໓໒. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສກຖາ

໒໓໖. ເອວໍ ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຣຸ ອລຫຸກໍ ປຏິກຣຓໍ ເອຕິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຄຣຸກາ, ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອາປຕ຺ຕິ, ຄຣຸກາ ຈ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິ, ວຸຏ຺ຐຫເຕ ວຸຏ຺ຐານໍ, ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານໍ. ກິໍ ຕໍ? ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິວາສມານຕ຺ຕາທີຫິ ວິນຍກມ຺ເມຫິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຣິວາໂສ, ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ປນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕິວິໂຘ ປຣິວາໂສ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕) ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຣິວາໂສ – ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ. ເຕສຸ ‘ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ໂຎປິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອວໍ ມຫາຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໘໖) ວຸຕ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐາເນເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໒໓໗. ເອວໍ ໂຍ ໂຍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາຕິ ເອເຕນ ປາຬິຍໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ຈ ອາຄເຕປິ ກມ຺ມວາຈາຠຓນກາເລ ຕຖາ ອຠຓິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິມສ຺ສ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ສກສກນາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມາຬກສີມາຍເມວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ, ນ ຕໂຕ ພຫິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສມາທານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອສມາທິນ຺ນວຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣຈນາສມ຺ຠວໂຕ, ມາຬກສີມາຍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກສ຺ສປິ ອນາໂຣຈເນ ສຕິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ປຣິວາສໍ ສມາທິຍາມິ, ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມີຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ເອເກເກນ ວາ ອຸໂຠຫິ ປເທຫິ ວາ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ເອກປເທນປິ ເຈຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປຣິວາໂສ, ທ຺ວີຫິ ປນ ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ, ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ປຸນ ສນ຺ນິປາເຕຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ເອກສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປເນ ສຕິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກຣຕ຺ຕາ.

ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ…ເປ… ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ຍາຈເນ ວິຍ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈາຍິກກຣເຓ ສຕິ ເອກວາຣໍ ອາໂຣຈິເຕປິ ອຸປປນ຺ນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວທິຍາມຫໍ ຠນ຺ເຕ, ເວທິຍຕີຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເວທິຍາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອນຸຠວາມິ, ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຫໍ ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸຂໍ ເວເທມິ ເວທນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປິ-ສທ຺ໂທ ອນຸຠວນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໙໗) ປນ ‘‘ເວທິຍາມີຕິ ຊາເນມິ, ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອນຸຠວາມິ, ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຫໍ ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທີປງ຺ກໂຣ ໂລກວິທູ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຎາຓຕ຺ໂຖ ອນຸຠວນຕ຺ໂຖ ຈ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໙໗) ປນ ‘‘ເວທິຍາມຫນ຺ຕິ ຊານາເປມຫໍ, ອາໂຣເຈມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸຠວາມີຕິປິສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ປນ ປສໍສນ຺ຕິ ອາໂຣຈນວຈນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຕຸ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣໍ, ສຸວາ ຂາທນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ປຏິເວເທມິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ນ ນໍ ວາເຣຕຸມຸສ຺ສເຫ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ ວິຍ ອາໂຣຈນຕ຺ໂຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອາໂຣເຈຕ຺ວາ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕທເຫວ ປຸນ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸກາມສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທປຣິຫາຣຕ຺ຖມ຺ປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ມາຬເກ ນາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ອາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຸນ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ. ‘‘ສຠາຄາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສຠາຄານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຕໍ ອສມາທິຍິຕ຺ວາ ພຫິ ເອວ ກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຊ຺ຌາຍາທິສທ຺ທສວນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສວນູປຈາຣາຕິກ຺ກມນຕ຺ຖໍ, ຄຸມ຺ເພນ ວາຕິອາທິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ. ໂສປິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ປຸເຣອຣຸເຓ ເອວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິມິນາ ອາໂຣຈນາຍ ກຕາຍ ສພ຺ເພສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ພຫິວິຫາຣໍ ຄເຕສຸປິ ອູເນຄເຓຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາສໂທໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ ອາໂຣຈນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສຫວາສສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຄຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ. ‘‘ອຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອທິຏ຺ຐອສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສາຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ.

໒໓໘. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິເມສຸ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວສປ຺ປມາເຓນ ປຣິວສິຕທິວເສສຸ ‘‘ສິຍຸໍ ນຸ ໂຂ ຕິວິຘຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກາຣຓຍຸຕ຺ຕານິ ການິຈິ ທິວສານິ, ເອວໍ ສຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຣິວາສທິວສຕ຺ຕາ ນ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ຠເວຍ຺ຍ, ອສຕິ ຈ ມານຕ຺ຕາຣຫຠາເວ ມານຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອທິນ຺ນໍເຍວ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖາຍ. ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ທິວເສຫິ ອຘິກຕຣານິ ທິວສານິ ປຣິວສິຕ຺ວາ ນນຸ ຈາຍໍ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາໂສ, ຕສ຺ມາເນນ ມານຕ຺ຕເມວ ຍາຈິຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ’’ຕິອາທິ. ຫິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ເອວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ນ ອສມາທິນ຺ເນ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນນຸ ຈ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ໂສ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາໂສ ສງ຺ຆໍ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈຕິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາທິນ຺ນວຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ເອວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ປຣິວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ໂນ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ, ຕສ຺ມາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ເອວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ໂນ ອສມາທິນ຺ເນຕິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຸນ ສມາທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວສາຕິກ຺ກເມເນວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ.

ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອູເນຄເຓຈຣຓໂທສາ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕຕິອາທິ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈເນນ ຕຖາ ເອວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໙໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏາ ມຸຈ຺ຈນປໂຍຊນໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໓໙. ອພ຺ຠານໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຕມ຺ປິ ອກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຕນາປິ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອພ຺ຠານໍ ຍາຈິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠານຍາຈນຕ຺ຖໍ ມານຕ຺ຕສ຺ສ ສມາທິຍນກາເລປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ປຸພ຺ເພ ມານຕ຺ຕຈາຣິຕກາເລ ອາໂຣຈິຕເມວາຕິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອພ຺ຠານໍ ນ ຍາຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ມານຕ຺ຕຍາຈນກາເລປິ ປຣິວາສໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໔໐. ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພຕິ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠານາຣຫສ຺ສ ຈ ນິນ຺ນານາກຣຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອພ຺ຠານາຣໂຫ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຕສ຺ສ ອນາໂຣຈາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

‘‘ອນນ຺ຕຣາຍິກສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ຉາທຍໂຕ ອຈ຺ຉນ຺ນາວາ’’ຕິ ປາໂຐ. ອເວຣິຠາເວນ ສຠາໂຄ ອເວຣິສຠາໂຄ. ‘‘ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ອາວິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປສງ຺ຄໂຕ ອິເຘວ ປກາສິຕໍ. ລຫຸເກສຸ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ລຫຸກສຠາຄໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກິຣ. ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຫຸກສ຺ເສວາຍໍ ສມນຸຎ຺ຎາຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ປຏິກຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ລຫຸເກສຸປິ ສຠາຄໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອິຕຣຖາ ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາໂຣຈນສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປນຕ຺ຖເມວ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິກຣຓມນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຕເນວ ອິຘ ‘‘ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ທ຺ເວ ນິຣາປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເສເສຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈເນນ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ປກາສິໂຕວ. ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ສາ ຎຕ຺ຕິຍາ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍທາ ສຸທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາໂຣຈນວເສນ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປຏິກເຕ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສຸເຓຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໖) ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄຣຸກໍ ວາ ໂຫຕຸ ລຫຸກໍ ວາ, ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂຠສຸ ນເຍສຸ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເຕນ ເຕນ ວີຕິກ຺ກເມນາປນ຺ນາປຕ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ. ນາມນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນາມ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂຣຈນໍ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏປຣິຫຣຓປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຕິເຍວ ອນ຺ຕຣາເຍ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາຍິກສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ຉາທຍໂຕ ອຈ຺ຉນ຺ນາວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອເວຣີຕິ ຫິຕກາໂມ. ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓຕິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ. ສຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິ ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອນາປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອສຸຈິໂມຈນາທິວີຕິກ຺ກມໍ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີ’’ຕິ ອິທໍ ອສຸຈິໂມຈນລກ຺ຂຓສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປກາສນໂຕ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຫຕິ, ສຊາຕິຍສາຘາຣຓວິຊາຕິຍວິນິວຕ຺ຕສຠາວາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ເອວ ປກາສນໂຕ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ຫິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເຕນ ເຕນ ວີຕິກ຺ກເມນ ອາປນ຺ນສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ນາມປກາສນໂຕ ນາມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິສຠາວໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ຈ.

ສຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອນາປນ຺ນສ຺ສ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ວາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສວເສນ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐາເນ. ປຏິຈ຺ຉາທິຍິຕ຺ຖາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ກາ ສາ? ອາປຕ຺ຕິ. ທິວສາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວສນໍ ປຣິວາໂສ. ໂກ ໂສ? ວິນຍກມ຺ມກຣຓໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາໂສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ.

ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສກຖາ

໒໔໒. ສຸຊ຺ຌນໍ ສຸທ຺ໂຘ, ໂກ ໂສ? ອາປຕ຺ຕິວິຄໂມ. ອມຕິ ໂອສານຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ໂຕ, ສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ປຣິວາສສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ, ສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ຈ ໂສ ປຣິວາໂສ ຈາຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສຸທ຺ຘກາລໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອສຸທ຺ຘກາລປ຺ປມາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຣິວາໂສ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂອຘານສໂມຘານປຣິວາສກຖາ

໒໔໓. ສໂມຘີຍເຕ ສໂມຘານໍ, ນານາກາລິກາ ນານາວຕ຺ຖຸກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອຄ຺ຆາທິວເສນ ສໂມຘານໍ ເອກີກຣຓໍ, ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ກໂຕ ປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ປຏິກສ຺ສິໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖຘາຕຸຍາ ກມ຺ມນິ ຈ ນຍນຕ຺ຖຘາຕຸຍາ ກມ຺ມນິ ຈ ຕທຕ຺ຖສມ຺ປທາເນ ຈ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາເມ ຈາຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອາຍາເທສສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປຏິປຸພ຺ພກສຘາຕຸຍາ ຈ ນຍນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ມູລາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຏິກສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຏິກສ຺ສິໂຕ…ເປ… ມູລາຍ’’ ອິຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ’’ຕິ ເອວໍ ມຎ຺ຎມານາ ສທ຺ທວິທຸໂນ ‘‘ປຏິກສ຺ສນາ’’ຕິ ອິທໍ ອຘິກນ຺ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ມກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ ວາ, ນ ປເນຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນວປາເຐສຸເຍວ ອຍໍ ປາໂຐ ສທ຺ທລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຍຸຕ຺ໂຕ ວາຕິ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ປາຬິຍຏ຺ຐກຖາທິໂຕ ອາຄເຕສຸ ໂປຣາຓປາເຐສຸ. ເຕສຸ ປນ ກຖໍ ໂຍຊິຍມາໂນ ອຍໍ ປາໂຐ ສທ຺ທຍຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາກາໂຣເຍວ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ປາໂຐ ໂປຣາຓປາຬິປາໂຐວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ’’ຕິ ອິທໍ ກຣຓວເສນ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ‘‘ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຍ ປຏິກສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ ປເນຕສ຺ສ ໂປຣາຓປາຐຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ປກຣເຓ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໑໐໒) ‘‘ປາຬິຍໍ ປຏິກສ຺ສິໂຕ ສງ຺ເຆນ ອຸທາຍິ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣາ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຕິ ອິທໍ ກຣຓວເສນ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຍ ປຏິກສ຺ສິໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ’’ຕິ ອລຸຕ຺ຕສມາສວເສນ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສມາສໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ເຫຕຸ ປຏິກສ຺ສິໂຕ. ສາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໑໐໒) ‘‘ອຖ ວາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາ ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສຫ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວເສເນວ ໂຍເຊຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ເທນ຺ເຕນ ປຐມໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ໂອຘານສໂມຘານປຣິວາສໍ ເທນ຺ເຕນ ປຐມໍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ມູລທິວເສ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ສໂມຘານປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກິໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໑໐໒) ‘‘ອຸທາຍິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠູຕາຍ ອຸທາຍິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ມູລທິວເສ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ເທຕູຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາເທ ອາວິກາຣາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສ ອເຕກິຈ຺ຉຠາວໍ ເຕເນວ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາກຏໍ ກາເຣຕ຺ວາ ລຊ຺ຊີຄຓໂຕ ວິໂຍຊນວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອຘານສໂມຘານປຣິວາສກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຄ຺ຆສໂມຘານປຣິວາສກຖາ

໒໔໔. ອຄ຺ເຆນ ອຄ຺ຆວເສນ ອຣຫວເສນ ສໂມຘານໍ ອຄ຺ຆສໂມຘານໍ, ອາປນ຺ນາສຸ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຣຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ, ຕາສໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘາຍ ຕາສໍ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ອວເສສານໍ ອູນຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ປຣິວາໂສ ທີຍຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ . ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທິວເສນ ເອກທິວເສ ອາປນ຺ນາ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ທສສຕນ຺ຕິ ສຫສ຺ສອາປຕ຺ຕິໂຍ. ຣຕ຺ຕິສຕໍ ຉາທຍິຕ຺ວານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາໂຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ພຫຸຣຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ນານາວຕ຺ຖຸການໍ ວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໑໐໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຄ຺ຆສໂມຘານປຣິວາສກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໔໖. ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນກກຖາຍໍ ຍທິ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸ ຠເວຍ຺ຍ, ກິໍ ເຕນ ປຸນ ອຸປຊ຺ຌາ ຄເຫຕພ຺ພາ, ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາ ກາຕພ຺ພາ, ກິໍ ຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສຄຓນາ ກາຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ສຕິ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຊ຺ເຌເຍວ ວສິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸຠູຕກາເລ ອາປຊ຺ຊິຕາປຕ຺ຕິໂຍ ກຖໍ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຍາ ເທສນາຄາມິນິໂຍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສາຘາຣຓາຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທໂຍ. ອສາຘາຣຓາຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທໂຍ. ໂຫຕຸ ຠຄວໂຕ ອນຸຎ຺ຎາຕວເສນ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ອສາຘາຣຓາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕຠາໂວ, ປຸນ ປກຕິລິງ຺ເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ປຸນ ປກຕິລິງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍ ຏີກາສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໙; ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໖໙) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອິຘ ປນ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຖາຠູຕຕ຺ຕາ ສາເຍວ ກຖາ ວຸຈ຺ຈເຕ.

໒໔໗. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສາຘາຣຓາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິອາປຕ຺ຕິຍາ, ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ປກ຺ຂມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ປຸນ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ອປຣິວາສາຣຫຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນາທເຣເຍວ ສາມິວຈນໍ, ຉາຣຕ຺ຕມານຕ຺ເຕ ອາຈິຓ຺ເຓເຍວ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ປຸນ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສເຈ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອກຸສລວິປາເກ ປຣິກ຺ຂີເຓຕິ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍປຕິຏ຺ຐານໍ ປນ ກຸສລວິປາກເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸຠຍມ຺ປິ ອກຸສເລນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ກຸສເລນ ປຏິລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ວາ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ປຣິວາສທານໍ ນຕ຺ຖິ, ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸນິກາເລ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸກາເລ ຉນ຺ນາເຍວ ຫິ ອາປຕ຺ຕິ ປຣິວາສາຣຫາ ໂຫຕິ, ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິກາເລຕິ ອຍເມຕາສໍ ວິເສໂສ. ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ຕິຍາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ, ປກ຺ຂມານຕ຺ເຕ ອາຈິຓ຺ເຓເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຣິວາສວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ອິທານິ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສາວເສສຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ສເຕກິຈ຺ຉາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ໂຣຄາຕຸໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂກາຣຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕເມນໍ ກາຣຸຓິໂກ ຕິກິຈ຺ຉໂກ ກຣຸຓາສຎ຺ໂຈທິໂຕ ຕິກິຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ເຄລຎ຺ຎໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຫິຕສຸຂໍ ຊເນຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຓາວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິກຠາວໂຕ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕເມນໍ ມຫາກາຣຸຓິໂກ ຠຄວາ ມຫາກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ອເນເກຫິ ນເຍຫິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ, ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎຸໂນ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາປິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘກາມານໍ ນຍໍ ເທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຏີກາຈຣິຍາທໂຍປິ. ເອວໍ ທິນ຺ເນ ປນ ນເຍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສິສ຺ສາທໂຍປິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ວຈນຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາທິວຈນຎ຺ຈ ສມ຺ມາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕຖໂຕ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນຕ຺ຖໍ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ.

ຕສ຺ມາ ຍທາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິນຍຘຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ‘‘ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ຕທາ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ຕ຺ວໍ ກຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣສງ຺ຆາທິເສສ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍໍ ໂມເຈຕຸກາມເຈຕນາ, ອຸປກ຺ກໂມ, ມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວາຍາໂມ, ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ໂອຠາສນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອຕ຺ຕກາເມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ເຍສຸ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ນາລໍວຈນີຍຕາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ກຸຏິກາເຣ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ເຫຏ຺ຐິມປມາຓສມ຺ຠໂວ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ວາສາຄາຣຕາ, ເລປຆຏນາຕິ ສຕ຺ຕ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາທີສຸ ຉຘາ ອງ຺ຄານິ. ວິຫາຣກາເຣ ຕານິເຍວ ຉ ອງ຺ຄານິ. ທຸຏ຺ຐໂທເສ ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂ຺ຍຸປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາໂຈທນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອຎ຺ຎຠາຄິເຍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ກຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທິຍນຕາ, ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈາຕິ ຉ ອງ຺ຄານິ. ສງ຺ຆເຠເທ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນໍ, ຘມ຺ມກມ຺ເມນ ສມນຸຠາສນໍ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານໍ, ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ເຠທານຸວຕ຺ຕເກ ອງ຺ເຄສຸ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ອນຸວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ທຸພ຺ພເຈ ອງ຺ເຄສຸ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ອວຈນີຍກຣຓຕາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ກຸລທູສເກ ອງ຺ເຄສຸ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ຉນ຺ທາທີຫິ ປາປນນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອິຕິ ອິມານິ ອງ຺ຄານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ສເຈ ອງ຺ຄປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ, ‘‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ, ‘‘ນາຍໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ, ເທສນາຄາມິນີ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຕິຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເທສາເປຕພ຺ໂພ.

ອຖ ປນ ອນາປຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ສງ຺ຆາທິເສສຈ຺ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉາເທສິ, ນ ຉາເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ນ ປຣິວາສາຣໂຫ, ມານຕ຺ຕາຣໂຫວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຉາເທມີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທສສຸ ອາກາເຣສຸ ອຎ຺ຎຕຣກາຣເຓນ ຉາເທສິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎກາຣເຓນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທສສຸ ອຎ຺ຎຕຣກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວມ຺ປິ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ນ ປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ‘‘ອຎ຺ຎກາຣເຓນາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ, ອຸທາຫຸ ອຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊານນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນຠາວໍ ສຣນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ, ອຸທາຫຸ ວິສຣິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວິສຣິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນຠາເວ ເວມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ, ອຸທາຫຸ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເວມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ປຣິວາສາຣໂຫ, ມານຕ຺ຕາຣໂຫວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ອຖ ‘‘ຊານນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ສຣນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໔໔) ‘‘ໂສ ເອວໍ ວທຕິ ‘ຍາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ຊານປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຣຸຫຕິ. ຍາ ຈ ຂ຺ວາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ອຊານປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ອຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ຣຸຫຕິ. ເອກິສ຺ສາ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ’’’ຕິ ຈ, ‘‘ໂສ ເອວໍ ວທຕິ ‘ຍາຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ສຣມານປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຣຸຫຕິ. ຍາ ຈ ຂ຺ວາຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ອສຣມານປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ອຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ຣຸຫຕິ. ເອກິສ຺ສາ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ’’’ຕິ ຈ, ‘‘ໂສ ເອວໍ ວທຕິ ‘ຍາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ນິພ຺ເພມຕິກປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຣຸຫຕິ. ຍາ ຈ ຂ຺ວາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ເວມຕິກປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ອຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ຣຸຫຕິ. ເອກິສ຺ສາ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕາຣໂຫ’’’ຕິ ຈ.

ເອວໍ ປຣິວາສາຣຫຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິວາສາຣໂຫ, ຕີສຸ ປຣິວາເສສຸ ກຕຣປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຕີຓິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາເທມີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕີຫໍ ຕ຺ວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອກາຫເມວາຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ທ຺ວີຫໍ ຕີຫໍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍາວຕີຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ, ຕາວຕີຫໍ ຕ຺ວໍ ປຏິວສິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຍາວຕີຫໍ ຊານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕາວຕີຫໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໒) ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປາ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕປຸຈ຺ຉນໍ ກມ຺ມວາຈາກຣຓຕ຺ຖເມວ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ຕທຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສສ຺ສ ອນນຸຣູປຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈຸຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ‘‘ໂສ ທຸວິໂຘ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕຕິ, ທຸວິໂຘປິ ເຈສ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉທໍ ສກລໍ ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອສຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ຖ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທາຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ປນ ‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ’ຕິ ຊານາຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ສຠາຄຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕວິຫາໂຣ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ພວຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ‘‘ສເຈ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ສຠາຄາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຫາເຣເຍວ ຣຕ຺ຕິປຣິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ນ ສກ຺ກາ ໂສເຘຕຸໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມານຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິວາໂສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ມານຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສເຈ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ສຠາຄາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕພ຺ພາ. ອຖ ນ ສກ຺ກາ ໂສເຘຕຸໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘) ອິທໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ວິຫາໂຣ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ພຫຸຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທກາຣຓານິ ໂສເຘຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອຖ ນ ສກ຺ກາ ໂສເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຠາຄາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ວິສຠາຄານໍ ເວຣີຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ປກາເສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໖) ‘‘ຕສ຺ມາ ອເວຣິສຠາຄສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນ ວິສຠາໂຄ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ວາ ປກາເສຕຸກາໂມ, ເອວຣູປສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ນາໂຣເຈຕພ຺ພາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິສຠາຄານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຕໍ ອສມາທິຍິຕ຺ວາ ພຫິເຍວ ກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຫາເຣເຍວາຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍເມວ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອຖ ນ ສກ຺ກາ…ເປ… ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິປຣິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ຣຕ຺ຕິຄຓນາ ກາຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມານຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖ ນ ສກ຺ກາ ໂສເຘຕຸນ຺ຕິ ພຫຸຠິກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ວິສຠາຄານໍ ວສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕາເຠທກາຣຓານິປິ ໂສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ປຣິວາສວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈູສສມເຍຕິ ປຈ຺ຉິມຍາມກາເລ ອຣຸໂຓທຍໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິວາໂສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິປ຺ປວາສຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ວິນາ ປກຕຕ຺ເຕນ ສຠິກ຺ຂຸກອາວາສອຠິກ຺ຂຸກອນາວາສຄມນສງ຺ຂາຕວຕ຺ຕເຠທວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຠິກ຺ຂຸກາ ອາວາສາ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອນາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປກຕຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໗໖).

ມານຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຍທິ ເອວໍ ວິສມມິທໍ ນຍທສ຺ສນໍ, ປຣິກ຺ເຂປປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນ ເອວ ຫິ ອຸປຈາຣສີມາ ໂຫຕິ, ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ທ຺ເວເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກໂມ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຊ຺ຌາຍາທິສທ຺ທສວນສພ຺ຠາວໂຕ ສຸວິທູຣາຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ອຕິກ຺ກມມຕ຺ໂຕປິ ອຕິກ຺ກໂມເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘມຕຎ຺ຎຸໂນ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໙໗) ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕຕິອາທິ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈເນນ ຕຖາ ເອວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ມານຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອູເນຄເຓຈຣຓຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິອາທິ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສວນູປຈາຣທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ຏີກາຈຣິໂຍ ‘‘ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຊ຺ຌາຍາທິສທ຺ທສວນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສວນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ, ຄຸມ຺ເພນ ວາຕິອາທິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຸວິຘໍ ຐານໍ ປຣິວສນ຺ຕມານຕ຺ຕຈາຣິກຠິກ຺ຂູຫິ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຈ ຍທິ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິວສຕິ, ອຸປຈາຣສີມຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຖ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ, ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອທິຏ຺ຐອສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ ‘‘ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ວຕ຺ຕໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ຣຕ຺ຕິປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຈ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕສມາທານສ຺ສ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາໂຣ ປນ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐິຕານໍ ສກລອຸປຈາຣສີມາ ໂຫຕິ, ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຫິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທິສງ຺ຆລາໂຠ ຍທິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕິ. ຍທິ ພຫິສີມາຍໍ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣວເສນປິ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໙໗) ‘‘ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວສນສ຺ສ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕານໍ ວິຫາຣໂຕ ພຫິ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສນສ຺ສ ຈ ອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ປກຣເຓສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕນໂຍ ປກຣຓາຄຕນໂຍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ປນ ອາຈຣິຍາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທເສ ປຣິຫຣິຕຸໍ ອຕິທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ເທວສິກໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຫິສີມຄມນສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ວາຬສຣີສປາທິປຣິສຍສ຺ສ ຈ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທປຣິຫຣຓວເສນ ລກ຺ຂຓປາຣິປູຣິເມວ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາປິ ສມານາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ປຣິວາສວສນຎ຺ຈ ມານຕ຺ຕຈຣຓຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ.

ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ປຕິຣູປຏ຺ຐາເນ ປກຕຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນສາລໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູນໍ ນິປຊ຺ຊນມຎ຺ຈໍ ສພ຺ພໂຕ ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປເທສໍ ວຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກສາມເຓຣາທໂຍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມຍາເມ ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທຉິຊ຺ຊນກາເລ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ສາລາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຕໍ ສມາທາເປຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຎ຺ຈເກສຸ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມກາເລ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ປກຣເຓສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍານໍ ມເຕນ ກຕຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍນໂຍ ນາມ. ເອສ ນໂຍປິ ຍຖາຣຸຕໂຕ ປກຣເຓສຸ ອນາຄໂຕປິ ປກຣຓານຸໂລມວເສນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທເສ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິເປສເລຫິ ພຫຸສ຺ສຸເຕຫິ ສິກ຺ຂາກາເມຫິ ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎູຫິ ວິຈາຣິໂຕ ສມາໂນ ສຸນ຺ທໂຣ ປສຕ຺ໂຖວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸໂລມນໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ນນຸ ຈ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍເຍວ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວສນໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາປິ ສມານາ ວສນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ສຠາຄຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທເສ ຈ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ສກລຣຕ຺ຕິນ຺ທິວມ຺ປິ ວຕ຺ຕໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ຕຖາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ທິວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ສມາທິຍນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອນາຄມນກາລຠາວໂຕ, ສທ຺ທຉິຊ຺ຊນກາລຠາວໂຕ ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາທິໂທເສ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕທນຸໂລໂມເຍວ ໂຫຕີຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ໂຫຕຸ, ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ວສນ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທນເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປກຕຕ຺ຕສາລາກຣຓມຎ຺ຈກຣຓາທີນິ, ອຖ ກສ຺ມາ ເອຕານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ປກຕຕ຺ຕສາລາກຣຓໍ ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິປ຺ປວາສຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ຕໍ ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ ສຫວາໂສ, ວິປ຺ປວາໂສ, ອນາໂຣຈນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປາຐໍ (ຈູຬວ. ໘໓) ອນຸໂລເມຕິ. ມຎ຺ຈກຣຓໍ ສຫວາສຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວາ ອນາວາເສ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປາຐຎ຺ຈ (ຈູຬວ. ໘໑) ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຐຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຄມນາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕສຸ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ຄມເນ ເອວ ວຸຕ຺ເຕປິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຄມນໍ ຣຕ຺ຕິຄມນສ຺ສ ພຫຸປຣິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາປາຐໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ອນຸໂລເມຕິ. ອຸປຏ຺ຐາກສາມເຓຣາທີນໍ ນິວຕ຺ຕາປນໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫເສຍ຺ຍສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາປາຐໍ (ປາຈິ. ໔໙) ອນຸໂລເມຕິ. ປຸຣິມຍາເມ ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທຉິຊ຺ຊນກາເລ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ສາລາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕສມາທາປນໍ ອຎ຺ຎຠິກ຺ຂູນໍ ສທ຺ທສວນວິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ອນາໂຣຈນຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທປາຐໍ ອນຸໂລເມຕິ.

ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຕ຺ຕສມາທາປນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ປຸຣິມຍາມມຊ຺ຌິມຍາເມສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ຫິຍ຺ໂຍອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຊ຺ຊອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ ອຊ຺ຊອຣຸຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນາມ, ອຊ຺ຊອຣຸຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາກາໂລ ອຣຸຓສ຺ສ ພຫິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມມຊ຺ຌິມຍາເມສຸ ກຕວຕ຺ຕສມາທານມ຺ປິ ອຣຸໂຓທຍໂຕ ປຸເຣ ກຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ກຕໍເຍວ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຕໍ ອສມາທິຍິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊເນ ຈ ສຕິ ນິທ຺ທາວເສນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕສມາທານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ປຸເຣຕຣເມວ ສມາທານໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊນໍ ຎາຍາຄຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐກຖາປາຐຎ຺ຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ອນຸໂລເມຕິ.

ເອວໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ກສ຺ມາ ‘‘ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ມາຬກສີມາຍໍ ສມາທິນ຺ນກາເລເຍວ ວຕ຺ຕມາໂຣຈິຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອາໂຣຈິຕໍ, ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ທິວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ອິທານິ ສມາທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ມາຬກສີມາຍ ອາໂຣຈິຕມ຺ປິ ປຸນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອິທມ຺ປິ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິວາໂສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປາຐໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ອນຸໂລເມຕິ. ອຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຎ຺ຈເກສຸ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ມຎ຺ເຈສຸ ນິປຊ຺ຊມານາປິ ປກຕຕ຺ຕສາລໂຕ ນິພ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ພຫິ ນິປຊ຺ຊມານາ ສຫວາສຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໂທສໂຕ ມຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ? ນ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປາຣິວາສິໂກ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູເຫວ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ນິປນ຺ໂນ ສຫວາສຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໑) ‘‘ສເຈ ຫິ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ເອກໂຕ ວເສຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອຄາຣວາ ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ວິພ຺ຠເມຍ຺ຍຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ສຫເສຍ຺ຍາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉິມຍາມກາເລ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຸເຓ ອນຸຏ຺ຐິເຕເຍວ ວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປເນ ກຣິຍມາເນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ສາ ຣຕ຺ຕິ ຄຓນູປຄາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຐມປຣິຈ຺ເຉເທ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣຸຓກຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນຠາໂວ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ອາໂຣຈາເປຕິ, ນນຸ ສມາທິນ຺ນກາເລເຍວ ອາໂຣຈິຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕສມາທານກາເລ ອາໂຣຈິເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຈ຺ເຈ ນິກ຺ຂິປນກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຣິສສງ຺ກມນມ຺ປິ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ອຠິນວາຄຕານໍ ສພ຺ຠາວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອສຕິ ປນ ອຠິນວາຄຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອາໂຣຈເນ ໂທສາຠາວໂຕ ປຸນ ອາໂຣຈນໍ ຎາຍາຄຕໍ ໂຫຕິ, ມານຕ຺ຕຈຣຓກາເລ ປນ ສມາທາເນ ອາໂຣຈິເຕປິ ນິກ຺ຂິປເນ ອວສ຺ສໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ກສ຺ມາ? ທິວສນ຺ຕຣຠາວໂຕ. ‘‘ເທວສິກໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສາຍໍ ສມາທານກາເລ ອາໂຣເຈສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ນິກ຺ຂິປເນ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ນ, ສາຍໍ ສມາທານກາເລ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິປິ, ນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິປິ, ອນາຄຕານໍ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ອນາໂຣຈເນ ຈ ສຕິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປນໂຕ ປຸເຣເຍວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂນ ມຕິ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປກຣຓາຄຕນເຍນ ວາ ປກຣຓານຸໂລມອາຈຣິຍນເຍນ ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ວິນຍໂກວິເທນ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ ລຊ຺ຊີເປສລຠູເຕນ ວິນຍຘເຣນ ວິສຸທ຺ຘິກາມານໍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຣິວາສວຕ຺ຕາມານຕ຺ຕຈຣຓວຕ຺ຕານິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພານີຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິວາສາທິກຖາຍ ກຸສລຕ຺ຖໍ ນານາວາທນໂຍ ວຸຈ຺ຈເຕ – ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປກຕຕ຺ຕສາລໍ ກຸຣຸມາເນນ ຕສ຺ສາ ສາລາຍ ມຊ຺ເຌ ຖມ຺ຠໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ປເທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ປາຣິວາສິການໍ ມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄີວາ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ອຸປຣິ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກເຕ ສຸກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ຈ. ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກຏິ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ອຸປຣິ ໂຫຕິ, ຍຖາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ກເຕ ສຸກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ຈ, ຕໍ ວຈນໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາທີສຸ ວິຊ຺ຊຕິ, ເກວລໍ ເຕສໍ ປຣິກປ຺ປເມວ. ອຍໍ ປນ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ປນ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນຎ຺ຈ ‘‘ອຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ ເອວ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ປນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ‘‘ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏີກາວຈນຎ຺ຈ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ‘‘ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ‘ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາວຈນຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໙໗) ‘‘ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາວຈນຎ຺ຈ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖເມວ ປມາຓໍ, ຕໂຕ ອູນມ຺ປິ ອຘິກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຊ຺ເຌ ຖມ຺ຠໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປເທເສ ນິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄີວາ ວາ ກຏິ ວາ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປເທເສ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ສຫວາສໂຕ ວາ ວິປ຺ປວາສໂຕ ວາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທໂທສາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປາເຐສຸ ປຐມປາຐສ຺ສ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຉມາຍ ນິສິນ຺ເນ ຍທິ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂຸ ອາສເນ ນິສີທິຕຸກາໂມ, ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ. ເອເຕນ ທ຺ວີສຸປິ ຉມາຍ ນິສິນ຺ເນສຸ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣປິ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໂຕ ພຫິ ນິສີທນ຺ໂຕ ອາສເນປິ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຉມາຍ ນິສິນ຺ເນຕິ ປກຕຕ຺ເຕ ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ເນ ອິຕເຣນ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖເຣປິ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ວາລິກຕເລປິ ວາ ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ປນ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໑). ອິຕິ ປກຕຕ຺ເຕ ຉມາຍ ນິສິນ຺ເນ ປາຣິວາສິເກນ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານທີປໂກ ອຍໍ ປາໂຐ, ນ ມຎ຺ຈປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐານສຍນຏ຺ຐານທີປໂກ, ຕໍ ປຸພ຺ພາປຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສກລໍ ປາຐໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເອກເທສມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິກປ຺ປວເສນ ອໂຍນິໂສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍປາຐສ຺ສ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ປນ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ? ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕເຠໂທ? ອຊານນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ເອເຕນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ອຸປຈາໂຣ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິ ອາໂຣຈນກ຺ເຂຕ຺ຕຠູໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ເອສ ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ທໍ ວາສ຺ສ ສຸຓາຕິ, ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠໂທ ຈ. ອຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ ເອວ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ປນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗). ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ປາໂຐ ອາໂຣຈນກ຺ເຂຕ຺ຕທີປໂກ ໂຫຕິ, ນ ມຎ຺ຈປຎ຺ຎາປນາທິທີປໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຕິຍປາຐສ຺ສ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ກິໍ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ວຕ຺ຕສມາທານຏ຺ຐານໍ ອາຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍເຍວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ສຕິ ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອເຕນ ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານໍ ປນ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍເຍວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ນ ພຫິທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ, ທິຏ຺ຐສຸຕານໍ ປນ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານມ຺ປິ ພຫິທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານມ຺ປິ ອາກາສາທິຄຕານມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗). ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ປາໂຐ ອາໂຣເຈຕພ຺ພລກ຺ຂຓທີປໂກ ໂຫຕິ, ນ ມຎ຺ຈປຎ຺ຎາປນາທິທີປໂກຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖປາຐສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍປິ ຕຕິຍປາຐສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສທິໂສວ.

ປຎ຺ຈມປາຐສ຺ສ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິປ຺ປວາສອນາໂຣຈນອູເນຄເຓຈຣຓານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວສິ, ຕສ຺ມາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສວິປ຺ປວາສອນາໂຣຈນອູເນຄເຓຈຣຓສງ຺ຂາຕານິ ວຕ຺ຕຈ຺ເຉທກາຣຓານິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ‘‘ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ວສິ, ເຕນສ຺ສ ອູເນຄເຓຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ປາໂຐ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູສຸ ຄເຕສຸປິ ວຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວສິຕຕ຺ຕາ ໂທສາຠາວເມວ ທີເປຕິ, ນ ມຎ຺ຈປຎ຺ຎາປນາທີນິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ປາຐານໍ ອໂຍນິໂສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ວິຈາຣິໍສຸ, ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊມານາ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ສາທໂຍປິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ.

ກຖໍ? ຍໍ ຕຕ຺ຖ ປກຕຕ຺ຕສາລາຍ ມຊ຺ເຌ ຖມ຺ຠໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ມິນິໍສຸ, ຕທປ຺ປມາຓໍ. ນ ຫິ ຖມ຺ເຠນ ວາ ສາລາຍ ວາ ສຫວາໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸນາວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໓) ‘‘ຕຕ຺ຖ ສຫວາໂສຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກໂຕ ວາໂສ. ວິປ຺ປວາໂສຕິ ເອກກສ຺ເສວ ວາໂສ’’ຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄີວາຏ຺ຐປນໍ ວາ ກຏິຏ຺ຐປນໍ ວາ ວທນ຺ຕິ, ຕທປິ ອປ຺ປມາຓໍ. ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຫິ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ຐເປຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນ ເອກເທສມຕ຺ຕໍ.

ເຕສໍ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໂຕ ສກລສຣີຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕກຣເຓ ສຕິ ສຫວາໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ພຫິກຣເຓ ສຕິ ວິປ຺ປວາໂສ, ເຕນ ອຸປຑ຺ຒໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ພຫິ ໂຫຕູຕິ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາຎາຓວເສນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສຫວາສໂທໂສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖນ ກຖິໂຕ, ອຖ ໂຂ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ສຍເນນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໘໑) ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວາ ອນາວາເສ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ’’ຕິອາທີສຸ ອາວາໂສ ນາມ ວສນຕ຺ຖາຍ ກຕເສນາສນໍ. ອນາວາໂສ ນາມ ເຈຕິຍຆຣໍ ໂພຘິຆຣໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ຏໂກ ທາຣຸອຏ຺ຏໂກ ປານີຍມາໂຬ ວຈ຺ຈກຸຏິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກຕິ ເອວມາທິ. ຕຕິຍປເທນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຄຫິຕໍ, ‘ເອເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ຉທນໂຕ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ໂອກາເສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ວສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາຣິວາສິໂກ ປນ ອນ຺ໂຕອາວາເສເຍວ ນ ລຠຕີ’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘ອວິເສເສນ ອຸທກປາເຕນ ວາຣິຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘ເອເຕສຸ ເອຕ຺ຕເກສຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓຉທນພທ຺ຘຏ຺ຐາເນສຸ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຈ ປກຕຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸທກປາເຕນ ວາຣິຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນານູປຈາເຣປິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ປກຕຕ຺ເຕ ປຐມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ສຏ຺ຐິວສ຺ໂສປິ ປາຣິວາສິໂກ ປຈ຺ຉາ ປວິສິຕ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຐມໍ ນິປນ຺ເນ ປຈ຺ຉາ ປກຕຕ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິວາສິໂກ ຈ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ໂນ ເຈ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາລາຍປິ ວິຫາເຣປິ ຉທນໂຕ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ສຫວາສໂທໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກຈ຺ເຈ ປນ ມຊ຺ຌິມຕ຺ຖມ຺ຠໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາຍາເມນ ທຓ຺ຑເກນ ຈກ຺ກໍ ຠມິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ພາຫິເຣ ເລຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ກເຕ ສາ ພາຫິຣເລຂາ ອາວຏ຺ຏໂຕ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖນ ທຓ຺ຑເກນ ມິນິຕ຺ວາ ຠາຊິຍມານໍ ຉຠາຄເມວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ຉຠາຄານໍ ສີມາຍ ເອເກກສ຺ມິໍ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎປິຍມາເນ ຉເຬວ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏມຓ຺ຑເລ ຉ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ວສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ກິຣ ເນສມຘິປ຺ປາໂຍ – ປາຣິວາສິໂກ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍມາໂນ ສຫວາໂສ ສິຍາ, ພາຫິເຣ ສຍມາໂນ ວິປ຺ປວາໂສ, ຕຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສປີຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປນ ເນສໍ ສກອຘິປ຺ປາໂຍປິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ກຸໂຕ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກຖໍ? ປາຣິວາສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປເທເສ ໂຫຕູຕິ ເນສມຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ປນ ມຊ຺ຌິມຕ຺ຖມ຺ຠໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມິນິຍມານາ ສມນ຺ຕໂຕ ພາຫິຣເລຂາ ຖມ຺ຠໂຕເຍວ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູຫິ. ເຕ ຫິ ຖມ຺ຠໂຕ ພຫິ ເອກຣຕນທ຺ວິຕິຣຕນາທິຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ, ພາຫິຣໂຕປິ ເລຂາເຍວ ຖມ຺ຠໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສູປຣິ ນິປນ຺ນຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ຫິ ທ຺ວິຣຕນມຕ຺ເຕນປິ ຕິຣຕນມຕ຺ເຕນປິ ເລຂາຍ ອນ຺ໂຕປິ ໂຫຕິ ພຫິປິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສປິ ຉຠາຄສີມາເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສູປຣິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ໂຈ ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນຠິກ຺ຂຸ ວາ. ມຎ຺ໂຈ ຫິ ເອກຣຕນມຕ຺ເຕນ ວາ ທ຺ວິຣຕນມຕ຺ເຕນ ວາ ສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຠິກ຺ຂູປິ ສຍມານາ ນ ສີມາຍ ອຸປຣິເຍວ ສຍນ຺ຕິ, ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕນ ວາ ຣຕນມຕ຺ເຕນ ວາ ສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ວາ ສຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປາຣິວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສປິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອູນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສກອຘິປ຺ປາໂຍປິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ.

ຠຄວໂຕ ປນ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸກາທິອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຫາຣສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ປຣິວສຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວສິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຕາທິສອາວາເສ ວາ ອນາວາເສ ວາ ຉທນໂຕ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ສເຍຍ຺ຍ, ສຫວາໂສ ນາມ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕ-ປາຬິຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ປກາເສຕພ຺ໂພ. ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ທ຺ວີຫິ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຍທິ ວເສຍ຺ຍ, ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທເຍວ, ນວກສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ສມວສ຺ສາ ເຈ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທເຍວ, ຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ ສຫວາໂສ ວິປ຺ປວາໂສ ອນາໂຣຈນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຣິວາສິເກນ ວຸຑ຺ຒຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໘໒) ຈ ‘‘ວຸຑ຺ຒຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ…ເປ… ສເຈ ຫິ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ເອກໂຕ ວເສຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອຄາຣວາ ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ວິພ຺ຠເມຍ຺ຍຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ສຫເສຍ຺ຍາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໑) ຈ ອິເມຫິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາປາເຐຫິ ປກາເສຕພ຺ໂພ. ວິປ຺ປວາເສປິ ປາຣິວາສິເກນ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ປກຕຕ຺ເຕນ ວິນາ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ພຫິສີມາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓສ຺ສ ອຸປຈາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຠິກ຺ຂຸກາ ອາວາສາ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປກຕຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ’’ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໗໖) ຈ ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ…ເປ… ອນາໂຣຈນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ອຸປາລິ, ມານຕ຺ຕຈາຣິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ ສຫວາໂສ, ວິປ຺ປວາໂສ, ອນາໂຣຈນາ, ອູເນຄເຓຈຣຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໙໒) ຈ ‘‘ວິປ຺ປວາໂສຕິ ເອກກສ຺ເສວ ວາໂສ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ວສິ, ເຕນສ຺ສ ອູເນຄເຓຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາຄເຕຫິ ປາຬິຍຏ຺ຐກຖາ-ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາປາເຐຫິ ປກາເສຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ວິຫາເຣ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ວິປ຺ປວາໂສ, ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສິນ຺ນປຣິຍນ຺ຕໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນຕ຺ຖິ ວິປ຺ປວາໂສຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຣິວາສກາເລ ‘‘ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເອກສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ມານຕ຺ຕຈຣຓກາເລ ‘‘ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຈນໂຕ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສຠູເຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣປິ ວສິຕຸໍ ລຠຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິປ຺ປວາໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຄເຕສຸປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐກຖາປາຐນເຍນ ວິປ຺ປວາໂສ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໙໗) ‘‘ໂສປິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ປຸເຣອຣຸເຓ ເອວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິມິນາ ອາໂຣຈນາຍ ກຕາຍ ສພ຺ເພສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ພຫິວິຫາຣໍ ຄເຕສຸ ອູເນຄເຓຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາສໂທໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ ອາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ສຫວາສສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘ອຍຎ຺ຈາ’ຕິອາທີ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ພຫິສີມາຍ ວຕ຺ຕສມາທານຏ຺ຐາເນ ວຕິປຣິກ຺ເຂໂປປິ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູເຫວ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມາຣຫຠິກ຺ຂູຫິ. ຍຖາ ໂລເກ ພນ຺ຘນາຄາຣາທິ ທຓ຺ຑກາຣເກຫິ ເອວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ທຓ຺ຑາຣເຫຫິ, ເອວມິຘາປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ນ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ວຕິປຣິກ຺ເຂໂປ ທຓ຺ຑກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ກາຣິໂຕ, ອຖ ໂຂ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖເມວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ‘‘ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໙໗) ‘‘ຄຸມ຺ເພນ ວາຕິອາທິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິວາສທານຎ຺ຈ ມານຕ຺ຕທານຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສໍສຍິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ກເຖຕພ຺ພໍ ກຖຍາມ.

ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ປາຣິວາສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຑ຺ຒຕໂຣປິ ສມາໂນ ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ນວກຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສາມເຓຣານໍ ເຊຏ຺ຐເກນ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ຆນວເກນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕) ຕສ຺ມາ ອາໂຣຈິຕກາລາທີສຸ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ອຫໍ ອາວຸໂສ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຣວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ປາຣິວາສິກາທໂຍ ຠິກ຺ຂູ ເສຍ຺ຍາປຣິຍນ຺ຕອາສນປຣິຍນ຺ຕຠາຄິຕາຍ ນວກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ, ນ ເອກນ຺ເຕນ ນວກຠູຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຸໂປສຖໍ ປວາຣຓໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ໂອໂຓຊນໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໗໕). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໘໑) ‘‘ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ‘‘ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ວຸຏ຺ຐາຍ ຈ ‘ອຫໍ ອິມິນາ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ວຸຏ຺ຐາປິໂຕ’ຕິ ປຣມ຺ມຸເຂນ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ‘ອິທໍ ອາຈຣິຍ ອາສນໍ, ເອຕ຺ຖ ນິສີທຖາ’ຕິ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ‘‘ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາລປນວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ຍທິ ວຸຑ຺ຒຕເຣນປິ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ອິຘາປິ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາສນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ເຕສໍ ຕໍ ວຈນໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວິນຍສງ຺ຄຫປ຺ປກຣເຓ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໗) ‘‘ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ‘ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຈ ‘‘ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກຠູຕໍ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ພຫໂວ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປາຣິວາສິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ສມາທາເປຕ຺ວາ ອາໂຣຈນມກາເຣຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໂຕ ນິກ຺ຂມາເປຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນນ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຈ ເນສໍ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ເຕ ອສມາທິນ຺ເນ ວຸຑ຺ຒຏ຺ຐານິໂຍປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍາຈນກາເລ ຈ ກມ຺ມວາຈາສວນກາເລ ຈ ວຕ຺ຕສມາທານກາເລ ຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ວຕ຺ເຕ ປນ ສມາທິນ຺ເນ ນວກຏ຺ຐານິໂຍ, ຕສ຺ມາ ນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທນາຣໂຫ, ອາສນປຣິຍນ຺ຕຠາຄິຕາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕເຍວ ນິສີທນາຣໂຫຕິ, ຕເທຕໍ ເອວໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທມາໂນ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ນິສິນ຺ໂນ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ກມ຺ມາຣຫຠາເວນ ອາສນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກເມວ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມາຣໂຫ ຈ ນາມ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌເຍວ ຐເປຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ໂນ ພຫິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທນາຣໂຫ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ, ນິກ຺ຂມາປິເຕ ຈ ວຕ຺ຕາໂຣຈນວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປນານໍ ອນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫຈ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ຈີວຣກຓ຺ຓປາທປິຏ຺ຐິອາທີຫິ ພາຘິຕຕ຺ຕາ ອຄາຣວກິຣິຍາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອາໂຣຈນກິຣິຍຎ຺ຈ ວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປນຎ຺ຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐກຖາວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ‘‘ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ…ເປ… ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສເຈ ນິກ຺ຂິປິຕຸກາໂມ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ສມາທານຏ຺ຐາເນເຍວ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິຕສພ຺ພກິຈ຺ຈເມວ ນິກ຺ຂມາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາສເນ ນິສີທາເປນ຺ໂຕ ຎາຍາຄໂຕຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

ຕຖາ ສາຍໍ ວຕ຺ຕາໂຣຈນກາເລ ພຫູສຸ ປາຣິວາສິເກສຸ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ປຐມໍ ສມາທາເປຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນວກຕຣໍ ສມາທາເປນ຺ຕິ ອາໂຣຈາເປນ຺ຕິ, ປາໂຕ ນິກ຺ຂິປນກາເລ ປນ ນວກຕຣໍ ປຐມໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປາເປນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປາເປນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ຍທາ ທສ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ ທສ ຠິກ຺ຂູ ປາຣິວາສິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ວຸຑ຺ຒຕເຣນ ປຐມໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕ ຕສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ ອວເສສາ ເອກູນວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ສຸຓນ຺ຕິ, ທຸຕິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສ, ຕຕິຍສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພນວກສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ ທສ ປກຕຕ຺ຕາ ສຸຓນ຺ຕິ ເສສານໍ ອປກຕຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຕໂຕ ນິກ຺ຂິປນກາເລ ສພ຺ພນວໂກ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ອາໂຣຈິຕານໍ ທສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຕໂຕ ປຏິໂລເມນ ທຸຕິໂຍ ເອກາທສນ຺ນໍ, ຕຕິໂຍ ທ຺ວາທສນ຺ນນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ອຕ຺ຕນາ ປຸພ຺ເພ ອາໂຣຈິຕານໍ ເອກູນວີສຕິຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເອວໍ ຍຖານຸກ຺ກເມນ ນິກ຺ຂິປນໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພເຊຏ຺ຐເກ ປນ ປຐມໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ສຕິ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ອາໂຣຈິຕານໍ ນວນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທາ ອປກຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ອາໂຣຈິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ຂິປນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເສສານໍ. ເຕສໍ ປນ ເອກຈ຺ຈານໍ ອູນໍ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈານໍ ອຘິກໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພນວກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເອວໍວາທີນໍ ປນ ເຕສມາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ວາເທ ປກຕຕ຺ຕາເຍວ ຠິກ຺ຂູ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອປກຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພ ອາໂຣຈິຕານໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອນາໂຣຈິຕານໍ. ເອວໍ ປນ ປກຕຕ຺ຕາເຍວ ຠິກ຺ຂູ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອປກຕຕ຺ຕາປິ ‘‘ສເຈ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸໂຠຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພ ອາໂຣຈິຕານມ຺ປິ ອນາໂຣຈິຕານມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ ‘‘ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ເຕປິ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປກຕຕ຺ຕສ຺ເສວາຍໍ ອາໂຣຈນາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ສາຍໍ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣຊຄ຺ຄນສຍນໂສຘນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ອາໂຣຈິຕໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປາໂຕ ສຍໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອາໂຣຈນໍ ວາ ນິກ຺ຂິປນໍ ວາ ອນາຄເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ອາໂຣຈນໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ອສຸຕຠາວສມ຺ຠວໂຕ ສາສງ຺ໂກ ໂຫຕິ ປາຣິວາສິການໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາໂຣຈນສ຺ສ ປກຣເຓສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ນ ເກວລໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍເຍວ, ອຖ ໂຂ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໗໖) ‘‘ສເຈ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸໂຠຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ອວິເສເສນ ‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປາຣິວາສິເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສາຍໍ ວຕ຺ຕສມາທານຕ຺ຖໍ ປກຕຕ຺ຕສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນສມີປໍ ຄເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນປຎ຺ຎາປນປອກ຺ຂາຣຐປນອຎ຺ຎມຎ຺ຎອາລາປສລ຺ລາປກຣຓາທິວເສນ ອາໂຬເລນ຺ຕາ ປາຣິວາສິການໍ ວຕ຺ຕາໂຣຈນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ນ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປາໂຕ ວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປນກາເລ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູສຸ ວຕ຺ຕາໂຣຈນວຕ຺ຕນິກ຺ຂິປນານິ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ນິທ຺ທາປສຸຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ອສ຺ສຸຕສມ຺ຠວໂຕ ວຕ຺ຕາໂຣຈນໍ ສາສງ຺ກໍ ໂຫຕີຕິ. ໂຫຕຸ ສາສງ຺ກໍ, ສຸຓນ຺ຕານໍ ອສ຺ສຸຕສມ຺ຠເວປິ ອາໂຣຈການໍ ສມ຺ມາອາໂຣຈເນນ ວຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ໂກ ໂທໂສຕິ ເຈ? ອາໂຣຈການໍ ສມ຺ມາ ອາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ເຕ ປຣິປຸຓ຺ເຓປິ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໂຕວ ວິມຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ‘‘ສເຈ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ສາເວຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

ອຖຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທາຠາເວນ ມນຸສ຺ສສທ຺ທມ຺ປິ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຠຣິອາທິສທ຺ທມ຺ປິ ສຸຓນ຺ຕິ, ສກຏນາວາທິຍານສທ຺ທມ຺ປິ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕ ເຕນ ສທ຺ເທນ ອາສງ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ນຸ ໂຂ ອຍ’’ນ຺ຕິ, ເຕ ເຕນ ກາຣເຓນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ຉຕ຺ຕສທ຺ທໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ວາ ຂິປິຕສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຄຕກາເລ ຊານນ຺ເຕນປິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ເຕ ເອວໍ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ – ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ, ນາຍໍ ປາໂຐ ພຫິສີມຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ເຍປິ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖປິ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວສ຺ສ ຊານິຕຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທູເຣສທ຺ທສວນມຕ຺ເຕນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສທ຺ໂທ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ວາທິຕເຠຣິຆຓ຺ຏາທິສທ຺ໂທ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ປາຊິຕສກຏນາວາທິສທ຺ໂທ’’ຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘ສມໂຓ ອຍ’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖານເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ.

ທິວາ ທູເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຊນກາຍໍ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານສ຺ສ ອຠາວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນທີອາທີສຸ ນາວາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຣຕີເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພຕຖລອຣຎ຺ຎາທີສຸ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ‘ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຖິ, ນາວາທີຫິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານເມວ ປມາຓໍ. ອຠິກ຺ຂຸໍ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖາເນ ສນ຺ເຕປິ ວາ ອສນ຺ເຕປິ ວາ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ພຫໂວ ປນ ຠິກ຺ຂູ ອິທໍ ຣູປທສ຺ສນໍ ສທ຺ທສວນຎ຺ຈ ອາສງ຺ກນ຺ຕາ ‘‘ປຠາເຕ ສຕິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສານໍ ຄມນກາລສທ຺ທກຣຓກາລໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອນຸຄ຺ຄເຕເຍວ ອຣຸເຓ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຕ຺ຕາຕິ.

ອຖ ປນ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ເຕ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຉາເທສິ, ກີວຕີຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາມິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາມິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣາມິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣາມິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ທຸວິຘຕ຺ຕາ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ຕມຫາສຸທ຺ຘນ຺ຕວເສນ ‘‘ເຕສຸ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ສ ອຣໂຫ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ອຸປສມ຺ປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມກ຺ກເມນ ວາ ອາໂຣຈິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວາ ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຈນອາວິກຣຓາທິວເສນ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອກຈ຺ຈໍ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ຕາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘກາລໍ ອປເນຕ຺ວາ ອສຸທ຺ຘກາລວເສນ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ, ອໂຘປິ ໂອໂຣຫຕິ. ໂຍ ປນ ອນຸໂລມວເສນ ວາ ປຏິໂລມວເສນ ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ‘‘ສກລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ອຫໍ ນ ຊານາມິ ນສ຺ສຣາມິ, ເວມຕິໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສກລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ຕາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ວຕ຺ຕສມາທານາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ອຸທ຺ຘໍອາໂຣຫນອໂຘໂອໂຣຫນຠາໂວ ປເນສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ວິຘານໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ປນ ພຫໂວ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ຕາຣໂຫ, ອຍໍ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ຕາຣໂຫ’’ຕິ ອວິຈິນນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ’’ຕິ ອວິເສສວຈນເມວ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ອິມາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ທິນ຺ນໍ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຫມຕ຺ຕໍ ວາ ທສາຫມຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິວສິຕ຺ວາ ອປຣິຍນ຺ຕຣຕ຺ຕິປຏິຈ຺ຉາທິຕາຫິ ອປຣິຍນ຺ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕາ ປຎ຺ຈາຫມຕ຺ຕໍ ວາ ທສາຫມຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິວສິຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິວສນ຺ຕາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປາຬິຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໔໔໒) ‘‘ຍາວຕີຫໍ ຊານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕາວຕີຫໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາເສນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຉາຣຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຕ຺ຖ ສິຍາ ວີສຕິຄໂຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວສມຕ຺ຕໍ ອປຣິວສິຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອມານຕ຺ຕາຣຫສ຺ສ ມານຕ຺ຕທານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ອຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ນ ໂຫຕິ, ອນພ຺ຠານາຣຫສ຺ສ ອພ຺ຠານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ອນພ຺ຠິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິມຸຕ຺ໂຕ ປກຕຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ປນ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ‘‘ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘິໍ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສໍ ມາສໍ ວາ ທ຺ວິມາສໍ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ‘‘ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫິຕທິວສໂຕ ຍາວ ອຸປສມ຺ປທທິວໂສ, ຕາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕ຺ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຣຕ຺ຕິປ຺ປມາຓໍ ປຣິວສນ຺ໂຕເຍວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ນ ປຎ຺ຈາຫທສາຫຣຕ຺ຕິປ຺ປມາຓມຕ຺ຕໍ ປຣິວສນ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ເທສນາອາໂຣຈນາທີຫິ ສພ຺ພກາລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວສນ຺ຕານໍ ລຊ຺ຊີເປສລານໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາສໍ ທາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຣູໂປ, ເທສນາອາໂຣຈນາທີຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອໂສເຘຕ຺ວາ ປມາທວເສນ ຈິຣກາລໍ ວສນ຺ຕານໍ ຊນປທວາສິກາທີນໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ອວເສສວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຖ ປນ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ກຕຣອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ເຕ ຉາທິຕາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປກ຺ຂມຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາ, ເຕນາຫໍ ສງ຺ຆໍ ປກ຺ຂປຣິວາສໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ທິນ຺ເນ ປກ຺ຂປຣິວາເສ ປຣິວສິຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຫມຕ຺ຕໍ ຉາທິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສໂມຘານປຣິວາສາຣໂຫ, ຕີສຸ ຈ ສໂມຘານປຣິວາເສສຸ ໂອຘານສໂມຘານາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ອທິວເສ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ປຎ຺ຈ ທິວເສ ມູລາປຕ຺ຕິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນສຸ ທິວເສສຸ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ທາຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣານິ ໂອຘານສໂມຘາເນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນານິ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຖ ປນ ວິນຍຘເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ…ເປ… ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຆສໂມຘານາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຣຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ, ຕາສໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘານປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ເຣວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຣຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ, ຕາສໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘານປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸ ກຖນ຺ຕິ? ເຕສຸປິ ‘‘ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ, ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປາຬິວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິໂຍສານາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ນ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາທໂຍຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ປາຬິຍໍ ຕຖາທສ຺ສນໍ ປນ ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ‘‘ປຎ຺ຈທສ ທິວສານິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ‘ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ…ເປ… ເອວໍ ຍາວ ສຏ຺ຐິສໍວຈ຺ຉຣໍ, ອຕິເຣກສຏ຺ຐິສໍວຈ຺ຉຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ຕໂຕ ວາ ຠິຍ຺ໂຍປິ ວຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖເຣນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘໂກ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕກາລສທິໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວາ ໂຫຕຸ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວາ ສມກອູນຕຣອຕິເຣກປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວາ, ວິນຍຘຣສ຺ສ ກມ຺ມວາຈໍ ໂຍເຊຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວເຍເວຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາທີນໍ ກມ຺ມວາຈາກຣເຓ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ໂຫຕຸ, ເອວມ຺ປິ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ກຖໍ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ? ອິທານິ ສິກ຺ຂາກາມາ ຠິກ຺ຂູ ເທວສິກມ຺ປິ ເທສນາໂຣຈນາວິກຣຓານິ ກໂຣນ຺ຕິ ເອກາຫິກທ຺ວີຫິກາທິວເສນປິ, ກິຈ຺ຈປສຸຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ອຸໂປສຖທິວສໍ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຄິລານາທິວເສນ ຕທຕິກ຺ກນ຺ຕາປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຕິກ຺ກນ຺ຕຠາເວ ສຕິ ອຕິເຣກປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາທິວເສນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕທຕິກ຺ກນ຺ຕຠາເວ ປນ ອສຕິ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິຍນ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂປຣິຍນ຺ຕກມ຺ມວາຈາກຣຓໍ ຎາຍາຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ໂຫຕຸ, ຕຖາປິ ຍເທຕໍ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ…ເປ… ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອິມິນາເຍວ ອນຸກ຺ກເມນ ມຍາ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຊານເນ ຈ ສຕິ ‘‘ຍາ ຈ ຂ຺ວາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ອຊານປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອຘມ຺ມິກໍ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ, ອຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາຠາວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສທານໍ ອຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ມຍາ ຉາທິຕາ’’ຕິ ຉນ຺ນກາລເມວ ນ ຊານາຕິ, ຕທຊານຠາເວ ສຕິປິ ປຣິວາສທານໍ ຣຸຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາເສ (ຈູຬວ. ໑໕໖-໑໕໗) ‘‘ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນສ຺ສຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ອຊານນອສຣຓເວມຕິກຠາເວ ສຕິປິ ປຣິວາສທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຉາທິຕກາລໍ ຕຖໂຕ ອຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ…ເປ… ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຖາປິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ…ເປ… ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສຸ ທິວເສສຸ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍປິ, ອຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍປິ, ອຕ຺ຖິ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍປິ, ອຕ຺ຖິ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍປິ, ອຕ຺ຖິ ເອກາປິ, ອຕ຺ຖິ ສມ຺ພຫຸລາປິ, ສພ຺ພາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອເຕເນວ ປເທນ ສງ຺ຄຫິຕາ ສິຍຸນ຺ຕິ? ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ. ນ ເຫຕ຺ຖ ສໍສໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐາເນ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ – ໂຍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ‘ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ‘ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ‘ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ສມ຺ພຫຸລາ’ຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ວຸຏ຺ຐາຕິ ເອກໍ ວິນາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ອຠາວໂຕ. ສມ຺ພຫຸລາ ປນ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ເອກໍ ອາປຊ຺ຊິ’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພາສໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຕ຺ຕີນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຖ ປນ ວິນຍຘເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ, ເອກໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈໍ, ເອກໍ ອຕ຺ຕກາມໍ, ເອກໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ເອກໍ ກຸຏິກາຣໍ, ເອກໍ ວິຫາຣກາຣໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐໂທສໍ, ເອກໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ, ເອກໍ ສງ຺ຆເຠທໍ, ເອກໍ ເຠທານຸວຕ຺ຕກໍ, ເອກໍ ທຸພ຺ພຈໍ, ເອກໍ ກຸລທູສກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມິສ຺ສກສໂມຘານປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ອາຄຕນເຍນ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອຄ຺ຆສໂມຘານມິສ຺ສກສໂມຘານານໍ ໂກ ວິເສໂສ, ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຄ຺ຆສໂມຘານປຣິວາໂສ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍໍ ອາປຕ຺ຕິຍໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຄ຺ຆວເສນ ທີຍຕິ, ມິສ຺ສກສໂມຘານປຣິວາໂສ ນານາວຕ຺ຖຸກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຕາສໍ ມິສ຺ສກວເສນ ທີຍຕິ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ອຖ ວາ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ສຠາຄວຕ຺ຖູນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສໂມຘານວເສນ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣ ວິສຠາຄວຕ຺ຖູນນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ເຕເນວາຫ ອາຈຣິຍວຊິຣພຸທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໑໐໒) ‘‘ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາໂຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ພຫຸຣຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ນານາວຕ຺ຖຸການໍ ວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ’’ຕິ.

ອຖ ສິຍາ ‘‘ເອວໍ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ ຈ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ ຈ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂກ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ວາ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ ວາ, ອຖ ຕທຸຠຍາ ວາ’’ຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ອຄ຺ຆສໂມຘານໍ ທເທຍ຺ຍ, ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ຈ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ຈ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ຈ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ຈ ໂນ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິ. ຍທິ ຈ ມິສ຺ສກສໂມຘານໍ ທເທຍ຺ຍ, ສມານກາລປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ວິສຠາຄວຕ຺ຖູຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ໂນ ອສມານກອາລປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິ ຈ, ອຖ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ທເທຍ຺ຍ, ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ທ຺ເວ ປຣິວາສາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຣິວາສາທິກໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ວາ ນາມວເສນ ວາ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນນາປິ ‘‘ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’’ຕິ ວຈເນນປິ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຈເນນປິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຈເນນປິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຆສໂມຘານວເສນ ປຣິວາເສ ທິນ຺ເນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນເນວ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ນາມສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ຈ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິ ຈ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິ ຈ ສພ຺ພາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’ຕິປິ ‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’ນ຺ຕິປິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຖຸວເສນປິ ໂຄຕ຺ຕວເສນປິ ນາມວເສນປິ ອາປຕ຺ຕິວເສນປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ອຍໍ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ’’ຕິ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວິນຍສງ຺ຄຫປ຺ປກຣເຓ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໕) ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາ ນ ອິຘ ວິສຸໍ ກມ຺ມວາຈໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ, ປຸພ຺ເພ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຍ ເອວ ກມ຺ມວາຈາຍ ນານາວຕ຺ຖຸກາຫິປິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານສມ຺ຠວໂຕ ສາເຍເວຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາ ອລ’’ນ຺ຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ອາຈຣິຍວຊິຣພຸທ຺ຘິຕ຺ເຖເຣນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຖ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ຕີສຸ ສໂມຘານປຣິວາເສສຸ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຍ ໂອຘູນິຕກາເລເຍວ ທາຕພ຺ໂພ, ອຄ຺ຆສໂມຘານມິສ຺ສກສໂມຘານປຣິວາສາ ປນ ວິສຸໍເຍວ ທາຕພ຺ພາ. ‘‘ເອວໍ ທິນ຺ເນ ເອເຕສໍ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິ ຈິນ຺ຕາຍໍ ວິເສສສມ຺ຠວມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຣິວາສາທິກມ຺ມສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕສ຺ມາ ລກ຺ຂຓວເສເນວ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາຫິປິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠວຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິນາມິກາຍໍ ວິນຍຏີກາຍຎ຺ຈ ວິມຕິວິໂນທນິນາມິກາຍໍ ວິນຍຏີກາຍຎ຺ຈ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍທິ ເອວໍ ມິສ຺ສກສໂມຘານກມ຺ມວາຈາຍປິ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິປິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖປິ ຫິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’’ຕິປິ ‘‘ເອກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ…ເປ… ເອກາ ກຸລທູສກາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິປິ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຖຸໂຄຕ຺ຕນາມາປຕ຺ຕີຫິ ກິຕ຺ຕນສມ຺ຠວໂຕ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິປິ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິປິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ນ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖາທິກິຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາລສ຺ສ ອກຖິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ປຣິວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອປຎ຺ຎາຍມາເນ ເຕນ ປມາເຓນ ປຣິວາໂສ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ມິສ຺ສກສໂມຘານກມ຺ມວາຈາຍ ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິປິ ອຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຫິປິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຣິວາສວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມານຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ມານຕ຺ຕກຖາຍມ຺ປິ ມານຕ຺ຕໍ ນາມ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ສໂມຘານມານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສເມວ ອາໂຣເຈຕິ, ເອກຣຕ຺ຕິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາວ ທິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ນາມ. ໂຍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ວິນາ ຕໍ ທິວສໍ ນາໂຣເຈຕິ, ເອກຣຕ຺ຕາທິວເສນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວສໍ ປຣິວາສໍ ທຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາສສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ນາມ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປກ຺ຂມຕ຺ຕເມວ ທິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວສິຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕກາເລເຍວ ປຸນ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ອທິວເສ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຕຕ຺ຕາ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕໍ ສໂມຘານມານຕ຺ຕໍ ນາມ. ມານຕ຺ຕາຣຫກາເລປິ ມານຕ຺ຕຈຣຓກາເລປິ ອພ຺ຠານາຣຫກາເລປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສຸ ຕີຓິ ມານຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ຍານິ ປນ ປຣິວາສມານຕ຺ຕານິ ອນວຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຄິຫິອາທິວເສນ ປຣິວຕ຺ຕເນ ສຕິ ປຸນ ທາຕພ຺ພາທາຕພ຺ພຠາເວ ສງ຺ກິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ອເນເກຫິ ປກາເຣຫິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ເອກເທສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ໂກຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິພ຺ຠມຕີຕິ ວິຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ຠມຕິ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ ຄິຫີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມເຓໂຣ ໂຫຕີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ ສາມເຓຣຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກປ຺ປຕ຺ຕຠາເວນ ວາ ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ວາ ຄິຫີ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ປຐເມນ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸນ ປຣິວາໂສ ນ ຣຸຫຕິເຍວ, ທຸຕິເຍນ ປນ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຠພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ເຈ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕໂຣ ປນ ປາຣາຊິກປ຺ປຕ຺ຕຠາເວນ ສາມເຓໂຣ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ສຣຓຄມນາທີນໍ ວິນສ຺ສນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໐໘) ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ປາຣາຊິກສມອາປຕ຺ຕິຍາ ສຣຓຄມນາທິສາມເຓຣຠາວສ຺ສປິ ວິນສ຺ສນໂຕ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ສງ຺ຆລາຠມ຺ປິ ເຕນ ລຠນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ຄິຫີ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ສາມເຓຣຠາວມຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສາມເຓໂຣຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ກເຕ ສິຍາ ສາມເຓຣຠາໂວ, ຕໂຕປິ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ສິຍາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ. ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ກຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ອຸປຄເຕປິ ປຸນ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຣິວາເສ ອນິຏ຺ຐິເຕປິ ຄິຫິສາມເຓຣຠາວໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິວາໂສ ນ ຣຸຫຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານເມວ ປຣິວາສສ຺ສ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກິໍ ປຣິວາໂສ ປຸນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ເຈ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂສ ວິພ຺ຠນ຺ຕໂກ ໂສ ວາ ສາມເຓໂຣ ປຸນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣິມໍ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸຠູຕກາເລ ທິນ຺ນໍ ປຣິວາສທານໍ ເອວ ອິທານິ ປຣິວາສທານໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຣິວາໂສ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸຠູຕກາເລ ທິນ຺ໂນ, ໂສ ປຣິວາໂສ ສຸທິນ຺ໂນ, ທຸທິນ຺ໂນ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ຍຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ປຣິວຸຕ຺ໂຖ, ໂສ ຕຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ສຸປຣິວຸຕ຺ໂຖເຍວ ໂຫຕິ, ນ ທຸປຣິວຸຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ອວເສໂສ ກາໂລ ປຣິວສິຕພ຺ໂພຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸກາເລ ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສທິວສມຕ຺ຕໍ ປຣິວສິຕ຺ວາ ອນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ປຣິວາເສ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອວເສສປຎ຺ຈທິວເສ ປຣິວສິຕ຺ວາ ປຣິວາໂສ ນິຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ. ມານຕ຺ຕາຣຫາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີສຸປິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຊານນ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິວາໂສ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕການໍ ກມ຺ມນານາສໍວາສກຕ຺ຕາ ເຕຫິ ສຫສໍວາໂສເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕການໍ ປຣິວາໂສ ນ ຣຸຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ປຸນ ໂອສາຣີຍຕີຕິ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ສມານສໍວາສກຠາວໍ ປເວສີຍຕິ. ‘‘ສເຈ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຣວໍ ຊານິຕພ຺ພໍ – ປກ຺ຂມານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທາຕພ຺ພມານຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍປິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໑໔໙; ຈູຬວ. ໔໐໓; ອ. ນິ. ໘.໕໑). ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ວິຫາຣສີມໍ ໂສເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີຫິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕຸວຄ຺ຄຄຓໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອກິສ຺ສາ ວເສນ, ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ວາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ວາ ນານາວຕ຺ຖຸກາ ວາ, ຕາສໍ ຕາສໍ ວເສນ ວຕ຺ຖຸໂຄຕ຺ຕນາມອາປຕ຺ຕີສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອາທາຍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ເອກາປຕ຺ຕິວເສນ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ – ຕາຍ ອາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ເຍ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ຄາມນ຺ຕຣໍ, ສາຫໍ, ອຍ຺ຍ,ເອ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິ ຄາມນ຺ຕຣໍ, ສາ ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ທຸຕິຍມ຺ປິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ຠາເສຍ຺ຍ. ທິນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕໍ ວສິຕຸກາມາຍ ຕເຖວ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ທຸຕິຍິກາຍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ປນ ອາຄນ຺ຕຸກາຍ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ປຸນ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ຕິຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາຫິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຄາຫກປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ເອໂກ ມຫາເຖໂຣ ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຣ ໂນ ອຍ຺ຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ເປເສຖາ’’ຕິ. ສງ຺ຄຫໍ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ‘‘ເປເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຈຕູຫິ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸນີຫິ ມານຕ຺ຕຈາຣິນິໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄາມູປຈາຣໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ພວຕິອາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ວິຫາຣູປຈາຣໂຕປິ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ຈຕູຫິ ປກຕຕ຺ຕຠິກ຺ຂູຫິປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ກຸຣຸນ຺ທິມຫາປຈ຺ຈຣີສຸ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຸປາສິກາໂຍ ຠິກ຺ຂູຫິປິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຸປາສເກ ອຕ຺ຕຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍເຍວ ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສ຺ສ ຈ ວິຫາຣສ຺ສ ຈ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ນິສິນ຺ເນສຸ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ຈ ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ‘‘ມານຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມິ, ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຕາວ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ເຍ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ຄາມນ຺ຕຣໍ, ສາຫໍ ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຍາຈິໍ, ຕສ຺ສາ ເມ ສງ຺ໂຆ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ສາຫໍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣາມິ, ເວທິຍາມຫໍ ອຍ຺ເຍ, ເວທິຍຕີຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ.

ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ…ເປ… ເວທິຍາມຫໍ ອຍ຺ຍາ, ເວທິຍຕີຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ. ອິຘາປິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ສາສງ຺ກາ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕຕ຺ເຖວ ຐານໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຕໍ ຐານໍ ເອຕິ, ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອາໂຣເຈຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈ ອຊານນ຺ຕິຍາ ເອວ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວຕ຺ຕກຣຓຕ຺ຖໍ ປເຄວ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສຄຓໂອຫີຍນຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕາຍ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເອເຕນຸປາເຍນ ອຂຓ຺ຑາ ປຎ຺ຈທສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ.

ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາຍ ປນ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຕ຺ຕກາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ຕໍ ຄາມໍ ຠິກ຺ຂູ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອນາໂຣເຈນ຺ຕິຍາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈປິ ຣຕ຺ຕິໍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຄາມູປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິເຍວ, ອຊານນປຈ຺ຈຍາ ປນ ວຕ຺ຕເຠທໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ກຸຣຸນ຺ທີອາທີສຸ ປນ ‘‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕາທີນໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ. ອຸໂປສເຖ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ປວາຣຓາຍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ເທວສິກໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຈຣິຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ພຫິຄາເມ ວາ ສງ຺ເກຕຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພໍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ອມ຺ເຫ ປສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕາຍ ສງ຺ເກຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ສງ຺ເກຕຏ຺ຐາເນ ອທິສ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ວິຫາເຣ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ສກ຺ກາ ນ ໂຫຕິ ອາໂຣເຈຕຸໍ, ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເປເສຕພ຺ພາ, ຕາຫິ ອານີຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາໂຣ ທູໂຣ ໂຫຕິ ສາສງ຺ໂກ, ອຸປາສເກ ຈ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຍໍ ເອກາ ວສຕິ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສາ ເອກາ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສນຕ຺ຖາຍ.

ເອວໍ ອຂຓ຺ຑໍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວີສຕິຄເຓ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອພ຺ຠານໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສເຈ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣມານາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມານຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ນາມ. ອິທໍ ປນ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ປາຬິມຸຕ຺ຕວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຠາເວນ ອາຄຕມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍສງ຺ຄຫປ຺ປກຣເຓ ອາຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘຏໍ. ອຍໍ ປນາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ອິທໍ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓໍ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຖສ຺ສ ລຫຸຠາວຕ຺ຖໍ ອິທມ຺ປິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອີທິສໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສມາທາຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສຕິ. ‘ທຸພ຺ພລຊາຕິກາ ຫິ ຠີຣຸກຊາຕິກາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິໂຍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ ວຕ຺ຕໍ ສມາທຍິໍສຸ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’ນ຺ຕິ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ ປຣິວາສາທິວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘຏມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍາລງ຺ກາຣປ຺ປກຣເຓ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສຎ຺ຊາຕສທ຺ຘາເປມຄາຣວາທິຍຸຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຖຸສາສນກເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປຣານິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ມານຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໔໘. ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕກຖາຍໍ ນວກຕຣໍ ປາຣິວາສິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ນວກຕຣໍ ປາຣິວາສິກໍ. ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ນວກຕຣໍ ປາຣິວາສິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫ ມານຕ຺ຕາຣຫ ມານຕ຺ຕຈາຣິກ ອພ຺ຠານາຣຫາປິ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທີນມ຺ປີ’’ຕິ. ອນ຺ຕມໂສ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທີນມ຺ປີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມານຕ຺ຕາຣຫມານຕ຺ຕຈາຣິກອພ຺ຠານາຣເຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕ ຫິ ປາຣິວາສິການໍ, ປາຣິວາສິກາ ຈ ເຕສໍ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ທາຣຸຜລກຂຓ຺ຑາທິໍ. ປາທຆໍສນນ຺ຕິ ສກ຺ຂຣກຖລາທິໍ. ປາເທ ຆໍສນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປາທຆໍສນໍ, ສກ຺ຂຣກຖລາທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປາທຆໍສນິໂຍ ສກ຺ຂຣໍ ກຖລໍ ສມຸທ຺ທເຜຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໙). ສທ຺ຘິວິຫາຣິການມ຺ປິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການມ຺ປິ ອຠິວາທນາທິໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ. ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີຫິປິ ອຠິວາທນາທິໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມາ ມໍ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຍ ໂຍ ວຸຑ຺ໂຒຕິ ປາຣິວາສິເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂຍ ໂຍ ວຸຑ຺ໂຒ. ນວກຕຣສ຺ສ ສາທິຕຸນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກນວກຕຣສ຺ສ ອຠິວາທນາທິໍ ສາທິຕຸໍ. ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສເຖ ກຣິຍມາເນ’’ຕິ ອິທໍ ປວາຣຓທິວເສສຸ ສງ຺ເຆ ປວາເຣນ຺ເຕ ອນຸປຄຕຉິນ຺ນວສ຺ສາທີຫິ ກຣິຍມານໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນເຍວ. ອຕ຺ຕໂນ ປາຬິຍາ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕປາຬິຍາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ສພ຺ເພສຸ ປວາຣິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອໂຓຊນໍ ນາມ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ປນ ປາຣິວາສິເກນ ປາປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕສ຺ເສວ ປຸນທິວສາທິອຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ນ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ຍທິ ປຸຣິມທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ.

ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນສາລາຍ ປຏິປາຏິຍາ ທີຍມານໍ ຠຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນາຕິ ທາຍກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ, ປຏິຄ຺ຄຫຓຣຸຫນຏ຺ຐາເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາເປຬຠຕ຺ເຕປີຕິ ມຫນ຺ເຕສຸ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິອາທິຠາຊເນສຸ ຐເປຕ຺ວາ ທີຍມານຠຕ຺ເຕສຸປິ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໗໕) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐາເນເຍວ ກຖຍິສ຺ສາມ.

‘‘ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພິຘໍ ສາມເຓຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິເກນ ອາຓຕ຺ໂຕປິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ໂອວທິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິພລສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສວຈນີຍນ຺ຕິ ສໂທສໍ. ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຘານຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ກິໍ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນາ’’ຕິອາທິ.

ຣເຊຫິ ຫຕາ ອຸປຫຕາ ຠູມິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຣໂຊຫຕຠູມິ, ຣໂຊກິຓ຺ຓຠູມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາຕິ ປາຬິໍ ວິຫາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຐຕ຺ວາ. ເສນາສນໍ ນ ລຠຕີຕິ ເສຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕຠາຄິຕາຍ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສເຈ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸໂຠຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ພຫິ ທິສ຺ວາ ອາໂຣຈິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫາຣໍ ອາຄເຕນ ປຸນ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎວິຫາຣໍ ຄເຕນປິ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ອາໂຣຈິຕສ຺ສ ປຸນ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຈ ອວິເສເສນ.

ໂອພທ຺ຘນ຺ຕິ ປລິພຸທ຺ຘໍ. ສຫວາໂສຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຉນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສຍນເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ເສສອິຣິຍາປຖກປ຺ປນໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປາປິຏ຺ຐຕຣາຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີຕິ ອຸກ຺ກໍສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໂຕ ປນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐາທິກາ ໂລກວຊ຺ຊາວ. ຕຕ຺ຖປິ ສງ຺ຆເຠທາທິກາ ປາປິຏ຺ຐຕຣາ ເອວ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກກມ຺ມວາຈາຕິ ເອເຕນ ‘‘ກມ຺ມຠູຕາ ວາຈາ ກມ຺ມວາຈາ’’ຕິ ກມ຺ມວາຈາສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສວຈນີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສນ຺ຕິ’’ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວຈເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕນກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ‘‘ມາ ປກ຺ກມາຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຫິ ວິນຍຘຣານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓາຍ ປວຕ຺ຕນກກມ຺ມໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ເກນຈິ ສວຈນີເຍ ກເຕ ອນາທເຣນ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຓາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຣໂຊຫຕຠູມີຕິ ປຓ຺ຓສາລາວິເສສນໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣໍ. ເສນາສນໍ ນ ລຠຕີຕິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ນ ລຠຕິ. ອປຓ຺ຓກປຏິປທາຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິປທາ. ສເຈ ວາຍມນ຺ໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິສຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອວາຍມນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ປາຣິວາສິກຸກ຺ຂິຕ຺ຕການໍ ສາມຎ຺ເຎນ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓຉທນພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນສູຕິ ປຎ຺ຈປ຺ປກາຣຉທເນຫິ ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນສຸ. ໂອພທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານາທິພ຺ຍາປາຣປຏິພທ຺ຘໍ, ປີຬິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຕຏ຺ຏິກາຈມ຺ມຂຓ຺ຑາທີສຸ ທີຆາສເນສຸປິ ນິສີທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາຕິ ອິທມ຺ປິ ປຣິວາສາທິເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເສສກມ຺ມານິ.

‘‘ເສນາສນໍ ນ ລຠຕິ ເສຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕຠາຄິຕາຍ. ອຸທ຺ເທສາທີນິ ທາຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ປກຕຕ຺ເຕ’ຕິ ວຈນໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມວສ຺ສາຕິ ເອເຕນ ອປຈ຺ຉາ ອປຸຣິມໍ ນິປຊ຺ຊເນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຕເຠທາປຕ຺ຕິຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຕຣນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກາທິນວກຕຣໍ. ປຐມໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ປຸນ ເອກສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສມາທິຍິຕຸໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ມານຕ຺ເຕ ປນ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອູເນຄເຓຈຣຓໂທສຕ຺ຕາ ນ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ເອເກ. ປຐມໍ ອາທິນ຺ນວຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຍຖາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ສມາທິຍິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໗໖) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອິທໍ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸນວຸຕິປາຣິວາສິກວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໗໕) ອາຄຕໍ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍມ຺ປິ ເອຕ຺ຕກາຍ ປາຬິຍາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕-໘໔) ວຓ຺ຓນໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍສງ຺ຄຫປກຣເຓ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໘) ປນ ‘‘ນ ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ‘‘ປາຣິວາສິກຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີນິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ປທານໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ອນຸກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ປາຬິຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ນ ສເມຕິ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ‘‘ປາຣິວາສິກຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີນິ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູນໍ ສມາທິຍິຕພ຺ພານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ກມ຺ມກາຣການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມທສ຺ສນເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ປາຣິວາສິກວຕ຺ເຕ ນ ປເວເສຕພ຺ພໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕິຕພ຺ພວຕ຺ຕານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມານິເຍວ ປາຣິວາສິກວຕ຺ເຕ ປເວເສຕພ຺ພານີຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ປນ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ອາຄຕານຸກ຺ກເມນ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ຄຣຸກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.