໒໖. ວສ຺ສູປນາຍິກວິນິຈ຺ຉຍກຖາ
໑໗໙. ເອວໍ ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ວສ຺ສູປນາຍິກວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກາຕິ ເອຕ຺ຖ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວສນໍ ວສ຺ສໍ. ກິໍ ຕໍ? ວສນກິຣິຍາ ຠາວຕ຺ເຖ ຓ຺ຍ-ປຈ຺ຈຍວເສນ. ອຸປນຍນໍ ອຸປນໂຍ. ໂກ ໂສ? ອຸປຄມນກິຣິຍາ, ວສ຺ສສ຺ສ ອຸປນໂຍ ວສ຺ສູປນໂຍ, ໂສ ເອຕິສ຺ສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ. ກາ ສາ? ວສ຺ສູປນາຍິກປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອຸປນຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຸປນາຍິກາ ມຊ຺ເຌ ທີຆວເສນ. ວສ຺ສສ຺ສ ອຸປນາຍິກາ ວສ຺ສູປນາຍິກາ, ສາ ເອວ ປຸເຣ ຠວາ ປຸຣິມາ ຠວຕ຺ເຖ ອິມ-ປຈ຺ຈຍວເສນ, ສາ ເອວ ປຸຣິມິກາ ສກຕ຺ເຖ ກ-ປຈ຺ຈຍວເສນ, ຕສ຺ມິໍ ປເຣ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄ ອ-ກາຣສ຺ສ ອິ-ກາຣາເທໂສ. ປຈ຺ຉາ ຠວາ ປຈ຺ຉິມາ, ສາວ ປຈ຺ຉິມິກາ.
ອສ຺ສຕິຍາ ປນ ວສ຺ສໍ ນ ອຸເປຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ນ ອຸເປຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສູປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ນ ອາລຍກຣຓວເສນ ອຸປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ທຸຕິຍປາຣາຊິກສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໔) ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫິ ນາລກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຉນ຺ເນເຍວ ສທ຺ວາຣພນ຺ເຘ ເສນາສເນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ວສ຺ສກາເລ ສເຈ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລຠຕິ, ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາປິ ກາຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສາມມ຺ປິ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເສນາສນິກສ຺ສ ນາວາທິໍ ວິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາລຍມຕ຺ເຕນ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ນາວາສຕ຺ຖວເຊສຸເຍວ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາວາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໐໓) ສຕິ, ອສຕິ ວາ ເສນາສເນ ວສ຺ສູປຄມນສ຺ສ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ຕຕ຺ຖ ນ ລຠຕີຕິ ອສຕິ ເສນາສເນ ອາລຍວເສນປິ ນາວາທີສຸ ອຸປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູສຸ ຫິ ເສນາສເນສຸ ວິຫາຣເສນາສນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອິຕຣຕ຺ຕຍໍ.
ຏງ຺ກິຕມຎ຺ຈາທິເຠທາ ກຸຏີຕິ ເອຕ຺ຖ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ ນາມ ທີເຆ ມຎ຺ຈປາເທ ມຊ຺ເຌ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຏນິໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ກໂຕ ມຎ຺ໂຈ, ຕສ຺ສ ອິທໍ ອຸປຣິ, ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາຕິ ນຕ຺ຖິ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕປິ ຕາທິໂສວ ໂຫຕິ, ຕໍ ສຸສາເນ ເທວຏ຺ຐາເນ ຈ ຐເປນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ປາສາຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ເຄຫມ຺ປິ ‘‘ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຖສ຺ສ ອວິຫາຣຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ເຖ ປນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຏິກາທີນໍ ອຠາເວນ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາລຍກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປ຺ປກິຣຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິ, ເຕຫິ ວິຍຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມເນ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ນ ລຠຕິ.
ປວິສນທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ສກວາຏພທ຺ຘເມວ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ປຸຣິມິກາຍ…ເປ… ນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ອິມິນາ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຸຣິມວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສານອຸຕຸໂນ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມມາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ເຕມາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ. ສາວຓປຸຓ຺ຓມິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມມາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ເຕມາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອວສິຕ຺ວາ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຫາປວາຣຓາຍ ອນ຺ໂຕ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄເຕນ ຈາຕຸມາສິນິປວາຣຓາຍ ອນ຺ໂຕ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມເຍວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ວຈນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕິ ກຣຓີເຍ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕທເຫວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ນ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ໂກ ປນ ວາໂທ’’ຕິອາທິ.
໑໘໐. ອິທານິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍລກ຺ຂຓໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປຫິເຕ ຄນ຺ຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອປ຺ປຫິເຕ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາ ອຸປາສກສ຺ສ ອຸປາສິກາຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໗) ເອກໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ອປ຺ປຫິເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ປເຄວ ປຫິເຕ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາ ມາຕຸຍາ ຈ ປິຕຸສ຺ສ ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໙໘) ເອກໍ, ‘‘ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠາຕາ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ຎາຕໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸຠຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ…ເປ… ອນຠິຣຕິ ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາປິ ມານຕ຺ຕາຣຫາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ສາມເຓໂຣ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ…ເປ… ສິກ຺ຂມານາ ວາ…ເປ… ສາມເຓຣີ ວາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ສເຈປິ ກຕໍເຍວ ໂຫຕິ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໙໙) ເອກນ຺ຕິ ເອກາທສ ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ປຫິເຕ ເອວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂນ ອປ຺ປຫິເຕ. ເສເສສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອປ຺ປຫິເຕປິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ປຫິເຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໙໙) ‘‘ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສງ຺ຆກຣຓີເຍນ ອປ຺ປຫິເຕປິ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸປາສເກຫິປິ ສາສນຠາວໍ ຎາຕຸກາເມຫິ ປຫິເຕ ເຕສໍ ປສາທວຑ຺ຒິສມ຺ປຕ຺ເຕຫິປິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸຠຕ຺ຕິໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໂກ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສນ຺ໂຕ’’ຕິ.
໑໘໑. ອປິເຈຕ຺ຖາຕິ ອປິຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ເຉໂທ, ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍວິນິຈ຺ຉເຍ ອປິຈ ອປໂຣ ອຍໍ ອີທິໂສ ປາຬິມຸຕ຺ຕກນໂຍ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໙) ປນ ‘‘ປາຬິມຸຕ຺ຕກຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໙໙) ‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍມ຺ປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໙໙) ‘‘ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນໍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ. ອນິມນ຺ຕິເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກາຣຓໍ ວິນາ ຕິໂຣວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິເຕເນວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍນິມິຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອິມິນາ ນິມິຕ຺ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຣິມກ຺ຂເຓ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄມນກ຺ຂເຓ ວິສຣິຕ຺ວາ ຄເຕປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຖາ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍນິມິຕ຺ຕາຠາເວປິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ສນ຺ນິວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຈີວຣຠຓ຺ຑໍ. ປຫິຓນ຺ຕີຕິ ຈີວຣໂຘວນາທິກມ຺ເມນ ປຫິຓນ຺ຕິ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສເຈ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ໂຫຕິ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທປິ ນ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທເຫວ ອາຄມເນ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຈຣິຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕີຕິ ‘‘ອຄິລານມ຺ປິ ອາຈຣິຍໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕິ, ນິສ຺ສຍາຈຣິຍໍ ຘມ຺ມາຈຣິຍຎ຺ຈ, ປເຄວ ອຸປສມ຺ປທາຈຣິຍອຸປຊ຺ຌາເຍ. ສເຈ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ມາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ອາຄຕານໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫເຍວ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ວີຕິນາມິຕຕ຺ຕາ.
ສເຈ ທູຣໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣເຓ ສຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ເອຕ຺ຖ ຉ ທິວສານິ ພຫິທ຺ຘາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຸຣາຣຸຓາ ເອວ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທເຫວ ທິວສຠາເຄປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ‘‘ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໙໙) ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ສນ຺ນິວຕ຺ໂຕ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອນ຺ໂຕ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ເອວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຣຸຓສ຺ສ ພຫິ ເອວ ອຸຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ. ອິຕຣຖາ ‘‘ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ປວິສິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໔) ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ອິຕຣສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓເມວ ອຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ.
ອຖາປິ ຍໍ ເຕ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຍທາ ກທາຈິ ປວິຏ຺ເຐນ ຕໍທິວສນິສ຺ສິໂຕ ອຕີຕາຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາປິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ສທ຺ທຄຕິຍາປິ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ ປຈ຺ຉາ ປວິຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ປໂຍຊໂກ ອຸຏ຺ຐາປໂກ ຠວິຕຸມຣຫຕິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທເຫວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ປີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໗) ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ເຕນປິ ຕໍທິວສນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອງ຺ຄຍຸຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕທາ ເອວ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາປິໂຕ ຘຸຕງ຺ຄຎ຺ຈ ວິໂສຘິຕໍ ສິຍາ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລ ເອວ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ກາລສ຺ເສວ ປນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຍຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຣຸຓຸຏ຺ຐານເວລາຍໍ ເຕສໍ ອາພາໂຘ ວຑ຺ຒຕິ, ເຕສໍ ເອວ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ຘຸຕງ຺ຄວິສຸທ຺ຘິເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑). ຕຖາ ປາຣິວາສິກາທີນມ຺ປິ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕານໍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຸຄ຺ຄເຕ ອຣຸເຓ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ສຫ ນິວຸຕ຺ຖຠາວປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸຣາຣຸຓາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໕໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຈີວຣວິປ຺ປວາສາທີສຸ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ອາຄາມິອຣຸຓວເສເນວ ອຣຸຓຸຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ອຕີຕາຣຸຓວເສນ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຖາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທຕ຺ຕາ.
ຍໍ ປນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ຕທເຫວ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສກຣຓີຍສ຺ສ ປກ຺ກມນວຈນໍ, ຕໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍທາ ກທາຈິ ນິມິຕ຺ເຕ ສຕິ ຄມນສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ຄຕສ຺ສ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທເຫວຄມນໍ ‘‘ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫານາຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕິ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວາ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ອາວາສໍ ນ ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໐໗) ປຈ຺ຉິມສຕ຺ຕາເຫ ອນາຄມເນ ອນຸຎ຺ຎາເຕປິ ອຎ຺ຎສຕ຺ຕາເຫສຸ ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປຐມສຕ຺ຕາເຫ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄມເນ ອນຸຎ຺ຎາເຕປິ ຕໂຕ ປເຣສຸ ສຕ຺ຕາເຫສຸ ອາຄຕສ຺ສ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.
ສເຈ ປວາຣິຕກາເລ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທນ຺ຕີຕິອາທິນາ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣມ຺ປິ ກຖິນຈີວຣໍ ວິຍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖວິຫາຣປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຍທິ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາປຍິໍສຸ, ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາຄຕາ ລຠນ຺ຕິ. ກຖິນານິສໍສຈີວຣໍ ປນ ສງ຺ຆໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເຕ ນ ລຠນ຺ຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຕາປິ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ ລຠນ຺ຕູຕິ ວາ ເອວຣູປໍ ອຘມ຺ມິກວຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໒). ອິຘ ອາຫຏນ຺ຕິ ວິຫາຣໂຕ ພຫິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ອານີຕໍ.
ວາເຬຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຫນ຺ຕິປິ ປຣິປາເຕນ຺ຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ປຣິປາເຕນ຺ຕີຕິ ປລາເປນ຺ຕິ, ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມສຸ ‘‘ຄາເຬຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ສງ຺ຆເຠທປຣິຍນ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ເກວລໍ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕຸໍ ປນ ນ ລຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສເຈ ປນາຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມາ ນານາສີມາຍໍ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ທຸຕິເຍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຈາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປຐໂມ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໒໐໗) ‘‘ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປຐມໍ ເສນາສນຄ຺ຄາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍເສນາສນຄ຺ຄາເຫ ປນ ປຸຣິມິກາ ປຎ຺ຎາຍເຕວ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕມາສໍ ວສນ຺ໂຕ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ເອວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ວາ ປນ ທຸຕິຍທິວສາທີສຸ ‘‘ປຐມເສນາສເນ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຈາຣາຕິກ຺ກເມ ປຸຣິມິກາປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາທນປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ ສຕິເຍວ ປຏິສ຺ສເວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ…ເປ… ວິສໍວາທນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໒໐໗) ‘‘ໂສ ສຕ຺ຕາຫານາຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາທິວເສປິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍໍ ວິນາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ກຈ຺ຈິ ອຸໂປສຖທິວສໂຕ ອຸປນິຘາຍ ນວມີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ໂລກິຍຕິຖິວເສນາຕິ ອາສງ຺ກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣວໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ປຸຣິມຠທ຺ທປທມາສກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖທິວສໍ ອຸປນິຘາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ນ ໂລກິຍຕິຖິວເສນ. ຠທ຺ທປທມາສສ຺ສ ຫິ ກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖທິວສໍ ມຣິຍາທໍ ກຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຓິຍມາເນ ສຕິ ໂຍ ທິວໂສ ນວໂມ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕິຖິເປກ຺ຂາຍ ປນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໂວຫາໂຣ, ຕໂຕ ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາຄຕສຕ຺ຕາເຫ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ.
ສຕ຺ຕາຫໍ ອນາຄຕາຍ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫານາຄຕາ. ກາ ສາ? ປວາຣຓາ. ອສ຺ສຍຸຊມາສສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ຂນວມິຍໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ໂຕວສ຺ສສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕາວສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕມອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ທສມິຍໍ ຉາຫມຕ຺ຕໍ, ເອກາທສມິຍໍ ປຎ຺ຈາຫມຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາທສິຍໍ ຈຕຸຣາຫມຕ຺ຕໍ, ເຕຣສິຍໍ ຕີຫມຕ຺ຕໍ, ຈຸທ຺ທສິຍໍ ທ຺ວີຫມຕ຺ຕໍ, ປນ຺ນຣສິຍໍ ເອກາຫມຕ຺ຕໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣຓາທິວສສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕອຣຸຓສ຺ມິໍ ອຸຄ຺ຄເຕ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ‘‘ໂສ ສຕ຺ຕາຫານາຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕິ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວາ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ອາວາສໍ ນ ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໗) ອາຫ. ສຕ຺ຕາຫານາຄຕາຍ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາຕິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ. ສາ ຫິ ກຸມຸທານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ໂກມຸທີ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິກມາສານໍ ປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ຈາຕຸມາສິນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທາ ຫິ ກຸມຸທານິ ສຸປຸປ຺ຜິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸມຸທາ ເອຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜນ຺ຕີຕິ ໂກມຸທີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຸມຸທວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
໑໘໒. ອນ຺ໂຕວສ຺ສວຕ຺ຕກຖາຍໍ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສຊ຺ຌາຍມນສິກາຣາທີສຸ ນິຣນ຺ຕຣກຣຓີເຍສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ກສາວປຣິຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ກສາເວຫິ ຠູມິປຣິກມ຺ມໍ. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕິກວຕ຺ຕໍ.
ເອວຣູປໍ ອຘມ຺ມິກວຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນານາເວຣຊ຺ຊກາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸພ຺ພລາ ອປ຺ປຖາມາ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຕໍ ອນຸປາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ອາຄຕຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒໗) ອາຄຕໍ ອາວາສໍ ວາ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ສີມໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຕາຍ ກຕິກາຍ ໂຍ ‘‘ມໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ປຐມໍ ປກ຺ກມຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ກິຈ຺ເຈນ ມາຕາປິຕູນໍ ວາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕາທິເສນ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວໍ ຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉາຈາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ ທານາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ມໍ ອຣຫາຕິ ສມ຺ຠາເວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.
ໂຍປິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍມນສິກາຣາທິວເສນ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຈຣາທີຫິ ວາ ອນຸພທ຺ໂຘ ເມຆໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ອໂນວສ຺ສກໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ຍາເນນ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ປທຄມເນເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕມ຺ປິ ເຍຫິ ສຫ ກຕິກາ ກຕາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຫິ ສພ຺ເພປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ສເຈປິ ມຓ຺ຑປຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິສີທຕິ ວາ ຈງ຺ກມຕິ ວາ, ຕໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານິສ຺ສາມ’’, ປຸປ຺ຜານິ ວາ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ໂຍ ອິມານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ອິຈ຺ຉາຈາຣວເສນ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວ. ສເຈປິ ອຸປາສເກນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວິຫາໂຣ ວາ ກໂຕ ໂຫຕິ, ຈີວຣາທີນິ ວາ ຐປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕຸ, ຈີວຣາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ອິຈ຺ຉາຈາຣວເສນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕານິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວ, ເອຕໍ ປນ ອຘມ຺ມິກກຕິກວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເອວຣູປໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຕມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ເພວ ອາຣຎ຺ຎກາ ໂຫນ຺ຕຸ ປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄາທິອວເສສຘຸຕງ຺ຄຘຣາ ວາ, ອຖ ວາ ສພ຺ເພວ ຂີຓາສວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວມາທິ. ນານາເວຣຊ຺ຊກາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸພ຺ພລາ ອປ຺ປຖາມາ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຕໍ ອນຸປາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູປມ຺ປິ ວຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ສພ຺ເພເຫວ ນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພໍ, ມູຄພ຺ພຕໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ພຫິສີມຏ຺ຐສ຺ສປິ ສງ຺ຆລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວມາທິກມ຺ປິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ.
ຕິວິຘມ຺ປີຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ. ໂສເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖາຕິ ຠພ຺ເພ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ເຕ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖ. ຠສ຺ເສ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ວຈເນ ປມາຓໍ ຎຕ຺ວາ. ທສກຖາວຕ຺ຖຸ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ຉາກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາຕິ.
ວິຄ຺ຄຫສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວຈນໍ ວິຄ຺ຄາຫິກໍ. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຫາເປນ຺ຕາຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ເມຕ຺ຕາ ອສຸຠໍ ມຣຓານຸສ຺ສຕີຕິ ອິມໍ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຫາເປນ຺ຕາ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນວຕ຺ຕໍ – ໂຍ ເທວສິກໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອສຣຕິ, ເຕນ ສາມເຓຣາທີຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາສຸຂໍ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐສຸ ທິວເສ ທິວເສ ເອກເມວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ເທວສິກໍ ນ ໂອສຣຕິ, ປຘານຆເຣ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ເຕນ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານິ. ເຕສຸ ຂີເຓສຸ ສເຈ ປຸນປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ປຸນປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານິ. ຍທິ ປນ ປມາຓໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ເຕສຸ ອຂີເຓສຸເຍວ ມາຬເກ ຂີຍຕິ, ຕໂຕ ເກຈິ ເຖຣາ ‘‘ເຍຫິ ຄຫິຕານິ, ເຕ ປຏິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເກຈິ ‘‘ຂາທນ຺ຕຸ, ປຸນ ສາມເຓຣາ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິວາທປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ, ຄຫເຓ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກວຕ຺ເຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.
ອນ຺ໂຕຄາເມ…ເປ… ນ ກເຖຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈີວເຣ ຈ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສປຣິກຖາປິ. ເສນາສເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສານິ ຕີຓິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອາຊີວໍ ໂສເຘນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ. ອິມິນາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ເສຂິຍວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປູເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ. ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ປນ ຕີຫິປິ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ທສ຺ສິຕໍ. ອິຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ເອວຣູປາ ນິຍ຺ຍານິກກຖາ ພຫຸກາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ອິມສ຺ມິໍ ວສ຺ສູປນາຍິກວິສເຍ ເຕສຸ ເຕສຸ ນຄເຣສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຣາຊກາເລ ອປຣິຍນ຺ຕາ ວິວາທກຖາ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໘໖) ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ ‘ຍທິ ປນາຍ຺ຍາ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ, ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸ’’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຄວຕາ ອຘິມາສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເວທສມເຍນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມານາ ອເນກວິຫິຕໍ ວິວາທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເວທສມເຍ ກິຣ ທ຺ເວ ອຘິມາສານິ ຍາຈາຘິມາສຎ຺ຈ ປຕ຺ຕາຘິມາສຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ກລິຍຸຄຄຓເນ ເອກູນວີສຕິຄຓເນນ ຠາຊິເຕ ທ຺ເວປຎ຺ຈຏ຺ຐທສເຕຣສໂສຬສຏ຺ຐາຣສວເສນ ສຕ຺ຕຘາ ເສໂສ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ຈມ຺ມາຘິມາສ ປຎ຺ຈາຘິມາສ ປສ຺ວາຘິມາສ ທສາຘິມາສ ເຕຣສາຘິມາສ ໂສຬສາຘິມາສ ອຏ຺ຐາຣສາຘິມາສາຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐາຣສາຘິມາສໍ ປນ ອວສານາຘິມາສນ຺ຕິປິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປສຸໂສຬສານິ ອປຕ຺ເຕເຍວ ອຘິມາສປຕນກລິຍຸເຄ ສໍວຈ຺ຉຣມາສາທິວິສມຠເຍນ ຍາຈິຕ຺ວາ ມາສສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພໂຕ ຍາຈາຘິມາສນ຺ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ເສສານິ ປນ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕເຍວ ອຘິມາສປຕນກລິຍຸເຄ ມາສສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພໂຕ ປຕ຺ຕາຘິມາສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣຕໍ ຍາຈາຘິມາສລກ຺ຂຓໍ – ຕຖໂຕ ອຊານນ຺ຕາ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ຎາ ຠຄວໂຕ ຍາຈິຕາຘິມາສຕ຺ຕາ ຍາຈາຘິມາສໍ ນາມ ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ເອວ ຍາຈາຘິມາເສສຸ ທິວເສນ ສຫ ມາໂສ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພ, ນ ອິຕເຣສູຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ປຕ຺ຕາຘິມາເສສຸ ເອວ ສຫ ທິວເສນ ມາໂສ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພ, ນ ຍາຈາຘິມາເສສູຕິ.
ອປເຣ ປນ – ‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສູປນາຍິກາ ປຸຣິມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາຕິ, ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຸຣິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ, ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຈ຺ຉິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໘໔) ອາຄຕາຍ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ອໂຍນິໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຖິນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄ ເອວ ວສ຺ສູປຄມນໍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕຣຠູໂຕ ປາຏິປທທິວໂສ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸ, ປຸພ຺ພາສາຬ຺ຫອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ນກ຺ຂຕ຺ເຕສຸ ເອເກເກນ ຍຸຕ຺ໂຕ ຈ, ເອວໍຠູໂຕ ກາໂລ ຍທິ ວິນາ ທິວເສນ ມາສກຑ຺ຒເນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ມາສມຕ຺ຕາກຑ຺ຒນເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ຍທິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ທິວເສນ ມາສາກຑ຺ຒນໍ, ອຍໍ ປິຏເກນ ຈ ເວເທນ ຈ ອນຸໂລໂມ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ.
ຕຕ຺ຣາປ຺ເຍເກ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ມາ ອິຕິ ຈນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕສ຺ສ ຄຕິຍາ ທິວສສ຺ສ ມິນິຕພ຺ພໂຕ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພກລາປາຣິປູຣິຍາ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ປຸຓ຺ຓມາ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາທີສຸ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອາຄມນໂຕ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິໂຍໂຄປິ ປຸຓ຺ຓມິຍາ ເອວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ປາຏິປເທ, ຕຖາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄປິ ອາສາຬ຺ຫິສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ປນ຺ນຣເສ ອຸໂປສເຖ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕ, ເອວໍ ຘາຕຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ມຫາວໍເສ ວຈນໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ວທນ຺ຕິ – ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຸໂປສຖທິວເສເຍວ ຈນ຺ທຄ຺ຄາໂຫ ຈ ສູຣິຍຄ຺ຄາໂຫ ຈ ຠເວຍ຺ຍ, ອິທານິ ປນ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທາທີສຸເຍວ ຈນ຺ທຄ຺ຄາໂຫ, ສຸກ຺ກປກ຺ຂປາຏິປທາທີສຸເຍວ ສູຣິຍຄ຺ຄາໂຫ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຏິປເທເຍວ ຕິຖິນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ. ປຈ຺ຉິມາປິ ວທນ຺ຕິ – ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ວາທີນໍ ວຈເນນ ປຸພ຺ເພ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພທິວສານໍ ອນາກຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ທິວສປຸຎ຺ຊຠາເວນ ເອວໍ ໂຫຕິ, ສຈ຺ຈໂຕ ປນ ອຸໂປສຖທິວເສເຍວ ຈນ຺ທຄ຺ຄາໂຫ ສູຣິຍຄ຺ຄາໂຫ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ. ໂຫຕຸ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຖາ ວທຖ, ເອວໍ ຠູຕປຸພ຺ໂພ ສາຏ຺ຐກເຖ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ. ຄນ຺ຘາຣຊາຕເກ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໓.໗.໗໕ ຄນ຺ຘາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ຫິ ອຸໂປສຖທິວເສ ຈນ຺ທຄ຺ຄາໂຫ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຄໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ຊາຕກໍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ, ປຎ຺ຈສຸ ນິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນໍ, ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຊາຕກປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຣິມກາ ປຏິວຈນໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸນ຺ຕິ.
ອເຖກຈ຺ເຈ ‘‘ປິຏກຕ຺ຕເຍ ອຘິກມາສາເຍວ ສນ຺ຕິ, ນ ອຘິກທິວສາ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໐໔) ‘ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍເຍວ ວສ຺ສານໍ ອຘິກມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓິຕຕ຺ຕາ ເສສວສ຺ສທ຺ວຍສ຺ສປິ ອຘິການິ ທິວສານິ ໂຫນ຺ເຕວ, ຕານິ ອຘິກທິວສານິ ສນ຺ຘາຍ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຘິກທິວສາ ນາມ ວິສຸໍ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສຸກ຺ກຑ຺ຒນວເສນ ອຘິກມາເສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕເຍວ ອຘິກມາສສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຕິເຣກທິວສາ ນາມ ວິສຸໍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’ຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ວທນ຺ຕິ – ປິຏກຕ຺ຕເຍ ອຘິກທິວສາຕິ ອາຄຕາ ອຕ຺ຖິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໔໐໔) ‘‘ອວເສສານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຘິກທິວສານິ ໂຫນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ວິວິເຘນ ອາກາເຣນ ກເຖນ຺ຕິ. ສຸທ຺ຘເວທິກາປິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ, ວິນຍຘຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິນຍສມຍວເສນ ວທນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ເວທສມເຍ ຫຕ຺ຖຄຕຄຓນວເສເນວ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອລມຕິປປຎ຺ເຈນ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ຕິວສ຺ສາຘິກສຫສ຺ສກລິຍຸເຄ ຘມ຺ມຣາເຊນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ກຕໍ ອຘິມາສປກຣຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພໍ.
ອິຘ ປນ ອຘິປ຺ເປຕວິນິຈ຺ຉຍເມວ ກຖຍາມ. ປຐມທຸຕິຍວາເທສຸ ນ ພິມ຺ພິສາຣຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຘິມາສປຎ຺ຎາປນໍ ຍາຈຕິ, ນ ຈ ຠຄວາ ປຎ຺ຎເປຕິ, ນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ອິທໍ ນາມ ອຘິມາສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມາສມຕ຺ຕໍ ວາ ສຫທິວສໍ ວາ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຣາຊາ ປນ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ເວທສມເຍ ວສ຺ສຸກ຺ກຑ຺ຒນສມ຺ຠວໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຐມອາສາຬ຺ຫມາເສ ວສ຺ສໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸຕິຍອາສາຬ຺ຫມາເສ ອຸປຄມນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍທິ ປນາຍ຺ຍາ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ທູຕໍ ປາເຫສິ. ຍທິ ປນ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ສາຘຸ ວຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ປຫິຕສາສນໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ປນ ວສ຺ສຸກ຺ກຑ຺ຒເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຓປຣິຫານິຍາ ອຠາວໂຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໖) ອໂວຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໕) ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຣາຊູນໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສຸກ຺ກຑ຺ຒນຠິກ຺ຂູນໍ ກາຈິ ປຣິຫານິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິອນຸວຕ຺ຕິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍຎ຺ຈ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຫານີຕິ ຄຸຓປຣິຫານີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍາຈາຘິມາໂສ ວາ ໂຫຕຸ ປຕ຺ຕາຘິມາໂສ ວາ, ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອນຸວຕ຺ຕເນນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລາທິຄຸຓມ຺ປິ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ.
ກຖໍ ປນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ກຖໍ ນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ? ຍທິ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປວຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ອິທານິ ອຸປວສິຕພ຺ພອຸໂປສຖທິວໂສ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ວາ ປນ຺ນຣໂສ ວາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສຕິ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ເຕຣສໂມ ວາ ໂສຬສໂມ ວາ ໂຫຕິ, ນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຫິ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖກໂຕ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓) ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສີລຄຸຓປຣິຫານິສມ຺ຠວໂຕ ນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໒໔໐) ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍານໍ ຕິຖິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖກ຺ກເມນ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປນ຺ນຣສິໍ ວາ, ປນ຺ນຣສິໍ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕເຫວ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ໂສຬສມທິວສໍ ວາ ເຕຣສມທິວສໍ ວາ ອຸໂປສຖທິວສໍ ກໂຣນ຺ເຕຫີ’’ຕິ.
ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາເທປິ ‘‘ກຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ’’ຕິ ສໍສຍນ຺ຕານໍ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສູປນາຍິກາ ປຸຣິມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໔) ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕໂຕ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວສ຺ສູປນາຍິການໍ ອຸປຄມນກາລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຸຣິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ, ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຈ຺ຉິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຸຣິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ, ສາວຓປຸຓ຺ຓມິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຈ຺ຉິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໔) ‘‘ຕສ຺ມາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ, ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມິໂຕ ວາ ອປຣາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສເຍວ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິສາມີຈິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’ຕິ ສກິໍ ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍມ຺ປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໘໔) ‘‘ອປຣຊ຺ຊູຕິ ອາສາຬ຺ຫິໂຕ ອປຣໍ ທິນໍ, ປາຏິປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໘໔) ‘‘ອປຣສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ທຸຕິເຍ ປາຏິປທທິວເສ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ປາຏິປທທິວເສເຍວ ວສ຺ສູປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຸກຕິຖິໂຍເຄ’’ຕິ ວາ ‘‘ອມຸກນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄ’’ຕິ ວາ, ຕສ຺ມາ ປາຏິປທທິວເສ ປາໂຕ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລທິວສໍ ສກລຣຕ຺ຕິ ຍາວ ທຸຕິຍອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ຍຖາຣຸຈິເຕ ກາເລ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໂຕ ເອວ ວສ຺ສູປນາຍິກກາເລ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິຍາ ໂຍໂຄ, ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ໂຍໂຄ ໂຫຕູຕິ ວທນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ວິນຍວິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິໂຍຄໍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄຎ຺ຈ ອາຄເມຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ນາມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ເອວໍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ຈ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິໂຍເຄ ເອວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ເອກາຍ ຕິຖິຍາ ຍຸຕ຺ເຕຕິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄເຍວ, ນ ສາວຓນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄຕິ ວາ ອນາຄຕເມວ ຉາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິຕ຺ວາ ເກຫິຈິ ຐປິຕຕ຺ຕາ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ເວທສາມຍິກາ ຕໍ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ວສ຺ສູປຄມນກາເລ ປຸຓ຺ຓາຕິຖິອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫໂຍຄເມວ ຄເວສນ຺ຕາ ມາສທິວເສນ ສຫ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພກາເລປິ ມາສມຕ຺ຕເມວ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ມາສມຕ຺ຕເມວ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພກາເລປິ ສຫ ທິວເສນ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວາທິໂນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວຕິ ຄາຣວສຫິຕາ ລຊ຺ຊິໂນ ປຓ຺ຑິຕາ ເອວໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ. ຕິຖິນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ປນ ອຸໂປສຖທິວເສເຍວ ພຫຸຘາ ປິຏກຕ຺ຕເຍ ອາຄໂຕ, ໂປຣາຓເວທຄນ຺ເຖສຸ ຈ ປສໍສິໂຕ, ກທາຈິ ປນ ໂວຫາຣກາໂລ ຕິຖິຍາ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຈ ວິສໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສເມຕຸໍ ອຘິມາສປຕນກາເລ ມາສມ຺ປິ ທິວສມ຺ປິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ວິສເມປິ ອາກຑ຺ຒນກາເລ ສມາເປຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕິ ມາສອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣານໍ ສມຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐວາເທສຸ ອຘິມາໂສຕິ ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ສໂຕ ອຘິກມາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິໂກ ມາໂສ ອຘິມາໂສ’’ຕິ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສຕ຺ຕາ ປຸລ຺ລິງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ເພ ປນ ມາສປຸຎ຺ຊໂຕ ອຘິກຆຏິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາສໂຕ ອຘິກໍ ອຘິມາສ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຍຍີຠາວສມາສຕ຺ຕາ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ ສາມເຓຣໍ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອກສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກອຸໂປສຖທິວສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕິ ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຣາຊາໂນ ຕຕິເຍ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສໍ ອຸປກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວສ຺ເສສຸ ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸໂປສຖວເສນ ປຣິຫີເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອປເນຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາສາ ອວເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປເທ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໐໔) ‘‘ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິກມາເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ເພມຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໐໔) ວຸຕ຺ໂຕ.
ຕຕ຺ຣ ນນຸ ຈ ‘‘ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຕໍ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫິ ຍສ຺ມາ ນ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕິເຍ’’ຕິອາທິ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ, ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອສມ຺ຠວໂຕ ນ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ເຫຕຸຜລໂຍຊນາ. ຕສ຺ມາຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓໍ.
ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ ປນ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ເອຕານິ ວຈນານິ ສາມເຓຣານໍ ວີສຕິວສ຺ສປຣິປຸຓ຺ຓຠາວສາຘການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຘິມາສປຕນວາເຣສຸ ສທິວສມາສາກຑ຺ຒນຠາວສາຘການິ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາເຕ ກິຎ຺ຈິ ປາຐໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂສຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອີທິສໍ ປາຐໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ສຸຕສນ຺ນິຈຍປຓ຺ຑິຕາ ປນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສ຺ສ ອສາຘກຕ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ນ ອາຫຣນ຺ຕິ. ສຸທ຺ຘເວທິການມ຺ປິ ວຈເນ ວິນຍຘຣາ ວິນຍເມວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ພາຫິຣສມຍໍ. ອຍໍ ປນ ກຖາ ພາຫິຣສມເຍ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວິນຍຘຣານໍ ອວິສໂຍຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ.
ວິນຍຘຣາ ປນ ເອກຈ຺ເຈ ວິນຍເມວ ຊານນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ສກລໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ຊານນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ສພາຫິຣສມຍໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວເຍວ ປມາຓໍ. ເວທິການມ຺ປິ ວຈນໍ ເວທປ຺ປກຣຓາຄຕເມວ ປມາຓໍ. ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຫຕ຺ຖຄຕຄຓນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍທາ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ສທິວສໍ ມາສໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ ‘‘ເຊຏ຺ຐມາສກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖໍ ປນ຺ນຣສິຍໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ຕທາ ‘‘ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ຺ນຣສິຍໍ ອຸໂປສຖກຣເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຍທາ ສຸທ຺ຘມາສເມວ ອາກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປກຕິຍາປິ ເຊຏ຺ຐມາສກາຬປກ຺ຂຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຸຠຍຖາປິ ອຸໂປສໂຖ ສຸກໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຐມາສາຬ຺ຫມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂປິ ກາຬປກ຺ເຂປິ ທຸຕິຍາສາຬ຺ຫມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂປິ ປນ຺ນຣສີອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ປາຏິປທທິວເສ ຕິຖິໂຍຄໍ ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ວາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປາໂຕ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນານນ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຸນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ສກລທິວສຣຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສູປຄໂຕວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ໂທໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠວຕ຺ເວວໍ, ປາໂຕວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ‘‘ສເຈ ປາໂຕວ ຄາຫິເຕ ເສນາສເນ ອຎ຺ໂຎ ວິຕກ຺ກຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ຍາຈຕິ, ‘ຄຫິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສນາສນໍ, ວສ຺ສູປຄໂຕ ສງ຺ໂຆ, ຣມຓີໂຍ ວິຫາໂຣ, ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ວສຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.
ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ
ວສ຺ສູປນາຍິກວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ
ຉພ຺ພີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.
ປຐໂມ ຠາໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.
ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ