມນ຺ຕນສາທິຍນໍ, ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ, ຠຕ຺ຕິຍຆຣໂຕ ອຎ຺ຎຆຣປ຺ປເວສນໍ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິການຕິກ຺ກໂມ, ສມຍສ຺ສ ວາ ອາປທານໍ ວາ ອຠາໂວຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໒໙໘) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໙໘) ປນ ‘‘ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຍ ອປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ສເຈປິ ປກຕິວຈນສ຺ສ ສວນູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິໂຕ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘ອປິຈ…ເປ… ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’ຕິອາທິ. ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ເຈຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາຣາມາທີນຎ຺ເຎວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຫາຣໂຕ ຄາມວີຖິໍ ອນຸຎ຺ຎາຕກາຣຓໍ ວິນາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຆຣູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ. ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆຣູປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ປຐມປາທໍ ອຸມ຺ມາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄາເມ ປວິຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆຣູປຈາຣໍ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ວີຖິມຊ຺ເຌເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຆຣທ຺ວາຣາຠິມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ‘ວີຖິຍໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຆຣູປຈາຣຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘ຍານິ ກຸລານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄໂຕ, ເຕສໍ ຄຓນາຍາ’ຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນິມນ຺ຕນສາທິຍນໍ, ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉນາ, ຠຕ຺ຕິຍຆຣໂຕ ອຎ຺ຎຆຣູປສງ຺ກມນໍ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິການຕິກ຺ກໂມ, ສມຍາປທານໍ ອຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ. ວິກາລຄາມປ຺ປເວສເນປິ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ອິຘ ອຸປຈາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉນາ, ອນຸຎ຺ຎາຕກາຣຓາຠາໂວ, ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປໍສຸກູລກຖາ

໔. ປໍສຸກູລກຖາຍໍ ອຠິນ຺ເນ ສຣີເຣຕິ ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ ອລ຺ລສຣີເຣ. ‘‘ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ’’ຕິ ອິມິນາປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ປຣິຍາຍເຠທມນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອລ຺ລສຣີເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິສຠາຄສຣີເຣຕິ ອິຕ຺ຖິສຣີເຣ. ວິສຠາຄສຣີຣຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີເສ ວາ’’ຕິອາທິ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິສຠາຄສຣີເຣປິ ອຕ຺ຕນາວ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ກາຕຸໍ ສາຏກຎ຺ຈ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ປນ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕຕິ ຕໂຕ ເປຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ມຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫຕິ ອາສນ຺ນມຣຓຕາຍ ສຣີຣສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສມງ຺ຄິຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວາຫ ‘ອລ຺ລສຣີເຣ’ຕິ. ກຸຓປສຠາວໍ ອຸປຄຕມ຺ປິ ຠິນ຺ນເມວ ອລ຺ລຠາວໂຕ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ວິສຠາຄສຣີເຣຕິ ອິຕ຺ຖິສຣີເຣ. ‘ສີເສ ວາ’ຕິອາທິ ອຘກ຺ຂເກ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑເລ ປເທເສ ຈິຕ຺ຕວິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນາມສນ຺ເຕນ ກຕໍ ສຸກຕເມວ. ມຕສຣີຣມ຺ປິ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ອນາມາສທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ອປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸເກປິ ຈິຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖິຣູເປ ຠວນ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູເຕ ມຕິຕ຺ຖິສຣີເຣ ນິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໓໕) ວຸຕ຺ຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຈຣິເຍນ ອວຸຕ຺ຕາປິ ປໍສຸກູລກຖາ ປໍສຸກູລສາມຎ຺ເຎນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຫິ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໔໐) ເອວໍ ອາຄຕາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ປໍສຸກູລໍ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ‘ເອກໍເຍວ ຠຄວຕາ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ທ຺ເວ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ ປໍສຸກູລມ຺ປິ ສາທິຍິຕຸໍ, ຕທຸຠເຍນປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ ວຓ຺ເຓມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍເຍວ ຠຄວຕາ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ທ຺ເວຕິ ເຕ ‘ກິຣ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນາ’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘ຄຫປຕິເກນ ວາ ປໍສຸກູເລນ ວາ’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ຂິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອິຕຣີຕເຣນປີຕິ ອປ຺ປຄ຺ເຆນປິ ມຫຄ຺ເຆນປິ ເຍນ ເກນຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອສມາທິຍິຕ຺ວາ ວິນຍປໍສຸກູລມຕ຺ຕສາທິຍເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄຫປຕິຈີວຣມ຺ປິ ສາທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປໍສຸກູລຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ປນ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ຄຫປຕິຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ, ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ສມາທານໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ນາຄເມສຸໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເຕ ປໍສຸກູລານິ ລຠິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນາຄເມສຸໍ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ຠາຄໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ນ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຄໍ ທສ຺ສາມ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ນາຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາຄເມນ຺ຕານໍ ນາກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນາຄເມສຸນ຺ຕິ ຍາວ ເຕ ສຸສານໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ເຕ ນ ອຈ຺ຉິໍສຸ, ປກ຺ກມິໍສຸເຍວ. ນາກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ນ ອນິຈ຺ຉາຍ ທາຕຸໍ. ຍທິ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ໂພ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອາຄເມສຸໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເຕ ປໍສຸກູລານິ ລຠິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄເມສຸໍ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ອາວຸສາ,ເອ ຠາຄໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ນ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຄໍ ທສ຺ສາມ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ນ ໂອກ຺ກມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄເມນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກມິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ, ເຕ ປໍສຸກູລານິ ລຠິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກມິໍສຸ, ເຕ ນ ລຠິໍສຸ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ຠາຄໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ນ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຄໍ ທສ຺ສາມ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ນາກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ສທິສາ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປໍສຸກູລານິ ລຠິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ນ ລຠິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນ ລຠິໍສຸ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ຠາຄໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ນ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຄໍ ທສ຺ສາມ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທິສານໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຄເມສຸນ຺ຕິ ອຸປຈາເຣ ອຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄເມນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຈາເຣຕິ ສຸສານສ຺ສ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ. ຍທິ ປນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິຘາຄຕາ ເອວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎາຓໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ, ເຍນ ຄຫິຕໍ, ໂສ ເອວ ສາມີ. ສທິສາ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສູຕິ ສພ຺ເພ ສມໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ, ເອກທິສາຍ ວາ ໂອກ຺ກມິໍສູຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ ປໍສຸກູລາຍ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປໍສຸກູລານິ ລຠິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ນ ລຠິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນ ລຠິໍສຸ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ຠາຄໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ນ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຄໍ ທສ຺ສາມ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ລທ຺ຘໍ ປໍສຸກູລໍ ສພ຺ເພ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫິເມວ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ. ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ. ເອເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ຉຑ຺ຑິເຕ ເອວ ອກາມາ ຠາຄທານໍ ວິຫິຕໍ, ເກວລໍ ຉຑ຺ຑິເຕ ປນ ກຕິກາຍ ອສຕິ ເອກໂຕ ພຫູສຸ ປວິຏ຺ເຐສຸ ເຍນ ຄຫິຕໍ, ເຕນ ອກາມາ ຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມານາ ທິສາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສທິສາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກທິສາຍ ວາ ໂອກ຺ກມິໍສູ’’ຕິ.

ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກຖາ

໕. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກຖາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພກຖາຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ເສສປຣິກ຺ຂາຣານໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກຫິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນິວາສນປາຣຸປນເມວ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິວາສນປາຣຸປນມຕ຺ຕໍເຍວ ຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ຕາວ ອາຄມນສ຺ສ ວາ ອນາຄມນສ຺ສ ວາ ອຊານນຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຖເຣຫິ ເນວ ຕາວ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປເຣສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ທທມານາ ສຍໍ ສາຂາຠງ຺ເຄນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍປິ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອີທິເສສຸ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາປິ ອນຸຎ຺ຎາຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ເຕສໍ ຘາຣເຓ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍຘຊານໍ ຘາຣເຓປິ ທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍານິ ຈ ເນສໍ ວຕ຺ຖານິ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຖຣານໍ ສຍເມວ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍທິ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຈ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຈີວຣໍ ວາ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປວິຏ຺ຐວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ຈ ‘‘ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຐິຕວິຫາຣມ຺ປິ ສເຈ ນຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ອໂນກາສຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ວາ…ເປ… ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ສງ຺ຆິກມ຺ປິ ຈີວຣໍ ນິວາເສຕຸໍ ປາຣຸປິຕຸຎ຺ຈ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ…ເປ… ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຫາຣຈີວຣນ຺ຕິ ເສນາສນຈີວຣໍ. ຈິມິລິກາຫີຕິ ປຏປິໂລຕິກາຫິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣີຕິ ຠູມຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ອຸປຣິ. ວິເທສຄເຕນາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວິເທສຄເຕນ. ເອກສ຺ມິໍ…ເປ… ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເສເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຐເປນ຺ເຕນ ຈ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠຄວເສເນວ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ນິຍມິຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິໂຠເຄເນວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນນ.

ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕນ ຈີວເຣນ ສຣີຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓໍ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນາຕິ ກຍວິກ຺ກຍາປຕ຺ຕິໂຕ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຫິ ວິຎ຺ຎາປນໍ ນາມ ປຣິວຕ຺ຕນເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິຕານໍ ວິຎ຺ຎາປເນ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສງ຺ຆວເສນ ຫິ ປວາຣິເຕ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອຘິກໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍໍ ປວາເຣຕີຕິ ຍໍ ຍໍ ຈີວຣາທິໍ ທສ຺ສາມີຕິ ປວາເຣຕິ. ວິຎ຺ຎາປນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທີຍມານຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖປິ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປວາຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໕໑໕) ປນ ປາຬິຍໍ ຘມ຺ມນິມນ຺ຕນາຕິ ສມເຓສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພາຈາຣຘມ຺ມມຕ຺ຕວເສນ ນິມນ຺ຕນາ, ທາຕຸກາມຕາຍ ກຕນິມນ຺ຕນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ‘‘ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕໂຕ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ.

‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠູຕຄາມວິໂກປນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນວຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຐມໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິວາເສຕ຺ວາປິ ລທ຺ຘິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖປິ ວິຫາຣຈີວຣາທິອຕ຺ຖາຍ ປວິສນ຺ເຕນປິ ຕິຓາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ນຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຈິມິລິກາຫີຕິ ປຏປິໂລຕິກາຫິ. ປຣິໂຠເຄເນວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນນ. ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ໂອຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄຕາຍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓໍ.

ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖປິ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸວຕ຺ຕເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປວາຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ນນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິເສໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕເນວ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ປນ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ…ເປ… ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

‘‘ຕຎ຺ເຈ ອຎ຺ຎາຕໂກ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕານີ ວາ ພຫູຫິ ຈີວເຣຫິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕທຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໒໓) ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍ, ອິຈ຺ຉໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ວເທຍ຺ຍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ເຕນ ປນ ຍຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕາວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍຖາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວມິຘປິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຍາຠິຫາໂຣ ວາຈາຠິຫາໂຣຕິ ທຸວິໂຘ ອຠິຫາໂຣ. ກາເຍນ ວາ ຫິ ວຕ຺ຖາທີນິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປວາເຣຍ຺ຍ, ວາຈາຍ ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ສອນ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣມໍ ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ, ນິວາສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປາຣຸປນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຠິຫຏຈີວຣໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ ເຕຈີວຣິເກເນວ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຖາປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສຠາຄຏ຺ຐານໂຕ ປຣິເຍສິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕິ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ນ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຏ຺ຐໍ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປນ ປຎ຺ຈສຸປິ ນຏ຺ເຐສຸ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ຈຕູສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ຕີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ກິຎ຺ຈິ ນ ສາທິຕພ຺ພໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ທ຺ວີສຸ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ.

ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ເສສໍ ປຸນ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາຕິ ພາຫຸສຈ຺ຈາທິຄຸຓວເສນ ເທນ຺ຕິ. ຎາຕການນ຺ຕິອາທີສຸ ຎາຕການໍ ເທນ຺ຕານໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ປວາຣິຕານໍ ເທນ຺ຕານໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປກຕິຍາ ພຫຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທມ຺ປິ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຕເມ ປາຬິຍໍ ປຄ຺ຄາຫິກສາລນ຺ຕິ ທຸສ຺ສວາຓິຊການໍ ອາປຓໍ, ‘‘ປຄ຺ຄາຫິຕສາລ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ຕສ຺ສ ວິເສສຕ຺ຖາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ວຣສທ຺ທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຍໍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ອນຸນາສິກໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສຫິຕໍ. ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ. ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສາທິຕພ຺ພຈີວຣສ຺ສ. ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ອສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວໂຣ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ສນ຺ນິຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານີຕິ ໂສ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ ເຕຈີວຣິເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຈີວຣິເກນາຕິ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ຕິຈີວຣສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວິນເຍ ເຕຈີວຣິກາຠາວໍ, ຘຸຕງ຺ຄເຕຈີວຣິກຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ. ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນອສພ຺ພຈີວເຣນ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຈີວຣານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘານໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕີສຸ ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ເອກສ຺ມິໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ນ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມສາທິຍນໍ ສມ຺ຠວຕິ. ອຍເມວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ປທຠາຊເນນ ວິຠາວິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ເຕຈີວຣິເກນາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ຕສ຺ມິໍ ນຏ຺ເຐ ພຫູນິປິ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປທຠາຊນສ຺ສ ຫິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ…ເປ… ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປທຠາຊເນ ຈ ນ ຕາທິໂສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຍມ຺ປິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວຣສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ອຘິຏ຺ຐິຕຄ຺ຄຫຓໍ ສຣູປກຖນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ເສວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ຕຖາ ອຕ຺ຖສ຺ສາສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ເສວ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປມາຓໂຕ ສາທິຍນໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬິກສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເນວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ, ນ ຈ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸໂລເມຕິ.

ຍສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຕິຈີວຣໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອລພ຺ຠນີຍຠາວໂຕ ເຕນປິ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕີຕິ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວເສນ ວາ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິວເສນ ວາ ຕຕິຍສ຺ສ ອລາເຠນ ວາ ຈຣຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານີ’’ຕິ ອຘິກາຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ທ຺ວີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ວິນຏ຺ຐເສສຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເສສກໍ ຕຸມ຺ເຫວ ໂຫຕູຕິ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນສມເຍປິ ‘‘ເສສກມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປິຍເມວ. ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ປວາຣິຕານໍ. ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິຍເນ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສເມຕິ. ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄເຍວ ນຕ຺ຖິ, ສຕິ ຈ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ອນາປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ສລ຺ເລຂທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນິທໍ…ເປ… ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຖາຍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸນາ ສໍສນ຺ທິຍມານໍ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ຕີສຸປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາທິຍນປຏິພທ຺ຘຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ໂອກາໂສເຍວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອິຘ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຎາຕກປວາຣິເຕສຸ ອຘິກໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທເນວ ອນາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໕໒໒-໕໒໔) ປນ ‘‘ປາຬິຍໍ ປຄ຺ຄາຫິກສາລນ຺ຕິ ທຸສ຺ສາປຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ວາຓິຊເກຫິ ທຸສ຺ສານິ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນຏ຺ຐານຕາຍ ‘ປຄ຺ຄາຫິກສາລາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສາທິຕພ຺ພຈີວຣສ຺ສ. ເຕຈີວຣິເກນາຕິ ອິມິນາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕິຈີວຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຫາຣາທີສຸ ນິຫິຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຕາວກາລິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕາວກາລິກມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຠູຕຄາມວິໂກປນໍ ກຕ຺ວາ ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ຉທນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາປນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນອສພ຺ພຈີວເຣນ. ‘ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານີ’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີ’ຕິ. ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໖) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປນອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ເອວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຕຎ຺ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ເຕສໍ ວາ ສິຍາ ວິຎ຺ຎາປກສ຺ເສວ ວາ, ນ ຕາວ ເຕສໍ, ເຕຫິ ອວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ວິຎ຺ຎາປກສ຺ສ, ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາທິຍນປຏິພທ຺ຘຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຈີວຣຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ.

ອິທໍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວິນິຈ຺ຉຍໍ ອາຈຣິເຍນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາຘິກາເຣເຍວ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິຕໍ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ສມເຍສຸ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກາເລ ອຎ຺ຎາຕການໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຠາໂວ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕຫິ ທິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ມຕ຺ຕໂສ ຄຫິຕຠາໂວ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣອຘິກາໂຣເຍວ ໂຫຕີຕິ.

ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ອິໂຕ ປຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສາມຎ຺ເຎນ ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນວິນິຈ຺ຉຍໍ ວກ຺ຂາມ – ຕຕ຺ຖ ຍມ຺ປິ ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ຍມ຺ປິ ເຕ ອຫໍ. ໂສ ກິຣ ‘‘ມມ ປຕ຺ຕຈີວຣອຸປາຫນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ວຫນ຺ໂຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທາສິ. ເຕເນວມາຫ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ກິລເມຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ.

ສຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອກໍ ຈີວຣໍ ເອກາພທ຺ຘານິ ຈ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ, ເອກໂຕ ອພທ຺ຘານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕານິ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ, ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ອາຫຣ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຫຣາປຍໂຕ ຈ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ອາຫຣາ’’ຕິ ວທໂຕປິ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ‘‘ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫູນິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ຄຓ຺ຫ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທໂຕ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທໂຕ ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິມ຺ປິ. ເວເຐຕ຺ວາ ຐປິຕສູຈີສຸປິ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານິ. ສິຖິລເວຐິຕາສຸ ເອວໍ. ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສູຈິຆເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສິຖິລພທ຺ຘຄາຬ຺ຫພທ຺ເຘສຸ ຕິກຏຸກາທີສຸ ເຠສຊ຺ເຊສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂສ ວາ ເທຕີຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອິທໍ ສາຣຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເທຕິ. ອຖ ວາ ປນ ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ‘ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈີວຣໍ ອທມ຺ຫາ, ໂສທານິ ຕ຺ວໍ ນ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣສິ, ນ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາສິ, ນ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາສີ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ມຎ຺ເຎ ຠຓຖ, ອິທໍ ໂວ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂສ ວາ ເທຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ປນ ທຫຣໍ ‘‘ນິວຕ຺ເຕຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ໂສ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸນ຺ຘຖາ’’ຕິ ເອວໍ ເຈ ນິວຕ຺ຕຕິ, ສາຘຸ. ສເຈ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຕ຺ຖາຍ ມຎ຺ເຎ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂສເຍວ ເທຕິ. ວິພ຺ຠນ຺ຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ‘ວຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອທມ຺ຫາ, ໂສທານິ ຕ຺ວໍ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຈຣສີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂສ ວາ ເທຕິ. ‘‘ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສວ ເຕ ເທມິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ. ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ. ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ອປຣິຍາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ. ອວິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ວິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ອາຫຣາເປຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກໂຕ ອຸທ຺ຘຏວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຍມ຺ປິ ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ກາຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ກາຣຓໍ ນິສ຺ສາຍ ອຫໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣໍ ອທາສິໍ, ຕໍ ນ ກໂຣສີ’’ຕິ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ. ຍນ຺ຕິ ວາ ຈີວຣໍ ປຣາມສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຍມ຺ປິ ເຕ ອຫໍ ຈີວຣໍ ອທາສິໍ, ຕໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫູນິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ເອກຈີວຣວິສຍຕ຺ຕາ ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອິທໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ ເອກເມວ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣາມສຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ສິຖິລໍ ຄາຬ຺ຫຎ຺ຈ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາສຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ພຫຸຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິທິສຕິ.

ອາວຸໂສ ມຍນ຺ຕິອາທີສຸ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຕເນວ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ສາມເຓຣສ຺ສປິ ທານໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ທຕ຺ວາປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາໂວເຍວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເທຕີຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ ວາ ກຸປິໂຕ ວາ ເທຕິ. ຣຸທ຺ຘຖາຕິ ນິວາເຣຖ. ເອວໍ ປນ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ນ ຕາວ ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຫຣາເປຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ຠຕິສທິສຕ຺ຕາ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອທຕ຺ວາ ອນເປກ຺ເຂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ. ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ສກສຎ຺ຎາຍ ວິນາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣຕາ, ສາມໍ ທິນ຺ນຕາ, ສກສຎ຺ຎິຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂກຘວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນີປາໂຐ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໓໕).

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໓໑) ປນ ‘‘ຍມ຺ປິ…ເປ… ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຕ ອຫໍ ຈີວຣໍ ອທາສິໍ, ຕໍ ‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອທາສິໍ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກຸປິໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອກໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຍທິ ອາຓຕ຺ໂຕ ອວສ຺ສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຍທິ ນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕທາ ເອວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຍທິ ອາຓຕ຺ໂຕ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິໂຍ ປໂຍຄກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ, ຈີວຣໍ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ໂສ ນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖປິ ອີທິເສສຸ ນໂຍ ຎາຕພ຺ໂພ. ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ທານໍ ທີເປຕິ, ເຕນ ຈ ສາມເຓຣກາເລ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ທີເປຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫຣາເປຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກມ຺ເມ ອກເຕ ຠຕິສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣຕາ, ສາມໍ ທິນ຺ນຕາ, ສກສຎ຺ຎິຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂກຘວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຏິຠານຈິຕ຺ຕກຖາ

໖. ປຏິຠານຈິຕ຺ຕກຖາຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໒໙໙) ປນ ‘‘ກໂຣຫີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ເອວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣປາລໍ ‘ກິໍ ນ ກໂຣສີ’ຕິອາທິນາ ປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຊາຕກປກຣຓນ຺ຕິ ຊາຕກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘ປເຣຫິ ກາຣາເປຕຸ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຣູປມ຺ປິ ສຍໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປ຺ປກຕໂຠຊນກຖາ

໗. ວິປ຺ປກຕໂຠຊນກຖາຍມ຺ປິ ສາຣຕ຺ຖທີປນີ ວິມຕິວິໂນທນີ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ກຕໍ ປກຕໍ, ວິ ອນິຏ຺ຐິຕໍ ປກຕໍ ວິປ຺ປກຕໍ, ວິປ຺ປກຕໍ ໂຠຊນໍ ເຍນ ໂສ ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ, ປຐມໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິຏ຺ຐິຕໂຠຊນກິຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ. ວຸຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປວິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖມ຺ປິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນເຍວ ຫິ ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີສຸປິ ປີເຕສຸ ຂາທິເຕສຸປິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐິຕໂຠຊນກິຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ. ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອລຠມານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອຸທເກ ອສນ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຸທ຺ທິສນ຺ຕອຸທ຺ທິສາປນກຖາ

໘. ອຸທ຺ທິສນ຺ຕອຸທ຺ທິສາປນກຖາຍໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ເຕນ, ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ, ປາຬິໍ ວາຈາເປນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຈ຺ຈຕເຣປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສມານາສນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ນີຈຕເຣປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕິວສ຺ສນ຺ຕຣິກກຖາ

໙. ຕິວສ຺ສນ຺ຕຣິກກຖາຍໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ຕິວສ຺ສໍ, ຕີຓິ ວາ ວສ຺ສານິ ຕິວສ຺ສານິ, ຕິວສ຺ສານໍ ອນ຺ຕຣໍ ຕິວສ຺ສນ຺ຕຣໍ, ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣ ຐິໂຕຕິ ຕິວສ຺ສນ຺ຕໂຣ, ເຕນ ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນ, ອນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ມຊ຺ຌຕ຺ຖວາຈໂກ, ຓ-ປຈ຺ຈໂຍ ຐິຕຕ຺ເຖ. ເຕນາຫ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓໒໐) ‘‘ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕນາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐) ປນ ສຣູປເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິເມ ສພ຺ເພຕິ ສພ຺ເພ ຕິວິຘາ ອິເມ ສມານາສນິກາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທີຆາສນກຖາ

໑໐. ທີຆາສນກຖາຍໍ ສໍຫາຣິມໍ ວາຕິ ສໍຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຏສາຣກາທິ. ອສໍຫາຣິມໍ ວາຕິ ສໍຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ປາສາຓາທິ ອາສນໍ. ເຕນາຫ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໓໒໐) ‘‘ທີຆາສນໍ ນາມ ມຎ຺ຈປີຐວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ເອກໂຕ ສຸຂໍ ນິສີທິຕຸໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປໂຫນກາສນມ຺ປິ ທີຆເມວາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ…ເປ… ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທີຆາສນນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປໂຫນເກ ຫິ ອທີຆາສເນ ສມານາສນິເກເຫວ ສຫ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປໂຫນກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຫິເຕ ທີຆາສເນ ປນ ອສມານາສນິເກຫິປິ ສຫ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປຓ຺ຑກາທີຫິປິ ສຫ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍວ.

ຄິລານຸປຏ຺ຐານກຖາ

໑໑. ຄິລານຸປຏ຺ຐານກຖາຍໍ ປລິປນ຺ໂນຕິ ນິມຸຄ຺ໂຄ, ມກ຺ຂິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສມານາຈຣິຍໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສເຈປິ ເອກສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເອໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ໂຫຕິ, ເອໂກ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ, ເອເຕປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມານາຈຣິຍກາ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ເວຊ຺ເຊນ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມິນາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຖາ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີຫາຕຸນ຺ຕິ ນີຫຣິຕຸໍ, ຉຑ຺ເຑຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໖໕-໓໖໖) ປນ ‘‘ຠູມິຍໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອກາສີຕິ ຄິລາເນນ ນິປນ຺ນຠູມິຍໍ ກິລິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກາເຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕວິຘິມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຣຓວຓ຺ຓກຖາ

໑໒. ມຣຓວຓ຺ຓກຖາຍໍ ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ເຠເທນ ສຄ຺ຄປາປນາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາ. ມຣຓຕ຺ຖິກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາຕິ ‘‘ເອວໍ ອຘິປ຺ປາຍິໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ໂວຫາຣວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄໂວຫາຣວເສນ, ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓ ກຣຸຓາຍ ອຠາວໂຕ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣໂມຈນໍ ວິຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍຖາຍຸນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາຕິ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ຍຖາຍຸປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາຕິ ຍຖານຸປ຺ປພນ຺ເຘນ, ຍາວ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອນຸປ຺ປພນ຺ໂຘ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕາວ ຐຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໐) ‘‘ໂວຫາຣວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄໂວຫາຣວເສນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓ ກຣຸຓາຍ ອຠາວໂຕ, ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣໂມຈນໍ ວິຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘ຍຖາຍຸນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາຕິ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໐) ປນ ‘‘ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ເຠເທນ ສຄ຺ຄປາປນາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ເອວໍອຘິປ຺ປາຍິໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ ອາປນ຺ນາ ປາຣາຊິກໍ. ນ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂວຫາຣວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂວຫາຣວເສນ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ, ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣໂມຈເນ ວິຍ ນ ໂຫຕິ. ຍຖານຸສນ຺ຘິນາຕິ ອນ຺ຕຣາ ອມຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຕປາຕນກຖາ

໑໓. ອຕ຺ຕປາຕນກຖາຍໍ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນາຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມນ. ວິເສສາຘິຄໂມຕິ ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ອຕິວິຍ ປາກຏຕ຺ຕາ ‘‘ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ວິກ຺ເຂໂປ ມາ ໂຫຕູຕິ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ວິເສສາຘິຄມນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມປຏິລາຠໍ. ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍສ຺ມາ ສຠາຄານໍ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ຕາທິເສ ກາຣເຓ ສຕິ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປຕິຣູປາຍ ອເນສນາຍ ປຈ຺ຈຍໍ ນ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ປຣິເຍສິຕປຈ຺ຈເຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາຄານຎ຺ຫິ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕ ຫິ ກປ຺ປິຍເຂຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ສຠາຄານຎ຺ຫິ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ‘ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ອິມສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ວິເສສສ຺ສ ອຘິຄຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິຄມນ຺ຕຣາຍໍ ອາສງ຺ກນ຺ເຕເນວ ຈ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ອຘິຄເຕນ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ອິມິສ຺ສາ ໂຈທນາຍ ‘‘ສຠາຄານຎ຺ຫິ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຐິປເທປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕເຍວາຕິ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໒-໑໘໓) ‘‘ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນາຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມນ. ວິເສສາຘິຄໂມຕິ ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ວິເສສາຘິຄມນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມປຏິລາຠໍ. ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ອິທຎ຺ຈ ວິເສສສ຺ສ ອຘິຄຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຄຕວິເສສາ ຫິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ອວສ຺ສໍ ອຘິຄມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ອຘິຄຕວິເສເສນ ປນ ອພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາປິ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຄມນ຺ຕຣາຍວິໂນທນຕ຺ຖເມວ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕທຘິຄເມ ໂສ ນ ກາຕພ຺ໂພວ. ກິໍ ປນາຘິຄມໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ສຠາຄານຎ຺ຫີຕິອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໑-໑໘໓) ‘‘ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ‘ຕສ຺ສ ວິກ຺ເຂໂປ ມາ ໂຫຕູ’ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຕປ຺ປຠວໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຊ຺ຊາຍນ຺ໂຕ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ສຠາຄານໍ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ກປ຺ປິຍເຂຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວານິສິນ຺ນກຖາ

໑໔. ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກຖາຍໍ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ໂອກາສທານຕ຺ຖໍ ນິສິນ຺ນປາຬິຍາ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຏິເວກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ອຸປປຣິກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຫຏ຺ຐາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊມາເນ ສາຏກໍ ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວລິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ປຏິເວກ຺ຂຓຎ຺ເຈຕໍ ຄິຫີນໍ ສນ຺ຕເກເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໐) ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊມາເນ ສາຏກໍ ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘ຍສ຺ມິໍ ວລິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’ຕິ. ປຏິເວກ຺ຂຓຎ຺ເຈຕໍ ຄິຫີນໍ ສນ຺ຕເກ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໐) ‘‘ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ. ເຫຏ຺ຐິມຠາເຄ ຫິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊມາເນ ວລິ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ.

ທວາຍສິລາວິຊ຺ຌນກຖາ

໑໕. ທວາຍສິລາວິຊ຺ຌນກຖາຍໍ ທວາສທ຺ໂທ ຫສາຘິປ຺ປາຍວາຈໂກ. ປຏິປຸພ຺ພວິຘ-ຘາຕຸ ປວຏ຺ຏນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ປາສາໂຓ ນ ປວຏ຺ເຏຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສິລາສທ຺ທສ຺ສ ປາສາຓວາຈກຕ຺ຕາ ໂສ ເອວ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ. ໂຘວນທຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑໂຘວນທຓ຺ຑໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໒-໑໘໓) ປນ ‘‘ຠຓ຺ຑກໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາຕິ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາ. ໂຘວນທຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຈີວຣໂຘວນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທາຍາລິມ຺ປນກຖາ

໑໖. ທາຍາລິມ຺ປນກຖາຍໍ ອລ຺ລ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຏ຺ຐາເນປິ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ‘‘ອສຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ກີຬາຘິປ຺ປາເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ, ກີຬາຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ປຏປຏາຍມານສທ຺ທສ຺ສາທວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ອຄ຺ຄິ ປຏຄ຺ຄິ. ປຣິຕ຺ຕກຣຓນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂກຣຓໍ. ສຍໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວາເຕຣິຕານໍ ເວຬຸອາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ນິຣຸປາທາໂນຕິ ອິນ຺ຘນຣຫິໂຕ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໙໐) ປນ ‘‘ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຕິຓາທີສຸ ອຄ຺ຄິກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອລ຺ເລສຸ ປນ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນປິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ, ປຏິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ອຄ຺ຄິ ປຏຄ຺ຄິ, ຕສ຺ສ ອລ຺ລຕິຓາທີສຸປິ ທານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕໍ ເທນ຺ເຕນ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທາວຄ຺ຄິໍ ທິສ຺ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ເອກກ຺ຂເຓ ອກຕ຺ວາ ເອກເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ສຓິກໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຍຖາ ມຫນ຺ໂຕປິ ອຄ຺ຄິ ວິຫາຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອພ຺ໂຠກາສໍ ກຕ຺ວາ ປຏຄ຺ຄິ ທາຕພ຺ໂພ. ໂສ ຑາວຄ຺ຄິໂນ ປຏິປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ສຫ ນິພ຺ພາຕິ. ປຣິຕ຺ຕກຣຓນ຺ຕິ ສມນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂຕິຓາທິຈ຺ເຉທນປຣິຂາຂຓນາທິອາຣກ຺ຂກຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘ຕິຓກຸຏິການໍ ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນ’ນ຺ຕິອາທີ’’ຕິ, ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໙໐) ປນ ‘‘ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸລາຠຕກຖາ

໑໗. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸລາຠຕກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ ເອເຕສູຕິ ອສ຺ສທ຺ຘາ, ມຈ຺ຉຣິໂນ, ເຕສຸ ອສ຺ສທ຺ເຘສຸ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຍຸຕ຺ຕານິ ກຸລານິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸລານິ, ມຊ຺ເຌໂລປຕຕິຍາຕປ຺ປຸຣິສສມາໂສ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຍຸຕ຺ຕກຸລານິ, ເຕສຸ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລສຸ ລຠິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີນໍ ເຕສໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກຣເຓນ, ອປ຺ປຓີຕທາຍີນໍ ເຕສໍ ປຓີຕທາເນນ ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣເຓນາຕິ ກາຣຓໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປເຣສໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຍນ ກາຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິສມິສ຺ສມ຺ປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລໍ ປິຓ຺ຑປາຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຍມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອປິຫິຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ ຄນ຺ຘຫລິທ຺ທາທິມກ຺ຂິໂຕຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສຣີເຣ ໂຣຄຏ຺ຐານານີ’’ຕິອາທິ.

ໂຄປກທານກຖາ

໑໘. ໂຄປກທານກຖາຍໍ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຄເປຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ໂຄປໂກ, ຕສ຺ສ ທານໍ ໂຄປກທານໍ, ອຸຍ຺ຍານປາລກາທີຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕພ຺ພທານໍ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເຫວ ຣຸກ຺ເຂຫິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ, ລິຂິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ. ທາຣກາຕິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາທໂຍ ທາຣກາ. ອຎ຺ເຎປິ ເຍ ເກຈິ ໂຄປກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ຄິຫີນໍ ໂຄປກທາເນ ຍຕ຺ຕກໍ ໂຄປກາ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆິເກ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໕໖) ‘‘ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ‘ເອຕ຺ຕເກ ຣຸກ຺ເຂ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ. ທາຣກາຕິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາທໂຍ ເຍ ເກຈິ ໂຄເປນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິຘ ‘ທາຣກາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໕໖) ປນ ‘‘ອາຣາມຣກ຺ຂກາຕິ ວິສ຺ສຕ຺ຖວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ, ຠາຄໍ ວາ ສາມິກາ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ທຓ຺ເຑນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທານໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິຘ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ, ຕມ຺ປິ ‘ນ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ຆິເກ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ອຠາວໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາທິເສ ອາວາເສ. ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕີຕິ ອາຄນ຺ຕຸການມ຺ປິ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕີຕິ ອມ຺ພຜລາທີນິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຈີວຣາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕິ. ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນາຕິ ‘‘ອິເມສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ຜລານິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຈີວເຣສຸເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພານິ, ນ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເອວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ. ເຕສຸປິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອນິສ຺ສຣາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອນິສ຺ສຣາ. ນ ເຕສຸ…ເປ… ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕສໍ ກຕິກາຍ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຠາເຊຕ຺ວາ ນ ຂາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ຜລານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ຜລານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ທິວສານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ກຕາຍ ອາວາສິການໍ ກຕິກາຍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອນິສ຺ສຣາ’’ຕິ ວຈເນນ ທີປິໂຕເຍວ ອຕ຺ໂຖ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ປຣິໂຠຄວເສເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ປຣິໂຠຄວເສນ ຕເມວ ຠາເຊຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ, ຣຏ຺ເຐວາ.

ເສນາສນປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເສນາສນຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຐປິຕຎ຺ຈ. ລາມກໂກຏິຍາຕິ ລາມກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ລາມກເສນາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສນາສເນປິ ຕິຓາທີນິ ລາມກໂກຏິຍາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ, ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣາປິ ລາມກໂກຏິຍາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ຕາວ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພານິ ເສນາສນານິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ລາມກໂກຏິຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕຫິປິ ເສນາສນຠູມິໂຍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂນ ຂນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມສນ຺ຕເກນ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ກາຕຸໍ, ພຸທ຺ຘສນ຺ຕເກນ ວາ ຘມ຺ມປູຊໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຘິວຈນໍ ຘມ຺ມກາໂຍ ອິຕິປີ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ຈ ວຈນໂຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາ’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໕) ວຈນໂຕ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕເກນ ຄິລານສ຺ສປິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໕) ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຄິລານສ຺ສ ຈ ເອກສທິສຕາ, ຕທຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ວາ ສມຜລຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ໂຍ ມໍ ໂອວາທານຸສາສນີກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ມມ ໂອວາທກາຣເກນ ຄິລາໂນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໕). ຠຄວໂຕ ຈ ຄິລານສ຺ສ ຈ ອຸປຏ຺ຐານໍ ເອກສທິສນ຺ຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ໂວ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໖) ວຈນໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຈ ໂຂ ປນິທານິ ເອກໂກວ ໂອວທາມິ ອນຸສາສາມິ, ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອິມານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ສານິ ຕຸມ຺ເຫ ໂອວທິສ຺ສນ຺ຕິ ອນຸສາສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສໍສນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ໂຍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ນ ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາວໂກ ນາມ, ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ເອສ ຈຸນ຺ທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຄຣຸກຕ຺ຕາ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນໂຍ ເອວ ປສຕ຺ຖຕໂຣຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ ‘‘ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ເຕສຸປິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອນິສ຺ສຣາຕິ ເສນາສເນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວສນ຺ຕານໍ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທາຍເກຫິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອນິສ຺ສຣາ. ອາຄນ຺ຕຸເກຫິປິ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສ຺ສານາທີສຸ ປວິສິຕ຺ວາ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ກຕິກາຍ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພານິ ຜລາຜລານິ ອຠາເຊຕ຺ວາ ‘ເອຕ຺ຕເກສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ຜລານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ອຎ຺ເຎສຸ ຜລາຜເລຫິ ເສນາສນານິ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’ຕິ ວາ ‘ປິຓ຺ຑປາຕາທິປຈ຺ຈຍໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມາ’ຕິ ວາ ‘ກິຎ຺ຈິປິ ອຠາເຊຕ຺ວາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາເຍວ ອຸປເນມາ’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ອາວາສິການໍ ກຕິກາຍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ອນິສ຺ສຣາ’ຕິ ວຈເນນ ທີປິໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານ’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ປຣິໂຠຄວເສເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ປຣິໂຠຄວເສນ ຕເມວ ຠາເຊຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ, ຣຏ຺ເຐ ວາ. ເສນາສນປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເສນາສນຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຐປິຕຎ຺ຈ. ‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຣເສນາສນານິ ຐເປຕ຺ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ອຸປເນຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສນາສນສງ຺ຂາຕວຕ຺ຖຸໂນ ມູລຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພານິ ເສນາສນານິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຣເສນາສນານິ ຐເປຕ຺ວາ ລາມກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕຫິປິ ເສນາສນຠູມິໂຍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອິມສ຺ສປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອິຕຣຖາ ເກຈິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໕໓) ‘‘ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຣຈກ຺ກາທິຠຍໍ ອາຄຕໍ. ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ‘ສພ຺ພເສນາສນານໍ ເອເຕ ອິສ຺ສຣາ’ຕິ ວຈນໂຕ ອິຕເຣ ອນິສ຺ສຣາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ອຍເມວ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຎາຕເຫຕຸໍ ລຠຕີຕິ ກິຣ ອຕ຺ໂຖ, ອປິ ຈ ‘ທຫໂຣ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ສຫ ຠູມິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຘມ຺ມິກາຣກ຺ຂຍາຈນກຖາ

໑໙. ຘມ຺ມິກາຣກ຺ຂຍາຈນກຖາຍໍ ‘‘ຄີວາເຍວາຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເຕສໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍາຕິ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເກຈິ ທຓ຺ຑິສ຺ສນ຺ຕິ, ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາຍ. ເອເຕນ ເກວລໍ ຠເຍນ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວາ ສຫສາ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທຓ຺ຑິເຕປິ ນ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຣາຊປຸຣິສານຎ຺ຫິ ‘ໂຈໂຣ ອຍ’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຖເນ ເອວ ຄີວາ. ຠິກ຺ຂູນໍ, ປນ ອາຣາມິກາທີນໍ ວາ ສມ຺ມຸຂາ ‘ອສຸໂກ ໂຈໂຣ ເອວມກາສີ’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຣາມິກາທີສຸ ຣາຊປຸຣິສານໍ ວຕ຺ວາ ທຓ຺ຑາເປນ຺ເຕສຸປິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ຄີວາ ຣາຊປຸຣິສານໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຍສຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ສຍໍ ໂຈຣສ຺ສ ອທຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທາ’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕປິ ຫິ ສເຈ ອຎ຺ເຎນ ອຈ຺ຉິນ຺ທາເປຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສາມີຈິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນໍ ອກໂຣນ຺ຕານໍ ຣາຊປຸຣິສານມ຺ປິ ‘ອິມິນາ ຄຫິຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ອາຫຣາເປຫິ, ມາ ຈສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວທນ຺ຕສ຺ສປິ ທຓ຺ເຑ ຄຫິເຕປິ ນ ຄີວາ ເອວ ທຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອສຸກຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ປຏິກ຺ຂິປເນ (ປາຣາ. ໑໒໑) ວິຍ. ທາສາທີນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ວິຍ ຕທຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑກຣເຓ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘ກປ຺ປິຍອຑ຺ໂຑ ນາມ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ. ເກນຈິ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຂຕ຺ຕາທິອຕ຺ຖາຍ ໂວຫາຣິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ເຑ ກເຕປິ ຕໍ ເຂຕ຺ຕາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ວິຍ ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ ນ ໂຫຕິ ປຸພ຺ເພ ເອວ ສງ຺ຆສນ຺ຕກຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປນ ປໂຍຄວເສນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ທາສາທີນມ຺ປິ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈິຕຸໍ ໂວຫາຣິເກນ ປຸຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍກ຺ກມໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອາຣາມິກາທີຫິ ຈ ອຑ຺ຑໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ວິຫາຣວຕ຺ຖາທິກປ຺ປິຍອຑ຺ຑໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຍມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໖໗໙) ອາຄໂຕ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໖໘໑) ‘‘ຄີວາຕິ ເກວລໍ ຄີວາ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ປາຣາຊິກໍ. ກາຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອາວຸຘຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຘາຣາ ນ ກາຣາເປຕພ຺ພາ, ອຎ຺ເຎນ ປນ ອາກາເຣນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຈ຺ຈາຣາທິຉຑ຺ຑນກຖາ

໒໐. ອຸຈ຺ຈາຣາທິຉຑ຺ຑນກຖາຍໍ ອຏ຺ຐເມ ອຸຈ຺ຈາຣາທິຉຑ຺ຑເນ ‘‘ອຸຈ຺ຈາຣາທິຠາໂວ, ອນປໂລກນໍ, ວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐານໍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏປາກາຣຕາ, ຉຑ຺ຑນໍ ວາ ຉຑ຺ຑາປນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ, ນວເມ ຫຣິຕູປຣິ ຉຑ຺ຑເນ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ. ອິຘ ເຂຕ຺ຕປາລກາ ອາຣາມາທິໂຄປກາ ຈ ສາມິກາ ເອວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໘໓໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໘໓໐) ປນ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຬຎ຺ຊິຍມານຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຕາ, ອນປໂລເກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣາທີນໍ ຉຑ຺ຑນາທີຕິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ. ນວເມ ‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນນາຬິເກຣມ຺ປີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຣິຕູປຣິ ຉຑ຺ຑນເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕພີເຊສູ’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ຫຣິເຕ ວຈ຺ຈາທິໍ ກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໘໓໒) ປນ ‘‘ສາມິເກ ອປໂລເກຕ຺ວາວ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ, ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິຠາໂວວ ເສຍ຺ໂຍ ກິຣິຍາກິຣິຍຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ອິຘ ເຂຕ຺ຕປາລກາ ອາຣາມາທິໂຄປກາ ຈ ສາມິກາ ເອວ. ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເຂຕ຺ເຕ ອາຣາເມ ຈ ຕຕ຺ຖ ກຈວຣໍ ນ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຕິກາ ເຈ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ. ຕາສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສນ຺ຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສາຣຸປ຺ປວເສເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ເສຂິຍວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໕໑) ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຫສາ ອຸຈ຺ຈາໂຣ ວາ ປສ຺ສາໂວ ວາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈກໂຕ ນາມ, ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍມ຺ປິ ຊີວຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລໍ ປຖວິຍໍ ທິສ຺ສມານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສາຂາ ວາ ຠູມິລຄ຺ຄາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພໍ ຫຣິຕສງ຺ຂາຕເມວ, ຂນ຺ເຘ ນິສີທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕຏ຺ຐາເນ ປາເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປຫຣິຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ເສວ ສຫສາ ນິກ຺ຂມຕິ, ຄິລານຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປຫຣິເຕ ກໂຕຕິ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ອລຠນ຺ເຕນ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ວາ ປລາລຓ຺ຑຸປກໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ກໂຕປິ ປຈ຺ຉາ ຫຣິຕໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘ເຂເຬນ ເຈຕ຺ຖ ສິງ຺ຆາຓິກາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ອຸທເກຕິ ເອຕໍ ປຣິໂຠຄອຸທກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈ຺ຈກຸຏິສມອຸທ຺ທາທິອຸທເກສຸ ປນ ອປຣິໂຠເຄສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸທໂກໂຆ ໂຫຕິ, ອນຸທກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ເສວ ນິກ຺ຂມຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອຕາທິເສ ກາເລ ອນຸທກຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ເຕນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສໍ ວຓ຺ຓນາຍໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍຎ຺ຈ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໖໕໒) ‘‘ເຂເຬນ ເຈຕ຺ຖ ສິງ຺ຆາຓິກາປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຄຓ຺ຑຸສກໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉຸກຈວຣາທິຎ຺ຈ ມຸເຂເນວ ຫຣິຕຸໍ ອຸທເກສຸ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ – ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິສມຸທ຺ທາທິອຸທເກສຸ ປນ ອປຣິໂຠເຄສຸ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນທີຊາຕສ຺ສຣາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທ຺ທາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນທີຊາຕສ຺ສຣາປິ ສງ຺ຄຫິຕາວ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ ເຈວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ສມຸທ຺ທາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນທີຊາຕສ຺ສຣາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ເອວໍ ສຕິ ຏີກາຈຣິຍາ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ນ ປນ ວທນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິສມຸທ຺ທາທິອຸທເກສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວເທຍ຺ຍ, ຕຖາ ປນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິໂຠເຄສູ’’ຕິ ເຫຕຸມນ຺ຕວິເສສນປທມ຺ປິ ຄຫິຕໍ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ອາທິສທ຺ເທນ ອປຣິໂຠຄານິ ຈນ຺ທນິກາທິອຸທການິ ເອວ ຄຫິຕານິ, ນ ປຣິໂຠຄານິ ນທີຊາຕສ຺ສຣາທິອຸທການີ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ວຈ຺ຈກຸຏິສມຸທ຺ທາທິອຸທການິ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິກຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນທີຊາຕສ຺ສຣາທິອຸທການິ ປນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິກຣານີຕິ. ກຖໍ ປນ ‘‘ອປຣິໂຠເຄສູ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ເຫຕຸມນ຺ຕປທຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມໂຕ ຈ. ກຖໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ? ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິສມຸທ຺ທາທິອຸທການິ ປຣິໂຠຄານິປິ ສນ຺ຕິ, ອປຣິໂຠຄານິປີ’’ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣິຍຠາວໂຕ. ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຫິ ສມ຺ຠເວ ເອວ ສຕິ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ກຖໍ ອາຄມໂຕ? ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ (ວິ. ວິ. ໑໙໕໔) ‘‘ເຕສໍ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຣິໂຠຄານິເຍວ ອຸທການິ ຄຫິຕານິ, ນ ປຣິໂຠຄານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາຍໍ ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິສມຸທ຺ທາທິອຸທເກສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ພໍ ອປຣິໂຠຄຊລໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ເຕເນວ ເຕສໍ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຕເມວ ກາຣຓມາຫາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິໂຠເຄສຸ ນທີຊາຕສ຺ສຣຕຬາກໂປກ຺ຂຣຓິຍາທິອຸທເກສຸ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາທິກຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ. ‘‘ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸທໂກໂຆ ໂຫຕິ, ອນຸທກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ເສວ ນິກ຺ຂມຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອຕາທິເສ ກາເລ ອນຸທກຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ເຕນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ເຕສຸ ນທີຊາຕສ຺ສຣາທີສຸ ນາວາທີຫິ ຄຕກາເລ ຕາທິເສ ກາຣເຓ ສຕິ ‘‘ຕີຣໍ ອຸປເນຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຏ຺ຐາເນ ອຸທເກປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖານຸໂລມໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນຫາເນຣຸກ຺ຂາທິຆໍສນກຖາ

໒໑. ນຫາເນ ຣຸກ຺ຂາທິຆໍສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐປທາກາເຣນາຕິ ອຏ຺ຐປທຜລກາກາເຣນ, ຊູຕຜລກສທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມລ຺ລກມູລກສຓ຺ຐາເນນາຕິ ເຂຬມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໒໔໓) ປນ ‘‘ອຏ຺ຐປທາກາເຣນາຕິ ຊູຕຜລເກ ອຏ຺ຐຄພ຺ຠຣາຊິອາກາເຣນ. ມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນາຕິ ເຂຬມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນ. ອິທຎ຺ຈ ວຏ຺ຏາຘາຣກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຓ຺ຏເກ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕວຏ຺ຏກປາລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຸຖຸປາຓິກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ ວິກສິຕຫຕ຺ຖຕເລຫິ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒໔໔) ປນ ‘‘ປຸຖຸປາຓິນາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ປຸຖຸປາຓິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ປາຬິອນຸສາເຣເນວ ນຫາເນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນຫານຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນຫານວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ນຫານວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອປ຺ປສາທາວຫນໂຕ, ຄິຫິປຸຣິສານໍ ກມ຺ມໍ ວິຍາຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ…ເປ… ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສຸ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕສຸ ອນຸທກສາຏເກນ ນຫາຍິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພທິສາ ປນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມ຺ປິ ຂາຓຸຄຸມ຺ພລຕາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປິ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂາຓຸ…ເປ… ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຸທ຺ຘໍມຸເຂນ ຈີວຣາປນຍນໍ ຫຣາຍິຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວກຸຊ຺ຊ…ເປ… ອປເນຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ກາຍພນ຺ຘນຏ຺ຐປນວຕ຺ຕມາຫ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນາ. ຕໂຕ ອຸທກສາຏິກາຍ ສຕິ ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕາຍ ອສຕິຍາ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຐິຕເກເນວ ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຫິຣິກາກາຣສ຺ສ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອິຘ ຫິຣິມນ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ ອຸທກນ຺ເຕ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ໂມເຈຕ຺ວາຕິ. ອຸຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ, ສມຏ຺ຐາເນ ວາ ປສາຣິເຕ ສຕິ ວາ ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ນິນ຺ນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ໂອຕຣນ຺ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອຕຣນ຺ເຕນ ສຓິກ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ‘‘ເວເຄນ ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິສິທ຺ຘານຸຣູປມາຫ ‘‘ສຓິກ’’ນ຺ຕິ. ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸທໂກຆຕຣງ຺ຄວາຕາທີຫິ ປຫຣນ຺ໂຕ ຈລິຕກາໂຍ ສິຍາ, ອຕິອຸຕ຺ຕາເນ ນິສີທນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາໂຍ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາຠິປ຺ປມາຓມຕ຺ຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທີຫິ ວີຈິໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ, ສທ຺ທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຏຈປລຠາໂວ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຈິໍ ອນຸຏ຺ຐເປນ຺ເຕນ ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ’’ຕິ. ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ອາຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ນິມຸຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອຠິມຸເຂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປາຐເສໂສ. ອິທານິ ຕປ຺ຜລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕໂຕ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍມາຫ ‘‘ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ເຕນປີ’’ຕິອາທິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາວ ຐາຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ນ ຕາວ ກາຍໂຕ ອຸທກໍ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຖກໍ ກາລໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຈີວຣໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອນ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຐາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ກາຍສ຺ສ ສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ວລິກາທິກຖາ

໒໒. ວລິກາທິກຖາຍໍ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸຓ຺ຑລາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຎ຺ໂຎປຈິຕາກາເຣນ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໔໕). ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໒໔໕) ປນ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸຓ຺ຑລາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍຎ຺ໂຎປຈິຕສຸຕ຺ຕາທິອາກາຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວລຍນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາທວລຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒໔໕) ປນ ‘‘ກຓ຺ຓໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທີນໍ ກຸຓ຺ຑລາທີນນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘ກາຍູຣ’ນ຺ຕິ ປາຬິປາໂຐ. ‘ເກຍູຣາທີນີ’ຕິ ອາຈຣິເຍນຸທ຺ຘຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທີຆເກສກຖາ

໒໓. ທີຆເກສກຖາຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໒໔໖) ປນ ‘‘ທ຺ວງ຺ຄຸເລຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ, ທ຺ວງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸມາສສ຺ສ ວາ ທ຺ວງ຺ຄຸລສ຺ສ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຠາວໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ເກສມສ຺ສຸຄຓນາຍ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂກຈ຺ເຉນາຕິ ອຸສີຣຫີຣາທີນິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕໂກຈ຺ເຉນ. ຈິກ຺ກເລນາຕິ ສິເລສຍຸຕ຺ຕເຕເລນ. ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕຣຊສິຣານມ຺ປີຕິ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕານໍ ຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣານໍ. ອທ຺ທຫຕ຺ເຖນາຕິ ອລ຺ລຫຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປຣິ ປນ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມສ຺ສຸໍ ກປ຺ປາເປນ຺ຕິ. ມສ຺ສຸໍ ວຑ຺ຒາເປນ຺ຕິ. ໂຄໂລມິກໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ຈຕຸຣສ຺ສກໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ປຣິມຸຂໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ອຑ຺ຒທຸກໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ທາຐິກໍ ຐເປນ຺ຕິ. ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ ‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມສ຺ສຸ ກປ຺ປາເປຕພ຺ພໍ. ນ ມສ຺ສຸ ວຑ຺ຒາເປຕພ຺ພໍ. ນ ໂຄໂລມິກໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ນ ຈຕຸຣສ຺ສກໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ນ ປຣິມຸຂໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ນ ອຑ຺ຒທຸກໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ນ ທາຐິກາ ຐເປຕພ຺ພາ. ນ ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສໍຫຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໗໕) ‘‘ມສ຺ສຸໍ ກປ຺ປາເປນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ຕຣິຍາ ມສ຺ສຸໍ ເຉທາເປນ຺ຕິ. ມສ຺ສຸໍ ວຑ຺ຒາເປນ຺ຕີຕິ ມສ຺ສຸໍ ທີຆໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂຄໂລມິກນ຺ຕິ ຫນຸກມ຺ຫິ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ເອຬກມສ຺ສຸ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈຕຸຣສ຺ສກນ຺ຕິ ຈຕຸໂກຓໍ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ອຸທເຣ ໂລມສໍຫຣຓໍ. ອຑ຺ຒທຸກນ຺ຕິ ອຸທເຣ ໂລມຣາຊິຏ຺ຐປນໍ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ມສ຺ສຸກປ຺ປາປນາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸນ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໒໗໕) ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ຂຣິກາຍປິ ມຘຸສິຕ຺ຖເກນປິ ນາສິກາໂລມໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິ, ນາສິກາ ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຓ຺ຑາສນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປລິຕໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ ‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປລິຕໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຄາຫາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ‘‘ສກ຺ຂຣາທີຫິ ນາສິກາໂລມຄ຺ຄາຫາປເນ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ປນ ສຓ຺ຑາໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປລິຕໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠມຸກາຍ ວາ ນລາເຏ ວາ ທາຐິກາຍ ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ພີຠຈ຺ຉໍ ຐິຕໍ, ຕາທິສໍ ໂລມໍ ປລິຕໍ ວາ ອປລິຕໍ ວາ ຄາຫາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາທາສາທິກຖາ

໒໔. ອາທາສາທິກຖາຍໍ ອາທາໂສ ນາມ ມຓ຺ຑນປກຕິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂຈ຺ຉາຍາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກໍສໂລຫາທີຫິ ກໂຕ ຠຓ຺ຑວິເສໂສ. ອຸທກປຕ຺ໂຕ ນາມ ອຸທກຏ຺ຐປນໂກ ປາຕິສຣາວາທິໂກ ຠາຊນວິເສໂສ. ກໍສປຕ຺ຕາທີນີຕິ ອາທາສຠາເວນ ອກຕານິ ປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ອາໂລກກຣານິ ວຕ຺ຖູນິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຊາຕິຜລິກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ກຎ຺ຊິຍາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທ຺ຣວຊາຕິການິ ເຕລມຘຸຂີຣາທີນິ. ອາພາຘປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂ ອຸປ຺ປນ຺ນວຓປຈ຺ຈຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຎ຺ຉວິ ນຸ ໂຂ ເມ ວໂຓ’’ຕິອາທິ. ອາຍຸໍ ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ. ໂກ ໂສ? ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ, ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເກນາກາເຣນ ໂອໂລເກຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍມາຫ ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ ໂນຕິ ເອວ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຊິຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂ ວາ, ໂນ ຊິຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂ ວາຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ມນສິກາເຣນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ໂອໂລເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ໂນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕສິເນຫວເສນ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ.