໒໙. ກຖິນຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໒໒໖. ເອວໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ກຖິນວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸມາຫ ‘‘ກຖິນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຖິນນ຺ຕິ ກຕມໍ ກຖິນໍ? ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຖິນໍ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ, ອນູນປຎ຺ຈວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ຈີວຣມາໂສ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣນ຺ຕິອາທີສຸ ເຍສຸ ນາມຣູເປສຸ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ເຕສໍ ນາມຣູປຘມ຺ມານໍ ສມູຫສມວາຍສງ຺ຂາຕໍ ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ກຖິນໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ເຕສຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄໂຫ ສມວາໂຍ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຠິລາໂປ, ຍທິທໍ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ປຣິວາຣປາຬິຍໍ (ປຣິ. ໔໑໒) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ, ‘‘ເຕສຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຍສຸ ຣູປາທິຘມ຺ເມສຸ ສຕິ ກຖິນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ສໂມຘານໍ ມິສ຺ສີຠາໂວ. ນາມໍ ນາມກມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ‘ກຖິນ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ພຫູສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນາມມຕ຺ຕໍ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໑໒) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ, ‘‘ເຍສຸ ຣູປາທິຘມ຺ເມສູຕິ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ, ປຎ຺ຈຫິ ອນູໂນ ສງ຺ໂຆ, ຈີວຣມາໂສ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ເຍສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ. ສຕີຕິ ສນ຺ເຕສຸ. ມິສ຺ສີຠາໂວຕິ ສໍສຄ຺ຄຕາ ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປຣິວາຣ ໒.໔໑໒) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

ເກນຏ຺ເຐນ ກຖິນນ຺ຕິ? ຖິຣຏ຺ເຐນ. ກສ຺ມາ ຖິຣນ຺ຕິ? ອນາມນ຺ຕຈາຣອສມາທານຈາຣຄຓໂຠຊນຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໂຍຈຕຕ຺ຖຈີວຣຸປ຺ປາທສງ຺ຂາເຕ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໐໖) ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ຕຖາ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໐໖) ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖). ອຖ ວາ ເກນຏ຺ເຐນ ກຖິນນ຺ຕິ? ສງ຺ຄຓ຺ຫນຏ຺ເຐນ. ກຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ? ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຏ຺ເຐນ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ.

ກຖິນ-ສທ຺ໂທ ກາຍ ຘາຕຸຍາ ເກນ ປຈ຺ຈເຍນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ? ຏີກາຈຣິຍາ ຘາຕຸປຈ຺ຈເຍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນິປ຺ຜນ຺ນປາຏິປທິກວເສເນວ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫີສຸທ຺ຘນາມຠູໂຕ ອນິປ຺ຜນ຺ນປາຏິປທິກສທ຺ໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຕີສຸປິ ວິນຍຏີກາສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໐໖; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໐໖; ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖; ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ປນ ຖິຣຕາ ຈສ຺ສ ເຫຕຸປທເມວ. ອຖ ວາ ກຖິນ-ສທ຺ໂທ ກຖຘາຕຸຍາ ອິນປຈ຺ຈເຍນ ສິຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ກຖ ສງ຺ຄຫເຓຕິມສ຺ສ ລທ຺ຘຘາຕຸສຎ຺ຎາທິສ຺ສ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອິນ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂຍຄວິຠາເຄນ ວາ ‘‘ສຸປໂຕ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ອິນປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ປຣກ຺ຂຣໍ ເນຕ຺ວາ ກຖິນສທ຺ທໂຕ ສ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕາທິມ຺ຫິ ກເຕ ຣູປໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ສງ຺ຄຓ຺ຫນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີຏີກາປາຐໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ວາ ກຐ ກິຈ຺ຉຊີວເນຕິ ຘາຕຸໂຕ ອິນປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ສິຊ຺ຌຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ກຐ ກິຈ຺ຉຊີວເນ, ມຸທ຺ຘຊທຸຕິຍນ຺ໂຕ ຘາຕຸ, ອິໂນ’’ຕິ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ພຫູ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ອິມໍ ປາຐໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຖິນ-ສທ຺ໂທ ມຸທ຺ຘຊທຸຕິຍນ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ນ ທນ຺ຕໂຊ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ເຈວ ລິຂນ຺ຕິ ຈ, ນ ປເນວໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຏີກາຍໍ ກກ຺ຂຬປຣິຍາຍໍ ຄຸຓສທ຺ທຠູຕໍ ກຐິນສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສາສນໂວຫາຣໂຕ ນາມສທ຺ທຠູຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກໍ ກກ຺ຂເຬ’’ຕິ. ອເນເກສຸ ປນ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທິໂປຕ຺ຖເກສຸ ຊິນສາສນໂວຫາຣໂຕ ນາມສທ຺ທຠູໂຕ ກຖິນ-ສທ຺ໂທ ທນ຺ຕໂຊເຍວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຏີກາຍມ຺ປິ ວຓ຺ຓວິປຣິຍາເຍ ກຖິນນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ກຕ຺ຖ ສິລາຆາຍນ຺ຕິ ຘາຕຸໂຕ ອິນປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ສສໍໂຍຄຕ຺ຖກາຣໍ ນິສໍໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ ສິຊ຺ຌຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສິລາຆາທິສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ສິລາຆ ກຕ຺ຖເນ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ສທ຺ທນີຕິຍຎ຺ຈ ‘‘ກຕ຺ຖນໍ ປສໍສນ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ‘‘ອິທຎ຺ຫິ ກຖິນວຕ຺ຕໍ ນາມ ພຸທ຺ຘປ຺ປສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ສເມຕິ. ອາຈຣິຍາ ປນ ‘‘ກຐຘາຕຸ ອິນປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ກຐ ສມຕ຺ຖເນ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຏີກາສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໐໖; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໐໖; ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖; ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຈນໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ ເຫຕຸເມວ ອຕ຺ຖຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ຖິຣຠາວສ຺ສ ເຫຕຸເຍວ.

ກຖໍ ວິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ອຍໍ ກຖິນ-ສທ຺ໂທ ຈຕູສຸ ປເທສຸ ນາມປທໍ, ປຎ຺ຈສຸ ນາເມສຸ ສຸທ຺ຘນາມໍ, ຈຕູສຸ ສຸທ຺ຘນາເມສຸ ຣຸຬ຺ຫີສຸທ຺ຘນາມໍ, ທ຺ວີສຸ ປາຏິປທິກສທ຺ເທສຸ ອນິປ຺ຜນ຺ນປາຏິປທິກສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ວິຄ຺ຄໂຫ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຣຸຬ຺ຫີຂ຺ຍາຕໍ ນິປາຕຎ຺ຈຸ-ປສຄ຺ຄາລປນໍ ຕຖາ;

ສພ຺ພນາມິກເມເຕສຸ, ນ ກໂຕ ວິຄ຺ຄໂຫ ຉສູ’’ຕິ.

ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ກຖິນນ຺ຕິ…ເປ… ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຏີກາສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໐໖; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໐໖; ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖; ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ວາ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ກຖຕິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ກຖິນໍ, ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາປາຐວເສນ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ວາ ກຐຕິ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວຕີຕິ ກຖິໂນ, ຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ເອໂສຕິ ກຖິໂນ, ຖິຣຠາໂວ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຖິນໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຊາຕໍ ຐ-ກາຣສ຺ສ ຖ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ກຖິນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ນໂຍ ‘‘ກຐ ກິຈ຺ຉຊີວເນ’’ຕິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ຈ ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຏີກາວຈເນນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໐໖; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໐໖; ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖; ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ຈ ສເມຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ກຖີຍເຕ ສິລາຆເຕ ປສໍສີຍເຕ ພຸທ຺ຘາທີຫີຕິ ກຖິນໍ, ອຍໍ ນໂຍ ‘‘ກຕ຺ຖ ສິລາຆາຍ’’ນ຺ຕິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ຈ ‘‘ອິທຎ຺ຫິ ກຖິນວຕ຺ຕໍ ນາມ ພຸທ຺ຘປ຺ປສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ສເມຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ເຂປຣຸຈິຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສທ຺ທລກ຺ຂຓໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ເກ ລຠນ຺ຕິ, ເກ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເກ ລຠນ຺ຕີຕິ ເກ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຊນາ ລຠນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ສາເຘນ຺ຕິ. ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ຫິ ທາຍກາ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຕຸວຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ອຸປສມ຺ປທໍ ປວາຣຓໍ ອພ຺ຠານ’’ນ຺ຕິ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໘໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຐມປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາຕິ ອິທໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖຠາວສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາເຍນ ອປວາຣິຕານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣສມ຺ຠວໂຕ. ເຕເນວ ‘‘ອປ຺ປວາຣິຕາ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ວາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາປິ ນລຠນ຺ຕີຕິ ນານາສີມາຍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພຕິ ຉິນ຺ນວສ຺ສາທໂຍ, ອນຸປຄຕາປິ ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ກຖິນານິສໍສຈີວຣໍ. ເອກໍ ອຕ຺ຖຕຈີວຣໍເຍວ ຫິ ກຖິນຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອວເສສານິ ຈີວຣານິ ວາ ສາຏກາ ວາ ກຖິນານິສໍສາເຍວ ນາມ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານິ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ. (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖) ອິຕເຣສນ຺ຕິ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄຕານໍ.

ໂສ ເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຄຓປູຣໂກ ເຈວ ໂຫຕິ, ອານິສໍສຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ ອິມິນາ ສາມເຓຣານໍ ວສ຺ສູປຄມນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕຕ຺ຕາ ອານິສໍສໍ ລຠຕິ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕີຕິ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ກຖິນຕ຺ຖາຣກຸສລາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິອາທິນາ ‘‘ອຏ຺ຐຘມ຺ມໂກວິໂທ ຠິກ຺ຂຸ, ກຖິນຕ຺ຖາຣມຣຫຕີ’’ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ (ວິ. ວິ. ໒໗໐໔) ອາຄຕຕ຺ຕາ ສຍໍ ເຈ ອຏ຺ຐຘມ຺ມກຸສໂລ, ສຍເມວ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ອຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐຘມ຺ມກຸສເລ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເນຕພ຺ພາ, ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາຕິ ສກາຣິຕວຈເນນ ເຕຫິ ພາຫິຣໂຕ ອາຄຕຕ຺ເຖເຣຫິ ສຍໍ ກຖິນໍ ນ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທິກໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ເຕ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕາ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐຠິກ຺ຂູເຍວ ອຕ຺ຖຣາເປຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ໂຎ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອານິສໍສໍ ລຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປເນວໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອານິສໍໂສ ປນ ອິຕເຣສໍເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທານຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍຠູຕໍ ອນ຺ນປານາທິທານໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ນ ຫິ ເຕ ວຕ຺ຖຸທານໍ ລຠນ຺ຕິ.

ກຖິນຈີວຣໍ ເທມາຕິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນຈີວຣໍ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໗) ກມ຺ມວາຈາຍ ສເມຕິ. ອຖ ຈ ປນ ປຸພ຺ເພ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ສມ຺ປທານໍ ປາກຏນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ. ເອຕ຺ເຖເກ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ກາເລ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຣວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນ ກາເລ ທິນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ຍຎ຺ຈ ກາເລປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອິທໍ ອກາລຈີວຣນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອກາລຈິວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາປິ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລິກເມວ ໂຫຕິ, ນ ສງ຺ຆິກໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລິເກ ສຕິ ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາເຊຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ ວາຕິ? ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກຠູຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຫຘມ຺ມິກສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຠາເຊຕຸກາໂມ ຠາເຊຍ຺ຍ, ອຠາເຊຕຸກາໂມ ‘‘ຠາເຊຕູ’’ຕິ ນ ເກນຈິ ວຈນີໂຍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ເກນຈິ ຠາຊນີຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຏີກາສຸ ອາຄມນໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອເຖເກ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກຖິນສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆຕິ (ປຣິ. ໔໐໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ ‘ສີມາຍ ທມ຺ມິ, ເສນາສນສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕໍ ທານໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈ ‘ກຖິນຈີວຣໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ກຖິນສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຈນໍ (ປຣິ. ໔໐໘) ກຖິນສ຺ສ ມູລໍ ກຖິນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຫິ ມູເລ ວິຊ຺ຊມາເນ ຣຸກ຺ໂຂ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອວິຊ຺ຊມາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລໍ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ປຕິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນ ກຖິນໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອວິຊ຺ຊມາເນ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ໂຆ ກຖິນສ຺ສ ມູລໍ ກຖິນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນ ກຖິນໍ ໂຫຕິ? ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕຸວຄ຺ຄຠູເຕນ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນຈີວເຣ ທິນ຺ເນເຍວ ເຕນ ຈີວເຣນ ອຕ຺ຖຕໍ ກຖິນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂນ ອທິນ຺ເນ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ເຆ ອລພ຺ຠມາເນ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ກຖິນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ກຖິນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິຫາເຣ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖິນຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຎ຺ຎໂຕ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປູຣເຓ ສຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນາສຕິ, ເອວໍ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ກຖິນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂນ ອວິຊ຺ຊມາເນ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນສ຺ສ ມູລຠູຕຕໍ ກາຣຓຠູຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຖິນສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ປຸຄ຺ຄລິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອຕສ຺ມິໍ ປາເຐ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາ ກິໍ ‘‘ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໑໙) ເອຕ຺ຖ ອປໂລກນກມ຺ມຎຕ຺ຕິກມ຺ມຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເກ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ອວິຊ຺ຊມາເນ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລຠູຕຕໍ ກາຣຓຠູຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ‘ສີມາຍ ທມ຺ມິ, ເສນາສນສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິອາທີສຸ ຕໍ ທານໍ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ‘ກຖິນ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຆິກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕຖາປິ ເອວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມິ, ເສນາສນສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິອາທີສຸ ສີມາ ຈ ເສນາສນຎ຺ຈ ທານປຏິຄ຺ຄາຫກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສີມຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ເສນາສນຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທານປຏິຄ຺ຄາຫໂກວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິມໍ ກຖິນຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທມ຺ມີ’’ຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ທິນ຺ນໍ ກຖໍ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອປຣິຓຕໍ ປຸຄ຺ຄລິກຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ, ນວສຸ ອຘມ຺ມິກທາເນສຸ ເອກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄໂຫປິ ນວສຸ ອຘມ຺ມິກປຏິຄ຺ຄເຫສຸ ເອໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄປິ ນວສຸ ອຘມ຺ມິກປຣິໂຠເຄສຸ ເອໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ນວ ອຘມ຺ມິການິ ທານານີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມຕິ, ‘‘ນວ ອຘມ຺ມິກາ ປຣິໂຠຄາ’’ຕິ ອາຄຕໍ ປຣິວາຣປາຬິຎ຺ຈ (ປຣິ. ໓໒໙) ‘‘ນວ ປຏິຄ຺ຄຫປຣິໂຠຄາຕິ ເອເຕສໍເຍວ ທານານໍ ປຏິຄ຺ຄຫາ ຈ ປຣິໂຠຄາ ຈາ’’ຕິ ອາຄຕໍ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໙) ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ອຖາປິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ທາຍໂກ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ວາ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ວາ ປຫິຓຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ, ສເຈປິ ຎາຕິອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ເປສິຕໍ ໂຫຕິ, ອິເມ ຕໂຍ ຊນາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ອາຣຸຬ຺ຫາເຍວ ມາຕິກໍ, ສງ຺ຆໂຕ ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນວເມຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫິ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ປນ ອນຠິຎ຺ຎາໂຕ ອາວາສິກຠິກ຺ຂຸ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆໂຕ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸທາຫຸ ເຍ ຊານາມິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາ ທາຍກາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕), ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ລາໂຠ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປນິຘາຍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ລາໂຠ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕລາໂຠ ສງ຺ຆໍ ອາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສງ຺ຆາຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວຈເນ ເອວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ຕສ຺ມິໍ ຕຸ ນິມນ຺ຕເນ ນ ປຸຄ຺ຄລໍເຍວ ນິມນ຺ເຕຕິ, ອຖ ໂຂ ສສງ຺ຆໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸ ‘‘ສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆໂຕ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸທາຫຸ ເຍ ຊານາມິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອນຠິຎ຺ຎາໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ລຠຕິ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ຄຫຓກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຕປຸຄ຺ຄໂລປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸຎ຺ຎນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆໂຕເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສປິ ເທວສິກໍ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ຠຕ຺ຕວິຈາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ຄຫຓກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສຫ ສງ຺ເຆນ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ຕໂຍ ຊນາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ນິມນ຺ຕເນ ສຕິປິ ສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໂຕຕິ. ເອວໍ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສສງ຺ຆສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ ຄເຫຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ລາໂຠ ສງ຺ຆາຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ປກຣເຓສຸປິ ‘‘ປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ລາໂຠ ສງ຺ຆາຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຈີວຣລາຠເຂຕ຺ຕຠູຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມາຕິກາສຸ ຈ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ ຈ ວິສຸໍ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ ຈ ວິສຸໍ ອາຄຕໍ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຠນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີຕິ.

ອິທານິ ປນ ຈີວຣໍ ທາຕຸກາມາ ອຸປາສກາ ວາ ອຸປາສິກາໂຍ ວາ ສຍໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາສາທໂຍ ອາຓາເປນ຺ຕາປິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ທາເປນ຺ຕິ, ສາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທທນ຺ຕາປິ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ວາ ທທນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ກຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປາທິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ນິວາສຖ ປາຣຸປຖ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິໂຠຄກຣຓເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ. ເກຈິ ອຕຸຏ຺ຐກຖມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ສງ຺ເຆນ ອາຍຕ຺ຕກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ສເຈ ປນ ‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ວທຕິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ອາຄມນໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ເທນ຺ເຕ ປນ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິການໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປນ ນ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສປິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອາຄມນໂຕ ພຫິສີມຏ຺ຐສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິກສ຺ສປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ທມ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ອາຄມນໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ເທນ຺ເຕ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິກາຣການຎ຺ຈ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວໍ ທາຍການໍ ວຈນານຸຣູປເມວ ທານສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຍຖາ ທາຍກາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕) ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອິທານິ ທາຍກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ເທນ຺ຕິ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ເອໂກເຍວ ປຓ຺ຑິໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ທາຍໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ທເທຍ຺ຍ, ປຸຄ຺ຄລິກຈີວຣຎ຺ຈ ສງ຺ຆິກຠວນຕ຺ຖາຍ ອກຣິຍມານໍ ນ ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ອຣຫໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາວິໂຣຘໂຕ. ກຖໍ ວິໂຣໂຘຕິ ເຈ? ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກຖິນຈີວຣສ຺ສ ສງ຺ຆິກຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ປນ ຕໍ ຈີວຣໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລິກ’’ນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖານຸຣູປໂຕ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ວິໂຣໂຘ. ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ໂຆຕິ ຘາຕຸຍາ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສມ຺ປທານໍ, ອິຘ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ກຖິນຈີວເຣ ອນິສ຺ສຣຠາວໂຕ ສງ຺ໂຆ ກຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິຄ຺ຄາຫລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ ສມ຺ປທານໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ວິໂຣໂຘ. ທາຍເກນ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກຠູຕໍ ກຖິນຈີວຣໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈໍ ອິທານິ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ‘‘ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘຈີວຣ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ຈີວຣທາຍກຎ຺ຈ ‘‘ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘທາຍໂກ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆິກຈີວຣເມວ ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ໂນ ປຸຄ຺ຄລິກຈີວຣໍ. ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຈີວຣໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖາຣກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈີວຣຠາວໂຕຕິ.

ອຖາປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ທິນ຺ນນ຺ຕິ ປາຐຎ຺ຈ ‘ສາເຘນ຺ຕີ’ຕິ ປາຐຎ຺ຈ ‘ອານິສໍສໍ ລຠນ຺ຕີ’ຕິ ປາຐຎ຺ຈ ອຸປນິຘາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖາຍມາຈຣິຍານມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ທິນ຺ນໍ ອິທໍ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທາ-ຘາຕຸຍາ ສງ຺ເຆນາຕິ ກຕ຺ຕາ, ອິທນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ, ອິມສ຺ສ ກຖິນຈີວຣສ຺ສ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ສງ຺ເຆນ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ເກ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກ ລຠນ຺ຕີຕິ ເກ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຊນາ ສາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ຊນາຕິ ສງ຺ໂຆ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ກຖິນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອານິສໍສໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສີມຏ຺ຐກຠິກ຺ຂູ ອານິສໍສໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ກຖິນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາປ຺ເຍວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ປຸພ຺ເພທາຍກາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຈ຺ຈເຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນກຖາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣາ ໂຫຕິ. ອປ຺ປກໂຕ ປນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ກຖິນຈີວຣໍ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາເຘນ຺ຕີຕິ ຈ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ເອໂກຕິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ກຖິນທານກມ຺ມໍ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອານິສໍສໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອິທຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຈ ອນຸໂມທນານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ອານິສໍສລາຠເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອເຕຫິ ປາເຐຫິ ‘‘ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ທິນ຺ນຠາໂວ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິປາຐຎ຺ຈ (ມຫາວ. ໓໐໗) ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຊ຺ຊ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເທຕິ, ອຍໍ ນິຈຍສນ຺ນິຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາປາຐຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ສງ຺ຆສນ຺ຕກຠູຕໍ ຈີວຣເມວ ທານກິຣິຍາຍ ກມ຺ມໍ, ສງ຺ໂຆ ກຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ປທານໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຠາໂວ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິປາຐເມວ ອຸປນິຘາຍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລິກຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກໍ ກາຕຸໍ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສເຈ ໂສ ປຏິຄ຺ຄາຫກປຸຄ຺ຄໂລ ທາຍການໍ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອຸປາສກ ທານໍ ນາມ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຫິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມວາຈາຍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຍຖາວິນຍໍ ອຕ຺ຖເຕເຍວ ກຖິນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ສາມໍເຍວ ອຕ຺ຖເຕ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາປິເຕປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫໍ. ຍທິ ປນ ທາຍໂກ ອປ຺ປສ຺ສຸຕຕາຍ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ຊານາມິ, ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປຸຄ຺ຄລິກວເສເນວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ສມເຓເນວ ສມຓສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ກຖໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ໂນ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ‘‘ກຖິນໍ ເກນ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ? ເຍນ ເກນຈິ ເທເວນ ວາ ມນຸສ຺ເສນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ປຣມ຺ປຣຠູເຕຫິ ອາຈຣິເຍຫິ ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘຈີວຣໂຕ ອວເສສານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາເຊຕ຺ວາ ເອວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕານີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຄຕອນອຸສາເຣເນວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ພຫູນໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ພຫຸສ຺ສຸຕາປິ ເກຈິ ເຖຣາ ອຣຸຈ຺ຈນ຺ຕາປິ ປເວຓິເຠທຠເຍນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປເຣ ຣຸຈິວເສນ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປກຣຓເມວານຸຄຕຠິກ຺ຂູ ປນ ຍຖາປກຣຓາຄຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລິກຎ຺ຈ ອມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ, ກາລຈີວຣຎ຺ຈ ອກາລຈີວຣຎ຺ຈ ອມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ (ປາຈິ. ໗໓໘) ‘‘ຖູລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອກາລຈີວຣໍ ‘ກາລຈີວຣ’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠາຊາເປສ຺ສຕິ, ອຖ ຠຄວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ລຊ຺ຊີເປສລພຫຸສ຺ສຸຕສິກ຺ຂາກາມຠູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອເນກ-ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທໂຍ ປກຣເຓ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ປກຣຓເມວານຸຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ກິຣິຍໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຘຣມານກາເລ ວາ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ວາ ປຸພ຺ເພ ທາຍກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆິກເສນາສນສ຺ສ ສງ຺ຆິກຈີວຣສ຺ສ ຈ ພາຫຸລ຺ລໂຕ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາເຊຕ຺ວາ ເອວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ.

ອິທານິ ປນ ທາຍກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເສນາສນມ຺ປິ ອຠິນວຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລິກເມວ ພຫຸລໍ ໂຫຕິ, ຈີວຣມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລິກເມວ ພຫຸລໍ. ທລິທ຺ທາປິ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ກຖິນກາເລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຫທ຺ຘນາ ຈ ສາຏກສ຺ສ ກີຓິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກເຖຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ທານກາເລ ຈ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕທາສາທໂຍ ວາ ເປເສນ຺ຕິ, ສາມໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປາທມູເລ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສເຕສຸ ວາ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນທານໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ກຖິນຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ທກ຺ຂິຓາ ສງ຺ຆຄຕາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ທາຍໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ຕສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາວມິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓາ-ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕາທິຘມ຺ມເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໖ ອາທໂຍ) ປຸຄ຺ຄລິກທານໂຕ ສງ຺ຆິກທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຕວ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ທາຍໂກປິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ກຖິນຈີວຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ສາ ທກ຺ຂິຓາ ສງ຺ຆຄຕາ ໂຫຕິ.

ຍທິ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕປິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ທາຍໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ທກ຺ຂິຓາ ປຸຄ຺ຄລຄຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ປນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຍໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ເອວມ຺ປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສງ຺ຆິກວເສນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ທາຍໂກປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ເທຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໍ ຈີວຣໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕິ, ນ ກຖິນກາລມຕ຺ເຕນ ວາ ກຖິນວຈນມຕ຺ເຕນ ວາ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ປນ ອິມິນາ ນເຍນ ປຸຄ຺ຄລິກຈີວຣໍເຍວ ພຫຸລໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ປເວຓິໍ ອຠິນ຺ທິຕຸກາມາ ສງ຺ຆິກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ຍທິ ມຸຂ຺ຍໂຕ ສງ຺ຆິກໍ ສິຍາ, ສງ຺ເຆນ ທິນ຺ນໂຕ ປຣໍ ເອກສູຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ.

ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ສງ຺ຆິກນ຺ຕິ ປນ ວທນ຺ຕິ, ຠາຊນກາເລ ປນ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ຍຖາຣຸຈິ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ມຸຂ຺ຍສງ຺ຆິກນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອຠາເຊຕຸກາມມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຠາຊາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມາຕາ ປິຕາ ຎາຕກາ ອຸປາສກາທໂຍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທມ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເທມ, ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ທາຍກາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາປິ ປາທມູເລ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ອາມສິຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ກຖິນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກຖິນໍ ທາຕຸໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ກຖິນຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ປຸພ຺ພາປຣກາເລສຸ ວຈນໍ ປນ ມຸຂ຺ຍກຖິນຠູຕສ຺ສ ສງ຺ຆິກຈີວຣສ຺ສ ກາເລ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕທຸປຈາຣໂຕ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ‘‘ອຸໂປສຖິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຈຸທ຺ທສສຸ ສງ຺ຆິກຠຕ຺ເຕສຸ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ມຸຂ຺ຍສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ສມາທິນ຺ນອຸໂປສຖາ ທາຍກາ ສາຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠຕ຺ຕຠາຄໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອິຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ປນ ທາຍກາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລູປກສ຺ສ ວາ ຎາຕິຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກໍ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຸໂປສຖທິວເສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມຸຂ຺ຍວເສນ ປວຕ຺ຕອຸໂປສຖຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕທຸປຈາເຣນ ‘‘ອຸໂປສຖຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລິກຠູຕໍ ຈີວຣໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາຣຫໍ ນ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆິກເມວ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາຣຫໍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ຈ ປຎ຺ຈານິສໍສກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຑິເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ‘‘ອຸປາສກາ ສງ຺ເຆ ເທຖ, ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ທາເປຕພ຺ພໍ, ສຍໍ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກຠູຕໍ ຈີວຣໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາຣຫຎ຺ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈານິສໍສນິປ຺ຜາທກຎ຺ຈ. ເອວໍ ນິໂຍຊນຎ຺ຈ ‘‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໖) ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອນຸຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ເອວໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຂລິມກ຺ຂິຕສາຏໂກຕິ ອຫຕວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ໂຘວິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ສປຸພ຺ພກຣຓໍ ອຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຘວນສິພ຺ພນຣຊນກປ຺ປກຣເຓນ ຫິ ວິຈາຣຓເຉທນພນ຺ຘນານິປິ ທສ຺ສິຕານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖາຣທສ຺ສເນນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣອຘິຏ຺ຐານານິປິ ທສ຺ເສຕິ. ສູຈິອາທີນິ ຈີວຣກມ຺ມຸປກຣຓານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ສິພ຺ພນສ຺ສ ອຸປກຣຓນິທສ຺ສນໍ. ຕທເຫວາຕິ ອິທໍ ປນ ກຣຓສນ຺ນິຘິໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຍກສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສາຏກໍ ລທ຺ຘທິວເສເຍວ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອເທນ຺ເຕ ນິຈຍສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖາຣເກນປິ ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘທິວເສເຍວ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ກຣຓສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ຎານິ ຈ ພຫູນິ ອານິສໍສວຕ຺ຖານິ ເທຕີຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພສາຏໂກເຍວ ກຖິນສາຏໂກ ນາມ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ສາຏກາ ພຫໂວປິ ກຖິນານິສໍສາເຍວ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນ ຈ ‘‘ກຖິນານິສໍໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຖານິເຍວ ວຸຕ຺ຕານິ ນ ອຄ຺ໂຆຕິ ທີເປຕິ. ຍທິ ອຄ຺ໂຆ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ພຫ຺ວານິສໍສານິ ກຖິນວຕ຺ຖານິ ເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ພຫູນິ ກຖິນານິສໍສວຕ຺ຖານິ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ນ ອຄ຺ໂຆ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫ຺ວານິສໍສຠາໂວ ອຄ຺ຆວເສນ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຖ ໂຂ ວຕ຺ຖວເສເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ອິຕໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎ ທາຍໂກ. ຕຖາ ຕຖາ ໂອວທິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຸປາສກ ທານໍ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ, ອຕ຺ຖາໂຣ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕສ຺ມາ ຎຕ຺ຕິລທ຺ຘມ຺ປິ ອລທ຺ຘມ຺ປິ ມຫປ຺ຜລເມວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຸປາສກ ອຍມ຺ປິ ທາຍໂກ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທສິ, ຠຄວຕາ ຈ –

‘ໂຍ ສີລວາ ສີລວນ຺ເຕສຸ ທທາຕິ ທານໍ;

ຘມ຺ເມນ ລທ຺ຘໍ ສຸປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ;

ອຠິສທ຺ທຫໍ ກມ຺ມຜລໍ ອຸຬາຣໍ;

ຕໍ ເວ ທານໍ ວິປຸລຜລນ຺ຕິ ພ຺ຣູມີ’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໓໘໒) –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫປ຺ຜລເມວາ’’ຕິ ວາ ອິຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ກຖິນຈີວຣໍ ເທຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທານິ ຠິກ຺ຂູ –

‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສປ຺ປາຍໍ, ຎຕ຺ຕິ ຈ ອນຸສາວນໍ;

ກປ຺ປພິນ຺ທຸ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ, ອຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖຣານິ ຈ;

ນິໂຍຊນານຸໂມທາ ຈ, ອິຈ຺ຈຍໍ ກຖິເນ ວິຘີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາຍ ປຐມໍ ກຖິນຈີວຣສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສປ຺ປາຍປຸຈ຺ຉນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ…ເປ… ປຸພ຺ພກຣຓໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຖາຣໍ ຊານາຕິ, ມາຕິກໍ ຊານາຕິ, ປລິໂພຘໍ ຊານາຕິ, ອຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອານິສໍສໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຣິວາຣປາຬິຍຎ຺ຈ (ປຣິ. ໔໐໙),

‘‘ອຏ຺ຐຘມ຺ມວິໂທ ຠິກ຺ຂຸ, ກຖິນຕ຺ຖາຣມຣຫຕິ;

ປຸພ຺ພປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາຘິຏ຺ຐາ-ນຕ຺ຖາໂຣ ມາຕິກາຕິ ຈ;

ປລິໂພໂຘ ຈ ອຸທ຺ຘາໂຣ, ອານິສໍສາ ປນຏ຺ຐິເມ’’ຕິ. (ວິ. ວິ. ໒໗໐໔, ໒໗໐໖) –

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓ ຈ ອາຄເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອງ຺ເຄສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓໍ ສຕ຺ຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຘວເນນ ວິຈາຣເຓນ ເຉທເນນ ພນ຺ຘເນນ ສິພ຺ພເນນ ຣຊເນນ ກປ຺ປກຣເຓນາ’’ຕິ ປຣິວາຣປາຬິຍຎ຺ຈ (ປຣິ. ໔໐໘),

‘‘ໂຘວນຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ຈ, ເຉທນໍ ພນ຺ຘນມ຺ປິ ຈ;

ສິພ຺ພນໍ ຣຊນໍ ກປ຺ປໍ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິ. ວິ. ໒໗໐໗) –

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓ ຈ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປຸພ຺ພກຣເຓສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ປກຣເຓສຸ ອນາຄຕເມວ, ອຖ ໂຂ ຍຸຕ຺ຕິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທກທນ຺ຕໂປນາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໖໕) ຍາວກາລິກາທີສຸ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ເພສຸ ຈຕູສຸ ກາລິກວຕ຺ຖູສຸ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈີວເຣ, ຕໍ ປນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ປຣມ຺ມຸຂາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທາຍເກນ ຈີວເຣ ທິນ຺ເນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ ໂຫຕິ.

ສປ຺ປາຍປຸຈ຺ຉນຎ຺ຈ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ ສງ຺ຆາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິເນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສປ຺ປາຍາຣຫໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສປ຺ປາຍາຣຫໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ສປ຺ປາຍອິຕິ ຈ ນິວາສນປາຣຸປນຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ສທ຺ທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ຈ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ສທ຺ທໂຕ ວຄ຺ຄເຠເທ ສຕິເຍວ ພຫຸວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອເຠເທ, ເອວໍ ສທ຺ທໂຕ. ສປ຺ປາຍອິຕິວຈນຎ຺ຈ ອນຸຣູປຕ຺ເຖເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ນິວາສນປາຣຸປນຕ຺ເຖ, ເອວໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ອິທຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕິ, ນ ນິວາສນປາຣຸປນຕ຺ຖໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໓໐໗) ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາປິ ກຕ຺ຖຈິ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາທີສຸ ຈ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ພຫູ ຊິຓ຺ຓຈີວຣາ, ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ກຖິນຈີວຣສ຺ສ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆິກໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຬິນເຍນ (ຈູຬວ. ໓໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ສພ຺ເພສຸ ພລວຈີວເຣສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ວຸຑ຺ຒສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ວຸຑ຺ເຒສຸ…ເປ… ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຣຓສນ຺ນິຘິໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສເຈ ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕ຺ຍາທິ. ນວກຕເຣນປິ ຫິ ກຣຓສນ຺ນິຘິໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ກຖິເນ ອຕ຺ຖເຕ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຎ຺ຈານິສໍສລາໂຠ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈາຕິອາທິນາ ສງ຺ເຆນ ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນກ຺ກໂມ ປນ ເອວໍ ກາຕພ຺ໂພ – ກຖິນທຸສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆ ສີມາຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ກຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ‘‘ໂຍ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ, ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຸຣິເມນ ‘‘ພຫູ ຊິຓ຺ຓຈີວຣາ’’ຕິ ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິຘ ຊິຓ຺ຓຈີວຣາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ອປເຣນ ‘‘ເຕນ ຫິ ວຸຑ຺ຒສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຸຣິເມນ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖ ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຸຣິເມນ ‘‘ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕທເຫວ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣນ ‘‘ໂສ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຸຣິເມນ ‘‘ໂສ ມຫາເຖໂຣ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣນ ‘‘ອາມ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ຎຕ຺ຕິປາຬິຍາ ສເມຕິ. ‘‘ໂຍ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ, ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ກສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ສເມຕິ. ‘‘ໂສ ມຫາເຖໂຣ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິ ‘‘ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ປຣິວາຣປາຬິຍາ (ປຣິ. ໔໐໙) ສເມຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ທີຍຕິ, ຕສ຺ສ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ອິມສ຺ສ ກຖິນທານກມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ນ ອປໂລກນມຕ຺ເຕນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕິ. ຄຣຸກລຫຸການໍ ເຠໂທ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ທິນ຺ເນ ປນ ກຖິເນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສເຈ ຕໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ນິຏ຺ຐິຕປຣິກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ນາມ ນ ເກວລໍ ປກຕິສາຏກເມວ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສຕ຺ຕວິຘປຸພ຺ພກິຈ຺ຈຈີວຣມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ສຕ຺ຕວິຘປຸພ຺ພກິຈ຺ຈກຣເຓນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓາທີນິເຍວ ກາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ກປ຺ປພິນ຺ທຸມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາເຍວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓາທີນິ ກາຕພ຺ພານິ. ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປາສກປຏ຺ຏານິ ປນ ສິພ຺ພນນ຺ໂຕຄຘານິ, ຕານິປິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາເຍວ ກາຕພ຺ພານິ. ອນິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອນິຏ຺ຐິຕສິພ຺ພນກິຈ຺ຈເມວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໒-໔໖໓) ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ກຕໍ, ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ນາມ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສູຈິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປາສກປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ສູຈິຍາ ປຏິສາມນ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ກຖິນວຕ຺ຕໍ ນາມ ພຸທ຺ຘປ຺ປສຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປສຕ຺ຖໍ.

ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ປນ ກຖິນໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ –

‘‘ໂຘວນຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ຈ, ເຉທນໍ ພນ຺ຘນມ຺ປິ ຈ;

ສິພ຺ພນໍ ຣຊນໍ ກປ຺ປໍ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິ. ວິ. ໒໗໐໗) –

ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕວິຘປຸພ຺ພກຣຓານິ ກຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາປິຕໍ ກຖິນຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂປຣາຓິກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ອຕ຺ຖຣຓກາເລ ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐິຕສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ເອເຕນ ກຖິນຕ຺ຖາຣຓໍ ນາມ ວຈີເຠທກຣຓເມວ ໂຫຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຍວິກາຣກຣຓນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຖາວຈີເຠທກຣຓເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຕິວິໂຘ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ, ‘‘ອິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ, ‘‘ອິມໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໘) ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ອນ຺ຕຣວາສເກນາ’’ຕິ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິວິຘໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ‘‘ອິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ‘‘ອິມໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໘) ‘‘ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ອນ຺ຕຣວາສເກນາ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ທຸວິຘໍ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂປຣາຓິກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣກຣເຓນ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານານິ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ…ເປ… ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ທຸວິຘໍ ສມ຺ມຸຂາຘິຏ຺ຐານປຣມ຺ມຸຂາຘິຏ຺ຐານວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ, ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍຎ຺ຈ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ທຸວິຘນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂາເຠເທນ ທຸວິຘ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖາໂຣ ກຕິວິໂຘ? ອຕ຺ຖາໂຣ ເອກວິໂຘ. ວຈີເຠທກຣເຓເນວ ຫິ ອຕ຺ຖາໂຣ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ກາຍວິກາຣກຣເຓນ. ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕ-ປຣິວາຣປາຬິຍາ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຖາວຈີເຠທກຣຓເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາວຈເນນ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖາໂຣ ຕິວິໂຘ ວຕ຺ຖຸປ຺ປເຠເທນ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓິກາ ສງ຺ຆາຏິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ນວາ ສງ຺ຆາຏິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓໂກ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ, ນໂວ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓໂກ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ, ນໂວ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິມິນາ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໑໓) ‘‘ສເຈ ສງ຺ຆາຏິຍາ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ກິໍ ປນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວິເສສໍ ກຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ? ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຈີວຣໍ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວິເສສໂຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ປຸພ຺ເພ ອລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ. ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ປນ ຈີວຣໍ ວິເສສໂຕເຍວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ນ ສາມຎ຺ຎໂຕ. ກສ຺ມາ? ປຏິລທ຺ຘວິເສສນາມຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ກຖິນາຘິກາເຣ ປຸພ຺ເພວ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕເຍວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໘) ກຖິນາຘິກາເຣ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ອນ຺ຕຣວາສເກນາ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ນິຈ຺ຈເຕຈີວຣິໂກເຍວ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ອຸທາຫຸ ອວຕ຺ຖາເຕຈີວຣິໂກປີຕິ? ເຕຈີວຣິໂກ ທຸວິໂຘ ຘຸຕງ຺ຄເຕຈີວຣິກວິນຍເຕຈີວຣິກວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຘຸຕງ຺ຄເຕຈີວຣິໂກ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ, ເຕຈີວຣິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘາຣຓໂຕ ສພ຺ພກາລເມວ ຘາເຣຕິ. ວິນຍເຕຈີວຣິໂກ ປນ ຍທາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘາເຣຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘາເຣຕິ. ຍທາ ປນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘາເຣຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຕ຺ຕາ ສພ຺ພທາ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອາສນ຺ເນ ກາເລ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕປິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ລຠຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາຍເມວ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎສີມາຍາຕິ? ຍທິ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາຠຓນພທ຺ຘສີມາ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕອຸປຈາຣສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕາ, ເອວໍ ສຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ປຣິນິຏ຺ຐິຕປຸພ຺ພກຣຓເມວ ເຈ ທາຍໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອນຸໂມທາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໘) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ’’ອິຈ຺ເຈວ ຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສີມມຓ຺ຑເລ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາຠຓນພທ຺ຘສີມາ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕອຸປຈາຣສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕາ’’ຕິ ວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາ ຫິ ພທ຺ຘສີມາຠູຕາ, ກຖິນຕ຺ຖາຣສີມາ ປນ ອຸປຈາຣສີມາຠູຕາ, ອຸປຈາຣສີມາ ຈ ນາມ ພທ຺ຘສີມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ສີມາ ພທ຺ຘສີມາ ຈ ໂຫຕິ ອຸປຈາຣສີມາ ຈາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈໍ ຠຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສີມມຓ຺ຑເລ ກມ຺ມວາຈໍ ຠຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕອຸປຈາຣສີມາຍາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ເອວ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ອຎ຺ຎອຸປຈາຣສີມາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາປິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖິຈ຺ຉສິ, ຕຖາ ຠວຕຸ, ອປິ ຕຸ ຂລຸ ‘‘ກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາ ພທ຺ຘສີມາຠູຕາ, ກຖິນຕ຺ຖາຣສີມາ ອຸປຈາຣສີມາຠູຕາ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາຠູຕຠາໂວ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ກຖິນຕ຺ຖາຣສີມາຍໍ ຕາວ ອຸປຈາຣສີມາຠູຕຠາໂວ ‘‘ສເຈ ປນ ເອກສີມາຍ ພຫູ ວິຫາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຖ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ເອກສີມາຍາຕິ ເອກອຸປຈາຣສີມາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາຍ ພທ຺ຘສີມາຠູຕຠາໂວ ປນ ‘‘ເຕ ຈ ໂຂ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ. ສີມາ ຈ ນາເມສາ ພທ຺ຘສີມາ ອພທ຺ຘສີມາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ສີມາ ຈ ນາເມສາ ກຕມາ, ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ສີມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ ‘ສີມາ ຈ ນາເມສາ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕິວິຘາ ພທ຺ຘສີມາ, ກຕິວິຘາ ອພທ຺ຘສີມາຕິ? ຕິວິຘາ ພທ຺ຘສີມາ ຂຓ຺ຑສີມາສມານສໍວາສສີມາອວິປ຺ປວາສສີມາວເສນ. ຕິວິຘາ ອພທ຺ຘສີມາ ຄາມສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ເອວໍ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ພທ຺ຘສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂຓ຺ຑສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ເຠໂທ. ອພທ຺ຘສີມາ ປນ ຄາມສີມາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ ຕິວິຘາ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ຕີສຸ ພທ຺ຘສີມາສຸ, ຕີສຸ ອພທ຺ຘສີມາສູຕິ ຉສຸເຍວ ສີມາສຸ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິກມ຺ມສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຠາວວຈນໂຕ ສຸທ຺ຘາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອຠຓິຕພ຺ພຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສຕິ ຕໍ ພທ຺ຘສີມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາປິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຄມນໂຕ ສາ ພທ຺ຘສີມາ ກມ຺ມວາຈາຠຓນາຣຫາ ຈ ໂຫຕິ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນນຸ ຈ ປນ຺ນຣສວິຘາ ສີມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ຉເຬວ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕາສຸ ປນ ປນ຺ນຣສສຸ ສີມາສຸ ອຸປຈາຣສີມາ ສງ຺ຆລາຠວິຠຊນາທິຏ຺ຐານເມວ ໂຫຕິ, ລາຠສີມາ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທຄຫຓຏ຺ຐານເມວ ໂຫຕີຕິ ອິມາ ທ຺ເວ ສີມາໂຍ ສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຄມສີມາ ນຄຣສີມາ ຊນປທສີມາ ຣຏ຺ຐສີມາ ຣຊ຺ຊສີມາ ທີປສີມາ ຈກ຺ກວາຬສີມາຕິ ອິມາ ປນ ສີມາໂຍ ຄາມສີມາຍ ສມານຄຕິກາ ຄາມສີມາຍເມວ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ນ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຈາຣສີມາຍ ພທ຺ຘສີມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຕຠາໂວ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ອຸປຈາຣສີມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ເຂປປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານານໍ ອນ຺ໂຕ ພທ຺ຘສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຕໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມາ ຄຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕາ ພທ຺ຘສີມາ ອຸປຈາຣສີມາປິ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂຫຕຸ, ເອວໍ ສຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສຕິ ຕຕ຺ເຖວ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ອວິຊ຺ຊມານາຍ ກຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ? ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ອວິຊ຺ຊມານາຍ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ວິຊ຺ຊມານພທ຺ຘສີມໍ ວາ ອຸທກຸກ຺ເຂປລຠນຏ຺ຐານໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນນຸ ຈ ໂຠ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຕ຺ຖາໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ປຣິນິຏ຺ຐິຕປຸພ຺ພກຣຓເມວ ເຈ ທາຍໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອນຸໂມທາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາວຈເນນ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໘) ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫ ‘‘ກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາ ພທ຺ຘສີມາຠູຕາ, ກຖິນຕ຺ຖາຣສີມາ ອຸປຈາຣສີມາຠູຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາວຈເນນ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມພທ຺ຘສີມຠູເຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ອຕ຺ຖຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພທ຺ຘສີມວິຫາເຣ ອໂຫນ຺ເຕປິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຕຕ຺ເຖວ ສີມມຓ຺ຑເລ ກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຠາໂວ ອມ຺ເຫຫິປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຍທິ ປນ ນ ເຈວ ພທ຺ຘສີມວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາ ອຕ຺ຖິ, ເອວຣູເປ ວິຫາເຣ ກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ຎໍ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ເອວເມວ ປຣມ຺ປຣຠູຕາ ພຫໂວ ອາຈຣິຍວຣາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ພທ຺ຘສີມວິຣຫາຍ ສຸທ຺ຘອຸປຈາຣສີມາຍ ສຕິ ຕສ຺ສໍເຍວ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາປິ ວາເຈຕພ຺ພາ, ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ເນສມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ກຖິນຕ຺ຖຕສີມາຍນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ກຖິນຕ຺ຖາຣຏ຺ຐານຠູຕາຍ ສີມາຍ ອຸປຈາຣສີມາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສໍເຍວ ຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໘) ປຸພ຺ເພ ນິທ຺ທິຏ຺ຐປາເຐ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອນຸໂມທາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ກມ຺ມວາຈາຠຓນສີມາຍເມວ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຠາໂວ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຕ຺ຖຣຓໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສໍເຍວ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຖາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ, ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ ຐິຕໍ ພທ຺ຘສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ອິທໍ ຠາສນ຺ຕເຣສຸ ‘‘ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ກຖິຕໍ ກຖິນທານກມ຺ມໍ ຈຕູສຸ ສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມສ຺ສ ນວສຸ ຐາເນສຸ ກຖິນທານໍ, ຄຣຸກລຫຸເກສຸ ຄຣຸກໍ, ຍທິ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປກຣເຓສຸ ອາຄຕໍ ອຠວິສ຺ສາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ວຈນານຸຣູປໂຕ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກຖິນທານຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈໍ ວາເຈຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສາ, ນ ປນ ປກຣເຓສຸ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ສງ຺ຆລາຠວິຠຊນໍ, ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປວິສນໍ, ຄມິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນອາປຸຈ຺ຉນໍ, ນິສ຺ສຍປອປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໍ, ປາຣິວາສິກມານຕ຺ຕຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນໍ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຣາມປ຺ປວິສນອາປຸຈ຺ຉນໍ ອິຈ຺ເຈວມາທີນິ ເອວ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ກຖິນທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາ ເກວລາຍໍ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ນ ວາເຈຕພ຺ພາຕິ ສິທ຺ຘາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ຕິໂຍຊນາປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິໂຍຊເນ ຐິຕາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄມິໂກ ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສຍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປາຣິວາສິເກນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປວິສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິອຏ຺ຐກຖາປາຐໂຕ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ອເຖວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອຸປຈາຣສີມາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ຐານໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ຈ ປນ ກຕປຸພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກສມ຺ມຸຕິຈີວຣນິທຫກສມ຺ມຸຕິຈີວຣຠາຊກສມ຺ມຸຕີນໍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ…ເປ… ຘາຣຍາມີຕິ ອິມາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ສພ຺ພສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຂຓ຺ຑສີມາຍປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໔) ອາຄໂຕ. ຠຓ຺ຑາຄາຣສ຺ສ ປນ ‘‘ອິມໍ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິສິນ຺ເນຫິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ວິຫາຣໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໗) ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພຠາໂວ ອາຄໂຕຕິ.

ເຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ສເຈປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ ‘‘ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ’’ຕິ ປາໂຐ ‘‘ວິຫາຣມຊ຺ເຌ’’ຕິ ປາໂຐ ຈ ອຸປຈາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ, ເຕ ປນ ປາຐາ ອຸປຈາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ອວິປ຺ປວາສສີມາສງ຺ຂາຕໍ ມຫາສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຫິ ມຫາສີມາ ເອວ ປຏິໂຍຄີ ໂຫຕິ. ອຸປຈາຣສີມາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ເຈ? ‘‘ອິມໍ ປນ ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາທີນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ຂຓ຺ຑສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ…ເປ… ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ມຫາສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ, ມຫາສີມາຍ ວາ ຐິຕາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ. ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ປນ ຐິຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ໂກເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐກຖາປາຐວເສນ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ຊານິຕພ຺ໂພຕິ. ອຖ ວາ ເຕຫິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ອາຠຕຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິປາຐວເສນປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກຖໍ? ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກາທິປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຕິໂຍ ປນ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ສພ຺ພສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຂຓ຺ຑສີມາຍມ຺ປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣສງ຺ຂາຕວິຫາຣສມ຺ມຸຕິ ປນ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວິເສສກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ວິເສສກາຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ‘‘ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ວຕ຺ຖຸ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກມ຺ມວາຈາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂທສປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຕິໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ຍທິ ມຫາສີມຠູເຕ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ຍທິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ອຸຠຍຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣສ຺ສ ວິຫາຣຕ຺ຕາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອາເນຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ຕໍ ສມ຺ມຸຕິໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ວຕ຺ຖຸ ມຫາສີມາຍໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມວາຈາ ຂຓ຺ຑສີມາຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ໂທເສ ສຕິ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫາສີມຠູຕວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ສາ ສມ຺ມຸຕິ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ມຕິ, ນ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຖາປິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ວິຫາຣສທ຺ເທນ ອວິປ຺ປວາສສີມຠູຕາ ມຫາສີມາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຈາຣສີມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ກຖໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອິມິນາເຍວ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ. ຍທິ ຫິ ອຸປຈາຣສີມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ອຸປຈາຣສີມາ ນາມ ພທ຺ຘສີມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາປິ ປວຕ຺ຕາ ອາວາເສສຸ ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ ວາ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ອນິຍມວເສນ ວຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ວິຫາເຣນ ສຫ ຂຓ຺ຑສີມາ ເອກສີມາເຍວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິ ວິຫາເຣ ຐິຕໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ປນ ສກ຺ກາ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິສິນ຺ເນຫິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໓) ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຫາຣສທ຺ເທນ ອວິປ຺ປວາສສີມຠູຕາ ມຫາສີມາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຈາຣສີມາ’’ຕິ. ອຸປຈາຣສີມາຍ ອນິຍມວເສນ ວຑ຺ຒນຠາໂວ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ອຸປຈາຣສີມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ອາວາເສສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘ຠິກ຺ຂູສຸປິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຈນໂຕຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກຖິນຕ຺ຖຕຠາໂວ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ກຖິນຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ນ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ, ປຸຄ຺ຄລກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາ ປນ ສງ຺ຆກມ຺ມຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສຸວິໂສຘິຕປຣິສາຍ ພທ຺ຘາພທ຺ຘສີມາຍເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ໂຠ ‘‘ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ເກ ລຠນ຺ຕິ, ເກ ນ ລຠນ຺ຕິ? ຄຓນວເສນ ຕາວ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊນາ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ກຖິນຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ນ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ, ປຸຄ຺ຄລກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ນ ຄໂຓ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໑໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອປໂລກນກມ຺ມາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ຐາເນສຸ ອປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກຖິນຕ຺ຖາຣສ຺ສ ອຸປຈາຣຠູຕໍ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາຠຓນກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ກຖິນທາຍກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ເອໂກຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ລຠຕີຕິ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາຍ ສງ຺ຆກມ຺ມຠາໂວ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມສ຺ສ ນວສຸ ຐາເນສຸ ກຖິນທານ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ.

ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ຠາສນ຺ຕເຣສຸ ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍ ປວິສຕິ, ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ ຈ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາປິ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກາຕພ຺ພາເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ມຫາວຄ຺ຄປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໓໐໖) ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ…ເປ… ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ກຖິນທານຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອນຸໂມທນາ ປາໂຐ ອາຄໂຕ, ປຣິວາຣປາຬິຍຎ຺ຈ (ປຣິ. ໔໑໒) ‘‘ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ສເຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ເຆນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖາຣເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອນຸໂມທເກນ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ ກຖິນຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອນຸໂມທນາ ປາໂຐ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອນຸໂມທນາ ສພ຺ໂພ ວິຘິ ກຖິນຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍໍ ປວິສຕິ, ຕໂຕ ກຖິນຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາຍ ສຕິ ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕກຖິນທານກມ຺ມວາຈາປິ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາເຍວາຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍ ວິສຸໍ ອນາຄຕາຍ ສຕິ ‘‘ສພ຺ໂພ ວິຘິ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍໍ ປວິສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖ ຈ ປນ ມຫາວຄ຺ຄປາຬິຍຎ຺ຈ ປຣິວາຣປາຬິຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ ວິສຸໍ ອາຄຕາເຍວ, ຕສ຺ມາ ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍໍ ນ ປວິສຕິ, ເກວລໍ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍ ອຸປຈາຣຠູຕຕ຺ຕາ ປນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສີມາສມ຺ມຸຕິໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ສີມາສມ຺ມຸຕິວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມໍ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕເນນ ສຫ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມວາຈາ ເທສິຕາ, ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມວາຈາເຍວ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມວາຈາຍ ອຸປຈາຣຠາວໂຕ ສຫ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕເນນ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມວາຈາ ເທສິຕາ. ຍຖາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມວິຘິໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄາຫາປນາທິນາ ສຫ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ເທສິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍຄາຫາປນາທິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາເຍວ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມສ຺ສ ສມີເປ ຠູຕຕ຺ຕາ ອຸປຊ຺ຌາຍຄາຫາປນາທິນາ ສຫ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາ ເທສິຕາ, ເອວເມຕ຺ຖ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍ ອຸປຈາຣຠູຕຕ຺ຕາ ກຖິນທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສຫ ກຖິນຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ ເທສິຕາ, ຕສ຺ມາ ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍໍ ນ ປວິສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາ ຈ ອຕ຺ຖາໂຣ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຕຸລ຺ຍກິຣິຍາ ອຕຸລ຺ຍກຕ຺ຕາໂຣ ອຕຸລ຺ຍກມ຺ມາ ອຕຸລ຺ຍກາລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ຠາສນ຺ຕເຣສຸ ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາຍໍ ນ ປວິສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ອຕຸລ຺ຍກິຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິ? ກມ຺ມວາຈາ ທານກິຣິຍາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖາໂຣ ປນ຺ນຣສຘມ຺ມານໍ ກາຣຓຠູຕາ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ, ເອວໍ ອຕຸລ຺ຍກິຣິຍາ. ກຖໍ ອຕຸລ຺ຍກຕ຺ຕາໂຣຕິ? ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເອວໍ ອຕຸລ຺ຍກຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ອຕຸລ຺ຍກມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ? ກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຖິນສງ຺ຂາຕາ ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕຸລ຺ຍກມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ອຕຸລ຺ຍກາລາ ໂຫນ຺ຕິ? ກຖິນທານກມ຺ມວາຈາ ປຸພ຺ພກຣຓປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣອຘິຏ຺ຐານານໍ ປຸພ຺ເພ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖາໂຣ ເຕສໍ ປຈ຺ຉາ, ເອວໍ ອຕຸລ຺ຍກາລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຈີເຠທສງ຺ຂາເຕນ ເອເກນ ຘມ຺ເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນາທິນາ ອເນເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໘) ‘‘ອຕ຺ຖາໂຣ ເອເກນ ຘມ຺ເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ວຈີເຠເທນາ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ນ ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖາເຣ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ເກ ລຠນ຺ຕິ, ເກ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ? ຄຓນວເສນ ຕາວ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊນາ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອປ຺ປກຕຣາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີຏີກາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖາໂຣຕິ ອິມິນາ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖຣຓກິຣິຍາ ນ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຎຕ຺ຕິຍາ ທານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ເກ ລຠນ຺ຕິ…ເປ… ອຸທ຺ຘໍ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປາເຐ ຎຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຎ຺ຈ ຊນາ ອຕ຺ຖາຣໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຏີກາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີຏີກາ-ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາກາຣເກຫິ ອາຈຣິເຍຫິ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ກຖິນທານຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາກຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ – ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍເຍວ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ຏີກາຈຣິຍາ ນ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ວເທຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸທ຺ໂຘ ສິຍາ. ກຖໍ ວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ເຈ? ‘‘ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາປິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຕ ຉິນ຺ນວສ຺ສາທໂຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມປິ ຄຓປູຣກຠາເວນ ອປ຺ປວິຏ຺ຐາ ສິຍຸໍ. ອຖ ຈ ປນ ‘‘ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄຕານໍ ປນ ສພ຺ເພ ຄຓປູຣກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ປວິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ປຎ຺ຈານິສໍສເຫຕຸຠູຕໍ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິກໍ ວຈີເຠທໍເຍວ ‘‘ອຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຉິນ຺ນວສ຺ສາທໂຍ ປຎ຺ຈານິສໍສເຫຕຸຠູຕໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ປນ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ຆປູຣກຠາວໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ, ອິຕເຣ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ອລພ຺ຠມານກຖິນຕ຺ຖາເຣເຍວ ຉິນ຺ນວສ຺ສາທໂຍ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ທາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫິ ກຖິນສ຺ສ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍເຍວ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມາຕິ ຏີກາຈຣິຍາ ນ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອວຈິມ຺ຫາຕິ.

ນນຸ ຈ ໂຠ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ‘‘ອິຕເຣ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ເຆນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍເຍວ ‘‘ອຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນ, ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘໂຕ. ປຸພ຺ເພ ຫິ ຉິນ຺ນວສ຺ສາທີນໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອລພ຺ຠມານຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສມ຺ປິ ລພ຺ຠມານຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘໍ ກເຖຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ສມ຺ພຊ຺ຌນ຺ເຕນ ສມານກາລວິເສສນໍ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພກາລວິເສສນເມວ ກຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ສຕິ ປຸພ຺ພວຈເນນາປຣວຈນໍ ຄງ຺ໂຄທເກນ ຍມຸໂນທກໍ ວິຍ ສໍສນ຺ທຕິ, ປຈ຺ຉາປິ ຈ ‘‘ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ທານຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວິສຸໍ ກມ຺ມວາຈາສາວນໍ ວິສຸໍ ກຖິນຕ຺ຖຣຓໍ ປຸພ຺ພາປຣານຸກ຺ກມໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ອຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກາຣຓເມວ ອຸປຈາຣເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ນ ຄໂຓ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ ປຣິວາຣວຈເນນ (ປຣິ. ໔໑໔) ອຍມຕ຺ໂຖ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີຏີກາ-ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາສຸ ອາຄຕປາຐານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ກຖໍ ຠາສິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ນນຸ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີຏີກາຍໍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາຍຎ຺ຈ ‘‘ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ກິຣິຍາຍ ກມ຺ມໍ, ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ…ເປ… ອິທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກິຣິຍາຍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຏີກາສຸ ນີຕຕ຺ຖໂຕ ອາຄຕປາເຐສຸ ສນ຺ເຕສຸ ‘‘ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍເຍວ ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມາຕິ ຏີກາຈຣິຍາ ນ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເຍນາກາເຣນ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຏີກາວຈນຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ຈ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນາກາເຣນ ຏີກາປາຐານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ກງ຺ຂາວິຕຣຓີອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ໂຈທເກນ ໂຈເທຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ຏີກາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ໂຠ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍ ‘‘ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣການໍ ເອວ ໂສ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ເອກທ຺ວິຕິຈຕຸປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ນ ຄໂຓ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ ອາຄຕປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ອາຄມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ຏີກາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ໂຠ ໂຈທກາຈຣິຍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ກຖິນຕ຺ຖາຣກາເລ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຕ຺ຖາຣການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ‘‘ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສທານກາເລ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ໂສ ປຈ຺ຉາ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖາໂຣ ວຏ຺ຏຕິ, ກາຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຜລສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ອາຄມວິໂຣໂຘ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາຍມ຺ປິ ‘‘ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ເກ ລຠນ຺ຕິ, ເກ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ? ຄຓນວເສນ ຕາວ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊນາ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ປເຣຫິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ຏີກາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ໂຠ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ກິໍ ປຎ຺ຈານິສໍສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິອຕ຺ຖາຣກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ອຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມນ຺ຕິ. ກຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ? ໂຠ ຠທ຺ຣມຸຂ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈານິສໍສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິກໍ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ກຖິນທານກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ທິນ຺ນທຸສ຺ເສນ ເອວ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຐິຕິກາຍ ລທ຺ຘຈີວເຣນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກຈີວເຣນ ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຎ຺ຈ ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸເຍວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕໂຕ ອູເນສູຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກາຣຓສິທ຺ຘິຍາ ຜລສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ‘‘ກຖິນທຸສ຺ສທານກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຸຂ຺ຍວເສນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຈາຣວເສນາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ຏີກາວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ‘‘ອປໂລກນາທິສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ພທ຺ຘສີມາ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິນຍລກ຺ຂເຓນ ຈ ສເມຕິ.

‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິກາ ປນ ອຕ຺ຖາຣກິຣິຍາ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ອປ຺ປວິຏ຺ຐາ, ອຘິຏ຺ຐານາທໂຍ ວິຍ ປຎ຺ຈານິສໍສລາຠກາຣຓຠູຕາ ປຸຄ຺ຄລກິຣິຍາວ ໂຫຕີຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ອວິຊ຺ຊມານາຍ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣລຠມານຏ຺ຐານໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມນ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ທາເປຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ກຖິນຕ຺ຖຣຓໍ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ກຕໍ, ຕໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ສຕິ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊມານາ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ສາ ຘຸວວາສຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣທານາທິອປໂລກນກມ຺ມໍ ວາ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທິຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ວາ ສີມາສມ຺ມນ຺ນນາທິຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ວາ ອຸປສມ຺ປທາທິຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ວາ ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ມຫນ຺ຕໍ ຊຏໍ ມຫນ຺ຕໍ ຄຸມ຺ພໍ ມຫນ຺ຕໍ ວິສມໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕມກຣຓຕ຺ຖໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອາຄມໂຕ ຈ ອເນການິ ກາຣຓານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຖຍິມ຺ຫາຕິ.

ສາສເນ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສານຸໂລມໂຕ;

ມຍາ ກຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ, ສມ຺ມາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕຸ ສາຘໂວ.

ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຍຸຕ຺ຕໍ ເຈ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ;

ໂນ ເຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວກາຕິ.

ອິໂຕ ປຣານິປິ ກາຣຓສາຘການິ ອາຫຣນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ, ເຕສໍ ປຏິວຈເນນ ອຕິວິຕ຺ຖາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸປຈາຣສີມາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ກຕຏ຺ຐານຠາໂວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວຈນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສໍສຍໍ ອກຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ກິໍ ເອຕ຺ຕເກນ ວຈີເຠເທນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ກາຍວິກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ? ນ ກາຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕເກເນວ ຫິ ວຈີເຠເທນ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ກຖິນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໘) ‘‘ອຕ຺ຖາໂຣ ເອເກນ ຘມ຺ເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ວຈີເຠເທນາ’’ຕິ.

ເອວໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸໂມທາປນອນຸໂມທເນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ກຖິນຕ຺ຖາຣເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຈີເຠເທນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ເຕນ ‘‘ກຖິນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຣາ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໓) ອາຄຕຕ຺ຕາ ກຖິນຕ຺ຖາເຣນ ສເຫວ ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ອາຄຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສງ຺ຆໍ ອນຸໂມທາເປຕີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ອາຄຕາ, ສງ຺ຆສ຺ສ ປນ ອນາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອາຄມນຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆໍ ອນຸໂມທາເປຕິ, ສງ຺ໂຆ ຈ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ກເຕ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອານິສໍສາ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໐໓) ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຈ ອນຸໂມທກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຖິນຕ຺ຖາຣກຠິກ຺ຂຸໂຕ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຆ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖາຣເກນ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອນຸໂມທເກນ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ. ຍທິ ປນ ກຖິນຕ຺ຖາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣຫິ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ເອວໍ ເສສນຍທ຺ວເຍປິ. ເອວໍ ສພ຺ເພສໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນນ຺ຕິ. ອິເມສຸ ປນ ສງ຺ຆປຸຄ຺ຄເລສຸ ເຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ, ເຕເຍວ ອນຸໂມທິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ອນນຸໂມທນ຺ຕາປິ ອານິສໍສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

ເອວໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຈີວຣວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ອຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ກຖິນຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາຠຕໍ ອານິສໍສນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອກໍ ອຕ຺ຖຕຈີວຣເມວ ກຖິນຈີວຣໍ ນາມ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຠຕໍ ສພ຺ພໍ ຈີວຣໍ ກຖິນານິສໍສຈີວຣໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ວຕ຺ຖເມວ ອິຘ ອານິສໍໂສ ນາມ, ນ ອຄ຺ໂຆ, ກຖິນສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ອາຠຕານໍ ອຎ຺ຎສາຏການໍ ພຫຸລວເສນ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ນ ກຖິນສາຏກສ຺ສ ມຫຄ຺ຆວເສນາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນິສ຺ສໂຣ, ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸເຍວ ອິສ຺ສໂຣ. ກສ຺ມາ? ທາຍເກຫິ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອິສ຺ສໂຣ, ກສ຺ມາ? ທາຍເກຫິ ອວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ, ມູລກຖິນສ຺ສ ຈ ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອວເສສກຖິນານິສໍເສຕິ ຕສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ເຖຫິ ອວເສສກຖິນານິສໍສວຕ຺ເຖ. ພລວວຕ຺ຖານີຕິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພກຖິນສາຏກໍເຍວ ອຫຕໍ ວາ ອຫຕກປ຺ປໍ ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອານິສໍສຈີວຣໍ ປນ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ປຸຣາຓໍ ວາ ອຠິນວໍ ວາ ທຸພ຺ພລໍ ວາ ພລວໍ ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ທຸພ຺ພລວຕ຺ເຖ ຐິຕິກາຍ ທິນ຺ເນ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປກາຣກໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປກາຣຓໂຍຄ຺ຄານິ ພລວວຕ຺ຖານິ ທາຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພານີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣໍ ລຠິໍສຸ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ທາຕພ຺ພານິ. ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕິສ຺ສໍ ກຖິນຕ຺ຖຕສີມາຍໍ ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐກຠິກ຺ຂຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພານິ. ອາສນຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ນິສິນ຺ເນ ສນ຺ຘາຍ ກຕໍ. ເອເຕນ ວສ຺ສາວາສິກກຖິນານິສໍສານໍ ສມານຄຕິກຕໍ ທີເປຕິ. ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ນ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຖິນສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ອາຠເຕສຸ ມຎ຺ຈປີຐາທິກໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆິກວເສເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠຓ຺ຑວິນິຈ຺ຉໂຍ ອນນ຺ຕຣກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ກຖໍ? ອິທານິ ຠິກ຺ຂູ ກຖິນານິສໍສຈີວຣໍ ກຸສປາຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານິ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພານິ, ຐິຕິກາຍ ອຠາເວ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕ຺ຖ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຐປິຕຈີວເຣຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ພຫຸ ຣາສິກຕໍ ໂຫຕິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນາຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິເຕນ. ຠາເຊຕຸນ຺ຕິ ກາລໍ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຠາເຊຕຸໍ…ເປ… ເອວໍ ຐປິເຕສຸ ຈີວຣປຏິວີເສສຸ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

ເອກຈ຺ເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູ ເອເກກສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠາເຊນ຺ຕິ, ຕໍ ອຕິໂອຬາຣິກເມວ. ອຎ຺ເຎປິ ເອກຈ຺ຈານໍ ຈີວຣານໍ ມຫຄ຺ຆຕາຍ ເອກຈ຺ຈານໍ ອປ຺ປຄ຺ຆຕາຍ ສມຄ຺ຆໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ໂອຬາຣິກເມວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ປຣິວຕ຺ຕເນປິ ຕສ຺ສ ວິຈາຣເຓປິ ຠາຄຄ຺ຄຫເຓປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕິ. ເອເກ ‘‘ກຖິນໍ ນາມ ທຸພ຺ພິຈາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣຓໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລິກວເສເນວ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ຍທິ ທາຍເກຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ, ປຸຄ຺ຄເລນ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສງ຺ຆຄຓານໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອປເຣ ປນ ກຖິນວເສນ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ວິຈາເຣຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ‘‘ນ ມຍໍ ກຖິນວເສນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ, ວສ຺ສາວາສິກຠາເວເນວ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສາວາສິກມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິເຍວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ສເຈ ປນ ເຕສໍ ເສນາສເນ ປໍສຸກູລິໂກ ວສຕິ, ອາຄຕຎ຺ຈ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕານິ ກຸລານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເທມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ‘ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ປເນຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວສ຺ສາວາສິກໍ ທຸວິຘໍ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ‘‘ອິຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ເຍ ທາຍກມນຸສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວສ຺ສາວາສິກມ຺ປິ ສວິຫາຣາວິຫາຣວເສນ ທຸວິຘໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ‘‘ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອາວາສປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈຍໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ເຍສໍ ປນ ເສນາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍເມວ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ອວສ຺ສາວາສິເກ ເສນາສເນ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທວສ຺ສາວາສິກໍ ນາມ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸປອຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣການຎ຺ຫິ ຫຕ຺ເຖ ‘ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂຕ ຍໍ ຍໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຖິນຈີວຣໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນຈີວຣຠາເວນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣຠາເວເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຍຖາ ທາຍກາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕) ວຈນໂຕ.

ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຄເຕ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖ ສເຈ ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ປຣປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ມມຕ຺ຖາຍ ປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໒໙) ‘‘ນວ ອຘມ຺ມິກທານານີ’’ຕິອາທິ. ອຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາທມູເລ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຓຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີ’’ຕິອາທິ.

‘‘ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານິ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນ ລຠິໍສຸ, ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອເກກໍ ຈີວຣໍ ວາ ສາຏກໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ຈີວຣານໍ ວາ ສາຏການໍ ວາ ອວສິຏ຺ເຐສຸ ສນ຺ເຕສຸ ປຸນ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ຈີວເຣສຸ ວາ ສາຏເກສຸ ວາ ຂີເຓສຸ ເຍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວສ຺ສາທີນິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ. ນ ເກວລໍ ຕສ຺ມິໍ ກຖິນຕ຺ຖຕທິວເສ ທິນ຺ນທຸສ຺ສານິ ເອວ ກຖິນານິສໍສານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຈີວຣານິປິ ສງ຺ຆິເກນ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທນ ອາຣາມິເກຫິ ອາຠຕຈີວຣານິປິ ກຖິນານິສໍສານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຈີວເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂິຕວສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຐິຕິກາຍ ອຠາເວ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ວຈນໂຕ ຕສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຐິຕິກາຍ ອຄາຫາປນໂຕ ວາ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ອຠາເວ ສຕິ ລທ຺ຘພ຺ພກຖິນານິສໍເສ ຕສ຺ສໍ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປາຏິຍາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອເກກໍ ຈີວຣໍ ວາ ສາຏກໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທານກາເລປິ ມຫາເຖຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທີຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຐິຕິກາວິຈາໂຣ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນກຖາໂຕ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໒) ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ນນຸ ຈ ໂຠ ເອກຈ຺ຈານິ ກຖິນານິສໍສຈີວຣານິ ມຫຄ຺ຆານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ອປ຺ປຄ຺ຆານິ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖໍ ເອເກກສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ອຄ຺ຆສມຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຠຓ຺ຑາຄາຣຈີວຣຠາຊເນ ອຄ຺ຆສມຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໔໓) ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຈີວຣໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ສງ຺ເຆນ ຠາເຊຕຸໍ…ເປ… ອຖ ໂຂ ຈີວຣຠາຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ ‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ຠາເຊຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣປຏິວີສໍ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໓) ‘‘ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ຆນໍ, ອິທໍ ຕນຸກໍ, ອິທໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ທີຆໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ, ປຸຖຸລໂຕ ເອຕ຺ຕກ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖານິ ວິຈິນິຕ຺ວາ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ‘ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອິທໍ ເອຕ຺ຕກ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຄ຺ຆປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ເອເກກເມວ ທສທສອຄ຺ຆນກໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ປາປຸຓາຕິ, ຍໍ ນວ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ອຄ຺ຆຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ເອກອຄ຺ຆນເກນ ຈ ທ຺ວິອຄ຺ຆນເກນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ສເມ ປຏິວີເສ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ເອເກກສ຺ສ ທີຍມາເນ ທິວໂສ ນ ປໂຫຕິ, ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ທສ ທສ ຈີວຣປຏິວີເສ ເອກວຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຈີວຣປຏິວີສໍ ຐເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຐປິເຕສຸ ຈີວຣປຏິວີເສສຸ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ຠຓ຺ຑາຄາຣຈີວຣຠາຊເນ ອຄ຺ຆສມຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ກຸສປາໂຕ ຈ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກຖິນານິສໍສຈີວຣຠາຊເນ ອຄ຺ຆສມຕ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ກຸສປາໂຕ ຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ‘‘ເອວໍ ອຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ສເຈ ກຖິນຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາຠຕໍ ອານິສໍສໍ ທາຍກາ ‘ເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ກຖິນໍ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ເທມາ’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນິສ຺ສໂຣ. ອຖ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ກຖິນຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ເສສຈີວຣານິປິ ທຸພ຺ພລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ວຕ຺ຖານິ ທາຕພ຺ພານິ, ກມ຺ມວາຈາ ປນ ເອກາເຍວ ວຏ຺ຏຕິ. ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານິ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພານິ. ຐິຕິກາຍ ອຠາເວ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພານິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຆປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ກຖິນານິສໍສຈີວຣານິ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ວາ ວຸຑ຺ຒຕຣໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາເຍວ ທາຕພ຺ພານິ, ເນວ ອຄ຺ຆສມຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອິທານິ ປນ ວສ຺ສາວາສິກຠາເວນ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ ກຖິນຕ຺ຖຕຈີວຣໂຕ ຈ ກຖິນຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ອວເສສຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນວຕ຺ຖໂຕ ຈ ອວເສສກຖິນານິສໍເສ ພລວວຕ຺ຖານິ ວຸຑ຺ຒຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອກໍ ວຕ຺ຖໍ ທາຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ປນ ວຣໍ ວຣໍ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປນ ສເຈ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂກຈິ ທສຫຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຕິ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ນວໂກ ເຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອິຈ຺ຉຖ, ປຐມຠາຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ. ອມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປຸພ຺ເພ ຄາຫິຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຐມວສ຺ສູປຄຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ວຕ຺ຖານິ ອລຕ຺ຖຸໍ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ສມກໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ປນ ສມເກ ລທ຺ເຘ ອວສິຏ຺ໂຐ ອນຸຠາໂຄ ເຖຣາສເນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ວຈນໂຕ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຠູຕາຍໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍຎ຺ຈ (ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໓໑໘) ‘‘ອາຄນ຺ຕຸໂກ ສເຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ຈີວເຣ ຄາຫິເຕ ປຈ຺ຉາ ອາຄໂຕ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ປຐມວສ຺ສູປຄຕາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕາ. ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ທາຍການໍ ສນ຺ຕິກາ ອາຄຕາຄຕສາຏກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ, ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓໑໘) ‘‘ປຐມຠາຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ເຈ ປຐມຄາຫິຕວຕ຺ຖຸໂຕ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕີຕິ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຏີກາສຸ ຈ ວສ຺ສາວາສິກທາເນ ປຈ຺ຉາ ອາຠຕໍ ມຫຄ຺ຆວຕ຺ຖໍ ມຫາເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕຫິ ອນິຈ຺ຉິຕໍເຍວ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຣໍ ວຣໍ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

‘‘ສເຈ ປຐມວສ຺ສູປຄຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ວຕ຺ຖານິ ອລຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຄຓນາຍ ເອວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຄ຺ຆຄຓນາຍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ກຖິນານິສໍສວຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ວສ຺ສາວາສິກຄຕິກຠາວສ຺ສ ວຈນໂຕ ກຖິນານິສໍສວຕ຺ຖານິ ວຕ຺ຖຄຓນາວເສເນວ ຠາເຊຕພ຺ພານິ, ນ ອຄ຺ຆສມຠາເວນາຕິ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ, ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ‘‘ໂຍ ພຫູນິ ກຖິນານິສໍສວຕ຺ຖານິ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກເນວ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫູນິ ຫິ ກຖິນານິສໍສວຕ຺ຖານິ ວິຠຊນກາເລ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປກາຣການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທີຫິ, ເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ;

ກຖິເນ ຈີວເຣ ມຍ຺ຫໍ, ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕຸ ວິຈກ຺ຂຓາ.

ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ, ຍຸຕ຺ຕໍ ເຈ ຘາຣຍນ຺ຕຸ ຕໍ;

ອຍຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ປຣິເຍສນ຺ຕຸ ກາຣຓນ຺ຕິ.

‘‘ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ໂສ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈີວຣສ຺ເສວ ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕກຠາວສ຺ສ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈີວຣໂຕ ອຎ຺ຎານິ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນານິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນິ ວຕ຺ຖູນິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ‘‘ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ທານຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອານິສໍໂສ ປນ ອິຕເຣສໍເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ປາຐໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຖິນານິສໍສຈີວຣມ຺ປິ ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສໍເຍວ ເທນ຺ຕິ, ນ ປເນວໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຐປິຕຎ຺ຫິ ອກາລຈີວຣເມວ ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສາວາສິກກຖິນານິສໍສາທິກາລຈີວຣໍ ປນ ສມກເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໓) ‘‘ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ສາມເຓຣາ ອຕ຺ຕິສ຺ສຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສຸ ຍຸຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍເຍວ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍເຍວ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມໂກ ທາຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຐປິເຕນ ອກາລຈີວເຣເນວ ກຖິຕໍ, ກາລຈີວຣໍ ປນ ສມກເມວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ສາມເຓຣາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເຍນ ອານິສໍສໍ ລເຠຍ຺ຍຸນ຺ຕິ? ອາມ ອຸປຄຕາຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ອຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸປຄຕາ, ເອໂກ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣ, ໂສ ເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຄຓປູຣໂກ ເຈວ ໂຫຕິ, ອານິສໍສຎ຺ຈ ລຠຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ວຈນໂຕ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ‘‘ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປຐມປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕຸມ຺ປິ ລຠຕິ, ວສ຺ສິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອານິສໍສຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ ສາມເຓຣານໍ ວສ຺ສູປຄມນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ສາມເຓຣາ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທສຸ ກຖິນານິສໍເສສຸ ຍທິ ອາຣາມິກາ ຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວຕ຺ຖານິ ເຈຕາເປນ຺ຕິ, ວຕ຺ເຖຫິປິ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ເຈຕາເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ວິຠຊນກາເລ ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸວເສນ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ‘‘ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທນ ຕຓ຺ຑຸລາທິນາ ວຕ຺ຖູສຸ ເຈຕາປິເຕສຸ ອຕ຺ຖຕກຖິນານເມວ ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ວຕ຺ເຖຫິ ປນ ຕຓ຺ຑຸລາທີສຸ ເຈຕາປິເຕສຸ ສພ຺ເພສໍ ຕານິ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ເອກສີມາຍໍ ພຫູ ວິຫາຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕຣສີມາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ? ອຸປຈາຣສີມາ. ອຸປຈາຣສີມາຍໍເຍວ ຫິ ສງ຺ຆລາຠວິຠຊນາທິກໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໐໖) ‘‘ກຖິນຕ຺ຖຕສີມາຍນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐສ຺ສ ມຕກຈີວຣາທິຠາຄິຍຕາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທາຠາວໂຕ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມຕໍ ‘ອຸປຈາຣສີມາວ ອຘິປ຺ເປຕາ’ຕິ’’.

ເອວໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ເຆ ຣຸຈິຕາຍ ມາຕິກາປລິໂພຘອຸພ຺ຠາເຣ ອທສ຺ເສຕ຺ວາວ ອນ຺ເຕ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐວິຘາ ມາຕິກາ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ, ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ນາສນນ຺ຕິກາ, ສວນນ຺ຕິກາ, ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ, ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ, ສຫຸພ຺ຠາຣາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ‘‘ອິມໍ ວິຫາຣໍ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມເນວ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຠວຕິ, ປຎ຺ຈານິສໍສານິ ອລຠເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ປກ຺ກມນເມວສ຺ສ ອນ຺ຕຠູຕຕ຺ຕາ ປກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ນາມ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນິຏ຺ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄຠູຕໍ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ, ຕສ຺ສ ພຫິອຸປຈາຣສີມຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ອິມໍ ຈີວຣໍ ກາເຣສ຺ສາມິ, ນ ປຸຣາຓວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ, ໂສ ພຫິສີມາຍເມວ ຕໍ ຈີວຣໍ ກາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ນິຏ຺ຐິເຕ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຈີວຣນິຏ຺ຐານເມວສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ນາມ.

ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ອກຕຈີວຣມາທາຍ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິອຸປຈາຣສີມຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ເນວ ກາເຣສ຺ສາມິ, ໂປຣາຓວິຫາຣຎ຺ຈ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມວສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ນາມ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອກຕເມວ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມຕິ, ພຫິສີມຄຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິເຘວິມໍ ຈີວຣໍ ກາເຣສ຺ສາມິ, ນ ຈ ໂປຣາຓວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຸຣຸມານໍ ໂຈຣາທີຫິ ນສ຺ສຕິ, ອຄ຺ຍາທີຫິ ວິນສ຺ສຕິ, ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ນາສນເມວສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ນາສນນ຺ຕິໂກ ນາມ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອກຕຈີວຣມາທາຍ ‘‘ອິມໍ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິສີມຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິເຘວິມໍ ຈີວຣໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ, ໂສ ກຕຈີວໂຣ ສຸຓາຕິ ‘‘ວິຫາເຣ ກິຣ ສງ຺ເຆນ ກຖິນໍ ອຸພ຺ຠຕ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ສວນມຕ຺ເຕນສ຺ສ ກຖິນໍ ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກຖິນພ຺ຠາໂຣ ສວນເມວສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ສວນນ຺ຕິໂກ ນາມ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣກາຣຓາ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິສີມຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິຘ ພຫິສີມາຍເມວ ຈີວຣປຈ຺ຈາສໍ ປຍິຣຸປາສາມິ, ນ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ຈີວຣປຈ຺ຈາສໍ ປຍິຣຸປາສຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣປຈ຺ຈາສໍ ອລຠມາໂນ ຈີວຣາສາ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຠວຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ອາສາວຈ຺ເຉທສຫິຕຕ຺ຕາ ອາສາວຈ຺ເຉທິໂກ ນາມ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອກຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ‘‘ອິມໍ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ໂສ ພຫິສີມຄໂຕ ຕໍ ຈີວຣໍ ກາເຣຕິ, ໂສ ກຕຈີວໂຣ ‘‘ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກາລໍ ວີຕິນາເມຕິ, ຕສ຺ສ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຠວຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຈີວຣກາລສ຺ສ ອນ຺ຕິມທິວສສງ຺ຂາຕາຍ ສີມາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິໂກ ນາມ.

ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ‘‘ອິມໍ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ໂສ ກຕຈີວໂຣ ‘‘ວິຫາຣໍ ປຈ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ກຖິນຸພ຺ຠາຣໍ ປປ຺ໂປຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຠວຕິ. ອຍໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ກຕຕ຺ຕາ ສຫຸພ຺ຠາໂຣ ນາມ. ອຍໍ ອຏ຺ຐວິໂຘ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໓໑໐) ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາຍ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ນາສນນ຺ຕິກາ ສວນນ຺ຕິກາ ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ ສຫຸພ຺ຠາຣາຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ກຕຈີວຣມາທາຍ ປກ຺ກມຕິ ‘ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ’’ຕິອາທິ, ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓ ຈ –

‘‘ປກ຺ກມນຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐານໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ນາສນໍ;

ສວນມາສາ ຈ ສີມາ ຈ, ສຫຸພ຺ຠາໂຣຕິ ອຏ຺ຐິມາ’’ຕິ. (ວິ. ວິ. ໒໗໐໙);

ປລິໂພໂຘ ທຸວິໂຘ ອາວາສປລິໂພໂຘ, ຈີວຣປລິໂພໂຘຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ‘‘ປຸນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອາວາສປລິໂພໂຘ ນາມ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ອກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິໂຍສິຕໍ ວາ, ‘‘ອຎ຺ຎໂຕ ຈີວຣໍ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາສາ ວາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໒໕) ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ກຖິນສ຺ສ ປລິໂພຘາ? ອາວາສປລິໂພໂຘ ຈ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ຈ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວສຕິ ວາ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ, ສາເປກ຺ໂຂ ວາ ປກ຺ກມຕິ ‘ປຈ຺ເຈສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ອກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ວິປ຺ປກຕໍ ວາ, ຈີວຣາສາ ວາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣປລິໂພໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຸພ຺ຠາໂຣ ທຸວິໂຘ ອຏ຺ຐມາຕິກາອຸພ຺ຠາຣອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ ພຫິອຸປຈາຣສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ກຖິນຸພ຺ຠາຣາ ຈ ພຫິອຸປຈາຣສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖິນຕ຺ຖຕວິຫາເຣ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ສຫຸພ຺ຠາຣສງ຺ຂາໂຕ ເອໂກ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ຈາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກຖິນຸພ຺ຠາຣາ ອຏ຺ຐມາຕິກາຍ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐມາຕິກາອຸພ຺ຠາໂຣ ນາມ. ພຫິສີມໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖິນຸພ຺ຠາຣໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ອຏ຺ຐມາຕິກາຍ ອປ຺ປວິຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣ ນາມ.

ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣສຫຸພ຺ຠາຣາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາເຍວ ກຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກ ເຕສໍ ວິເສໂສຕິ? ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣ ພຫິສີມໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສີມາຍເມວ ຐິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກໂຕ. ສຫຸພ຺ຠາໂຣ ພຫິສີມໍ ຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໍ ປຕ຺ວາ ເຕຫິ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ເຐຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ກໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກຖິນຸພ຺ຠາຣາ ນ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາ, ເກວລໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຸປຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈຫິ ອານິສໍເສຫິ ວິຄຕຕ຺ຕາ ກຖິນຸພ຺ຠາຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ –

‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ວາ, ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໂຕປິ ວາ;

ອຸພ຺ຠາຣາປິ ທຸເວ ວຸຕ຺ຕາ, ກຖິນສ຺ສ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

ຕຏ຺ຏີກາຍມ຺ປິ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການນ຺ຕິ ພຫິສີມຄຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາທໂຍ ສຕ຺ຕ ມາຕິກາ ພຫິສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ສຫຸພ຺ຠາໂຣ ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ວເສນ ຈ. ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໂຕປິ ວາຕິ ພຫິສີມໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ເມນ ອຸພ຺ຠຕກຖິນານໍ ວເສນ ລພ຺ຠນໂຕ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣຕິ ມເຫສິນາ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ທຸເວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ພຫິສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສ ວເສນ ສອຸພ຺ຠາໂຣ, ພຫິສີມໍ ອຄຕານໍ ວເສນ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣຕິ ເອໂກເຍວ ອຸພ຺ຠາໂຣ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣວເສນ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນໍ ອຸພ຺ຠຕນ຺ຕິ? ມຫາທານໍ ທາຕຸກາເມຫິ ອຸປາສເກຫິ ອາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອກາລຈີວຣໍ ທາຕຸກາເມຫິ ຍາຈິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ (ປາຈິ. ໙໒໕) ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາສເກນ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາໂຣ ກາຣາປິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ມເຫ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ອກາລຈີວຣໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຸປາສໂກ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຖິນຸທ຺ຘາຣໍ ຍາຈີ’’ຕິອາທິ. ກຖໍ ປນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາຕິ? ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ກຖິນສ຺ສ ອຸທ຺ຘາໂຣ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ອຸພ຺ຠຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຖິນໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ກາຕພ຺ພາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ສຸຓາຕຸ ເມ…ເປ… ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ເອເຕນ ຈ ກຖິນຸພ຺ຠາເຣນ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ກຖິນທຸສ຺ສທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈໍ ອຸພ຺ຠຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ປນ ກຖິນທຸສ຺ສທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຸພ຺ຠຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖາຣກມ຺ມເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ກຖິນທຸສ຺ສທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອຸພ຺ຠຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນທຸສ຺ສທານສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອິມາຍ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ມວາຈາຍ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນທຸສ຺ສໍ ປຸນ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປຎ຺ຈານິສໍສວິຄມນໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິມາຍ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ມວາຈາຍ ປຎ຺ຈານິສໍສວິຄມນເມວ ໂຫຕິ, ນ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ປຸນ ອາຫຣາປນໍ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍສລາຠກາຣຓໍ ອຕ຺ຖຣຓກມ຺ມເມວ ອິມາຍ ກຖິນພ຺ຠາຣກມ຺ມວາຈາຍ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ນ ກຖິນທຸສ຺ສທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຕິ, ຕສ຺ມາ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ມວາຈາກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ອກາລຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ໂຆ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ນ ລຠຕິ, ຈີວຣໍ ສພ຺ພສງ຺ຆິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາຊນີຍໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖິນທຸສ຺ສທານຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພຕິ.

ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖິນຸພ຺ຠາຣໍ ຍາຈນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ, ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ສພ຺ເພສໍ ທາຕພ຺ໂພ, ກຖິນຸພ຺ຠາຣກມ຺ເມນ ປຎ຺ຈານິສໍສວິຄມນໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖ ເອກຈ຺ຈານໍ ມຸໂຂໂລກນໍ ວິຍ ສິຍາຕິ? ຍທິ ກຖິນຕ຺ຖາຣມູລກລາຠໂຕ ກຖິນຸພ຺ຠາຣມູລກລາໂຠ ມຫນ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕສໍ ຍາຈນ຺ຕານໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ. ຍທິ ອປ຺ປໂກ, ນ ທາຕພ຺ໂພ. ຍທິ ສໂມ, ກຸລປ຺ປສາທຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ໂພຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໒໗) ‘‘ກີທິໂສ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ກີທິໂສ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ? ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຣມູລໂກ ອານິສໍໂສ ມຫາ, ອຸພ຺ຠາຣມູລໂກ ອປ຺ໂປ, ເອວຣູໂປ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖາຣມູລໂກ ອານິສໍໂສ ອປ຺ໂປ, ອຸພ຺ຠາຣມູລໂກ ມຫາ, ເອວຣູໂປ ທາຕພ຺ໂພ. ສມານິສໍໂສປິ ສທ຺ຘາປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ທາຕພ຺ໂພວາ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ປຎ຺ຈານິສໍສານໍ ກາຣຓຠູຕໍ ອຕ຺ຖາຣກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ນ ກຖິນທຸສ຺ສທານຠູຕໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອານິສໍສກຖາຍໍ ປຎ຺ຈາຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອນາມນ຺ຕຈາຣາທໂຍ ປຎ຺ຈ ກິຣິຍາ. ກປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກປ຺ປາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິກາຣຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາມນ຺ຕຈາໂຣຕິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຣຓໍ. ໂຍ ຫິ ທາຍເກຫິ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸເລສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ສາ ອາປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ກຸເລສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສມໂຍ ຈີວຣທານສມໂຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມໂຍ’’ຕິ ອເຈລກວຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໒໙໙-໓໐໐). ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ສພ຺ເພນ ວາ ວິນາ ຫຕ຺ຖປາເສ ອກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນໍ, ເອວໍ ກໂຣໂຕປິ ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຣາ. ໔໗໒).

ຄຓໂຠຊນນ຺ຕິ ເອເຕນ ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຄຓໂຠຊນໍ ນາມ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ທາຍການໍ ນິມນ຺ຕເນນ ວາ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນໍ. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສມໂຍ ຄິລານສມໂຍ ຈີວຣທານສມໂຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ອທ຺ຘານຄມນສມໂຍ ນາວາຠິຣຸຫນສມໂຍ ມຫາສມໂຍ ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມໂຍ’’ຕິ ອາຄຕໍ ໂຠຊນວຄ຺ເຄ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໒໑໕). ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ປຐມສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຣາ. ໔໗໒). ກຖິນຕ຺ຖຕສີມາຍາຕິ ອຸປຈາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຕກຈີວຣນ຺ຕິ ມຕສ຺ສ ຈີວຣໍ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທນາຕິ ສງ຺ຆສນ຺ຕເກນ ອາຣາມຸຍ຺ຍານເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິນາ. ຍໍ ສງ຺ຆິກໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ຈີວຣເມວ ກຖິນຕ຺ຖາຣການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປິຓ຺ຑປາຕເຠສຊ຺ຊາທິກໍ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ລຊ຺ຊີ ຠິກ຺ຂຸ ສຸເປສໂລ;

ກເຣຍ຺ຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ, ອຸພ຺ຠາຣຎ຺ຈາປິ ສາຘຸກນ຺ຕິ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ກຖິນຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ເອກູນຕິໍສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.