໓໑. ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໒໓໐. ເອວໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຈທີຍເຕ ໂຈທນາ, ໂທສາໂຣປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຣຓາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໔, ໕) ‘‘ໂຈເທຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຈເທຕຸໍ ປນ ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາປິ ໂຈທນາລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທຕຸໍ ອນິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ‘ຠິກ຺ຂຸນິເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນິສ຺ສຣຠາເວ ຕາຫິ ກຕໂຈທນາປິ ໂຈທນາຣຫຕ຺ຕາ ໂຈທນາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ສຫຘມ຺ມິກາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິອາທິນາ ໂຈທໂກ ເຍສໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວຈນໍ ປມາຓເມວາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ໂຈທນາປິ ຣຸຫເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຖໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສສີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໓໘໖) ປນ ‘‘ອມູລກໂຈທນາປສງ຺ເຄນ ສມູລກໂຈທນາລກ຺ຂຓາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ໂຈເທຕຸໍ ປນ ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕີ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີ’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ເຍ ໂຈທກສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຈທກຠາເວ ຐຕ຺ວາວ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕໂຣປິ ຍສ຺ມາ ໂຈເທຕຸຎ຺ຈ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກປຣິໂຍສາເນຫິ ປຐມໂຈທເກຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸຎ຺ຈ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ສາຘກຠາເວນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຣຸການໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສານໍ. ອວເສສານນ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນາມ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ. ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’’ຕິອາທິກາ ອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາປກທິຏ຺ຐິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ນາມ. ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຊີວເຫຕຸປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ປາຣາຊິກໍ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ອຣຫາ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຏິເທສນີຍໍ, ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິເມສໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໒໘໗) ວຸຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ. ນ ເຫຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຊີວເຫຕຸ ເອວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ອາຊີວເຫຕຸປິ ເອຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຊີວເຫຕຸປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິອາຊີວວິປຕ຺ຕີຫິ ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ຕມ຺ມູລິກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ໂຈເທຕິ.

‘‘ກສ຺ມາ ມໍ ນ ວນ຺ທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສິ, ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍສີ’’ຕິ ອວນ຺ທນກາຣຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂຈເທຕຸກາມຕາຍ ເອວ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວນ຺ທິຍຠາເວ ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ອວນ຺ທິເຍສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຣຸຫນໂຕ ຕເທວ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຍາວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ຕາວ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ຍທາ ປນ ‘‘ອສ຺ສມໂຓມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ, ຕທາ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອປ຺ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ຍສ຺ມາ ອາມິສໍ ເທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິປາຏິຍາ ນິສິນ຺ນານໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ເທນ຺ເຕນ ເອກສ຺ສ ໂຈເທຕຸກາມຕາຍ ອທິນ຺ເນປິ ໂຈທນາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຕາວ ຕາ ໂຈທນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໒໓໑. ໂຈເທຕພ຺ໂພຕິ ຈຸທິໂຕ, ຈຸທິໂຕ ເອວ ຈຸທິຕໂກ, ອປຣາຘວນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ໂຈເທຕີຕິ ໂຈທໂກ, ອປຣາຘປກາສໂກ. ຈຸທິຕໂກ ຈ ໂຈທໂກ ຈ ຈຸທິຕກໂຈທກາ. ອຸພ຺ພາຫິກາຍາຕິ ອຸພ຺ພຫນ຺ຕິ ວິໂຍເຊນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອລຊ຺ຊີນໍ ຕຊ຺ຊນິໍ ວາ ກລຫໍ ວາຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາ, ສງ຺ຆສມ຺ມຸຕິ, ຕາຍ. ວິນິຈ຺ຉິນນໍ ນາມ ຕາຍ ສມ຺ມຕຠິກ຺ຂູຫິ ວິນິຈ຺ຉິນນເມວ. ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄເຕຫິ ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໓໑-໒໓໒) –

‘‘ເຕຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ. ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ວິນເຍ ໂຂ ປນ ເຉໂກ ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣ, ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນິຊ຺ຌາເປຕຸໍ ເປກ຺ເຂຕຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປສາເທຕຸໍ, ອຘິກຣຓສມຸປ຺ປາທວູປສມກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອຘິກຣຓໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸທຍໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓນິໂຣຘໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທໍ ຊານາຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ.

‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມ຺ມຸຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ເຕຫິ ຈ ສມ຺ມເຕຫິ ວິສຸໍ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອວ ວາ ປຣິສາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຈຸທິຕກໂຈທເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ກິມ຺ຫີຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສີຕິ ກິມ຺ຫິ ນນ຺ຕິ ວຈນມ຺ປິ ນ ຊານາສິ. ນາສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພຕິ ນາສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ປຏິປຸຈ຺ຉາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໓໘໖) ປນ – ກິມ຺ຫີຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມ຺ຫິ ນໍ ນາມາຕິ ອິທໍ ‘‘ກຕຣາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ວິຎ຺ຎາຍມານາຍ ຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈທກສ຺ສ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ‘‘ສີລາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕີສຸ ກຕຣາຍາຕິ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ນ ປນ ‘‘ກິມ຺ຫີ’’ຕິອາທິປທຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ໂຈທກໍ ພາລໍ ອປຣິຈິຕຠາສາຍ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສີຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸກາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ‘‘ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນາສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕສ຺ສາຕິ ພາລສ຺ສ ລຊ຺ຊິສ຺ສ. ‘‘ຕສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສີຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນເມວ ນຍທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກິມ຺ຫິ-ນໍ-ປທານໍປຣິຍາຍມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ພາໂລ ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍໍ ນໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ຎາເຕປິ ວິປຕ຺ຕິປ຺ປເຠທໍ, ອຕ຺ຕນາ ໂຈທິຍມານໍ ວິປຕ຺ຕິສຣູປຎ຺ຈ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕເນວ ອຊານເນນ ອລຊ຺ຊີ ອປສາເທຕພ຺ໂພ. ກິມ຺ຫິ ນນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອວິຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພວ. ‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຫິຕີຕິ ເອຕິ, ຫິ-ກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ອາຄໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນາຕິ ທິຏ຺ຐນິຍາເມນ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນປຏິວຈນກ຺ກເມເນວ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ອຫ’’ນ຺ຕິ ໂທສສມ຺ປຏິຈ຺ຉນປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸທ຺ຘປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸວິຊ຺ຊກສ຺ເສວ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ, ໂຈທເກເນວ ອລຊ຺ຊິປຏິຎ຺ຎາຍ ຐາຕພ຺ພໂຕ. ໂທໂສປຄມປຏິຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ອິຘ ປຏິຎ຺ຎາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ຕສ຺ສ ໂທໂສປຄມປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພຕາທີປນຕ຺ຖໍ. ວິວາທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ເຕສໍ ກຖາປຈ຺ເຉທຕ຺ຖໍ ອຠິມຸຂກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກຕິ ອສຸທ຺ໂຘຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂຈທກປກ຺ເຂ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊກຠາວໂຕ ພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ເທເຫ ເອວ ຫິ ສຕິ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອສຸທ຺ຘລທ຺ຘິຍາ ປນ ສຕິ ຈຸທິຕເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອສຈ຺ຈໂຕປິ ປຏິຠາຕິ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວິຊ຺ຊນາ ສິຍາຕິ.

ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ວິນິຈ຺ຉຍມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໂຕ ວິໂຍຊນໍ ນາມ ລິງ຺ຄນາສນາ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ເອໂກ ນາສນປ຺ປກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກາ ເຕສໍ ວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ໂຠເຄ ໂຍຊນຕ຺ຖໍ.

ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ‘‘ປກ຺ຂານໍ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອລຊ຺ຊີລກ຺ຂຓສມ຺ຠວສ຺ສ ກຣຓວຈນໍ. ປຏິຈ຺ຉາທິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ເອວ, ປຸຣິໂມ ລຊ຺ຊິຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີຕິ ‘‘ສເຈ ມຍາ ກຕໂທສໍ ວກ຺ຂາມິ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸວຕ຺ຕກາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ. ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ລຊ຺ຊິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາຍວາຈາສຸ ວີຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ປຸພ຺ເພ ປກ຺ຂິການໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ວູປສມິຕສ຺ສປິ ອຘິກຣຓສ຺ສ ທຸວູປສນ຺ຕຕາຍ ອຍມ຺ປິ ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໓໒. ອທິນ຺ນາທານວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ນາມ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ ນາມ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ‘‘ເຕ ປນ ອວຫາຣາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈການິ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕານໍ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍ, ຫເຣຍ຺ຍ, ອວຫເຣຍ຺ຍ, ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຍ຺ຍ, ຐານາ ຈາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ອາທິຍນ຺ໂຕ ຫຣນ຺ໂຕວ;

ຫຣນ຺ໂຕ ອິຣິຍາປຖໍ;

ວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕຖາ ຐານາ;

ຈາເວນ຺ໂຕປິ ປຣາຊິໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ສວິຎ຺ຎາຓກວເສເນວ. ກຖໍ? ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ອາຣາມໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ ສີເສ ຠາຣໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣເປຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ອວຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ຐານາ ຈາເວຍ຺ຍາຕິ ຖລຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ເອວໍ ຕາວ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສສ຺ສາມິກສ຺ສ ປນ ທາສສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຠິໂຍຄາທິນາ ນເຍນ ອາທິຍນຫຣຓ ອວຫຣຓ ອິຣິຍາປຖວິໂກປນ ຐານາຈາວນວເສນ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ນາເນກຠຓ຺ຑານໍ, ປຎ຺ຈການໍ ວສາ ປນ;

ອາທິຍນາທິປຎ຺ຈກາ, ທຸວິຘາຕິ ອຸທີຣິຕາ’’ຕິ.

ກຕມໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ? ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສາຫຕ຺ຖາຓຕ຺ຕິໂກ ເຈວ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍຕ຺ຖສາຘໂກ;

ຘຸຣນິກ຺ເຂປໂກ ຈາຕິ, ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນາມ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣຕິ. ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ນາມ ສຸງ຺ກຆາຕປຣິກປ຺ປິໂຕກາສານໍ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ພຫິ ປາຕນໍ. ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປຣສ຺ສ ວາ ປນ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກໍ ເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການິ ອຸປາຫນາທີນິ ປກ຺ຂິປຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອາຣາມາຠິໂຍຄອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕາວກາລິກຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍານິ ອເທນ຺ຕສ຺ສປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ.

ກຕມໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ? ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ສຫປໂຍໂຄ ສໍວິທາວຫາໂຣ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຸພ຺ພສຫປໂຍໂຄ ຈ, ສໍວິທາຫຣຓໍ ຕຖາ;

ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຐານາຈາວນວເສນ, ຂິລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍວິທາວຫາໂຣ ນາມ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ. ເອວໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ຫິ ເອເກນປິ ຕສ຺ມິໍ ຠຓ຺ເຑ ຐານາ ຈາວິເຕ ສພ຺ເພສໍ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຊານນກມ຺ມໍ. ສເຈ ຫິ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ກາເລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ເກຕໂຕ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ສງ຺ເກຕກາຣກສ຺ສ ສງ຺ເກຕກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ອວຫາໂຣ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ. ສເຈ ຫິ ເອວໍ ກຕນິມິຕ຺ຕໂຕ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ‘‘ຍໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອວຫຣຕິ, ນິມິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອວຫາໂຣຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ.

ກຕມໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກໍ? ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເຖຍ຺ຍາ ປສຍ຺ຫາ ປຣິກປ຺ປາ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ກຸສາ ຕຖາ;

ອວຫາຣາ ອິເມ ປຎ຺ຈ, ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີນິ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາໂນ ອວຫຣຕິ, ກູຏຕຸລາກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ປສຍ຺ຫ ພລກ຺ກາເຣນ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຄາມຆາຕກາທໂຍ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕພລິໂຕ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຣາຊຠຏາທໂຍ ວິຍ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ປນ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນາມ.

ໂສ ຠຓ຺ໂຑກາສສ຺ສ ວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ – ສາຏກຕ຺ຖິໂກ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ. ສເຈ ສຸຕ຺ຕໍ, ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ປສິພ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ສາຏໂກ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ’’ຕິ ອນຸພນ຺ໂຘ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ສາມິກາ ທິສ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ອຎ຺ໂຎ ເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ສາມິເກສຸ ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ‘‘ປເຄເວຕໍ ມຍາ ຄຫິຕໍ, ມມ ທານິ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ສເຈ ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ປຣິກປ຺ໂປ, ອຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ປຣປຣິເວຓາທີນິ ປວິຏ຺ໂຐ ກິຎ຺ຈິ ໂລຠເນຍ຺ຍຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣປມຸຂເຫຏ຺ຐາ ປາສາທທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂມູລາທິວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຏ຺ຐຸກາມຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ທສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາທາຍ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຍ຺ວາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປວຕ຺ໂຕ ປຣິກປ຺ໂປ, ອຍໍ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ເອວມິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິກປ຺ປານໍ ວເສນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປນ ອວຫຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ. ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຍ຺ຍານາທີສຸ ປເຣສໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປໍສຸນາ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸທ຺ຘາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ຕາວ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ສາມິກາ ວິຈິນນ຺ຕາ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາລຍາວ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣ ອວຫາໂຣ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາເລເຍວ ເອຕໍ ມມ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ສກສຎ຺ຎາຍ ວາ ‘‘ຄຕາທານິ ເຕ, ຉຑ຺ຑິຕຠຓ຺ຑໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ເຕສຸ ທຸຕິຍຕຕິຍທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອທິສ຺ວາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຄເຕສຸປິ ຄຫິຕໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ. ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ວາ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອທທໂຕ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປໂຍເຄນ ເຕຫິ ນ ທິຏ຺ຐໍ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍຖາຐາເນ ຐິຕໍເຍວ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ກທ຺ທເມ ວາ ວາລິກາຍ ວາ ປເວເສຕິ, ຕສ຺ສ ປເວສິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອວຫາໂຣ.

ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ປນ ອວຫຣຓໍ ກຸສາວຫາໂຣ ນາມ. ໂສປິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິລີວມຍໍ ວາ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ວາ ກຕສຎ຺ຎາຓໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຈີວເຣ ຠາຊິຍມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ສມີເປ ຐິຕໍ ສມຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ສມສມໍ ວາ ອຄ຺ເຆນ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຫຣິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຕິຕໍ ກຸສໍ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາຕິເຕ ຣກ຺ຂເຕວ. ຍທາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຕິເຕ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຣສ຺ສ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ. ສເຈ ປຐມຕຣໍ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ປາຕເນປິ ຣກ຺ຂຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ອຍໍ ກຸສາວຫາໂຣ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ.

ສາມີຈີຕິ ວຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາຊນສມ຺ມທ຺ໂທຕິ ມຫາຊນສງ຺ໂຂໂຠ. ຠຏ຺ເຐ ຊນກາເຍຕິ ອປຄເຕ ຊນກາເຍ. ‘‘ອິທຎ຺ຈ ກາສາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ກິໍ ກາຣຓາ ເອວມາຫ? ຈີວຣສ຺ສາມິເກນ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອວຫາຣໂກປິ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈີວຣສ຺ສາມິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຈີວຣສ຺ສາມິເກນ ຈ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອເຕນປິ ອວຫາຣເກນ ອາລໂຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ຈີວຣສ຺ສາມິໂກເຍວ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ອຸຠິນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ອວຫາຣກສ຺ສ ‘‘ມຍາ ສຫຕ຺ເຖນ ນ ທິນ຺ນໍ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ມຍາ ປຐມໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອທິນ຺ນໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ສມຄ຺ຆນ຺ຕິ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ.

ທາຣຸອຕ຺ຖໍ ຜຣຕີຕິ ທາຣູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ມຍິ ສນ຺ເຕຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຣຎ຺ຎາ ປສາເທນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຖເຣນ ປນ ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ນ ມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ.

ເອກທິວສໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນາທິນາ ຍາ ອຍໍ ອຄ຺ຆຫານິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຠຓ຺ຑສ຺ສາມິນາ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໍ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາສາຓຎ຺ຈ ສກ຺ຂຣຎ຺ຈ ປາສາຓສກ຺ຂຣໍ.

‘‘ຘາເຣຍ຺ຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ອິມສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ສມໍ ເຕນາ’’ຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອກາ ຄາຖາ –

‘‘ທຸຕິຍໍ ອທຸຕິເຍນ, ຍໍ ຊິເນນ ປກາສິຕໍ;

ປຣາຊິຕກິເລເສນ, ປາຣາຊິກປທໍ ອິຘາ’’ຕິ.

ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອທຸຕິເຍນ ປຣາຊິຕກິເລເສນ ຊິເນນ ທຸຕິຍໍ ຍໍ ອິທໍ ປາຣາຊິກປທໍ ປກາສິຕໍ, ອິຘ ເຕນ ສມໍ ອເນກນຍໂວກິຓ຺ຓໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ປຣາຊິຕກິເລເສນາຕິ ສນ຺ຕາເນ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາເຓຫິ ສຫ ວາສນາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພກິເລເສນ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໕໙) ປນ ‘‘ປຣາຊິຕກິເລເສນາຕິ ວິຊິຕກິເລເສນ, ນິກິເລເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ.

ເຕນາຕິ ເຕນ ທຸຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທນ. ອຕ຺ໂຖ ນາມ ປາຬິອຕ຺ໂຖ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ ປາຬິມຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອຕ຺ໂຖ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍາ, ເຕ ຄມ຺ຠີຣາ ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ . ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ເຓຕິ ໂຈທນາວເສນ ວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ວີຕິກ຺ກມາໂຣຈນວເສນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອທິນ຺ນາທານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ. ເອຕ຺ຖາຕິ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິນິຍມນໍ. ອວຕ຺ວາວາຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ. ກປ຺ປິເຍປິ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕຸໍ ກປ຺ປິເຍ ມາຕຸປິຕຸອາທິສນ຺ຕເກປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ລຫຸວຕ຺ຕິໂນຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ອາສີວິສນ຺ຕິ ສີຆເມວ ສກລສຣີເຣ ຜຣຓສມຕ຺ຖວິສໍ.

໒໓໓. ປກຕິມນຸສ຺ເສຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣານໍ ພຸທ຺ຘາທິອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ອຘິຄມຘມ຺ໂມຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ອາໂຣຈນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນໍ. ຕໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕນ ຉ ຐານານິ ໂສເຘຕພ຺ພານີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຘິຄມປຸຈ຺ຉາ. ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຸປາຍປຸຈ຺ຉາ. ກທາ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ກາລປຸຈ຺ຉາ. ກຕ຺ຖ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ໂອກາສປຸຈ຺ຉາ. ກຕເມ ເຕ ກິເລສາ ປຫີນາຕິ ປຫີນກິເລສປຸຈ຺ຉາ. ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີຕິ ປຏິລທ຺ຘຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ. ອິທານິ ຕເມວ ຉຏ຺ຐານວິໂສຘນໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ພ຺ຍາກຣຓວຈນມຕ຺ເຕນ ນ ສກ຺ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍາກຣຓຎ຺ຫິ ເອກສ຺ສ ອຍາຖາວໂຕປິ ໂຫຕີຕິ. ອິເມສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ນາມ ຊາຕຣູປປຕິຣູປກມ຺ປິ ຊາຕຣູປໍ ວິຍ ຂາຍຕີຕິ ຊາຕຣູປໍ ນິຆໍສນຕາປນເຉທເນຫິ ໂສເຘຕພ຺ພໍ, ເອວເມວ ອິທາເນວ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວິໂມກ຺ຂາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາປຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນມຄ຺ຄຠາວນາຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາກໂຏ ໂຫຕິ ອຘິຄຕວິເສສສ຺ສ ສຕິສມ຺ໂມສາຠາວໂຕ. ເສສປຸຈ຺ຉາສຸປິ ‘‘ປາກໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ ປເທ ເອເສວ ນໂຍ.

ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນາ ກິເລສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສຈິ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລເສສຸ ສນ຺ເທໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຍ. ໂສ ຫິ ສກທາຄາມີ ສມາໂນປິ ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ໂກ ສຸ ນາມ ເມ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ, ເຍນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໕) ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຍໍ ກິຣ ຣາຊາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ໂລຠໂທສໂມຫາ ນິຣວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎີ ອໂຫສີຕິ.

ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິ ອາຄມນປຏິປທາ. ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ສຸທ຺ຘາ, ອຸທາຫຸ ນ ສຸທ຺ຘາຕິ ວິຈາຣຓວເສນ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ‘‘ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປມາທປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ອປເນຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອປເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໙໗-໑໙໘). ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໙໗) ປນ ‘‘ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ກເຖສິ. ອປເນຕພ຺ໂພຕິ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນ ສກ຺ກາ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິຄຕມານໂຕ ອປເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຍທີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ຍທິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ອາກາເສ ປາຓິສເມນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕນ ສທິສໍ, ສມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຓາສວສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິສທິສາ ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສຕ຺ຕາ, ອິທຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມ…ເປ… ນ ໂຫຕີຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ, ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ ນ ໂຫຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປນ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ວຕ຺ຕນເສກ຺ຂຘມ຺ມປຏິຊານນໍ ອິມິນາ ຠຍຸປ຺ປາທເນນ, ອມ຺ພິລາທິທສ຺ສເນ ເຂຬຸປ຺ປາທາທິນາ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວີມໍສິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈເນເນວ ຕໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປນ຺ນເວຍ຺ຍາກຣໂຓຕິ ອິທໍ ນ ເກວລໍ ອຠາຍນກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສູຣຊາຕິກສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສປິ ອຠາຍນໂຕ, ຣຊ຺ຊນີຍາຣມ຺ມຓານໍ ພທຣສາຬວາທິອມ຺ພິລມທ຺ທນາທີນໍ ອຸປໂຍຊເນປິ ເຂຬຸປ຺ປາທາທິຕຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫິຕໍ ສພ຺ພຖາ ສຸວິໂສຘິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໓໔. ‘‘ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສາສນໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ປາຬິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິປາຬິໂຕ (ປຣິ. ໔໔໒) ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຎ຺ຈ ນີຫຣິໍສຸ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ເອວມາທິໂຕ ອາຈຣິຍວາທໍ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເອວມາຫ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອາວຸໂສ ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໗໘) ເອວມາທິໂຕ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ນີຫຣິໍສຸ. ສາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ, ເອວມຎ຺ຎາປິ ສຸຕ຺ຕາທີຫິ ສງ຺ຄຫິຕາວ ຄເຫຕພ຺ພາ, ເນຕຣາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ, ສາຏ຺ຐກຖໍ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຈຕູສຸ ປເທເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິນຍໍ ປກາເສສຸໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໕) ‘‘ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາສນໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ…ເປ… ຕາຍ ຫິ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍາ ເຖໂຣ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐປນໍ ລຠຕິ. ອປິຈ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ…ເປ… ອນາທຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ, ເສສຕ຺ຕຍໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕນາຍໍ ‘ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ ວິນຍໍ, ມຫາເຖຣາ’ຕິ ຄາຖາ ສຸວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊ຺ຊເຕ ອເນນ ອຕ຺ໂຖຕິ ປທໍ, ຠຄວຕາ ກຓ຺ຐາທິວຓ຺ຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ອາຫຈ຺ຈ ວິເສເສຕ຺ວາ ຠາສິຕໍ ປທໍ ອາຫຈ຺ຈປທໍ, ຠຄວໂຕເຍວ ວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຫຈ຺ຈປທນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ກຓ຺ຐາທິວຓ຺ຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານກຣຓາທີຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາວ ຠາສິຕໍ ວຈນໍ ອາຫຈ຺ຈປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໕) ປນ ‘‘ອຏ຺ຐ ວຓ຺ຓຏ຺ຐານານິ ອາຫຈ຺ຈ ວຸຕ຺ເຕນ ປທນິກາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸທາຫເຏນ ກຓ຺ໂຐກ຺ກນ຺ເຕນ ປທສມູເຫນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໐໕) ວຸຕ຺ຕສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອິຘ ຣໂສຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣໂສຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມ’’ນ຺ຕິ. ຣໂສຕິ ສາໂຣ ‘‘ປຕ຺ຕຣໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໖໒໘-໖໓໐) ວິຍ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານຸຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕສາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣໂສຕິ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ປຏິວຕ຺ຖຸກໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓານຸໂລເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຣເສນາຕິ ຕສ຺ສ ອາຫຈ຺ຈຠາສິຕສ຺ສ ຣເສນ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘເຏນ ວິນິຈ຺ຉເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕຉາຍາ ວິຍ ຫິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກປຠຸຕິອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໂຕ ອານີຕາ ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕິ ອິຘ ‘‘ອາຈຣິຍວໍໂສ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ’’ຕິ, ອາຈຣິຍວາໂທ ‘‘ອາຈຣິຍວໍໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ອາຠໂຕວ ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ກາຣໂຓປປຕ຺ຕິສິທ຺ໂຘ ອຸຫາໂປຫນຍປວຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂາທິປມາຓປຕິຣູປໂກ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນມຕີ’’ຕິ ເກຈິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ວິນຍປິຏເກ ປາຬີຕິ ອິຘ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສສປິຏເກສຸປິ ສຸຕ຺ຕາທິຈຕຸນຍາ ຍຖານຸຣູປໍ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ.

‘‘ມຫາປເທສາຕິ ມຫາໂອກາສາ. ມຫນ຺ຕານິ ວິນຍສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນຏ຺ຐານານິ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ວິນໂຍ ວິນິຈ຺ຉິນີຍຕິ ອສນ຺ເທຫໂຕ, ມຫນ຺ຕານິ ວາ ກາຣຓານິ ມຫາປເທສາ, ມຫນ຺ຕານິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍກາຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ‘ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາສາຘິປ຺ປາຍາ ປາຬິເຍວ ມຫາປເທສາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘ເຍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ’ຕິອາທິ. ອິເມ ຈ ມຫາປເທສາ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຕຕ຺ເຖວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິຘ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ມຫາປເທສາຕິ ມຫາໂອກາສາ ມຫາວິສຍາ, ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘ຍໍ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິປາຬິວເສນ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມໂຕ ກປ຺ປິຍານຸໂລມໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ນຍໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ຄຍ຺ຫມານາ ອຕ຺ຖນຍາ ເອວ. ເຕ ຫິ ຠຄວຕາ ສຣູປໂຕ ອວຸຕ຺ເຕສຸປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານຸໂລເມສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕານຸໂລເມສຸ ຈ ເສເສສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ນິວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ມຫາໂຄຈຣາຕິ ‘ມຫາປເທສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ‘ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຍາ ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ ສາຘິປ຺ປາຍາ ປາຬິເຍວ ຕສ຺ສາ ສຸຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ…ເປ… ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຫສາ ສາຘິປ຺ປາຍາ ປາຬິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ ວາ ໂຫຕິ. ເຍນາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ປາຬິອຘິປ຺ປາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ຄຫິຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖາວ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ, ຕໍປກາສກຕ຺ຕາ ປນ ອຍໍ ປາຬິປິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘ເຍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ’ຕິອາທິ. ‘ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ’ຕິອາທິປາຬິນເຍນ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ຄຫິຕພ຺ພາ ເຍ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມາທໂຍ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ມຫາປເທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໕) ‘‘ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິຘ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ມຫາປເທສນຍສິທ຺ຘໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕານນຸຎ຺ຎາຕໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘ຐານໍ ໂອກາໂສ ປເທໂສຕິ ກາຣຓເວວຈນານິ ‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ’ຕິອາທິ ສາສນໂຕ, ‘ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ຈ ‘ອສນ຺ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ຈ ‘ອສນ຺ທິຏ຺ຐິ ຈ ປນ ປເທໂສ’ຕິ ຈ ໂລກໂຕ, ຕສ຺ມາ ມຫາປເທສາຕິ ມຫາກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓໍ ນາມ ຎາປໂກ ເຫຕຸ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ມຫນ຺ຕຠາໂວ ປນ ເຕສໍ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ມຫາຠູຕານໍ ວິຍ. ເຕ ທຸວິຘາ ວິນຍມຫາປເທສາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກມຫາປເທສາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິນຍມຫາປເທສາ ວິນເຍ ໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ, ເຕເນວ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໔໒) ອນຸໂຍຄວຕ຺ເຕ ‘ຘມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕີ’ຕິ’’ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ວິນຍປິຏກໍ ອວເສສໍ ປິຏກທ຺ວຍໍ, ຘມ຺ມານຸໂລມນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທເສຕິອາທິ.

ຍທິ ສາປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ປກິຓ຺ຓກເທສນາວ ອຏ຺ຐກຖາ, ສາ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ປຐມໍ ຕີຓິ ປິຏການິ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຸຣູເປເນວ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາຈຣິຍວາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ປາຬິໍ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ…ເປ… ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ໂຫເຍວ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠູໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຠໂຕ, ປຈ຺ຉາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ສີຫຬຠາສາຍ ຐປິໂຕ ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘິສງ຺ກຣປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ. ຠຄວໂຕ ປກິຓ຺ຓກເທສນາຠູຕາ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຠູຕາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ປາຬິວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍວາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລເມສຸ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ເອສາ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິປິ ປມາຓຠູຕາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ວຈນານຸໂລມຎ຺ຈ ອນິສ຺ສາຍ ອຄ຺ຄສາວກາທໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພເລນ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມວິນເຍສຸ ກິຎ຺ຈິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ເຕ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ວິສຸໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາທີນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສໍ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ວິນໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ຕາທີຫິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາວ ປຣິກປ຺ປີຍຕິ, ຕຖາປິ ສາ ນ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ວິເສສໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາເທ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸພຸທ຺ຘິຍາຕິ ສຸຕ຺ຕາທີນິເຍວ ອນຸຄຕພຸທ຺ຘິຍາ. ນຍຄ຺ຄາເຫນາຕິ ສຸຕ຺ຕາທິໂຕ ລພ຺ຠມານນຍຄ຺ຄຫເຓນ. ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຐມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມວິນຍຏ຺ຐກຖາສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປິຏກຕ຺ຕຍສ຺ສປິ ສາຘາຣຓາ ເອສາ ກຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຖຣວາໂທຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣາທີນໍ ຄາໂຫ. ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ນຍໂຕ ຄຫິເຕນ ອຕ຺ເຖນ. ປາຬິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຫສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ ສາຏ຺ຐກຖໍ ປາຬິໍ. ປາຬິຍາຕິ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖໍ ປເຣນາຠຕາຍ ສາຏ຺ຐກຖາຍ ປາຬິຍາ, ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ, ປາຬິຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍວາເທຕິ ອຕ຺ຕນາ ປເຣນ ຈ ສມຸທ຺ຘຏອຏ຺ຐກຖາຍ. ໂອຕາເຣຕພ຺ພາຕິ ຎາເຓນ ອນຸປ຺ປເວເສຕພ຺ພາ. ໂອຕຣຕິ ເຈວ ສເມຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸທ຺ຘເຏຫິ ສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕຣຕິ, ປເຣນ ອຸທ຺ຘເຏນ ສເມຕິ. ສພ຺ພທຸພ຺ພລາຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂທສວາສນາຍ ຍາຖາວໂຕ ອຕ຺ຖສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປມາທປາຐວເສນ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມນ ອສໍສນ຺ທນາປິ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຍ ສຸຕ຺ເຕນ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ເອວຣູປາວ ອຕ຺ຖາ ມຫາປເທສໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ ຕຖາ ຕຖາ ອຸທ຺ຘຏອຕ຺ຖານໍເຍວ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕກເທສຕ຺ເຕປິ ສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ‘‘ອິທໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫຈ຺ຈຠາສິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕາ…ເປ… ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິພາຫິຍໍ. ກາຣກສງ຺ຆສທິສນ຺ຕິ ປມາຓຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາຣກສງ຺ຆສທິສໍ. ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕກາລສທິສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ກຖິຕຘມ຺ມຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ຘຣມານພຸທ຺ຘສທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ປຏິພາຫິເຕ ພຸທ຺ໂຘວ ປຏິພາຫິໂຕ ໂຫຕິ. ‘‘ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ສກວາທີ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ. ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎນິກາຍວາທີ ອຕ຺ຕໂນ ນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິອາທີສຸ ໂຍ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນສີໂລ, ໂສ ສກວາທີ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິວຈນໍ. ປຣວາທີຕິ ມຫາວິຫາຣວາສີ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎນິກາຍວາສີ ວາ, ໂຍ ວິປຣີຕໂຕ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນສີໂລ, ໂສວ ອິຘ ‘ປຣວາທີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ອນາຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິປລ຺ລາສໂຕ ວາ ວຎ຺ຈນາຍ ວາ ‘ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕມິທ’ນ຺ຕິ ທສ຺ສິຍມານໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ເກຈິ ‘ອຎ຺ຎນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ສກວາທີປຣວາທີນໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫສຸຕ຺ຕາທີນເມວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕). ນ ຫິ ສກວາທີ ອຎ຺ຎນິກາຍສຸຕ຺ຕາທິໍ ປມາຓໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຍນ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ທສ຺ສິເຕສຸ ຕຕ຺ຖ ຐາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘ປໂຣ ຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ…ເປ… ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກປ຺ປິເຍເຍວ ຐາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕), ຕສ຺ມາ ປຣວາທິນາປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕເຍ ອນາຣຸຬ຺ຫມ຺ປິ ອນາຣຸຬ຺ຫມິຈ຺ເຈວ ທສ຺ສີຍຕິ, ເກວລໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕາທິໂນ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕເຍ ອນາຄຕສ຺ສ ກູຏຕາ, ອາຄຕສ຺ສ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຎ຺ຎຖາ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ ຈ ວິເສສາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ກູຏໍ, ຕໍ ອປນີຍຕິ. ຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ໂຍຊິຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ວິປຣີຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທຎ຺ເຎນ ສຸຕ຺ຕາທິນາ ສໍສນ຺ທນາ ກຣີຍຕິ. ໂຍ ປນ ປຣວາທິນາ ຄຫິໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິນາ ສໍສນ຺ທຕິ, ໂສ ສກວາທິນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ປມາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣເຓ ‘ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາ’ຕິ, ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓນານຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕເມວ ຄຫິຕໍ, ນ ນິກາຍນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໕) ປນ ‘‘ປຣວາທີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສມຍວິຊານນໂກ ອຎ຺ຎນິກາຍິໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ກຖໍ? ‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທກທນ຺ຕໂປນາ’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ສກວາທິສ຺ສ, ຕທນຸໂລມໂຕ ນາຬິເກຣຜລສ຺ສ ອຸທກມ຺ປິ ອຸທກເມວ ໂຫຕີຕິ ປຣວາທີ ຈ.

‘ນາຬິເກຣສ຺ສ ຍໍ ໂຕຍໍ, ປຸຣາຓໍ ປິຕ຺ຕວຑ຺ຒນໍ;

ຕເມວ ຕຣຸຓໍ ໂຕຍໍ, ປິຕ຺ຕຆໍ ພລວຑ຺ຒນ’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ຘຎ຺ຎຜລສ຺ສ ຄຕິກຕ຺ຕາ, ອາຫາຣຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຜຣຓໂຕ ‘ຍາວກາລິກເມວ ຕ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ. ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາຕິ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ’’ຕິ ເຂປໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ຉຑ຺ຑນໍ ວາ ‘‘ກິເມສ ພາໂລ ວທຕິ, ກິເມສ ພາໂລ ຊານາຕີ’’ຕິ ຄຣຫໍ ນິນ຺ທໍ ວາ ອກຕ຺ວາ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ‘‘ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສກວາທິນາ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕). ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມນໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອກາສິ, ຕສ຺ມິໍ, ຕທນຸຣູເປ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສໍສນ຺ທຕີ’ຕິ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ເຕເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຍນ຺ຕິ ສກວາທີ. ປໂຣຕິ ປຣວາທີ. ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພຕິ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ອຍໍ ອາຈຣິຍວາໂທ ປວຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ, ຕາທິເສ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພາປຣອຕ຺ຖສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທຕິ ປມາທລິຂິໂຕ, ຠິນ຺ນລທ຺ຘິເກຫິ ຈ ຐປິໂຕ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໕) ປນ – ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທນ຺ຕິ ‘‘ສຸງ຺ກໍ ປຣິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິຫຣຕິ, ອວຫາໂຣ ເອວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ‘‘ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາຣາຊິກມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ‘‘ສຸງ຺ກໍ ປຣິຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ອາຄຕມຫາອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິເສເຘຕິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ. ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຣສນ຺ຕກໍ ອວຫຣາຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ຫຣິສ຺ສາມີຕິ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕປໂຍໂຄວ ໂສ, ຕສ຺ມາ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຖຣວາທຕ຺ຕາ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ‘‘ຕໍ ສງ຺ເກຕໍ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ປໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອນິຍຕເຫຕຸຘມ຺ໂມ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕເຫຕຸຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐາເນ ລິຂິຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ນ ນິພ຺ພານເມວາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກາທິສຸຕ຺ຕານຸໂລເມນ ໂອຕຣຕີຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕຣນ຺ຕໍເຍວ ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ, ເນຕຣໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນປິ ສິທ຺ເຘ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ປມາທເລຂນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໒໑) ວຈນໂຕ ທິນ຺ນໂຠຊເນ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສຍານິ ປຣິວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນິຈ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາຣຸຬ຺ຫມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ເຈ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ສິທ຺ເຘປິ ‘‘ໂນ ເຈ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ໂອຕຣຕິ ນ ສເມຕີຕິ. ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ເຖນ ອສເມນ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທນ຺ຕິອາທີສຸ ທ຺ວີສຸ ນເຍສຸ ປມາທເລຂວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ເຖຣວາເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣວາທິນາ ‘‘ມູລພີຊໍ ນາມ ຫລິທ຺ທິ ສິງ຺ຄິເວຣໍ ວຈາ…ເປ… ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ ຉິນ຺ທຕິ ວາ ເຉທາເປຕິ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ວາ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໙໑) ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາຐຕ຺ຕາ ‘‘ຫລິທ຺ທິຄຓ຺ຐິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ, ມູເລ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາສງ຺ຂາເຕນ ອາຈຣິຍວາເທນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນ ຫິ ຄຓ຺ຐິມ຺ຫິ ຄຓ຺ຐິ ຊາຍຕີຕິ. ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ປຣວາທິນາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຈນສ຺ສານຸໂລມໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂປຣາຓຠິກ຺ຂູ ເອກປາສາເທ ຄພ຺ຠໍ ຖເກຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອວ ເອກຈ຺ເຈສຸ ວທນ຺ເຕສຸ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຫິຕການໍເຍວ ອາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ ປມາຓ’’ນ຺ຕິອາທິອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິເສເຘຕິ. ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນາປຸຈ຺ຉາ ສຍິເຕສຸ ເກ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວປິ ຊນາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ – ໂຍ ຈ ຍກ຺ຂຄຫິຕໂກ, ໂຍ ຈ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາປິໂຕຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຖຣວາທຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ສພ຺ເພປິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ນິປນ຺ນາທໂຍປິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຏິເສເຘຕິ.

ອຖ ປນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທີ ‘‘ທິວາ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ມຎ຺ເຈ ນິສິນ຺ໂນ ປາເທ ຠູມິໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາວ ນິທ຺ທາວເສນ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກຠງ຺ເຄນ ນິປນ຺ນາທໂຍປິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຏິເສເຘຕິ.

ອຖາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ‘‘ໂທມນສ຺ສມ຺ປາຫໍ ເທວານມິນ຺ທ ທຸວິເຘນ ວທາມິ ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີຕິອາທິວຈເນຫິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໐) ສໍສນ຺ທນໂຕ ສທາຣໂປເສ ໂທໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໖; ສຸ. ນິ. ໒໖໕) ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ສກວາທີ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຣາຄສຫິເຕເນວ ອກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເສເສສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎຖາປິ ອນຸຣູປໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣາທໂຍ ອາຫຸ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎນິກາຍິໂກ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕາທີນິເຍວ ອາຫຣຕິ, ຕານິ ສກວາທີ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕາທິມ຺ຫິ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ສເຈ ສເມຕິ, ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂນ ເຈ, ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ວທຕີຕິ ອາຄຕໍ.

ນນຸ ຈ ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ, ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ສກມເຕເຍວ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສກມຕິປຣິຍາປນ຺ນເມວ ສຸຕ຺ຕາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ, ອຕ຺ຕໂນມຕິໂຕ ອາຈຣິຍວາໂທ ພລວຕໂຣ, ອາຈຣິຍວາທໂຕ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ພລວຕຣໍ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ປຣວາທິນາ ອານີຕໍ ອຎ຺ຎນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ສຸຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣວາທິນາ ອານີຕໍ ສຸຕ຺ຕາທິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕີສຸ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ສເມນ຺ຕໍເຍວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ອິຘ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ນ ໂກຈິ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘຕິ ອຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາຄໂຕ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ນໂຍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກູຏສຸຕ຺ຕໍ ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕາທິວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອນາຣຸຬ຺ຫຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣາທີນິ ຈ ມຫາສງ຺ຆິກນິກາຍວາສີນໍ ສຸຕ຺ຕານິ. ເວທລ຺ລາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຸຬ຺ຫອຸມ຺ມຄ຺ຄາທິຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎນິກາຍໂຕ ອານີຕສຸຕ຺ຕໂຕປິ ສກນິກາເຍ ອຕ຺ຕໂນມຕິເຍວ ພລວຕຣາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ສມານຊາຕິການໍ ວເສນ ວາໂຣ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕເຍວ ໂອຕາຣຓໍ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ.

ອິທານິ ສກວາທີປຣວາທີນໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍາທິຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວິວາເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖ ປນາຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທິມຸເຂນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິເສສໂຕ ວິວາທວຕ຺ຖຸໍ ຕພ຺ພິນິຈ຺ຉຍມຸເຂນ ສຸຕ຺ຕາທິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ປນາຍໍ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສກວາທິນາ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ປໂຣ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ປຣວາທີ ກາຣຓໍ ນ ລຠຕິ. ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ປຣວາທີ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກປ຺ປິເຍເຍວ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕາທີນິ ອລຠນ຺ເຕນ ສກວາທິນາ ປຣວາທີວຈເນເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອາຈຣິຍວາທາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາທິນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍາ ອຸທ຺ຘຏໍ ເຫຕຸໍ. ວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕີຕິ ສກວາທີປຣວາທີນໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ກາຣຓປຕິຣູປກຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາຕິ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສ຺ສ ຈ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕນ ກິຈ຺ເຉນ ປຏິປາທນີຍໍ ອວິຠູຕກາຣຓໍ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ, ກາຣຓປຕິຣູປກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ກສ຺ມາ ອກປ຺ປິເຍເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິນຍຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວິນຍໍ ປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິຈາຣຓໍ ອາຄມ຺ມາ’’ຕິ. ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິອາທີສຸ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉເຍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍຠາເວ ສຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໍ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໍ ຄາຬ຺ຫໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອປຣາປຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍຄ຺ຄຫຓໍ ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຄຣຸກຠາວສງ຺ຂເຕ ອກປ຺ປິເຍເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎາຍ ວີຕິກ຺ກມກາຣຓໍ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຕໍນິວາຣຓຈິຕ຺ຕໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວີຕິກ຺ກມປ຺ປວຕ຺ຕິ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຄຣຸກຠາເວຕິ ອກປ຺ປິຍຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພຫູຫິ ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫີຕິ ພຫູຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຕໂຕ ອານີຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉເຍນ ຈ ລທ຺ຘກາຣເຓຫິ. ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ສກວາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ສກວາທີປຣວາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສກວາທີສຸເຍວ ໂຍ ໂກຈິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ອຖ ປນາຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸໂຠປິ ສກວາທິໂນເຍວ ສິຍຸໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ນິຄມນວເສນ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕິເຣກກາຣຓໍ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ອຕິເຣກກາຣຓໍ ນາມ, ໂຍ ວາ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຈຕູສຸ ພຫຸຕຣໍ ກາຣຓໍ ລຠຕິ, ໂສ ອຕິເຣກກາຣຓໍ ລຠຕິ ນາມ.

ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕຕິ ສີເລນາຕິ ວາ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວາຈາຍ ອຸຄ຺ຄຕໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ, ວຈສາ ສຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ວາຈຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ວາຈາຍ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕໂຕຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ປາຬິໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລໍ ວິນຍປິຏກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ສຸຕ຺ຕໂຕຕິ ຕທຕ຺ຖປຏິປາທກໍ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຬິວຈນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈາ’’ຕິ. ປາຬິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປກາສນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ອຏ຺ຐກຖາ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ເຖຣວາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖສວນໍ. ອຏ຺ຐກຖາຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປາຬິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິນເຍຕິ ວິນຍາຈາເຣ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ວິນຍໍ ອຊຫນ຺ໂຕ ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນາທິນາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລຊ຺ຊິຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ, ເຕນ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍຘຣສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ກິໍ ອິມິນາ ລຊ຺ຊິຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ອລຊ຺ຊີ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸໂຕປີຕິ ອິມິນາ ປຐມລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄມໍ ທສ຺ເສຕິ. ລາຠຄຣຸກຕາຍາຕິ ອິມິນາ ວິນເຍ ຐິຕຕາຍ ອຠາເວ ປຐມລກ຺ຂຓໂຍຄາ ກິຈ຺ຈກໂຣ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອກິຈ຺ຈກໂຣ ອນຕ຺ຖກໂຣ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕກລຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ສງ຺ຆຣາຊີຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກຕິ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸປິ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສນວເສນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ຕນ຺ຕິໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາຕິ ປາຬິໍ ອຎ຺ຎຖາ ອກຕ຺ວາ. ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ອນຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ.

ວິຕ຺ຖຸນຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ ນິຕ຺ຖຸນຕິ, ວິຕ຺ຖມ຺ຠຕິ ວາ. ວິປ຺ຜນ຺ທຕີຕິ ກມ຺ປຕິ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ຍໍ ປເຣນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ. ສກວາທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣວາທໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ກສຏໍ ຍາວຊີວິກໍ, ຣໂສ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ, ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ອຸຈ຺ຉຸ ນາມ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸຈ຺ຉຸປິ ວິກາເລ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຣວາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ຕມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອເກກໂລມນ຺ຕິ ປລິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມ຺ຫີຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ.

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຕິ ອາຈຣິຍານໍ ວິນິຈ຺ຉຍປຣມ຺ປຣາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ປຫາຍ…ເປ… ຍຖາ ອາຈຣິໂຍ ຈ ອາຈຣິຍາຈຣິໂຍ ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາຈຣິຍານໍ ນາມມຕ຺ຕໂຕ ປຣມ຺ປຣຊານເນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິໂຕຕິ ປຸພ຺ພວຈນສ຺ສ ອປຣວຈເນນ ສຫ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘຊານນໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖປິຓ຺ຑຕ຺ຖອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາທິໂຕ. ກາຣຓໂຕຕິ ຕທຕ຺ຖຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ‘‘ເຖຣວາທງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ, ເຖຣປຏິປາຏິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຣມ຺ປຣາ.

ອິເມຫິ ຈ ປນ ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐເມນ ລກ຺ຂເຓນ ວິນຍສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິເຍນ ຕຕ຺ຖ ລຊ຺ຊິຠາເວນ ເຈວ ອຈລຕາຍ ຈ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາ, ຕຕິເຍນ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ສຣູເປນ ອນາຄຕານມ຺ປິ ຕທນຸໂລມໂຕ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນຍໂຕ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ໂຈທນາວເສນ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອຕິຓ຺ເຓ. ໂຈທເກນ ຈ ຈຸທິຕເກນ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ເພຕິ ເອວໍ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຈທເກນ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ຈຸທິຕເກນ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ…ເປ… ໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຫິທໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ (ປາຣາ. ໕໑໗) ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕີນໍ ມາຕິກາຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂີຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໐໖) ອາຄຕໍ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ‘‘ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ກາເລ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ (ປາຈິ. ໒໕໐) ທຸກທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມໍ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມ ນິທານໂຕ ປຠຸຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖຸປຣິໂຍສານາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ຄຫິຕາ. ປຏິລາຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ວິສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໓໕໐) ອາຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຑຍ຺ຫມານໍ ອລາຕໍ ອຄ຺ຄິກປາລາທິໂຕ ພຫິ ປຕິຕໍ ອວິຊ຺ຌາຕເມວ ປຏິອຸກ຺ຂິປຕິ, ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊ຺ຌາຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.

ອນາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິປິ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິອາທິ ວິຍ ສາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣສູຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖຸໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣ.

ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປນ຺ນປຸຄ຺ຄເລນ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕໍ ອາວິກຣເຓປິ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉຍໍ ອທິນ຺ນາທານາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເມຖຸນາທີສຸ ວິຊານນໍ, ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ອລຊ຺ຊິຕາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂອຬາຣິກາປິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ. ຍາວ ໂສ ຍຖາຠູຕໍ ນາວິກໂຣຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ເທໂຫ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຸຂຸມາຕິ ອຕ຺ຕໂນປິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສີຆປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂຸມາຕິ ວາ ຈິຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕິຍາ ສຸຂຸມຕາຍ ສຸຂຸມາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ’’ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ລຫຸກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ລຫຸ ສີຆປຣິວຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ. ເຕຕິ ເຕ ວີຕິກ຺ກເມ. ຕໍວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ເຕ ອທິນ຺ນາທານມນອຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫວີຕິກ຺ກມາ ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກາຣຓເມຕສ຺ສາຕິ ຕໍວຕ຺ຖຸກໍ.

ຍໍ ອາຈຣິໂຍ ຠຓຕິ, ຕໍ ກໂຣຫີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ລຊ຺ຊີເປສລໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຍາຖາວໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘິເມວ ຄເວສຕິ, ເຕນປິ. ປາຣາຊິໂກສີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອນາປຕ຺ຕິໂກຏິຍາປິ ສງ຺ກິຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ‘‘ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍໍວຕ຺ຖຸກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອວເສສສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ປນ ‘‘ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ປາຣາຊິກາສງ຺ກາ ວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກາຠາວປກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທສນາວຸຏ຺ຐານຄາມິນີນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ໂສຘນວເສນ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ. ປາກຏຠາວໂຕ ສຸຂວລຎ຺ຊຕາຍ ຈ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ຕາວ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກຕປຣິຈເຍນ ຕເມວ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວາ ອຠິຣຸຈິຕໍ ມນສິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕີຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຂຓ຺ຑໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈິຣກາລໍ ຆຏຍຕິ. ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ເຈ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ສເຈ ກຕປາຣາຊິກວີຕິກ຺ກໂມ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສຕິປິ ອສຣິຕຸກາມຕາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕີຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ໂຂຠາທິພຫຸລສ຺ສ ສຸທ຺ຘສີລສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ຕໍ ອິຘ ປາຣາຊິກມູລນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຕປາປມູລເກນ ວິປ຺ປຏິສາເຣເນເວຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມາຘິຍນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປ຺ປຏິສາຣຄ຺ຄິນາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕນາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ກຣຓຠູເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຕ຺ຕາ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ອຕ຺ຕາ ສຍໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎາ ຈ ເທວຕາ ຊານນ຺ຕີຕິ ອາຣກ຺ຂເທວຕາຫິ ອຎ຺ຎາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍ ເທວຕາ ຊານນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ກຖໍ? ອິທານິ ເອກຈ຺ເຈ ວິນຍຘຣາ ປຐມປາຣາຊິກວິສເຍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ເຓ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ໂຈທິຍມາເນ ຈຸທິຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອທີຍມານາຍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸສາເນ ເອກກເມວ ສຍາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຍາປິຍມາໂນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ຠຍສນ຺ຕາສວິຣຫິໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເອໂສ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຠຍສນ຺ຕາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸທ຺ໂຘຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທຸຕິຍຕຕິຍປາຣາຊິກວິສເຍ ເອວ ຕຖາຣູໂປ ວິຈາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຐມຈຕອຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວິສເຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຈ ໂອຬາຣິໂກ, ອທິນ຺ນາທານມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫວີຕິກ຺ກມາ ປນ ສຸຂຸມາ ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ, ເຕ ສຸຂຸເມເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຸຂຸເມນ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ວິເສເສນ ຕໍວຕ຺ຖຸກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ’’ຕິ. ຏີກາຍຎ຺ຈ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ເຕ ອທິນ຺ນາທານມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫວີຕິກ຺ກມາ ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກາຣຓເມຕສ຺ສາຕິ ຕໍວຕ຺ຖຸກ’’ນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ເອກໍ ກາຣຓໍ.

ຕຕ຺ຖາປິ ອຎ຺ເຎ ປຓ຺ຑິເຕປິ ວິນິຈ຺ຉິນາເປຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາທິສ຺ສເນເຍວ ຕຖາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ສຸທ຺ຘຠາວທິສ຺ສເນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕີຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ສຈສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ຘຣຕິ…ເປ… ອຖ ທຫຣສ຺ສປິ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕນປິ ‘ປາຣາຊິໂກສີ’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ທຸລ຺ລໂຠ ຫິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ຕໂຕ ທຸລ຺ລຠຕຣາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ, ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອິທເມກໍ. ນິສີທາປິຍມາໂນປິ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສເຍວ ນິສີທາເປຕພ຺ໂພ, ນ ສຸສາເນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ, ອິທເມກໍ. ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ນິສີທາປິຍມາໂນປິ ທິວາເຍວ ນິສີທາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຣຕ຺ຕິໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ທິວສາຕິກ຺ກເມ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ອິທເມກໍ.

ອີທິສໍ ວິຘານໍ ສຍໍ ອາໂຣຈິເຕ ເອວ ວິຘາຕພ຺ພໍ, ນ ປເຣຫິ ໂຈທິຍມາເນ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ກຕວີຕິກ຺ກເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຍເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ອິທານິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ຄິຫີນໍ ອສກ຺ຂິກອຏ຺ຏກຣເຓ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊາປນໍ ວິຍ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ມາຍາກຸສລາ ມນຸສ຺ສາ ວິວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ວິຕຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈມ຺ປິ ໂຫຕິ, ອສຈ຺ຈມ຺ປິ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ມໂຫສຘປຓ຺ຑິຕາທໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ອສກ຺ຂິກມ຺ປິ ອຏ຺ຏໍ ອຸທກນິມຸຊ຺ຊາປນາທິນາ ນ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ວຈນໍ ປຣິສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຈນຎ຺ຈ ກິຣິຍຎ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ວິຕຖຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາວ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ. ສາສເນ ປນ ຠິກ຺ຂູ ສູຣຊາຕິກາປິ ສນ຺ຕິ, ຠີຣຸກຊາຕິກາປິ ສນ຺ຕິ. ສຸສານຎ຺ຈ ນາມ ປກຕິມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ຠຍສນ຺ຕາສກຣໍ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕິກາເລ ປນ ອຕິວິຍ ຠຍານກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍຠູເຕ ສຸສາເນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາປິຍມາໂນ ຠີຣຸກຊາຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລປິ ສມາໂນ ກິໍ ນ ຠາເຍຍ຺ຍ, ກຖໍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຕຖາຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ກຖໍ ກິຈ຺ຈກໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອລຊ຺ຊີ ປນ ສູຣຊາຕິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ວຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ ຠາຍນ຺ໂຕປິ ອຠາຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ວິກາຣໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ອນຕ຺ຖໍ ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຕ຺ຖຠເຍນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ກຖໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອິທມ຺ປິ ເອກໍ ກາຣຓໍ.

ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ຍຖາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊາປິຕມນຸສ຺ສານໍ ອສຈ຺ຈວາທີນໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ກຸມ຺ຠີລາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອສຈ຺ຈວາທິໂນ ສີຆໍ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ສຈ຺ຈວາທີນໍ ປນ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສຸເຂນ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘສີລານໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ອາຄຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘສີລານໍ ປນ ຕຖາ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ເທວຕາຫິ ຣກ຺ຂິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຍສນ຺ຕາສຣຫິຕາ ສຸສາເນ ສຍິຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ເທວຕາ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕເມວ ໂຫຕີຕິ, ຕມ຺ປິ ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ກສ຺ມາ? ອຏ຺ຐກຖາຏີກາທີສຸ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ຕາວ ມນສິກໂຣຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອໂຣຄໍ ສີລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ…ເປ… ຍສ຺ສ ປນ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕິ, ປໂຕທາຠິຕຸນ຺ນໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ປຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ, ຕຕ຺ຕປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຏີກາຍມ຺ປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໕) ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕີຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຂຓ຺ຑໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈິຣກາລໍ ຆຏຍຕິ. ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ເຈ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ສເຈ ກຕປາຣາຊິກວີຕິກ຺ກໂມ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສຕິປິ ອສຣິຕຸກາມຕາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕີຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ນ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໔໕) ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣມູລເກນ ວິກ຺ເຂເປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຂຓ຺ຑໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ປພນ຺ຘວເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆຏຍຕິ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ຫິ ປຄຸຓມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປເຄວ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣນິນ຺ນຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ປນ ວິຕກ຺ກວິກ຺ເຂປາທິພຫຸລສ຺ສ ສຸທ຺ຘສີລສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ຕໍ ອິຘ ປາຣາຊິກມູລນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຕປາປມູລເກນ ວິປ຺ປຏິສາເຣເນເວຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມາຘິຍນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວຕານຸຠາເວນາ’’ຕິອາທິ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ສຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາກາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ທຸຕິຍຕຕິຍປາຣາຊິກວິສເຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ ນຸ ໂຂ ອຫໍ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ວິນຍຘຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ຍຖາຠູຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໂຕ ວິນຍຘເຣນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພວິຘານໍ ກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ຕາວ ມນສິກໂຣຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸສາເນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິອາທິ. ອາຄຕກາເລປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວສ຺ສ ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິທານິ ປຐມປາຣາຊິກວິສເຍ ໂຈເທນ຺ຕານໍ ກຖໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ໂຈທເກນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາໂຣຈິເຕ ຈຸທິຕໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສນ຺ຕເມຕໍ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາຍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ອຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເອວມ຺ປິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ພໍ ຍຖາ ຕໍ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖເຣນາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ‘‘ເອວໍ ລຊ຺ຊິນາ ໂຈທິຍມາໂນ ອລຊ຺ຊີ ພຫູສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ໂສ ‘ເນວ ສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ‘ອສຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ຊີວມຕໂກ ນາມ ອາມກປູຕິໂກ ນາມ ເຈສ. ສເຈ ປນສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິສໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

໒໓໕. ເອວໍ ວິນຍຘຣລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐານໂອໂລກນຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອິທານິ…ເປ… ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ສາ…ເປ… ຊານນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຍາ ສາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາ ໂຈທນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາເຍວ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິຊານນຕ຺ຖໍ ອາທິມຊ຺ຌປອໂຍສານາທີນໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອວຸຕ຺ຕໂຈທນາປເຠທຊານນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກຕໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຈທນາຍ ກຕິ ມູລານິ, ກຕິ ວຕ຺ຖູນິ, ກຕິ ຠູມິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກຕິຫາກາເຣຫີ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໖໒) ໂຈທນາກຓ຺ເຑ ‘‘ໂຈທນາຍ ກຕິ ມູລານິ, ກຕິ ວຕ຺ຖູນິ, ກຕິ ຠູມິໂຍ, ກຕິຫາກາເຣຫິ ໂຈເທຕີ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ເອຕສ຺ສປິ ປຣໂຕ ‘‘ໂຈທນາຍ ອິມາ ປຎ຺ຈ ຠູມິໂຍ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ໂຈເທຕິ, ກາເຍນ ວາ ໂຈເທຕິ, ວາຈາຍ ວາ ໂຈເທຕິ, ອິເມຫິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ໂຈເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ໂຈທນາກຓ຺ເຑ (ປຣິ. ໓໖໒) ຕຖາ ວິຊ຺ຊມານໂຕຕິ. ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕຕາ, ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ອຸຠຍປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ວາຄຕຕາ, ກາເລນ ວຈນຕາ, ຠູເຕນ ວຈນຕາ, ສຓ຺ເຫນ ວຈນຕາ, ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ ວຈນຕາ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຈນຕາ, ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຸປາລິປຎ຺ຈເກ (ປຣິ. ໔໓໖) ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ…ເປ… ເມຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ…ເປ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ…ເປ… ອຸຠຍານິ ໂຂ ເມ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ…ເປ… ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣ…ເປ… ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຣຸຎ຺ຎຕາຕິ ກາຣຸຓິກຠາໂວ. ອິມິນາ ກຣຸຓາ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ຫິເຕສິຕາຕິ ຫິຕຄເວສນຕາ. ອນຸກມ຺ປຕາຕິ ເຕນ ຫິເຕນ ສໍໂຍຊນຕາ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປນຕາ. ວຕ຺ຖຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ນາມ. ອມູລກມ຺ປິ ສມູລກມ຺ປິ ‘‘ມູລ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ມູລານີ’’ຕິ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມີຕິອາທີສຸ ເອໂກ ເອກໍ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຓມຊ຺ເຌ ສລາກຄ຺ຄຍາຄຸອຄ຺ຄວິຕກ຺ກມາຬກຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄອາສນສາລາທີສຸ, ອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ປຣິວາຣິຕກ຺ຂເຓ ວາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ຕຈ຺ເຉນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຠູເຕນ ວທຕິ ນາມ. ຕຸຈ຺ເຉນ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອຠູເຕນ ວທຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ໂຠ ມຫລ຺ລກ ປຣິສາວຈຣ ປໍສຸກູລິກ ຘມ຺ມກຖິກ ປຕິຣູປໍ ຕວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຜຣຸເສນ ວທຕິ ນາມ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫລ຺ລກາ ປຣິສາວຈຣາ ປໍສຸກູລິກາ ຘມ຺ມກຖິກາ ປຕິຣູປໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສຓ຺ເຫນ ວທຕິ ນາມ. ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ ວທຕິ ນາມ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວກ຺ຂາມິ, ນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ເປ ຈາຕິ ວຈີສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ປຕາຍ ຈ. ຈຸທິຕເກນ ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂກໂປ ຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ນ ກຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ປໂຣ ຈ ນ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ສງ຺ເຆນ ໂອຕິຓ຺ຓາໂນຕິຓ຺ຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ – ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂຈທນາກຓ຺ເຑ (ປຣິ. ໓໖໓) ‘‘ໂຈທເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ? ຈຸທິຕເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ? ສງ຺ເຆນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ? ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ? ໂຈທເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ໂຈທເກນ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ. ໂຈທເກນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຈຸທິຕເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຈຸທິຕເກນ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ເປ ຈ. ຈຸທິຕເກນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຆນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສງ຺ເຆນ ໂອຕິຓ຺ຓາໂນຕິຓ຺ຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຆນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໒-໓໖໓) ‘‘ໂຈທນາຍ ໂກ ອາທີຕິອາທິປຸຈ຺ຉານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ສຈ຺ເຈ ອກຸປ຺ເປ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ອກຸປ຺ເປ ຈ, ຍໍ ກຕໍ ວາ ອກຕໍ ວາ, ຕເທວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ໂຈທເກ ວາ ອນຸວິຊ຺ຊເກ ວາ ສງ຺ເຆ ວາ ໂກໂປ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ໂອຕິຓ຺ຓາໂນຕິຓ຺ຓໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອໂນຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ວຈນໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຊານນວິຘິ – ເອຕ຺ຕກາ ໂຈທກສ຺ສ ປຸພ຺ພກຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉິມກຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ຈຸທິຕກສ຺ສ ປຸພ຺ພກຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉິມກຖາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂຈທກສ຺ສ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ຈຸທິຕກສ຺ສ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ອນຸວິຊ຺ຊກສ຺ສ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຫາເປນ຺ໂຕ ‘ອາວຸໂສ, ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ສງ຺ເຆນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ວິນໂຍຕິ ໂຈທນາ ເຈວ ສາຣຓາ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາ ເຈວ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາ ຈ. ເອເຕນ ຫິ ຘມ຺ເມນ ຈ ວິນເຍນ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຈ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາເຣຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ເຈວ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາຍ ຈ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ, ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕພ຺ພເມຕ຺ຕກໍ ທ຺ວຍນ຺ຕິ.

ເອວໍ ເອກເທເສນ ໂຈທນາກຓ຺ຑນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອກເທເສເນວ ມຫາສງ຺ຄາມນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ໂຈທໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທສິ, ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສີຕິ ໂຈທນາສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໒໓໗) ປນ ປວາຣຓຏ຺ຐປນວເສນ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວາຣຓໍ ຐເປສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອວໍ ເອກເທເສນ ມຫາສງ຺ຄາມນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອກເທເສເນວ ຈູຬສງ຺ຄາມນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສງ຺ຄາໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຘິກຣຓວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ເຈວ ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຈ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ສໂມສຣນ຺ຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ລທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສກວາທທີປນຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ອວຈຣຕິ, ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ນາມ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ເຕນ ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ນີຈຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ. ນີຈຈິຕ຺ເຕນາຕິ ມານທ຺ຘຊໍ ນິປາເຕຕ຺ວາ ນິຫຕມານຈິຕ຺ເຕນ. ຣໂຊຫຣຓສເມນາຕິ ປາທປຸຎ຺ຉນສເມນ, ຍຖາ ຣໂຊຫຣຓສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ເຐ ວາ ອສໍກິລິຏ຺ເຐ ວາ ປາເທ ປຸຎ຺ຉິຍມາເນ ເນວ ຣາໂຄ ນ ໂທໂສ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອຣຊ຺ຊນ຺ເຕນ ອທຸສ຺ສນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາປຕິຣູເປ ອາສເນຕິ ຍຖາປຕິຣູປໍ ອາສນໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນຏ຺ຐາເນ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຏ຺ຐິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ.

ອນານາກຖິເກນາຕິ ນານາວິຘໍ ຕໍ ຕໍ ອນຕ຺ຖກຖໍ ອກເຖນ຺ເຕນ. ອຕິຣຈ຺ຉານກຖິເກນາຕິ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມ຺ປິ ຣາຊກຖາທິກໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ອກເຖນ຺ເຕນ. ສາມໍ ວາ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ຣູປາຣູປປຣິຈ຺ເຉທສມຖຈາຣວິປສ຺ສນາຈາຣຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊວຕ຺ຕາທິນິສ຺ສິຕາ ວາ ກຖາ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ເອວຣູໂປ ຘມ຺ໂມ ສຍໍ ວາ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ປໂຣ ວາ ອຊ຺ເຌສິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຕຸໍ ປໂຫຕິ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆມຊ຺ຌມ຺ຫິ ປຎ຺ເຫ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕ຺ວໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ໂພຕິ ອຣິຍາ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕາ ນ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິສີທນ຺ຕິ. ອິຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣວເສນ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມ, ໂສ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄນາ’’ຕິ ນາວຊານິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ໂກ ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ນ ຊາຕີຕິ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິໂຍ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຊາຕິ ນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ນ ອາຄໂມຕິ ‘‘ທີຆຠາຓໂກ ຕ຺ວໍ ມຊ຺ຌິມຠາຓໂກ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄໂມ ນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ກຸລປເທໂສປິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທິວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຣສ຺ສ ເປມໍ ວາ ໂທໂສ ວາຕິ ຕຕ຺ຣ ປຸຄ຺ຄເລ ເອເຕສໍ ກາຣຓານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ເປມໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ ໂທໂສ ວາ.

ໂນ ປຣິສກປ຺ປິເກນາຕິ ປຣິສກປ຺ປເກນ ປຣິສານຸວິຘາຍເກນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍໍ ປຣິສາຍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕເທວ ເຈເຕຕ຺ວາ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ນ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ກເຖຕພ຺ເພ ຈ ອກເຖຕພ຺ເພ ຈ ສຎ຺ຎາຊນນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖວິກາໂຣ ນ ກາຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖໍ ອນຸວິຘິຍນ຺ເຕນາຕິ ວິນິຈ຺ຉຍປຏິເວຘເມວ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ, ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ອິທໍ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຕຸລຍນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສນ຺ນິປາຕມຓ຺ຑເລ ວິຈຣິຕພ຺ພໍ. ວິນຍຘເຣ ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ສພ຺ພາ ປຣິສາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ນ ວີຕິຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຫາເປຕພ຺ໂພ. ນ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ເສວິຕພ຺ໂພຕິ ນ ອາປຕ຺ຕິ ທີເປຕພ຺ພາ. ອສາຫສິເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ສຫສາ ກາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ສຫສາ ທຸຣຸຕ຺ຕວຈນໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈນກ຺ຂເມນາຕິ ທຸຣຸຕ຺ຕວາຈໍ ຂມນສີເລນ. ຫິຕປຣິສກ຺ກິນາຕິ ຫິເຕສິນາ ຫິຕຄເວສິນາ ກຣຸຓາ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຍໍ ປທທ຺ວເຍປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນສຸຣຸຕ຺ເຕນາຕິ ນ ອສຸຣຸຕ຺ເຕນ, ອສຸຣຸຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາສງ຺ຂາຕໍ ອສຸນ຺ທຣວຈນໍ, ຕໍ ນ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ວູປສເມຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໂຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ລຊ຺ຊິຍາ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ປຣິສາ ສກ຺ກາ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ປໂຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຈທໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຘມ຺ມໂຈທໂກ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຈຸທິຕໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈຸທິຕໂກ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຘມ຺ມໂຈທໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຸຕ຺ຕໍ ອຫາເປນ຺ເຕນາຕິ ໂຈທກຈຸທິຕເກຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອຫາເປນ຺ເຕນ. ອວຸຕ຺ຕໍ ອປກາເສນ຺ເຕນາຕິ ອໂນສຏໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອປກາເສນ຺ເຕນ. ມນ຺ໂທ ຫາເສຕພ຺ໂພຕິ ມນ຺ໂທ ໂມມູຬ຺ໂຫ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ, ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ອນຸໂຍຄວຕ຺ຕໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ. ຠີຣຸ ອສ຺ສາເສຕພ຺ໂພຕິ ຍສ຺ສ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ວາ ຄຓມຊ຺ຌໍ ວາ ອໂນສຏປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ສາຣຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາທິໂສ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ກຖຍາຫິ, ມຍໍ ເຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອນຸໂຍຄວຕ຺ຕໍ ກຖາເປຕພ຺ໂພ. ຈຓ຺ໂຑ ນິເສເຘຕພ຺ໂພຕິ ອປສາເຣຕພ຺ໂພ ຕຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ. ອສຸຈິ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ ອລຊ຺ຊິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ. ອຸຊຸມທ຺ທເວນາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຊຸ ສີລວາ ກາຍວງ຺ກາທິຣຫິໂຕ, ໂສ ມທ຺ທເວເນວ ອຸປຈຣິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ເມສຸ ຈ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຘມ຺ມຄຣຸໂກ ໂຫຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລຄຣຸໂກ, ອຍເມວ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ເອກຕິໍສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.