໓໓. ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໒໔໙. ເອວໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກຣີຍເຕ ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ, ອປໂລກນາທິຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍກມ຺ມໍ. ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອ-ກາໂຣ ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖ, ນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກມ຺ມໍ. ກມ຺ມຎ຺ຈ ອກມ຺ມຎ຺ຈ ກມ຺ມາກມ຺ມໍ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ວິຍ, ຜລາຜລໍ ວິຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອປໂລກນກມ຺ມຎຕ຺ຕິກມ຺ມທ຺ວຍໍ. ອກມ຺ມນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຎຕ຺ຕິຈຕອຸຕ຺ຖກມ຺ມທ຺ວຍໍ. ອຖ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕູສຸປິ ເອເຕສຸ ລຫຸກກມ຺ມໍ. ອກມ຺ມນ຺ຕິ ຄຣຸກກມ຺ມໍ. ກມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ປນາຕິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍກຖາປກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ໂຎ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖາປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວາ ມຍາ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທນິທສ຺ສນໍ. ເຕນ ວິນຍກມ຺ມານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອິໂຕ ອູນາຘິການີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ອປໂລກນກມ຺ມນ຺ຕິອາທີນິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກມ຺ມານໍ ອຸທ຺ເທສກຖນໍ. ຕຕ຺ຖ ອປໂລກີຍເຕ ອາຍາຈີຍເຕ ອປໂລກນໍ, ອປປຸພ຺ພໂລກຘາຕຸ ອາຍາຈນຕ຺ເຖ, ຍຸປຈ຺ຈໂຍ ຠາວຕ຺ຖວາຈໂກ. ອປໂລກນວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ຆານຸມຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ຎາປນາ ຎຕ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຊານາປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ອນຸສ຺ສາວນໍ ອກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຎຕ຺ຕິຍາເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປູຣຓີ ທຸຕິຍາ, ຎຕ຺ຕິ ທຸຕິຍາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍຎ຺ຈ ຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປູຣຓີ ຈຕຸຕ຺ຖີ, ຎຕ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖີ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖໍ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ, ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ຕີຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໘໒ ອາທໂຍ) ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ອາຄຕນເຍເນວ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ວິປຕ຺ຕິກາຣຓານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ກຕິຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸໂຕຕິ ວິນຍກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠູຕວຕ຺ຖຸໂຕ. ຎຕ຺ຕິໂຕ ອນຸສ຺ສາວນໂຕຕິ ທ຺ເວປິ ກມ຺ມວາຈາຍເມວ. ສີມໂຕຕິ ກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານຠູຕພທ຺ຘສີມໂຕ. ປຣິສໂຕຕິ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຉນ຺ທາຣຫຠູຕກາຣກສງ຺ຆໂຕ. ຕານິເຍວ ຫິ ປຎ຺ຈ ສພ຺ເພສໍ ວິນຍກມ຺ມານໍ ວິປຕ຺ຕິກາຣຓານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ຕໍ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປາຬິນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ກມ຺ມໍ ອສມ຺ມຸຂາ ກໂຣຕິ, ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາກຣຓີຍໍ ປຏິຎ຺ຎາຍກຣຓີຍນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຕຖາກຣເຓນ, ສຕິວິນໂຍ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມໍ ນິຍສກມ຺ມໍ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ປຣິວາໂສ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ ມານຕ຺ຕໍ ອພ຺ຠານໍ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ອິເມສໍ ເຕຣສກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ອຎ຺ຎກມ຺ມກຣເຓນ, ອຸໂປສໂຖ ປວາຣຓາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອທິວເສ ກຣເຓນ, ປຓ຺ຑໂກ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ມາຕຸຆາຕໂກ ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ສງ຺ຆເຠທໂກ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພຕິ ອິເມສໍ ເຕຣສນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມກຣເຓນ ອິຕິ ອິມານິ ເອກຕິໍສ ກມ຺ມານິ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຎ຺ຈ, ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ປຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ທສ ກາຣຓານິ ອນ຺ໂຕກມ຺ມວາຈາຍເມວ ລຠນ຺ຕິ, ສີມໂຕ ເອກາທສ ກາຣຓານິ ສີມາສມ຺ມຸຕິວເສນ ລຠນ຺ຕິ, ປຣິສໂຕ ທ຺ວາທສ ກາຣຓານິ ຈຕຸວຄ຺ຄປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ຄວີສຕິວຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ສງ຺ເຆສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ກມ຺ມປຕ຺ຕຉນ຺ທາຣຫສມ຺ມຸຂີຠູຕສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຆານໍ ວເສນ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິກາຣຓານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ຆາທີສຸ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິເສສນາມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໒໕໐. ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ຐານໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕິ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕມ຺ປິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໒໕໑. ຕໂຕ ຕານິເຍວ ກມ຺ມານິ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ປວຕ຺ຕານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປກາເສຕຸກາໂມ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ປາຬິນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍໍ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ກຕມໍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ອວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາຕມຫາສີມຏ຺ຐກໍ ສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ. ນ ຫິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂສເຘຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ອວິປ຺ປວາສສີມາສງ຺ຂາຕາຍ ມຫາສີມາຍ ປນ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ຕາ ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖໍ ໂສເຘຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ຕິສ຺ສໍ ສີມາຍໍ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິຄຓໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນາຄຕານໍ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ອວເສສາ ປກຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາຣຫາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໙໗). ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາຕິ ຉນ຺ທສ຺ສ ອາຫຣິຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອາຄຕາປິ ອນາຄຕາປິ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມວາຈໍ ອຠຓິຕ຺ວາ ‘‘ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອປໂລກນກມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອິມິນາ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ອຕິທິສຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ກິໍ ອຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອິຕຣກມ຺ມວເສນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ’’ອິຈ຺ຈາທິ. ເອວໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອວິເສເສນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ປນ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕ ປຣານິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາເນວ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍທິ ເອວໍ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນາທີສຸ ສນ຺ເຕສຸ ກມ຺ມໂກໂປ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິອາທີສຸ ສຸ-ກາຣ ຓາ-ກາຣ ຕຸ-ກາຣາທີນໍ ຠສ຺ສນໍ. ປທປຣິຫີນນ຺ຕິ ສຸຓາຕູຕິອາທີນໍ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕປທານໍ ຠສ຺ສນໍ. ທຸຣຸຕ຺ຕປທໍ ປນ ອຸປຣິ ວກ຺ຂຕິ.

ອິທານິ ປຸນປ຺ປຸນວຈເນ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ອກຸປ຺ປກມ຺ເມ ທຬ຺ຫິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ກຸປ຺ປກມ຺ເມ ກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ອກຸປ຺ປກມ຺ເມຕິ ອກຸປ຺ເປ ຐານາຣເຫ ປຸເຣກຕກມ຺ເມ. ທຬ຺ຫິກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ຖິຣຕຣກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພຠາເຣ ທຸຕິຍຕຕິຍາທິຣຊ຺ຊູຫິ ພນ຺ຘນໍ ວິຍ. ກຸປ຺ປກມ຺ເມຕິ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນາທິວເສນ ກຸປ຺ເປ ອຏ຺ຐານາຣເຫ ປຸເຣກຕກມ຺ເມ. ກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕິ ເຕສໍ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນາທີນໍ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອກຸປ຺ປກມ຺ເມ ກຸປ຺ປກມ຺ເມຕິ ວາ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ປຸເຣຕຣໍ ກຕກມ຺ມສ຺ມິໍ ອກຸປ຺ປກມ຺ເມ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ອິທໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ ທຬ຺ຫິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ປຸເຣກຕກມ຺ມສ຺ມິໍ ກຸປ຺ປກມ຺ເມ ສຕິ ອິທໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ ອກຸປ຺ປໍ ຐານາຣຫໍ ປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ອິມໍ ປາຐໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຈຣິຍວຣາ ເອກປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ລຊ຺ຊີເປສລພຫຸສ຺ສຸຕສິກ຺ຂາກາມຠູຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ? ນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຕາຍ ເອວ ສທ຺ຘິໍ ທິຄຸຓຕິຄຸຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາເຍວ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ສທ຺ທຫນ຺ຕາຕິ? ໂນ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາ, ສທ຺ທຫນ຺ຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸນປ຺ປຸນກຣເຓ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ອາຄມໂຕປິ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອານິສໍສເມວ ປສ຺ສນ຺ຕາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ກຖໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ? ຍຖາ ຫິ ໂລເກ ອຠິສິຕ຺ຕມ຺ປິ ຣາຊານໍ ປຸນປ຺ປຸນາຠິສິຎ຺ຈເນ ອາທີນວໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອຠິເສການຸຠາເວນ ຣາຊິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອານິສໍສເມວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ສາສເນ ເຈຕິຍໍ ວາ ປຏິມໍ ວາ ນິຏ຺ຐິຕສພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ຠຄວໂຕ ວຈເນຫິ ອຠິເສກມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ປຸນປ຺ປຸນກຣເຓ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອຕິເຣກຕຣໍ ມຫິທ຺ຘິກຕາມຫານຸຠາວຕາທິອານິສໍສເມວ ປສ຺ສນ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ເອວເມວ ກຕອຸປສມ຺ປທກມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸນເທວ ກມ຺ມວາຈາຠຓເນ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອງ຺ເຄສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອງ຺ເຄ ອປຣິປຸຓ຺ເຓ ສຕິ ກມ຺ມໂກປສມ຺ຠວໂຕ ອິທານິ ກຕກມ຺ເມນ ປຣິປຸຓ຺ຓອງ຺ເຄ ສຕິ ກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພວ ກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠເວປິ ທຬ຺ຫິກມ຺ມຖິຣຕຣສມ຺ຠວຎ຺ຈ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ກໂຣນ຺ຕິ. ກຖໍ ອາຄມໂຕ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ? ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາປາຐວິນຍສງ຺ຄຫປາເຐສຸ ທຸຣຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓນເຍນ ວຈນໂຕ. ເສສຎຕ຺ຕິໂທສອນຸສ຺ສາວນໂທສານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິສີມວິປຕ຺ຕິປຣິສວິປຕ຺ຕິໂທສານຎ຺ຈ ໂສຘນໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ອຍມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມປາໂຐ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ໂກປສມ຺ຠເວປິ ອິທານິ ກຕກມ຺ເມນ ສມ຺ປຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕໍ ອານິສໍສໍ ອາຄມໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ອາຈຣິຍາ ອິມໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປາຐໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຐມກມ຺ມກຣຓກາເລ ທຸຣຸຕ຺ຕໂສຘນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈິຣກາເລ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ວຈນໍ ເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ, ນ ຏີກາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ, ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈນໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ວຈນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓເນ ຎຕ຺ຕິໂທສອນຸສ຺ສາວນໂທສານິ ປຈ຺ຉິມຠຓເນ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຓນ຺ໂຕ ໂສເຘຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ນ ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິສີມວິປຕ຺ຕິປຣິສວິປຕ຺ຕິໂທສານິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸ, ສາ ເອວ ສີມາ, ສາ ເອວ ປຣິສາ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ປຸນປ຺ປຸນວຈເນນ ໂສເຘຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອປຣຠາເຄ ກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ອປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສຠາເວນ ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິຠູເຕປິ ອິທານິ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພ ສີມສງ຺ກຣາທິຠາເວນ ສີມວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠເວປິ ອິທານິ ຕທຠາວຕ຺ຖາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ ສີມສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພ ວຄ຺ຄກມ຺ມາທິວເສນ ປຣິສວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠເວປິ ອິທານິ ຕທຠາວຕ຺ຖາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ປຐມກາເລ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓນໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ຠຓນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ເອວໍ ອຸປສມ຺ປທສິກ຺ຂາຍ ທຫໂຣ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ນ ຠເວຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ໂປຣາຓສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາຍ ເອວ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຸເຣກຕກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊນຠາເວນ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ສຕິ ຕາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ອທຫໂຣ ສິຍາ. ປຸຣິມກມ຺ມສ຺ສ ອສມ຺ປຊ຺ຊນຠາເວນ ອິທານິ ກຕກມ຺ເມເຍວ ອຸປສມ຺ປທຠາເວນ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ສຕິ ກສ຺ມາ ທຫໂຣ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທຫໂຣ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວໍ ທຫໂຣ ສມາໂນ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ວສ຺ສໍ ຄເຓຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນາທີນິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ເອວໍ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ອຏ຺ຐິຕຠາວໍ ປຈ຺ຉິມສິກ຺ຂາຍ ເອວ ລທ຺ຘຸປສມ຺ປທຠາວໍ ຕຖໂຕ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາວຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປນ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍເມວ ຐິໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນວຊ຺ໂຊຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ທສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຕໍ ເຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄໂຓ ປູຣຕິ, ສູປສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສປິ ຈ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວສ຺ສ ເນວ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ, ນ ໂມກ຺ຂນ຺ຕຣາໂຍ. ຎຕ຺ວາ ປນ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໐໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນຕ຺ຕາ ກມ຺ມໂກປໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠູຕຠາວສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິມິນາ ນເຍນ ສີມວິປນ຺ນປອສວິປນ຺ນຎຕ຺ຕິວິປນ຺ນອນຸສ຺ສາວນວິປນ຺ນຠູຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມໂກປໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ອປຣຠາເຄ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕິກາເລປິ ປຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິໂທສານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາກຣເຓນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ພກມ຺ມກາເລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ ອປຣກມ຺ມກາເລ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູ ໂປຣາຓສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນວສິກ຺ຂເມວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ນວສິກ຺ຂາວເສນ ທຫຣາວ ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຣຓຎ຺ຈ ອຕິວິຍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ປຍິຣຸປາສິຕຸກາໂມ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ກາຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕານໍ ທຫຣໍ ກາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ປນ ສິກ຺ຂາສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍ, ສິກ຺ຂາ ນາມ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ສຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສີລວິສຸທ຺ຘິເຍວ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາ ອຏ຺ຐິຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ປຕິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ຐິຕາຍ ສຕິ ວິພ຺ຠມິຕຸກາໂມເຍວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນ ຠິກ຺ຂຸຠວິຕຸກາໂມ, ໂສ ປນ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລເມວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ໂປຣາຓສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ໂປຣາຓສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນວສິກ຺ຂາຄຫຓໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍເຍວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ? ໂປຣາຓສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນວສິກ຺ຂາຄຫເຓ ປຸຣິມກມ຺ມໍ ອສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມສມ຺ປຊ຺ຊເນ ສຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ, ຍາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕພ຺ພາ, ຕຖາປິ ນວສິກ຺ຂາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ທຫຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕປິ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປເຍວ.

ຍທິ ປຸຣິມກມ຺ມມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມມ຺ປິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ, ເອວໍ ສຕິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ປຈ຺ຉິມສິກ຺ຂາຍ ຐິໂຕປິ ທຫຣຠາວໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕຣູໂປ. ຍທິ ປນ ປຸຣິມກມ຺ມເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມໍ, ເອວໍ ສຕິ ປຸພ຺ເພ ຐິຕໂປຣາຓສິກ຺ຂາປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ປຕິຕາ. ປຈ຺ຉິມສິກ຺ຂາປິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຍຄໂຕ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ຈ ປຕິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມສິກ຺ຂາຍ ຈ ອລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ໂປຣາຓສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນວສິກ຺ຂາຄຫເຓ ປນ ສຕິ ປຸຣິມກມ຺ມໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມໍ ອສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕເຍວ, ປຸຣິມໍ ອສມ຺ປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມສິກ຺ຂາຍ ຐິໂຕ ເອວ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກມ຺ມທ຺ວຍມ຺ປິ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ທຬ຺ຫິກມ຺ມຖິຣຕຣຠູຕາຍ ປຸຣິມສິກ຺ຂາຍ ຐິໂຕເຍວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນວສິກ຺ຂາຄຫຓໂຕ ປຸຣິມສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນວສິກ຺ຂາຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິມໍ ປນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ ວາທໍ ອມນສິກໂຣນ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ອາຈຣິຍາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອນິຈ຺ຉິຕກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ກຖໍ? ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປາຣາຊິກປ຺ປຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸນ ສິກ຺ຂາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມາຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕ ເຖຣາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ເຖຣາ ‘‘ກສ຺ມາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ນາມ ອສນິ ເອກວາຣເມວ ປຕນ຺ຕີ ສຕ຺ເຕ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕິ, ເອວເມວ ຠຄວໂຕ ອາຓາຠູຕາ ກມ຺ມວາຈາ ເອກວາຣໍ ຠຓມານາ ກມ຺ມໍ ສິຊ຺ຌາເປຕິ, ນ ອເນກວາຣ’’ນ຺ຕິ, ເຕປິ ‘‘ກມ຺ມສິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ. ພຫໂວ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ທິນ຺ນສິກ຺ຂໍ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຄຸຓາປຣາຘກາ ເອເຕ ສມຓາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ປຸພ຺ພສິກ຺ຂໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ.

ອປເຣ ປນ ເຖຣາ ‘‘ປຐມໍ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາຠຓນກາເລເຍວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອປຣຠາເຄ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຎ຺ເຎ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ, ອຖ ຈ ປນິເມ ຠິກ຺ຂູ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມຠູຕາຍ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນີຕຕ຺ຖເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວທິໍສຸ. ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໂຕ ປນ ອິມິນາ ນເຍນ ຈຕູສຸປິ ກມ຺ເມສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມສງ຺ກຣເມວ ຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ວິເສສໂຕ ວທຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາໂວ ປນ ສພ຺ເພສູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວ ຫິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ປຸພ຺ເພ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ປຏິປຸຈ຺ຉາກຣຓີຍາທີສຸປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ປຏິໍຎ຺ຎາຍ ກຣຓີຍາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉາຍ ກຣຓີຍໍ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກໂຣຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ກໂຣຕິ. ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຣຓີຍໍ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກໂຣຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາທິນ຺ນາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຕພ຺ພໍ ອປຏິຎ຺ຎາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວິລປນ຺ຕສ຺ສ ພລກ຺ກາເຣນ ກໂຣຕິ. ສຕິວິນຍາຣຫສ຺ສາຕິ ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິສສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ. ອມູຬ຺ຫວິນຍາຣຫສ຺ສາຕິ ຄຄ຺ຄຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ. ຕສ຺ສປາປິຍສິກກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ອຸປວາຬຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນປາປສ຺ສ. ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ປຓ຺ຑກໂລຫິຕກຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ຠຓ຺ຑນກາຣກສ຺ສ. ນິຍສກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ເສຍ຺ຍສກຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ກຸລທູສກສ຺ສ. ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ສຸຘມ຺ມຠິກ຺ຂຸສອສສ຺ສ ອຸປາສເກ ຊາຕິອາທີຫິ ທູເສນ຺ຕສ຺ສ. ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ຉນ຺ນຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອຣິຏ຺ຐຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ. ປຣິວາສາຣຫສ຺ສາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫສ຺ສາຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ. ມານຕ຺ຕາຣຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິກໍ. ອພ຺ຠານາຣຫນ຺ຕິ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ອຸປສມ຺ປາເທຕີຕິ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ.

ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕີຕິ ອນຸໂປສຖທິວເສ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ. ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກມາສໍ ອວເສເສສຸ ເອກາທສສຸ ມາເສສຸ ຠິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທິວໂສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣສາ ຈ, ເອຕໍ ຕິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ອຸໂປສຖທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິອຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ ວິວທນ຺ຕາ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ຊາຕມ຺ຫາ’’ຕິ ອນ຺ຕຣາ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕີຕິ ອປ຺ປວາຣຓທິວເສ ປວາເຣຕິ. ປວາຣຓທິວໂສ ນາມ ເອກສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕິກມາເສ ຠິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທິວໂສ ຈ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐປິຕທິວໂສ ຈ ທ຺ເວ ຈ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍ, ເອຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປວາຣຓທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ປວາເຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕິ ນາມ. ອິຘາປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ວິວາທສ຺ສ ວູປສເມ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາ ກຕາ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໓).

‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສມ຺ມຸຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຍາຈິຕ຺ວາ ກເຕ ອສມ຺ມຸຂາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນປິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນິຍມາຠາວໂຕ. ອສມ຺ມຸຂາ ກເຕ ປນ ໂທສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ສຸກຕໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປທາ ປນ ສມ຺ມຸຂາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ກມ຺ມວາຈານານຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ. ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນາທໂຍ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ອປນີຕມຕ຺ເຕປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາຕິອາທີສຸ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຕ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ວິນໂຍຕິ ໂຈທນາ ເຈວ ສາຣຓາ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ນາມ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາ ເຈວ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາ ຈ. ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາຠາໂວ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປວາຣຓມາສຕ຺ຕາ ‘ຐເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກມາສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐປິຕທິວໂສ ຈາຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປນ຺ນຣສິໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍຕິ ປຐມປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໓.໔໘໓) ອາຄຕໍ.

‘‘ຐປິຕອຸໂປສຖປວາຣຓານໍ ກຕ຺ຕິກມາເສ ສາມຄ຺ຄິຍາ ກຕາຍ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘ຐເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກມາສ’ນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຕສໍ ນານາສີມາສຸ ມຫາປວາຣຓາຍ ວິສຸໍ ປວາຣິຕານໍ ກຕ຺ຕິກມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສາມຄ຺ຄີ ໂຫຕິ, ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ເອວ ເຕຫິ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ປວາຣຓາ ເອກສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ກຕປວາຣຓານໍ ປຸນ ປວາຣຓາຍ ອວິຫິຕຕ຺ຕາ. ສາມຄ຺ຄີທິວໂສ ໂຫຕີຕິ ອນຸໂປສຖທິວເສ ສາມຄ຺ຄີກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປນ຺ນຣສິຍໍ ວາ ສງ຺ໂຆ ສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖທິວໂສ ນ ໂຫຕິ, ຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີອຸໂປສໂຖວ ໂຫຕິ. ອຸປຣິ ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐປິຕທິວໂສ ຈາຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ວາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປວາຣຓສງ຺ຄຫໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີທິວໂສ ຈ. ທ຺ເວ ຈ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍຕິ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍ. ເອຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓມາສິທ຺ວເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓໍ ຈາຕຸທ຺ທສີປວາຣຓຎ຺ຈ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ, ອິທຎ຺ຈ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ປນ ສຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຸຓ຺ຓມາສີນໍ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິໂຍ, ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສິຍາ ອນນ຺ຕຣາ ປນ຺ນຣສີປີຕິ ອິເມປິ ຕໂຍ ທິວສາ ປວາຣຓາທິວສາ ເອວາຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ປວາຣຓາທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ປວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໒.໔໘໓) ອາຄຕໍ.

ເອວໍ ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຎຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉຍໍ ອນຸສ຺ສາວນວິປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຎຕ຺ຕິໂຕ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈມຎຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ປຈ຺ຉາ ວາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຐມໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ສາເວຕ຺ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສາວນານນ຺ຕຣເມວ ສກລໍ ຎຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ, ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕໒. ຈຕຸຕ຺ຖອນຸສ຺ສາວນວິປຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ຍ຺ວາຍນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປເຠໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ທສຘາ ທສວິເຘນ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ປເຠໂທຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເກນາຍໍ ປເຠໂທຕິ ອາຫ ‘ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ’ຕິ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນສງ຺ຂາຕານໍ ອກ຺ຂຣານໍ ຊນິກາ ພຸທ຺ຘິ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິ, ຕາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ, ອກ຺ຂຣສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕເຠເທເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ວາ ສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທມ຺ປິ ຄຣຸກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໓.໔໘໕) ປນ ‘‘ຐານກຣຓານິ ສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພມກ຺ຂຣໍ ສິຖິລໍ, ຕານິເຍວ ຘນິຕານິ ອສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພມກ຺ຂຣໍ ຘນິຕໍ. ທ຺ວິມຕ຺ຕກາລໍ ທີຆໍ, ເອກມຕ຺ຕກາລໍ ຣສ຺ສໍ. ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທຕິ ເອວໍ ສິຖິລາທິວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປາທກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທສປ຺ປກາເຣນ ປເຠໂທ. ສພ຺ພານິ ຫິ ອກ຺ຂຣານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຈ. ສໍໂຍໂຄ ປໂຣ ເອຕສ຺ມາຕິ ສໍໂຍຄປໂຣ. ນ ສໍໂຍຄປໂຣ ອສໍໂຍຄປໂຣ ‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕເຖຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ນ ຂມຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ກາຣ ນ-ກາຣສຫິຕາໂຣ ອສໍໂຍຄປໂຣ. ກຣຓານີຕິ ກຓ຺ຐາທີນິ’’ ອິຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸນ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໒.໔໘໕) ‘‘ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມໂຕຕິອາທີສຸ ສຣານນ຺ຕຣິຕານິ ສ-ກາຣ ມ-ກາຣາທິພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ‘ສໍໂຍໂຄ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂຍ ສໍໂຍໂຄ ປໂຣ ຍສ຺ສ ອ-ກາຣາທິໂນ, ໂສ ສໍໂຍຄປໂຣ ນາມ. ຣສ຺ສນ຺ຕິ ອ-ກາຣາທິພ຺ຍຎ຺ຊນຣຫິຕໍ ປທໍ. ອສໍໂຍຄປຣນ຺ຕິ ‘ຍສ຺ສ ນ ຂມຕີ’ຕິອາທີສຸ ສ-ກາຣ ນ-ກາຣາທິພ຺ຍຎ຺ຊນສຫິຕໍ ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕ-ກາຣສ຺ສ ຖ-ກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ‘ສຸຓາຕຸ ເມ’ຕິອາທິໍ ອວຕ຺ວາ ວຄ຺ຄນ຺ຕເຣ ສິຖິລເມວ ກຕ຺ວາ ‘ສຸຓາຏຸ ເມ’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕປິ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸຣູປໍ ອາເທສໍ. ຍຎ຺ຫິ ‘ສຈ຺ຈິກຕ຺ຖປຣມຕ຺ເຖນາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຏ຺ເຐນາ’ຕິ ຈ ‘ອຕ຺ຖກຖາ’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ອຏ຺ຐກຖາ’ຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາທິສໍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ທິຏ຺ຐປໂຍຄໍ ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘ອນຸກ຺ກມາຄຕໍ ປເວຓິໍ ອວິນາເສນ຺ເຕນາ’ຕິອາທິ. ‘ທີເຆ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສ’ນ຺ຕິອາທີສຸ ‘ຠິກ຺ຂູນ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ຠິກ຺ຂຸນ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ພຫູສູ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ພຫຸສູ’ຕິ ວາ ‘ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ນ ຂມຕີ’ຕິ ວາ ‘ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ອຸປສມ຺ປທາເປໂຂ’ຕິ ວາ ເອວໍ ອນຸຣູປຏ຺ຐາເນສຸ ເອວ ທີຆຣສ຺ສາທິຣສ຺ສທີຆາທິວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປນ ‘ນາໂຄ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ນໂຄ’ຕິ ວາ ‘ສງ຺ໂຆ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ສໂຆ’ຕິ ວາ ‘ຕິສ຺ໂສ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ຕິໂສ’ຕິ ວາ ‘ຍາຈຕີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘ຍາຈນ຺ຕີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ອນນຸຣູປຏ຺ຐາເນສຸ ວຕ຺ຕຸໍ. ສມ຺ພນ຺ຘໍ ປນ ວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ສພ຺ພຖາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ເສສານິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ.

໒໕໓. ສີມວິປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ສີມກຖາຍໍ ສພ຺ເພນ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປຣິສວິປຕ຺ຕິກຖາຍ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓຕິ ຈຕຸວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກຕ຺ຕພ຺ເພ. ອນິສ຺ສາຣິຕາຕິ ອຸໂປສຖຏ຺ຐປນາທິນາ ວາ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກຠາເວນ ວາ ນ ພຫິກຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ‘‘ອປກຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ຍສ຺ສ ວາ ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໒໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຐປິຕອຸໂປສຖປວາຣໂຓ ຠິກ຺ຂຸ ອປກຕຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິສຸທ຺ຘສີລາຕິ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຣິວາສາທິກມ຺ເມສຸ ປນ ຄຣຸກຏ຺ຐາປິ ອປກຕຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອວເສສາ…ເປ… ຉນ຺ທາຣຫາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ ປນ ຉນ຺ທາຣຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິໂຕ ອຘິກາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາວ ຉນ຺ທາຣຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆໂຕ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕເນວ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ທາຕພ຺ພາ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໓.໔໘໘) ປນ ‘‘ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ ຈ ປກຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘ປກຕຕ຺ຕາ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອນິສ຺ສາຣິຕາຕິ ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຣິສຸທ຺ຘສີລາຕິ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ. ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ເອຕີຕິ ຕີສຸ ທ຺ວີສຸ ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຫຏາປິ ອນາຫຏາວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຄໂຕ. ເອວໍ ປາຬິຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ວິປຕ຺ຕິ ຈ ອາຄຕາ, ຏີກາຈຣິເຍຫິ ຈ ວິນິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ, ນ ອວຸຕ຺ຕນເຍນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ; ໒.໔໓໑) –

‘‘ພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ;

ໂຍ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຕເຖວ ຎາໂຕ;

ໂສ ເຍຫິ ເຕສໍ ມຕິມຈ຺ຈຊນ຺ຕາ;

ຍສ຺ມາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສຸ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ;

ຕໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວານ ປມາທເລຂໍ;

ສພ຺ພມ຺ປິ ສິກ຺ຂາສຸ ສຄາຣວານໍ;

ຍສ຺ມາ ປມາຓໍ ອິຘ ປຓ຺ຑິຕານ’’ນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ກຣຓຏ຺ຐານໍ ເອກາທສວິປຕ຺ຕິສີມວິມຸຕ຺ຕໍ ພທ຺ຘສີມຠູຕໍເຍວ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອກາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ສີມໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຈນໂຕ ນ ອພທ຺ຘອຸປຈາຣສີມຠູຕໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເອກາທສວິປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໒) ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສາປິ ພທ຺ຘສີມາຍເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໂສຘນຎ຺ຈ ຉນ຺ທາຣຫານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ, ອນ຺ໂຕສີມໍ ປວິຏ຺ຐປວິຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຆລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຠູຕໍ ອຸໂປສຖປວາຣຓາກມ຺ມໍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາເຣປິ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ ວາໂທປິ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຠູຕໍ ກຖິນທານກມ຺ມໍ ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ ວາໂທປິ ປາຬິວິໂຣໂຘ ອຏ຺ຐກຖາວິໂຣໂຘ ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຸໂປສຖປວາຣຓກຖາວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ກຖິນກຖາວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຕຕ຺ຖ ສຸຏ຺ຐຸ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສໍສໂຍ ວິໂນເທຕພ຺ໂພ.

ອິທານິ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ເລຂກາເຣຫິ ປຣິຈຍວເສນ ສພ຺ພຄນ຺ຖານໍ ອາທິມ຺ຫິ ລິຂິຕໍ ມຫານມກ຺ກາຣປາຐໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ, ກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ອາຣມ຺ຠກາເລ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ຠຓນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ປາໂຐ ເນວ ສຣຓຄມນປຣິຍາປນ຺ໂນ, ນ ກມ຺ມວາຈາປຣິຍາປນ຺ໂນ, ນາປິ ກມ຺ມວາຈາຍ ປຸພ຺ພກຣຓປຣິຍາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ອຠຓິເຕປິ ນ ສຣຓຄມນສ຺ສ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ຫານິ ອຕ຺ຖິ, ນ ຠຓິເຕ ວຑ຺ຒິ, ຕສ຺ມາ ປກຣຓາຈຣິຍາ ສຣຓຄມນາຣມ຺ເຠປິ ກມ຺ມວາຈາຣມ຺ເຠປິ ຕສ຺ສ ມຫານມກ຺ກາຣປາຐສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ນ ວທນ຺ຕິ, ວທນ຺ໂຕ ປນ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ’’ ອິຕິ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສມນ຺ຕປາສາທິກາສາຣຕ຺ຖທີປນີອາທິປ຺ປກຣເຓສຸ ‘‘ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ ອິຕິປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠຄວໂຕ ຍຖາຠູຕຄຸຓທີປນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ອາຈຣິຍາ ສພ຺ເພສຸ ຄນ຺ຖາຣມ຺ເຠສຸ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມງ຺ຄລຕ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕິ. ຠຓນ຺ເຕຫິ ຈ ປນ ນ-ກາຣ ໂມ-ກາຣາທີນໍ ຐານກຣຓາທິສມ຺ປທໍ ອຫາເປນ຺ເຕນ ສິຖິລຘນິຕທີຆຣສ຺ສາທິວິເສສໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ປຣິມຓ຺ຑເລນ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠຓິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ນ ອຕິອາຍຕເກນ ຄີຕສທ຺ທສທິເສນ ສທ຺ເທນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ໂມ ຄາຍິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຄາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໙).

‘‘ເອກມຕ຺ໂຕ ຠເວ ຣສ຺ໂສ, ທ຺ວິມຕ຺ໂຕ ທີຆມຸຈ຺ຈເຕ;

ຕິມຕ຺ໂຕ ຕຸ ປ຺ລຸໂຕ ເຎຍ຺ໂຍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈຑ຺ຒມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. –

ສທ຺ທປ຺ປກຣຓາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓໍ ນິສ຺ສາຍ ນ-ກາຣາທີສຸ ຣສ຺ສຠູເຕ ອສເຣ ເອກມຕ຺ຕໍ, ນ-ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອຑ຺ຒມຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒມຕ຺ຕກາລໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣີຍເຕ. ໂມ-ກາຣາທີສຸ ທີຆຠູເຕ ໂອ-ກາຣາທິສເຣ ທ຺ວິມຕ຺ຕໍ, ມ-ກາຣາທິພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອຑ຺ຒມຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍມຕ຺ຕາກາລໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣີຍເຕ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ. ນນຸ ‘‘ປ຺ລຸໂຕ ຕິມຕ຺ໂຕ ເຎຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ສາ ປນ ທູຣໂຕ ອວ຺ຫາຍນາທີສຸເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກາຣິກາຍໍ –

‘‘ທູຣໂຕ ອວ຺ຫາເນ ຄີເຕ, ຕເຖວ ໂຣທເນປິ ຈ;

ປ຺ລຸຕາ ຕິມຕ຺ຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພເຕ ເນຕ຺ຖ ຄຍ຺ຫເຣ’’ຕິ. –

ກິຕ຺ຕເກນ ປນ ກາເລນ ເອກມຕ຺ຕາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ? ອກ຺ຂິນິມິສອຸມ຺ມິສມຕ຺ຕກາເລນາຕິ ອາຈຣິຍາ. ເອເກ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ອງ຺ຄຸລິໂຜຏນກາລປ຺ປມາເຓນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖເຣນ –

‘‘ປມາຓໍ ເອກມຕ຺ຕສ຺ສ, ນິມິສຸມ຺ມິສໂຕພ຺ຣວຸໍ;

ອງ຺ຄຸລິໂຜຏກາລສ຺ສ, ປມາເຓນາປິ ອພ຺ຣວຸ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖາຈຣິເຍຫິ ວຈນໂຕ ສຸທ຺ຘຣສ຺ສສຣຏ຺ຐາເນ ເອກມຕ຺ຕາປມາຓໍ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນຣສ຺ສສຣຏ຺ຐາເນ ທິຍຑ຺ຒມຕ຺ຕາປມາຓໍ, ສຸທ຺ຘທີຆສຣຏ຺ຐາເນ ທ຺ວິມຕ຺ຕາປມາຓໍ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນທີຆສຣຏ຺ຐາເນ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍມຕ຺ຕາປມາຓໍ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣີຍເຕ.

ອິທານິ ປນ ຠິກ຺ຂູ ມຫານມກ຺ກາຣຠຓເນ ພລວອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ຠຓນ຺ຕາ ຣສ຺ສຏ຺ຐາເນສຸ ທ຺ວິຕິມຕ຺ຕາກາລໍ ທີຆຏ຺ຐາເນສຸ ຈຕຸປຎ຺ຈມຕ຺ຕາກາລໍ ສຣໍ ປຐເປຕ຺ວາ ຠຓນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອປເຣ ປຐມວາເຣ ຠຓິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານປທໍ ປຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນໂມ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຠຓິຕ຺ວາ ສ-ກາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາເຣ ‘‘ຠຄວໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ ຠຓິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິໂຍສາເນ ຐເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ຠຓນ຺ຕຎ຺ຈ ພຫູ ປສໍສນ຺ຕິ, ເອວໍ ປນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ຕີຓິ ອນຸສ຺ສາວນານິ ສທ຺ທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຠິນ຺ນານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣວິຣຫິຕານິ ກຕ຺ວາ ຠຓິຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ມຫານມກ຺ກາຣປາເຐ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ຕໂຍ ວາຣາ ສທ຺ທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຠິນ຺ເນ ກຕ຺ວາ ສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ກຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ຐເປຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍເມເກເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ຍຖາ ນາມ ຊເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາປິ ສຫສາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອກປາທມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອາທິໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ພລວອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ປຣິໂຍສາເນ ປຕ຺ເຕປິ ຐເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ‘‘ນໂມ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ທ຺ວິປທມຕ຺ຕໍ ຠຓິຕ຺ວາ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທຸຕິຍຕຕິຍວາເຣສຸ ກສ຺ມາ ສກ຺ໂກຕີຕິ? ຕທາ ປນ ທຸຕິຍວາເຣ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕຕ຺ຕາ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ເອວໍ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສຍເມວ ອຕ຺ຕານໍ ວິຆາຕໍ ປາເປນ຺ຕິ. ນ ຫິ ‘‘ມຫານມກ຺ກາຣໍ ຠຓນ຺ເຕນ ປຐມວາເຣ ພລວອຸສ຺ສາເຫນ ຠຓິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ວາ ຐປິໂຕ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສວນປ຺ປມາເຓນ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓນ຺ເຕນປິ ສີມມຓ຺ຑເລ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂູນໍ ສວນປ຺ປມາເຓນ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຓິຕພ຺ພາຕິ.

ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ໂມ-ກາຣາທີສຸ ໂອ-ກາຣນ຺ຕປເທສຸ ອຎ຺ເຎສໍ ປທານໍ ອຕິເຣເກນ ສເຣນ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸກຣຓສທ຺ທໍ ອນຸພນ຺ຘາປຍມານາ ຠຓນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ຕາທິສໍ ຠຓນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິຈຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຈຣິຍານໍ ກມ຺ມວາຈໍ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອລຠິຕພ຺ພາ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ປນ ຠຓນໍ ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ສາ ເອວ ຕຖາ ຠຓນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ ອາຈຣິຍາ. ເຕ ປນ ໂປຣາຓາຈຣິຍານໍ ສຣສມ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸກຣຓສທ຺ທຣຫິຕມ຺ປິ ສຫິຕໍ ວິຍ ຂາຍມານໍ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອຕິມໂນຣຖໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ. ນ ຫິ ວິນເຍ ວາ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ ວາ ຕຖາ ຠຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕນ຺ຕິ.

ພຫູ ປນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິນເຍ ກຖິຕວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຸ ວຄ຺ເຄສູ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ ກຕວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ປິຏກຕ຺ຕຍໂກວິທານໍ ວິນຍຘຣພຫຸສ຺ສຸຕຕ຺ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກາ ອລທ຺ໂຘປເທສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຈນເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຍ຺ໂຍປາເທຍ຺ຍໍ ອຊານນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ປຣເທສໂຕ ອາຄຕານໍ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ສຣສມ຺ປນ຺ນານໍ ມຫາເຖຣານໍ ອໂນສເຣນ ຠຓມານານໍ ສຣໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຖຣວຣານໍ ມຕິໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສຸຕໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ຫສິຕພ຺ພໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ທີເປນ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ພ຺ຍຄ຺ຆິຍາ ສທ຺ທສທິສໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສກຸຓິຍາ ສທ຺ທສທິສໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕມ຺ພຸລກສຏປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນມນ຺ຕາ ຠຓນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວາມໂຕ ນມນ຺ຕາ ຠຓນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິລາສໍ ກຸຣຸມານາ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂມູລອຸມງ຺ຄເລຓາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕເມວ ວຈນໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ຕາ ຕທນຸຣູປໍ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓນ຺ຕາ ‘‘ອຫໍ ກມ຺ມວາຈາກຸສໂລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພາລຊເນ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂານໍ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓນ຺ຕິ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິ, ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອຖາປເຣປິ ຠິກ຺ຂູ ຄາມກາວາສາທີສຸ ວສນ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ອປຍິຣຸປາສມານາ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິມ຺ປິ ຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນສີມປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິມ຺ປິ ວິປຕ຺ຕິມ຺ປິ ຕຖໂຕ ອຊານນ຺ຕາ ພຫໂວ ສິສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ປຣິສໍ ວຑ຺ຒາເປນ຺ຕິ, ເຕປິ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ລຊ຺ຊີເປສເລຫິ ພຫຸສ຺ສຸເຕຫິ ສິກ຺ຂາກາເມຫິ ສປ຺ປຸຣິສຠິກ຺ຂູຫິ ເອວຣູປານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫາຍເກຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເກຫິ ເອກສມ຺ໂຠຄສໍວາສກເຣຫິ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ຠິກ຺ຂູ –

‘‘ຈ-ກາຣນ຺ຕໍ ສ-ກາຣນ຺ຕໍ, ຕ-ກາຣນ຺ຕສມໍ ວເທ;

ຎ-ກາຣນ຺ຕໍ ລ-ກາຣນ຺ຕໍ, ນ-ກາຣນ຺ຕສມໍ ວເທ’’ຕິ. –

ອິມໍ ສິໂລກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສຣຓຄມເນປິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປາຐໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ກມ຺ມວາຈາຍມ຺ປິ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິປາຐໍ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ອາຄມໂຕປິ ກາຣຓໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາ – ‘‘ຈ-ກາຣນ຺ຕໍ ສ-ກາຣນ຺ຕໍ, ຕ-ກາຣນ຺ຕສມໍ ວເທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ຕາລຸໂຊ, ຕ-ກາໂຣ ທນ຺ຕໂຊ, ເອວເມເຕ ອກ຺ຂຣາ ຐານໂຕປິ ອສມານາ. ຈ-ກາໂຣ ຊິວ຺ຫາມຊ຺ຌກຣໂຓ, ຕ-ກາໂຣ ຊິວ຺ຫຄ຺ຄກຣໂຓ, ເອວໍ ກຣຓໂຕປິ ອສມານາ. ຈ-ກາໂຣ ທຸຕິຍວຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ໂນ, ຕ-ກາໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ໂນ, ເອວໍ ວຄ຺ຄໂຕປິ ອສມານາ. ສໍໂຍຄກ຺ຂຣວເສນ ນ ປຸພ຺ພກ຺ຂຣາ ສຸຕິໍ ລຠນ຺ຕາ ສຣວິເສສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຕເນວ ຈ-ກາເຣນ ສທ຺ທສຕ຺ຖກາຣາຈຣິຍາ ‘‘ສໍໂຍເຄ ປເຣ ຣສ຺ສຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ສໍໂຍຄປຸພ຺ພາ ເອ-ກາໂຣ-ກາຣາ ຣສ຺ສາອິວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຖໍ ອສມານຏ຺ຐານິເກນ ອສມານກຣເຓນ ອສມານວຄ຺ເຄນ ສໍໂຍຄກ຺ຂເຣນ ລທ຺ຘສຸຕິກາ ອກ຺ຂຣາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອສມານຏ຺ຐານິເກນ ອສມານກຣເຓນ ອສມານວຄ຺ເຄນ ສໍໂຍຄກ຺ຂເຣນ ລທ຺ຘສມານສຸຕິກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕ ອກ຺ຂຣາ ອສມານຏ຺ຐານິກາ ອສມານກຣຓາ ອສມານວຄ຺ຄາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອນາສນ຺ນຏ຺ຐານິກາ ອນາສນ຺ນກຣຓາ ອນາສນ຺ນວຄ຺ຄາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ວີຓໍ ວາເທນ຺ຕານໍ ທູເຣ ຕນ຺ຕິສ຺ສເຣນ ຕໂຕ ທູເຣ ຕນ຺ຕິສ຺ສໂຣ ອສມາໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທູຣຏ຺ຐານິເກນ ອກ຺ຂເຣນ ທູຣກຣເຓນ ຕໂຕ ທູຣຏ຺ຐານິໂກ ທູຣກຣໂຓ ສມານສຸຕິໂກ ກຖໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວຄ຺ຄກ຺ຂຣານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣວເສນ ອສມານສຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ວຄ຺ຄນ຺ຕໍ ວາ ວຄ຺ເຄ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວຄ຺ຄນ຺ຕກຣເຓ ສຕິ ອຎ຺ຎວຄ຺ຄສ຺ມິໍ ປເຣ ອຎ຺ຎວຄ຺ຄນ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ‘‘ວຄ຺ເຄ ໂຆສາໂຆສານໍ ຕຕິຍປຐມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ຈ ອສທິສທ຺ເວຠາວກຣເຓ ອຎ຺ຎວຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎວຄ຺ຄທ຺ເວຠາໂວ ນ ໂຫຕິ.

ຍທິ ຈ ຈ-ກາຣນ຺ຕກ຺ຂໂຣ ຕ-ກາຣນ຺ຕກ຺ຂເຣນ ສມານສຸຕິໂກ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ກິໍ ຈ-ກາຣນ຺ຕກ຺ຂຣເລຂເນນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕ-ກາຣນ຺ຕເມວ ລິເຂຍ຺ຍ, ຕຖາ ປນ ອລິຂິຕ຺ວາ ປໂຍຄານຸຣູປໍ ປຐມກ຺ຂຣສ຺ສ ສທິສທ຺ເວຠາວຏ຺ຐາເນ ‘‘ກຈ຺ໂຈ ກຈ຺ຈາຍໂນ’’ຕິ, ອສທິສທ຺ເວຠາວຏ຺ຐາເນ ‘‘ວຈ຺ໂຉ ວຈ຺ຉາຍໂນ’’ຕິ ຕຕິຍກ຺ຂຣສ຺ສ ສທິສທ຺ເວຠາວຏ຺ຐາເນ ‘‘ມຊ຺ຊໍ ສມ຺ມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ, ອສທິສທ຺ເວຠາວຏ຺ຐາເນ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ສມານຏ຺ຐານສມານກຣຓສມານວຄ຺ຄກ຺ຂຣານເມວ ທ຺ເວຠາໂວ ລິຂີຍຕິ, ໂນ ອິຕເຣສໍ, ຕສ຺ມາ ປໂຍຄານຸຣູປໍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຊ-ກາຣນ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ສກວຄ຺ຄສຸຕິວເສເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎວຄ຺ຄສຸຕິວເສນ. ສ-ກາຣນ຺ເຕ ປນ ສ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາເຣນ ສມານຏ຺ຐານິກຕ຺ຕາ ສມານກຣຓຕ຺ຕາ ຈ ວຄ຺ຄອວຄ຺ຄວເສນ ຠິນ຺ເນປິ ອວຄ຺ຄກ຺ຂຣານໍ ວຄ຺ຄກ຺ຂເຣຫິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອວຄ຺ຄກ຺ຂຣານໍ ວຄ຺ຄກ຺ຂຣານໍ ວິຍ ວິສຸໍ ສຸຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຈ ສ-ກາຣນ຺ຕສ຺ສ ຕ-ກາຣນ຺ຕຠຓນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ສ-ກາໂຣປິ ຫິ ທນ຺ຕໂຊ, ຕ-ກາໂຣປິ, ສ-ກາໂຣປິ ຊິວ຺ຫຄ຺ຄກຣໂຓ, ຕ-ກາໂຣປິ, ຕສ຺ມາ ສມານຏ຺ຐານິການໍ ສມານກຣຓານໍ ອກ຺ຂຣານໍ ສມານສຸຕິຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຎ-ກາຣນ຺ຕ ລ-ກາຣນ຺ຕານໍ ນ-ກາຣນ຺ຕຠຓເນປິ ອິມິນາ ນເຍນ ຎ-ກາຣນ຺ຕ ນ-ກາຣນ຺ຕານໍ ອສມານສຸຕິຠາໂວ ລ-ກາຣນ຺ຕ ນ-ກາຣນ຺ຕານໍ ສມານສຸຕິຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາ.

ອາຄມຈິນ຺ຕາ ປນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພາ –

‘‘ຈ-ກາຣນ຺ຕໍ ສ-ກາຣນ຺ຕໍ, ຕ-ກາຣນ຺ຕສມໍ ວເທ;

ຎ-ກາຣນ຺ຕໍ ລ-ກາຣນ຺ຕໍ, ນ-ກາຣນ຺ຕສມໍ ວເທ’’ຕິ. –

ອຍໍ ສິໂລໂກ ກຸໂຕ ປຠໂວ, ກຕ຺ຖ ອາຄໂຕ, ເກນ ກາຣິໂຕຕິ? ຕຕ຺ຖ ກຸໂຕ ປຠໂວຕິ ຠຄວນ຺ຕສ຺ມາ ວາ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວາ ປຠໂວ. ກຕ຺ຖ ອາຄໂຕຕິ ວິນເຍ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວາ ອຠິຘມ຺ເມ ວາ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວາ ຏີກາທີສຸ ວາ ອາຄໂຕ. ເກນ ກາຣິໂຕຕິ ເນຕ຺ຕິນິຣຸຕ຺ຕິເປຏໂກປເທສກຈ຺ຈາຍນປ຺ປກຣຓກາຣເກນ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖເຣນ ວາ ມຸຂມຕ຺ຕທີປນິກາຣເກນ ວຊິຣພຸທ຺ຘາຈຣິເຍນ ວາ ປທຣູປສິທ຺ຘິກາຣເກນ ພຸທ຺ຘປິຍາຈຣິເຍນ ວາ ສທ຺ທນີຕິປ຺ປກຣຓກາຣເກນ ອຄ຺ຄວໍສາຈຣິເຍນ ວາ ຕທຎ຺ຎສຕ຺ຖກາຣເກຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ວາ ກາຣິໂຕຕິ ເອວໍ ອາຄມຈິນ຺ຕາຍໍ ສຕິ ອຍໍ ສິໂລໂກ ຠຄວນ຺ຕສ຺ມາ ປຠໂວ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວາຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ວິນເຍ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວາ ອຠິຘມ຺ເມ ວາ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວາ ຏີກາສຸ ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຫິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ກຈ຺ຈາຍນາຈຣິຍາທີຫິ ສທ຺ທສຕ຺ຖກາຣເກຫິ ອາຈຣິເຍຫິ ກໂຕຕິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ອິທໍ ວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ເອວໍ ປນ ມຍໍ ຈິນ຺ຕຍິມ຺ຫາ – ຣາມຎ຺ຎເທເສ ກິຣ ສກຠາສາຍໍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ເຕເນວ ຣາມຎ຺ຎເທສິຍາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ອິຕິ ອິມໍ ປາຐໍ ວທນ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຈ’’ອິຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄ’’ອິຕິ ປາຐໍ ວທນ຺ຕາ ‘‘ປນ຺ຈງ຺ຄ’’ອິຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ອວິຊ຺ຊມານໍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕໍ ຍຖາປາຐໍ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ໂກນ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສກຠາສານຸຣູປໂຕ ອຍໍ ສິໂລໂກ ກາຣິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມຣມ຺ມຠາສາຍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕປທານໍ ສຸຕິວິເສສວເສນ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎາຍນໂຕ ມຣມ຺ມເທສິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ສິໂລກໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຕ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ‘‘ເຫຕຸປຕ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຕ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ອຣຫນ຺ຕິ. ຣາມຎ຺ຎເທສິຍາປິ ສກຠາສາຍ ວິສຸໍ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕປທໍ ສກຠາສາກຖນກາເລເຍວ ຠາສານຸຣູປໍ ຕ-ກາຣນ຺ຕ ນ-ກາຣນ຺ຕຠາເວນ ກເຖຕພ຺ພໍ, ມາຄຘຠາສາກຖນກາເລ ປນ ມາຄຘຠາສາຍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕປທານໍ ວິສຸໍ ປໂຍຄທສ຺ສນໂຕ ມາຄຘຠາສານຸຣູປໍ ຈ-ກາຣນ຺ຕ ຎ-ກາຣນ຺ຕປທານໍ ວິສຸໍ ສຸຕິວເສນ ຍຖາປາຐເມວ ກເຖຕພ຺ພານີຕິ ໂນ ມຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອາຄມຈິນ຺ຕາ.

ຊິນສາສນມາຣພ຺ຠ, ກຖາຍໍ ກຖິຕາ ມຍາ;

ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕຸ, ປຓ຺ຑິຕາ ຊິນສາວກາ.

ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ, ຍຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ ຘາຣຍນ຺ຕຸ ຕໍ;

ອຍຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ ປຊຫນ຺ຕຸ, ມານໂທສວິວຊ຺ຊິຕາຕິ.

໒໕໔. ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ຐານປ຺ປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕມານິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸຕ຺ຕານປທຕ຺ຖເມວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ‘‘ເອຕຣຫິ ສເຈປິ ສາມເຓໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອວຓ຺ຓຠາສນມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍາທິໍ ກປ຺ປິຍາທິຠາເວນ ທີປນມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປວິສຕິ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ພຸທ຺ຘວຈນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິປຣີຕໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ‘‘ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທານໍ ອຎ຺ຎຕຣທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄາຫສ຺ສ ສາມເຓຣານໍ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ຈ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາຍ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ກາຍສມ຺ໂຠຄສາມຄ຺ຄີຕິ ສຫເສຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄຫຓາທິ. ໂສຣໂຕຕິ ສຸເຠ ຣໂຕ, ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຣໂຕຕິ ວາ ໂສຣໂຕ. ນິວາຕວຸຕ຺ຕີຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ໂພຕິ ວິຊ຺ຊມານໍ ມຸຂຣາທິຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາປິ ເທສິຕາຍປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຂຸໍສນາທິໂຕ ອໂນຣມນ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພວ. ໂອຣມນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑສ຺ສ ທານນ຺ຕິ ຂຣທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐທຓ຺ຑສ຺ສ ທານໍ. ຕຊ຺ຊນີຍາທິກມ຺ເມ ຫິ ກເຕ ໂອວາທານຸສາສນິປ຺ປທານປຏິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ, ທິນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສທ຺ຘິໍ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິກເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ອາລາປສລ຺ລາປມຕ຺ຕສ຺ສປິ ນ-ກາເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ວິວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ນິມ຺ມທນກຣຓຕ຺ຖເມວ ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຉນ຺ນຕ຺ເຖໂຣປິ ອຸກ຺ເຂປນີຍາທິກມ຺ມກໂຕປິ ອຠາຍິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑ ທິນ຺ເນ ‘‘ສງ຺ເຆນາຫໍ ສພ຺ພຖາ ວິວຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປປຕິ. ໂຍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຎຕ຺ວາ ສໍສຏ຺ໂຐ ອວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑວິຘານສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕາປສງ຺ຄໂຕ. ເຕນາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑກເຕນ. ຍຖາ ຕຊ຺ຊນີຍາທິກມ຺ມກເຕຫິ, ເອວເມວ ຕໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ສງ຺ຆໍ ອາຣາເຘນ຺ເຕນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ‘‘ໂສຣໂຕ ນິວາຕວຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ, ຎາເຓນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ.

ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ວິເສສໂຕ ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິ ປາຬິອຸທ຺ຘຏາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ອປໂລກນກມ຺ມສາມຎ຺ຎສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ວິເສສພ຺ຍຕິເຣເກນ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຕທຎ຺ຎຕ຺ຖ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິເສສນິສ຺ສິຕໍ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕິ. ‘‘ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອສາຣຓາທິວເສນ ຄຫິຕາວເສສານໍ ສພ຺ເພສໍ ອປໂລກນກມ຺ມສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາວເສສານໍ ກມ຺ມານໍ ນິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນາທີນິ ວິຍ ວຸຕ຺ຕາວເສສຂນ຺ຘາຍຕນານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປຣິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມາທີສຸປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໓.໔໙໕-໔໙໖) ປນ ‘‘ກມ຺ມເມວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ. ໂອສາຣຓນິສ຺ສາຣຓຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາທໂຍ ວິຍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ນາມໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປລກ຺ຂີຍຕີຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໔໙໕-໔໙໖) ປນ ‘‘ອິມສ຺ສ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ. ໂອສາຣຓນິສ຺ສາຣຓຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາທໂຍ ວິຍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ນາມໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປລກ຺ຂີຍຕີຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວິຍ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທິລກ຺ຂຓວິມຸຕ຺ໂຕ ຫິ ສພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ກຣຓນ຺ຕິ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓວິຘານໍ. ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ, ອິມິນາ ວນ຺ທນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສງ຺ເຆນ ກຕໍ ກຕິກໍ ຎຕ຺ວາ ມທ຺ທນໍ ວິຍ ຫິ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຕິໍ ອນາທເຣນ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ໂຫຕິ.

໒໕໕. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ ປເນຕໍ ລພ຺ຠຕິເຍວາຕິ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ລພ຺ຠຕິ ເອວ. ສລາກທານຏ຺ຐານໍ ສລາກຄ຺ຄໍ ນາມ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕານໍ ຠາຊນຏ຺ຐານານິ ຍາຄຄ຺ຄຠຕ຺ຕຄ຺ຄານິ ນາມ. ເອເຕສຸປິ ຫິ ຐາເນສຸ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສເຖ ວິຍ ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ກມ຺ມຎ຺ຈ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ມຍເມຕໍ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິ ປຈ຺ຉາ ຂີຍນ຺ຕາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຂຓ຺ຑສີມາຍ ປນ ກເຕ ຂີຍນ຺ຕິ. ສງ຺ຆິກປຈ຺ຈຍຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາທີນໍ ທາຕຸໍ ອປໂລເກນ຺ເຕຫິ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐານໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມິກໍ ອປໂລກນໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ອຸປາເຍນ ພຫິອຸປຈາຣສີມຄຕໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣໍ’’ອິຈ຺ຈາທິ. ຍທິ ອປໂລເກຕ຺ວາວ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ກິໍ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊເກນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນາຬິ ວາ ອຸປຑ຺ຒນາຬິ ວາຕິ ທິວເສ ທິວເສ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພສ຺ສ ປມາຓທສ຺ສນໍ. ເຕນ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ອປໂລເກຕພ຺ພໍ, ນ ອຘິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກທິວສໍເຍວ ວາຕິອາທິ ທສວີສຕິທິວສານໍ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສເຍວ ທາຕພ຺ພປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ເຕນ ‘‘ຍາວຊີວ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຍາວໂຣຄາ ວຸຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອປໂລເກຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຓປລິໂພຘນ຺ຕິ ອິຓວຕ຺ຖຸໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຎ຺ຈ ອິຓາຍິເກຫິ ປລິພຸທ຺ຘສ຺ສ ລຊ຺ຊີເປສລສ຺ສ ສາສນຸປກາຣກສ຺ສ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາ ມຫາອິຓໍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວຕ຺ເຕນ ສພ຺ເພຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕາທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ຉຕ຺ຕໍ ວາ ເວທິກໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທິກາຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຈຕຸຣສ຺ສຈໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວລຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ ອຄ຺ຄຈໂຍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໓.໔໙໕-໔໙໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປນິກ຺ເຂປໂຕຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ວຑ຺ຒິຍາ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ຐປິຕວຕ຺ຖຸໂຕ. ສງ຺ຆິເກນປີຕິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ປຈ຺ຈຍທາຍເກຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາທານໍ ທທນ຺ເຕຫິປິ ກຣິຍມານໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ກາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄປໂຫນກໍ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຘິກໍ ປນ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອຸໂປສຖທິວເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ທິວເສປິ ກຕໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ. ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ…ເປ… ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ. ຕຖາ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິປິ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຈນເມວ ເຫຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕສມ຺ປີຕິ ຣຸກ຺ຂານໍ. ສາ ເອວ ກຕິກາຕິ ວິສຸໍ ກຕິກາ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕສນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂານໍ, ສງ຺ໂຆ ສາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມວິຫາເຣຕິ ປຸຣິເມ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ກຕກຕິເກ ວິຫາເຣ. ປຣິເວຓານິ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ອຣກ຺ຂິຍມາເນ ຜລາຜລານິ ຣຸກ຺ຂາ ຈ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກາ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍຫິ ປນ ຣຸກ຺ຂພີຊານິ ໂຣເປຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ, ເຕປິ ທສມຠາຄໍ ທຕ຺ວາ ໂຣປເກເຫວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ເຕຫີຕິ ຊຄ຺ຄິເຕຫິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ມູເລຕິອາທິກາເລ, ປຸພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆາ ກຕິກາຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລາ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ກຕິກາ. ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນາຕິ ‘‘ອຠາຊິຕມິທ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຍນມຕ຺ຕເມວ ຕນ຺ຕິ ເຕນ ຂີຍເນນ ພຫຸໍ ຂາທນ຺ຕານໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຂີຍນ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຄຓ຺ຫຖາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕ ເຕເນວ ຠິກ຺ຂຸນາ ທິນ຺ນໍ ວິຍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວສມ຺ຠໂວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄຕິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິວີສໂຕ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ, ເທນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ ສງ຺ໂຆ ອນຸຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈຕ຺ວາ ຍຖາ ເຕ ສງ຺ເຆ ເອວ ປສີທນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາຕິ ຄິລານຄມິກິສ຺ສຣາທີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເທນ຺ເຕນ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕເນວ ທາຕພ຺ພໍ. ອນນຸຎ຺ຎາຕປຸຄ຺ຄລານໍ ປນ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສງ຺ຆິກເມວ ຍຖາກຕິກາຍ ທາເປຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍທາຍກາທໂຍ ສຍເມວ ວິສ຺ສາເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ພາ, ‘‘ລທ຺ຘກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ກຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂສ ຣຸກ຺ເຂປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ກາຣຓໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ, ເຕຫິ ກຕອນຕ຺ຖາຠາເວປິ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄຣຸຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ…ເປ… ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຊີວຣຸກ຺ຂານໍ ອາຣາມຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ທາຣູນຎ຺ຈ ເຄຫສມ຺ຠາຣານຸປຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພໍ ຕ຺ວເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຕາວາສໍ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານໍ ເສນາສນໍ ກຕ຺ວາ. ຊຄ຺ຄິຕກາເລຕິ ຜລວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ. ຊຄ຺ຄນກາເລຕິ ຊຄ຺ຄິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາເລ.

໒໕໖. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຏ຺ຐານເຠເທຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມສ຺ສ ຐານເຠເທ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ເຕຕ຺ຕິໍສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.