໒໕. ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໖໘. ເອວໍ ສີມາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ອຸໂປສຖປວາຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖສທ຺ໂທ ຕາວ –

‘‘ອຸທ຺ເທເສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍມຸໂປສໂຖ;

ອຸປວາເສ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ເຄ, ອຸໂປສຖທິເນ ສິຍາ’’ຕິ. –

ວຈນໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ອຸປວາເສ ອຏ຺ຐງ຺ຄສີເລ ອຸໂປສຖທິເນ ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ ກປ຺ປິນ ອຸໂປສຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘໕) ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອາຄໂຕ, ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໖) ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເວ ສທາ ເຜຄ຺ຄຸ, ສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ສທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໙) ອຸປວາເສ, ‘‘ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ, ວິສາເຂ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໔໓) ອຏ຺ຐງ຺ຄສີເລ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສເຖ ສຠິກ຺ຂຸກາອາວາສາ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໑໐໔໘) ອຸໂປສຖທິເນ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖ’’ຕິອາທີສຸ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຘິຏ຺ຐາເນສຸປິ ວຕ຺ຕຕິ. ເຕ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອຸໂປສຖທິເນ ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອຸປວສນໍ ອຸໂປສໂຖ, ສີເລນ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ອຸໂປສຖທິເນ ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ, ເອຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ສີເລນ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ປວາຣຓາ-ສທ຺ໂທ ປນ ‘‘ປວາຣຓາ ປຏິກ຺ເຂເປ, ກຖິຕາຊ຺ເຌສນາຍ ຈາ’’ຕິ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຍໍ ວຈນໂຕ ປຏິກ຺ເຂເປ ອຊ຺ເຌສເນ ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໒໓໘) ປຏິກ຺ເຂເປ, ‘‘ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໒໑໐) ອຊ຺ເຌສເນ, ‘‘ອຊ຺ຊປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໒) ປວາຣຓາທິວເສ. ໂສ ປນ ອຊ຺ເຌສນທິວໂສເຍວາຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ອຊ຺ເຌສເນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣີຍເຕ ປວາຣຓາ, ປກາເຣນ ອິຈ຺ຉີຍເຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ປ-ປຸພ຺ພ ວຣຘາຕຸ ຈຸຣາທິຄຓິກາຍໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘການນ຺ຕຣໍ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘໂກ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ປວາຣຓກ຺ຂນ຺ຘໂກ ສງ຺ຄີໂຕ, ຕຖາປິ ອຸໂປສຖປວາຣຓກມ຺ມານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມານຕ຺ຕາ ຍມກມິວ ຠູຕຕ຺ຕາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ສລ຺ລຫຸກຄນ຺ໂຖ ຈາຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຂນ຺ຘກທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ເອເກເນວ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ທສ຺ເສຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖຕິ ທິວສວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸທ຺ທສິຍໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ, ເອວໍ ປນ຺ນຣສິໂກ. ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ນາມ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິກທິວເສ ກາຕພ຺ພອຸໂປສໂຖ. ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕອຸຕຸ ນາມ ອປຣກຕ຺ຕິກກາຬປກ຺ຂສ຺ສ ປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຜຄ຺ຄຸນປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ. ຄິມ຺ຫອຸຕຸ ນາມ ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ. ວສ຺ສານອຸຕຸ ນາມ ອາສາຬ຺ຫສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ. ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ເຂສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາຕິ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິເຍ ຈ ສຕ຺ຕເມ ຈ ປກ຺ເຂ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ, ມິຄສິຣມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ, ມາຆມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຄິມ຺ຫສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິເຍ ຈິຕ຺ຕມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ ສຕ຺ຕເມ ເຊຏ຺ຐມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ ຈ, ວສ຺ສານສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິເຍ ສາວຓສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ ຈ ສຕ຺ຕເມ ອສ຺ສຍຸຊມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສາ ປນ຺ນຣສິກາຕິ ເສສາ ອຏ຺ຐາຣສ ປນ຺ນຣສິກາ.

ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ກຕ຺ຕິກສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ;

ຍາວ ຜຄ຺ຄຸນປຸຓ຺ຓມາ;

ເຫມນ຺ຕກາໂລຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ;

ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ;

ຍາວ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາ;

ຄິມ຺ຫກາໂລຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ;

ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ອາສາຬ຺ຫສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ;

ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ;

ວສ຺ສກາໂລຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ;

ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ອຸຕູນໍ ປນ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ, ປກ຺ເຂ ຕຕິຍສຕ຺ຕເມ;

ຈຕຸທ຺ທໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ນຍຎ຺ຎຸໂນ’’ຕິ. (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ);

ເອວໍ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິ ອຸໂປສຖາຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຫມນ຺ຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຸຕຸມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ອຏ຺ຐອຏ຺ຐອຸໂປສຖຕ຺ຕາ ອຸຕຸຕ຺ຕຍສໂມຘານຠູເຕ ເອກສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິ ອຸໂປສຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຉຈາຕຸທ຺ທສິກອຏ຺ຐາຣສປນ຺ນຣສິກອຸໂປສຖກຣຓໍ ຕາວ ປຐມໍ ປກຕິຍາ ສຠາເວນ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ນ ພຫຸຕຣາວາສິກາທິນາ ກາຣເຓນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໖) ວຈນໂຕ ‘‘ໂຍ ປນ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໗໘) ຈ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສກິນ຺ຕິ ເອກວາຣໍ. ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາວາສິເກຫິ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ກຣິຍມາເນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸໍ, ກຖໍ ມຍໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຐມຕຣໍ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐) ວຈນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອເກກສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ອວເສສສ຺ສ ປນ຺ນຣເສ ວາ ສກິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນປິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກຫີ’’ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ຕານິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນຸຣູເປ ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວມາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈາຕຸທ຺ທເສ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ (ມຫາວ. ໑໗໘) –

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣໂສ. ສເຈ ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສມສມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ຺ນຣໂສ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ຈາຕຸທ຺ທໂສ. ສເຈ ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສມສມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິປໂທ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣໂສ. ສເຈ ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ນາກາມາ ທາຕພ຺ພາ ສາມຄ຺ຄີ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສມສມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ນາກາມາ ທາຕພ຺ພາ ສາມຄ຺ຄີ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ສາມຄ຺ຄີ ວາ ທາຕພ຺ພາ, ນິສ຺ສີມໍ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ຺ນຣໂສ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປາຏິປໂທ. ສເຈ ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ສາມຄ຺ຄີ ວາ ທາຕພ຺ພາ, ນິສ຺ສີມໍ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສມສມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ສາມຄ຺ຄີ ວາ ທາຕພ຺ພາ, ນິສ຺ສີມໍ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ນາກາມາ ທາຕພ຺ພາ ສາມຄ຺ຄີ, ອາວາສິເກຫິ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຏ຺ຐກຖາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໘) –

ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍສໍ ປນ຺ນຣໂສ, ເຕ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ອາຄຕາ, ອຕີຕໍ ວາ ອຸໂປສຖໍ ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອກໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາວາສິເກຫິ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ກຣິຍມາເນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ. ນາກາມາ ທາຕພ຺ພາຕິ ນ ອນິຈ຺ຉາຍ ທາຕພ຺ພາຕິ.

‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ປວາຣຓກ຺ຂນ຺ຘກາຄຕາ ປາຬິ (ມຫາວ. ໒໔໐) – ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ສມ຺ຠຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສາມນ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓໍ ຐເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸໍ, ກຖໍ ມຍໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຐມຕຣໍ ປວາເຣຍ຺ຍາມາຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຏ຺ຐກຖາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໐) – ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ ທ຺ເວ, ຕຕິໂຍ ປນ ປກຕິຍາປິ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກເຍວາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາ ວາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ກາຕພ຺ພາ. ອຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ກເຕ ສຸຓນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈໂມ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ກາຕພ຺ໂພ, ເອວມ຺ປິ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ ເຕຣເສ ວາ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ອິເມ ປນ຺ນຣສີປວາຣຓໍ ປວາເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນີປາໂຐ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໒໔໐) – ຈຕຸຕ຺ເຖ ກເຕ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ຺ນຣສິກຸໂປສເຖ ກເຕ ອມ຺ຫາກໍ ປວາຣຓໍ ຐເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຸຓນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິມຕິວິໂນທນີປາໂຐ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໒໔໐) – ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຕິຍປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ ເຕຣເສ ວາ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ອິເມ ປນ຺ນຣສີປວາຣຓໍ ປວາເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ຍຖາສກໍ ອຸໂປສຖກຣຓທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີໂວຫາໂຣ, ນ ຈນ຺ທຄຕິສິທ຺ຘິຍາ ຕິຖິຍາ ວເສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໖) ວຈນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍານໍ ຕິຖິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖກ຺ກເມນ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປນ຺ນຣສິໍ ວາ ປນ຺ນຣສິໍ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕເຫວ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ໂສຬສມທິວສໍ ວາ ເຕຣສມທິວສໍ ວາ ອຸໂປສຖທິວສໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ. ເຕເນວ ປາຬິຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ໒໔໐) ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ທ຺ວາທສິຍໍ, ເຕຣສິຍໍ ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ‘‘ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ’’ຕິອາທິວຈນມ຺ປິ (ມຫາວ. ໑໓໖) ອຸປວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕິຖິກ຺ກເມນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ນ ເກວລໍ ອຸໂປສຖທິວສາເຍວ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປວາຣຓາທິວສາປີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ມາອິຕິ ຈນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕສ຺ສ ຄຕິຍາ ທິວສສ຺ສ ມິນິຕພ຺ພໂຕ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພກລາປປາຣິປູຣິຍາ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ປຸຓ຺ຓມາ. ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກາຍ ປຸຓ຺ຓມາ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມາ. ສາ ຫິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍເຍວາຕິ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍເຍວ. ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫີຕິ ກລຫກາຣເກຫິ. ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຠຓ຺ຑນກາຣເກ ອນຸວາທວເສນ ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມາທິໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ປວາຣຓໍ ກາຬປກ຺ຂໍ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາວາສິກາ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ກາເຬ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ, ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາວາສິກາ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐) ຈ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ປວາຣຓໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປູຣໂຓ ຈາຕຸທ຺ທໂສ, ທິວໂສ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຄເມ ກາເຬ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐປຍິໍສຸ. ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາຕິ ໂກມຸທິຈາຕຸມາສິນິປຸຓ຺ຓມທິວໂສ ວາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐປຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອວສ຺ສໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ຕມ຺ປິ ຊຸຓ຺ຫໍ ອນຸວເສຍ຺ຍຸໍ. ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອກາມາ ປວາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐). ເຕເນວາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ເອວ ວາ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໓໓). ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາໂຍຄໂຕ ປວາຣຓາທິວສາ. ປິ-ສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ປວາຣຓາທິວສາວ, ອຖ ໂຂ ຕທຎ຺ເຎ ອຸໂປສຖທິວສາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທມ຺ປີຕິ ປວາຣຓຕ຺ຕຍມ຺ປິ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍຕິ ພຫຸຕຣາວາສິກາທິປຈ຺ຈເຍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມານນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກສງ຺ຂາຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອສ຺ສຍຸຊໂກມຸທິປຸຓ຺ຓມານໍ.

ອິທານິ ໂຍ ໂສ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖທິວໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ສາມຄ຺ຄິປວາຣຓາທິວສຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂອສາຣິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ໂອສາຣິເຕ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ປເວສິເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ. ຕທາ ຐເປຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສປນ຺ນຣເສ ອຎ຺ໂຎ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສ ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ຕາວເທວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕາວເທວາຕິ ຕໍ ທິວສເມວ. ວຈນໂຕຕິ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໗໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຣ ປນ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ ວິວທນ຺ຕາ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ຊາຕມ຺ຫາ’’ຕິ ອນ຺ຕຣາ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ກຕ຺ຕິກມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕິກມາໂສ ນາມ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ເອກູນຕິໍສຣຕ຺ຕິທິວາ, ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ຕໂຕ ປຸເຣ ວາ ປນ ປຈ຺ຉາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍເມວາຕິ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສເຍວ. ອິຘາປິ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສທິສາວ ສາມຄ຺ຄີ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ປວາຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປວາຣຓາຍເມວ ປວາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ, ຕາວເທວ ນ ກາຕພ຺ພາ, ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາ ກຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ‘‘ນ ກາຕພ຺ພາເຍວາ’’ຕິ ນິຍເມນ ຍທິ ກໂຣຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸໂປສຖກຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓).

໑໖໙. ສງ຺ເຆ ອຸໂປສໂຖ ນາມ ເອກສີມາຍໍ ສນ຺ນິປຕິເຕນ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິສງ຺ເຆນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຸໂປສໂຖ, ໂສ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສເຍວ. ຄເຓ ອຸໂປສໂຖ ນາມ ເອກສີມາຍໍ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ທ຺ວີຫິ, ຕີຫິ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຸໂປສໂຖ, ໂສ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖເຍວ. ປຸຄ຺ຄເລ ອຸໂປສໂຖ ນາມ ເອກສີມາຍໍ ນິສິນ຺ເນນ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຸໂປສໂຖ, ໂສ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣກວເສນ ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ’’ຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ອຸໂປສເຖສຸ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ນາມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ໂສ ທຸວິໂຘ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຈ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຈ. ຕຕ຺ຣ ໂອວາໂທວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ສຣູເປນ ກຖນໍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ອຍໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ອາຓາປນໍ ປຎ຺ຎາປນໍ ອາຓາ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສທິສເມວ.

ຕຕ຺ຖ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ນາມ –

‘‘ຂນ຺ຕິ ປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ;

ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ;

ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີ;

ນ ສມໂຓ ໂຫຕິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ.

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ;

ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນໍ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນໍ.

‘‘ອນຸປວາໂທ ອນຸປຆາໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ;

ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ຠຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນໍ;

ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓-໑໘໕) –

ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ.

ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕິ ປຣມໍ ຕໂປຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ນາມ ປຣມໍ ຕໂປ. ຕິຕິກ຺ຂາຕິ ຂນ຺ຕິຍາ ເອວ ເວວຈນໍ, ຕິຕິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ນິພ຺ພານໍ ປຣມນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີຕິ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ປຣໍ ອຸປຆາເຕຕິ ພາຘຕິ ວິຫິໍສຕິ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖປາໂທ ປນ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ‘‘ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ນ ສມໂຓ ໂຫຕີຕິ ເວວຈນໍ. ‘‘ປຣູປຆາຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕຕິ ເວວຈນໍ. ອຖ ວາ ປຣູປຆາຕີຕິ ສີລູປຆາຕີ. ສີລຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຈ ສມໂຓ ປຣໍ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລວິນາສໂກ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ອຠາວາ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ, ປຣໍ ອນ຺ຕມໂສ ຑໍສມກສມ຺ປິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ໂສ ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ກິໍ ກາຣຓາ? ມລສ຺ສ ອປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ປພ຺ພາຊຍມຕ຺ຕໂນ ມລໍ, ຕສ຺ມາ ‘ປພ຺ພຊິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໘໘) ອິທຎ຺ຫິ ປພ຺ພຊິຕລກ຺ຂຓໍ. ໂຍປິ ນ ເຫວ ໂຂ ອຸປຆາເຕຕິ ນ ມາເຣຕິ, ອປິຈ ທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫເຐຕິ, ໂສປິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ນ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ວິເຫສາຍ ອສມິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ, ສມໂຓຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໖໕) ອິທຎ຺ຫິ ສມຓລກ຺ຂຓໍ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສພ຺ພປາປສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາກຸສລສ຺ສ. ອກຣຓນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ກຸສລສ຺ສາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ອຸປສມ຺ປາທນໍ ປຏິລາໂຠ. ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວທາປນໍ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິໂສຘນໍ, ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ອິຕິ ສີລສໍວເຣນ ສພ຺ພປາປໍ ປຫາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຫິ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ກຸສລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍທເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐິ.

ຕຕິຍຄາຖາຍ ອນຸປວາໂທຕິ ວາຈາຍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປວທນໍ. ອນຸປຆາໂຕຕິ ກາເຍນ ກສ຺ສຈິ ອຸປຆາຕາກຣຓໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ຍໍ ຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປອຕິໂມກ຺ຂໍ ອຕິປໂມກ຺ຂໍ ອຸຕ຺ຕມສີລໍ. ປາຕິ ວາ ອຄຕິວິເສເສຫິ ໂມກ຺ເຂຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຠເຍຫິ, ໂຍ ວາ ນໍ ປາຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ. ສໍວໂຣຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂໂຓ ສໍວໂຣ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາ. ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນນ຺ຕິ ຊນສງ຺ຆຏ຺ຏນວິຣຫິຕໍ ນິຊ຺ຊນສມ຺ພາຘໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວີຫິເຍວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສາມຎ຺ເຎນ ອິຕຣທ຺ວຍສ຺ສປິ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕໂຕປິ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ອາໂຍໂຄ ຈ ອນຸໂຍໂຄ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣສ຺ສ ອນຸປວທນໍ, ອນຸປຆາຕນໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວສິຠາວາຍ ວິວິຕ຺ຕເສນາສນເສວນຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ. ອິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຄາຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕໍ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ, ຕໍ ສາວກາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ. ອິທເມວ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອນຸປຄໂຕ ນາມ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອສຕິຍາ ປຸຣິມິກາຍ ອນຸປຄໂຕ ວາ. ຈາຕຸມາສິນິຍນ຺ຕິ ຈຕຸມາສິຍໍ. ສາ ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ປາຣິປູຣິຠູຕາຕິ ຈາຕຸມາສີ, ສາ ເອວ ‘‘ຈາຕຸມາສິນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສໍ ຈາຕຸມາສິນິຍໍ, ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍສາມຄ຺ຄິນ຺ຕິ ກາເຍນ ສມຄ຺ຄຠາວໍ, ຫຕ຺ຖປາສູປຄມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ປຎ຺ຈ, ປຸຣິເມຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉິເມຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ ໂຫຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ສມສມາ ຈ, ສງ຺ຆປວາຣຓາຍ ຈ ຄຓໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆປວາຣຓາວເສນ ຎຕ຺ຕິ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກ ໂຫຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄຓຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ໂສ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຓວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣນ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ທ຺ເວ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ, ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍປິ ເອໂກ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ເອໂກ, ເອເກນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິເມຫິ ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ເອເກນປິ ອຘິກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂຖກຕເຣຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນິປວາຣຓາຍ ປນ ສເຈ ປຐມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ອຸປຄຕາ ອຘິກຕຣາ ວາ ສມສມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເຕຫິ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ໂຖກາ ວາ ເອໂກ ວາ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕນ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປວາຣຓາທິວສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ‘‘ປຣິໂຍສິຕມຕ຺ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ’’ຕິ ອປຣິໂຍສິເຕ ອາຄເຕ ສຕິ ອວເສສສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ໂສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອວຸຏ຺ຐິຕາຍາຕິອາທີນິປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕກາລເມວ ປຣິສາຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທຕິ. ສມສມາ ວາຕິ ປຸຣິເມຫິ ສມປຣິມາຓາ. ໂຖກຕຣາ ວາຕິ ປຸຣິເມຫິ ໂຖກຕຣປຣິມາຓາ. ເອເຕນ ພຫຸຕເຣສຸ ອາຄເຕສຸ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອໍເສ ສາຘຸກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໕) ປນ ‘‘ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸນ ສຓ຺ຐາປເນນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍສນ຺ຕິ ຈ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍໂຕ ຍຖາ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ປາຣິວາສິໂກປິ ອຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປາຬິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ປນ ອຸທ຺ທິສິຍມາເນ ປາຬິຍາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ປາຬິໍ ວິຫາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓີຍນ຺ຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິນວວິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ອິມິນາ ພຫູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ເອກສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນປິ ກາຕພ຺ພໍເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຈ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວເມຕ຺ຖາປິ ຕີຫິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ, ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ວີຫິປິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນປິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາສໍວາສເກຫີຕິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກຫິ. ອນາວາໂສ ນາມ ນວກມ຺ມສາລາທິໂກ ໂຍ ໂກຈິ ປເທໂສ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາຕິ ສງ຺ຆປ຺ປໂຫນເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິນາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘມນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖ ວາ ອນ຺ຕຣາເຍ ວາ ສຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈ ອາວາສາທໂຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ເອວໍ ສເຈ ວິຫາເຣ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ສີມາປິ ນທີປິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂປສຖາປິ ອາວາສາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ຄໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ລຠຕິ. ອາຣຎ຺ຎເກນປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖທິວເສ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣເມວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ເອວຣູໂປ ປນ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ຫິ ອິມິນາ ເນວ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໑໗໐. ພຫິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນາຕິ ນທິຍາ ວາ ສີມາຍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ, ‘‘ກໂຕ ມຍາ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ອຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິຈ຺ຈປສຸໂຕ ວາຕິ ຄິລານຸປຏ຺ຐານາທິກິຈ຺ຈປສຸໂຕ ວາ. ສງ຺ໂຆ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐາຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕິ.

‘‘ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສີມາຍ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕີສຸ ທ຺ວີສຸ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖວ, ອິຘ ປນ ຕຖາ ອກຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ສງ຺ເຆ ເອວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄເຓ ນ ປຸຄ຺ຄເລ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ທ຺ເວ ສງ຺ຆາ ເອກສີມາຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິສຸໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມຕ຺ຕາ. ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຫິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ວຈນາຠາວາ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖເມວ ສີມາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣສີມາຍ ປນ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຕີສຸ, ທ຺ວີສຸ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ກມ຺ມໍ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄເມວ ຠິນ຺ນສີມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉນ຺ທຫາຣໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິນ຺ເນ ຉນ຺ເທ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ກມຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໖໕) ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ທທານປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເມ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉນ຺ທຫາຣໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິນ຺ເນ ຉນ຺ເທ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນາໂຣເຈຕິ, ອາຫໂຏ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ, ຉນ຺ທຫາຣກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໂຕ ຕໍ ໂມເຈຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພຕິ ມນສາວ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຍປ຺ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ ວາ, ວາຈໍ ປນ ນິຈ຺ຉາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕເຖວ ວາຈາຍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ກາຍວາຈາຫິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ຊານາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິວຈນໂຕ ປນ ຍາຍ ກາຍຈິປິ ຠາສາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິທາເນປິ ຉນ຺ທທາເນ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໍ ປນ ເທນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສນ຺ຕີ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ສາປຕ຺ຕິໂກ ສມາໂນ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ຫຣ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕິ. ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕໍ ເທຕີຕິ ສຣູເປກເສເສນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕຣາຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ນາມ ພິຬາລພນ຺ຘນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມວລຍໍ ທຸຕິຍວລຍໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍໍ, ເອວມຍມ຺ປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ທາຍເກນ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ພິຬາລສງ຺ຂລິກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍາສໍ ກາສຎ຺ຈິ ສງ຺ຂລິການໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໗໓. ປວາຣຓາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ, ອິຘ ປນ ‘‘ມມຕ຺ຖາຍ ປວາເຣຫີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຫາຣເກ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ອາຄຕາ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ເອວໍ ທິນ຺ນາຍ ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາຫາຣເກນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ ‘‘ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມິ, ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເຕນາຕິ ສຸຕປເທນ.

໑໗໔. ນິທານຸທ຺ເທເສ ອນິຏ຺ຐິເຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍາທີສຸ ອຸທ຺ເທເສສູ’’ຕິອາທິ.

໑໗໕. ຕີຫິປິ ວິຘີຫີຕິ ໂອສາຣຓກຖນສຣຠຎ຺ເຎຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖໍ ຠຓິຕຸກາມຕາຍ ວາ ຠຓາເປຕຸກາມຕາຍ ວາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຕາຣຓໍ ໂອສາຣຓໍ ນາມ. ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ກຖນໍ ນາມ. ເກວລໍ ປາຐສ຺ເສວ ສເຣນ ຠຓນໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ນາມ. ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປນ ກເຖນ຺ເຕນາຕິ ສຍເມວ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ. ນວວິຘນ຺ຕິ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ຕໂຍ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສປາຣິສຸທ຺ຘິອຘິຏ຺ຐານວເສນ ຕໂຍ, ຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີສາມຄ຺ຄິວເສນ ຕໂຍຕິ ນວວິຘໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ອຘມ຺ເມນວຄ຺ຄາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂວເສນ ທຸວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ນວວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ນວວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ. ກຕິມີຕິ ກຕິສທ຺ທາເປກ຺ຂໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວາຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫສຸເຍວ. ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣກຣຓເມວ ວິຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິທາຍເກນ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ທາຕພ຺ພາ. ‘‘ຠູຕໍ ເອວ ສາມເຓຣຠາວໍ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອູນວີສຕິວສ຺ສກາເລ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕກາທີນໍ ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາວ ເຕຫິ ອາຫຏາປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍທາ ປນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສາມເຓຣາທິຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ໑໖໔) ຫິ ‘‘ທິນ຺ນາຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິພ຺ຠມຕິ…ເປ… ປຓ຺ຑໂກ ປຏິຊານາຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ປຏິຊານາຕິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປຏິຊານາຕິ, ອາຫຏາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑກາທີນໍ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ວຕ຺ຕມານກາເລສຸ ປນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຍາວ ອາຄມນໍ ສິທ຺ຘເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ປນ ປກຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາເວ ປຏິຎ຺ຎາເຕປິ ເຕສໍ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນວ ຉນ຺ທາທິ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອນາຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ ປຐມໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕ ກາຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ໂນ ເຈ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສ຺ສຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ, ຍຕ຺ຖ ປນ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ວິສຸໍ ປຏິກ຺ເຂປາຠາເວປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ເອວ ນເຍນ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕນຍໂຕວ (ອ. ນິ. ໘.໒໐; ອຸທາ. ໔໕; ຈູຬວ. ໓໘໖) ອລຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖກຣຓມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຣິສຸທ຺ຘິທານປຎ຺ຎາປເນນາຕິ ອິມິນາ ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິປິ ນ ທາຕພ຺ພາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

໑໗໖. ອຸໂຠປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ເກວລໍ ອາປຕ຺ຕິນາເມເນວ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຈິຕ຺ຕກເມວ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ຕໂຍປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນ ປນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຏິກາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອສມ຺ປາປຸຓນ຺ເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປຏິກຣິຕ຺ວາ ຈ ປຸນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິຠູຕໍ ຄາມໍ ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕເນວ ອຸໂປສຖຎຕ຺ຕິຍາ ຐປນກາເລ ສມຄ຺ຄາ ເອວ ເຕ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປສຸນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໗໒) ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສຸອຸທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພປນ຺ນຣສເກສຸປິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ປນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ປວາຣຓທາຍໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕນ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປວາຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ເຕນ ອປ຺ປວາຣິເຕປິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ສມຄ຺ຄກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ປວາຣຓທາຍເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ພຫູປິ ສມານວສ຺ສິກາ ເອກໂຕ ປວາເຣຕຸໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ລທ຺ຘຸປສມ຺ປທຕາຍ ສມານຸປສມ຺ປທວສ຺ສາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ປວາເຣຕຸໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອິທານິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກາເລ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຸໂປສໂຖ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ;

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘) –

ອິມາ ຄາຖາໂຍ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ປາຐໍເຍວ ຠຓາເປຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕິ. ຕໂຕ ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ເທສິຕາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອາຣາຘນໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອິມໍ ວາກ຺ຍໍ ປາຐເມວ ອຊ຺ເຌສເກນ ຠຓາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ອວຕ຺ວາວ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ. ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ປວາຣຓາຍ ເອຕານີ’’ຕິ ຈ ‘‘ປວາຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມານິ ປທານິເຍວ ວິສິຏ຺ຐານິ.

ກິໍ ອິມານິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສກສ຺ສ ວຈນານິ, ອຸທາຫຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກສ຺ສາຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສກສ຺ສ ວຈນານິ, ເອວໍ ສຕິ ຄາຖາຕ຺ຕຍໍ ວຕ຺ວາ ຕາສໍ ອຕ຺ຖມ຺ປິ ໂສ ເອວ ກເຖຕ຺ວາ ເອຕານິ ປຸພ຺ພກຣຓານິ ຈ ເອຕານິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ຈ ສງ຺ເຆນ ກຕານິ, ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ສມານີຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເຕເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກສ຺ສ ວຈນານິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ຍາວຕຕິຍໍ ອຊ຺ໂຌສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອິຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ເອຕານິ ປຸພ຺ພກຣຓານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ …ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອິຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ເອຕານິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸໂປສໂຖ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອິຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ສມານີຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກລ຺ເລ ສມານີເຕ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອາຣາຘນໍ ມຍໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ອຊ຺ເຌສກອຊ຺ເຌສິຕພ຺ພານໍ ວຈນໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຊານິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຄາຖາຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ອາຄໂຕ. ປຈ຺ຉິມວາກ຺ຍໍ ປນ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ນ ຏີກາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາປກຣເຓປິ –

‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ຈ ກຣເຓ;

ປຕ຺ຕກລ຺ເລ ສມານິເຕ;

ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສຕິ ສງ຺ໂຆ;

ປຎ຺ຈຘາ ໂສ ວິຠາວິໂຕ’’ຕິ ຈ.

‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ຈ ກຣເຓ;

ປຕ຺ຕກລ຺ເລ ສມານິເຕ;

ຎຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວານ ສງ຺ເຆນ;

ກຕ຺ຕພ຺ເພວໍ ປວາຣຓາ’’ຕິ ຈ. –

ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຖາ. ມູລສິກ຺ຂາປກຣເຓເຍວ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍານໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຣິມຄາຖາທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖເມວ ກເຖຕ຺ວາ ຕຕິຍຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ນ ກຖິໂຕ. ‘‘ເທສິຕາປຕ຺ຕິກສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຕຠາໂວເຍວ ກຖິໂຕ, ນ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຕຠາເວ ຈ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຕຠາໂວເຍວ ປຕ຺ຕກລ຺ລສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕຄໂຘ, ນ ອິຕໂຣ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ເອຕາສຸ ຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕີສຸ ອວິຊ຺ຊມານາສຸ, ວິສຠາຄາປຕ຺ຕີສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເທສິຕາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອາຣາຘນໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກເຍວ ວຸຕ຺ເຕ ອວເສສານິ ຕີຓິ ປຕ຺ຕກລ຺ລງ຺ຄານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຸໂປສໂຖ, ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘). ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸປິ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປນ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓) ຈ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘) ຈ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄຫຏ຺ຐາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ຈ, ຕສ຺ມາ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສເຈ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສໂກ ອຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ, ເອກໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປຏິພລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມນ຺ນາເປຕ຺ວາ ເຕນ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ອຸທ຺ທິສຕຸ ເຖໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອຸທ຺ທິສຕຸ ເຖໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) –

ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸພ຺ພກຣຓານິ, ກິໍ ຕານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ –

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) –

ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ, ກິໍ ຕານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ –

‘‘ອຸໂປສໂຖ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ;

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘; ກງ຺ຂາ ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) –

ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຕ຺ຕກລ຺ລງ຺ຄານິ, ກິໍ ຕານິ ສມານີຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກລ຺ລງ຺ເຄ ສມານີເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ອຍມມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ…ເປ… ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ວຈນີຍຠາໂວ ກຖໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕຕິ. ‘‘ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມນ຺ນາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ? ‘‘ອຊ຺ເຌສນາ ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕຘມ຺ມຊ຺ເຌສກາຍຕ຺ຕາ ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣາຍຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອຊ຺ເຌສນາກາໂຣ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ? ປາຬິໂຕ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ (ມຫາວ. ໑໕໕) ‘‘ເຕ ເຖຣໍ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ, ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອາຄໂຕ.

ສເຈ ປນ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ນວໂກ, ‘‘ສງ຺ໂຆ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ອຸທ຺ທິສຕຸ ອາຍສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໍ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕິ? ປາຬິໂຕເຍວ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ (ມຫາວ. ໑໕໕) ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຍາວ ສງ຺ຆນວກໍ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສຕຸ ອາຍສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອາຄໂຕ. ຕໂຕ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ສມ຺ມຊ຺ຊນີ…ເປ… ປຸຈ຺ຉິເຕ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິທໍ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ? ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ. ນິທານປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ…ເປ… ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ນວວິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕໍ, ກິໍ ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຄຕນ຺ຕິ.

ນນຸ ເຈຕໍ ອນ຺ໂຕນິທາເນເຍວ ອາຄຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ຕທນຸໂລມໂຕ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທີນໍ ປຸພ຺ພກຣຓາທິຠາວຎາປກຠາເວເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປາຕິໂມກ຺ຂາຣມ຺ຠກາເລ ຠຓິຕພ຺ພຠາເວນ. ອຖ ຈ ປນ ອິທານິ ຠຓນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິມຕ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕີຕິ ຈິນ຺ຕາຍໍ ອນ຺ໂຕນິທາເນ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉານຸໂລເມນ ປຸພ຺ພກຣຓາທີນໍ ນິຏ຺ຐຠາວປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ກຕ຺ວາວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໗), ຕສ຺ມາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານຸໂລມໂຕ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ກເຕ ສຕິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສໂກ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນາກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກຣຓາທີນໍ ນິຏ຺ຐຠາວປຸຈ຺ຉນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຘມ຺ມຊ຺ເຌສກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕານິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອິເມສໍ ຄາຖາວາກ຺ຍານໍ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ວິນຍຎ຺ຎູຫິ ຈິຣປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຍໍ ກຖາມຄ຺ໂຄ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ. ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປາຬິຍຏ຺ຐກຖາທີນຎ຺ຫິ, ອນຸຣູປໍ ອິມໍ ນຍໍ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕຸ, ປຓ຺ຑິຕາ ວິນຍຎ຺ຎຸໂນ.

ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ, ຍຸຕ຺ຕໍ ເຈ ຘາຣຍນ຺ຕຸ ຕໍ;

ໂນ ເຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑຍນ຺ຕຸ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວກາຕິ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ອຸໂປສຖປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ປຎ຺ຈວີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.