໒໔. ສີມາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໕໖. ເອວໍ ນິສ຺ສຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ສີມາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ສີມາຕິ ເອຕ຺ຖ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີມາຕິ ສິນີຍເຕ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ພນ຺ຘີຍເຕຕິ ສີມາ. ສິ ພນ຺ຘເນຕິ ຘາຕຸ, ມ-ປຈ຺ຈໂຍ, ກິຍາທິຄໂຓຍໍ. ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາເຄນ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີມາ ນາເມສາ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘສີມໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເອກາທສ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ.

ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ຍຕ຺ຖ ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕເກ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍາຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສໍ ປນ ທິສາຍໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອສຕິ ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຐມໍ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສມນ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານຏ຺ຐາເນສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍາ’’ຕິ ປຐມກິຕ຺ຕິຕໍ ປຏິກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຕີຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຍປິ ສີມາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໂຕ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີມມຓ຺ຑລໍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ເຕນາຕິ ວິນຍຘເຣນ ສຍໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ເກວລໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນວຈເນເນວ ສີມມຓ຺ຑລໍ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຕໍນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຫິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິໂຍຊນປຣມາຍປິ ສີມາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸປຣິຄມນສ຺ສ ເອກທິວເສນ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ວິນຍຘເຣນ ສຍໍ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍຖາວວຕ຺ຖິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ປາສາໂຓ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ເຕຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ.

ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຣຕນມຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຣາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຫຕ຺ຖມຕ຺ຕາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເອກງ຺ຄຸລິມຕ຺ຕາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕ຺ຕເກນປິ ຫິ ສີມາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສີມໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ສີມສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີມສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີມປ຺ປເທສໍ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ, ປນ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ສີມາ ຕຕ຺ຕເກນ ອສີມາ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ປນ ສີມາ ປຈ຺ຉາ ວຑ຺ຒິຕຣຸກ຺ເຂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອິຕຣໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາ ປເທສນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ, ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສໍຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ນ ກມ຺ມວາຈໍ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວາຈໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໕໘. ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພໂຕຕິ ນ ເກນຈິ ກໂຕ ສຍໍຊາໂຕວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ເສສາປິ. ອິຕໂຣປີຕິ ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພຕາທິໂກ ປພ຺ພໂຕປິ. ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູມິໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປເທເສນ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ປນ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍຎ຺ຈ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ‘‘ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓ ນາມ ປພ຺ພໂຕ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນຸພ຺ເພໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູຫິ ວາ ຕີຫິ ວາຕິ ສີມຠູມິຍໍ ຈຕູສຸ, ຕີສຸ ວາ ທິສາສຸ ຐິເຕຫິ, ເອກິສ຺ສາ ເອວ ປນ ທິສາຍ ຐິເຕຫິ ຕໂຕ ພຫູຫິປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ວີຫິ ປນ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ ຐິເຕຫິປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອເກນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ກຕ຺ວາຕິ ກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອສີມຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ກຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓຕາ ສຓ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຕຸລຄຓນາວເສນ, ຠາຣໂຕ ປລປຣິມາຓຎ຺ຈ ມຄຘຕຸລາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສາ ຈ ໂລກິຍຕຸລາຍ ທ຺ວິຄຸຓາຕິ ວທນ຺ຕິ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ປນ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓຕາ ຕຸລຕາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຕຸລຄຓນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິມຫນ຺ໂຕປີຕິ ຠູມິໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ໂອຕິຓ຺ຓຆນໂຕ ອເນກໂຍຊນປ຺ປມາໂຓປິ. ສເຈ ຫິ ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ກູຏໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ປພ຺ພຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) – ສເຈ ເອກາພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ປພ຺ພຕກູຏານໍ ເຫຏ຺ຐາ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສທິເສ ປາສາເຓ ຐິຕຕ຺ຕາ ເອກາພທ຺ຘຠາເວ ສຕິປິ ປຖວິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ອສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີຄຕສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ເຕ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ‘‘ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ອຕິມຫນ຺ໂຕປິ ປາສາຓສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຖວິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາເວ ຄຍ຺ຫມາເນ ປພ຺ພຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິນິຕ຺ວາ ກຕປໍສຸປຸຎ຺ເຊ ຕິຓຄຸມ຺ພຣຸກ຺ຂາ ເຈ ຊາຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພໂຕ ໂຫຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ, ເນວາຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາສາໂຓຕິ ສຸຘາມຍປາສາໂຓປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐກາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂສປີຕິ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕປາສາໂຓປິ. ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ເອກຈ຺ເຈສຸ ນິມິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນ຺ໂຕສາຣານນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕຣຸຓຕາຍ ສາເຣ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ປຣິຓາເມນ ຠວິສ຺ສມານສາເຣປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາຓປຣິຓາຫານໍ ຈຕຸປຎ຺ຈມຕ຺ຕານມ຺ປິ ວນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສການນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສາເຣຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ສມ຺ມິສ຺ສານໍ. ເອເຕນ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂມິສ຺ສການມ຺ປິ ວນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ສາຣຣຸກ຺ເຂ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຕໂຍ ເຈ ສາຣຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ອສາຣາ, ສາຣຣຸກ຺ຂານໍ ພຫຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສຸສານມ຺ປິ ອິຘ ວນເມວາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສຍໍຊາຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘ຈຕູສຸ ທ຺ເວ ອນ຺ໂຕສາຣາ ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ, ອນ຺ໂຕສາຣາ ອຘິກາ, ສມາ ວາ, ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫູສຸປິ ທ຺ເວ ເຈ ອນ຺ໂຕສາຣາ ອຕ຺ຖິ, ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນມຊ຺ເຌ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຣຸກ຺ຂຆຏາຍ ອນ຺ຕເຣ ຣຸກ຺ເຂ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕິອາທີຫິ ວິຫາຣປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາວ ອນ຺ໂຕຣຸກ຺ຂນ຺ຕເຣສຸ ເອວ ປຣິເວຓປຓ຺ຓສາລາທີນໍ ກຣຓວເສນ ຍຖາ ອນ຺ໂຕວິຫາຣມ຺ປິ ວນເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຫິ ສພ຺ພໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ວິຫາຣສ຺ສ ອວນຕ຺ຕາ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕວນໍ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອິຘ ປນ ອນ຺ໂຕປິ ວນຕ຺ຕາ ‘‘ວນໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ຕໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອກເທສນ຺ຕິ ວເນກເທສໍ, ຣຸກ຺ຂວິຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາຣສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ຐິຕວນສ຺ສ ເອກເທສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓຕິ ວໍສທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓ. ‘‘ເລຂນິທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓ’’ຕິ ເກຈິ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ອເວຠງ຺ຄິຍວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕປິ ເວຬຸ…ເປ… ຄຣຸຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕນຸຕໂຣ ເວຬຸທຓ຺ໂຑຕິ ຈ ສູຈິທຓ຺ໂຑຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວໍສນຬກສຣາວາທີສູຕິ ເວຬຸປພ຺ເພ ວາ ນຬປພ຺ເພ ວາ ກປລ຺ລກາທິມຕ຺ຕິກຠາຊເນສຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕງ຺ຂຓມ຺ປີຕິ ຕຣຸຓໂປຕເກ ອມິລາຍິຕ຺ວາ ວິຣຸຫນຊາຕິເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ປຣິຓຕາ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ໂຣປິຕາປິ ຉິນ຺ນສາຂາ ວິຍ ມິລາຍິຕ຺ວາ ຈິເຣນ ນວມູລງ຺ກຸຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊີວນ຺ຕິ, ມິຍນ຺ຕິເຍວ ວາ, ຕາທິເສ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ນວມູລສາຂານິຄ຺ຄມນໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ປນ ‘‘ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓຕິ ສີຫຬທີເປ ເລຂນິທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິປຣິມາໂຓຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຊ຺ເຌຕິ ສີມາຍ ມຫາທິສານໍ ອນ຺ໂຕ. ໂກຓນ຺ຕິ ສີມາຍ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ. ປຣຠາເຄ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂກຓານໍ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ເອກໍ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ທິສາຍ ຈາປຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ປນ ກິຕ຺ຕິຕມຕ຺ເຕນ ກຖໍ ເອກາພທ຺ຘຕາ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຣໂຕ ຄຕຏ຺ຐາເນປິ ເອເຕ ເອວ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວິຈິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຈິນນ຺ໂຕ ປນ ເອວໍ ກາຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍປິ ‘‘ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ’’ຕິ, ປຣວາກ຺ເຍປິ ‘‘ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄປີ’’ຕິ ວິຫາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ‘‘ໂກຓໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕໍ ປນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອເຕ ມຄ຺ຄາ ວິຫາຣສ຺ສ ໂກຓເມວ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິໍສຸ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມິສ຺ສິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ເອກາພທ຺ຘຠາວາຠາວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ‘‘ປຣຠາເຄ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ເອກໍ, ອປຣາຍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ປນ ‘‘ປຣຠາເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕຫິ ພທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕ ຄຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ທີຆມຄ຺ເຄປິ ຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ເອກາພທ຺ຘນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ ອິທຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນທີປາຣຄມເນ ນທີລກ຺ຂຓສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣວາສກເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍມ຺ປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນີວເສນ ນທີລກ຺ຂຓສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເຕເນວ ນເຍນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນທີ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ປວິສຕຸ ຕຬາກໍ ວາ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ປນ ‘‘ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຕກປ຺ປມາຓອຸທເກເຍວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ. ‘ເຕມິຍຕີ’ຕິ ອິມິນາ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ນທີລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຣູປາຍ ນທິຍາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ອຸທກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອປ຺ໂປທເກປິ ຐຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນທີຈຕຸກ຺ເກປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣໂຕ ຄຕຏ຺ຐາເນປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ອສມ຺ມິສ຺ສາ ນທິໂຍ ປນ ຈຕສ຺ໂສປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອສມ຺ມິສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາວຣຓໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ອາວຣຓໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທຕິເຍວ. ອປວຕ຺ຕມານາຕິ ອສນ຺ທມານຸທກາ. ອາວຣຓຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ນທິຍາ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ອຸທກໍ ອສນ຺ທມານໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຖ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸປຣິ ສນ຺ທມານຏ຺ຐາເນເຍວ ວຏ຺ຏຕິ. ອສນ຺ທມານຏ຺ຐາເນ ປນ ອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຐິຕເມວ ຫິ ອຸທກໍ ອຸທກນິມິຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສນ຺ທມານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ, ອປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນທີນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສຕຸໂຕ ປຣໂຕ ຕຕ຺ຕກໍ ອຸທກໍ ຍທິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນທີ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊາຕສ຺ສຣາທີສຸ ຐິໂຕທກໍ ຊາຕສ຺ສຣາທິປເທເສນ ອນ຺ຕຣິກມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນທີປາຣສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ສເຈ ໂສ ປເທໂສ ກາລນ຺ຕເຣນ ຄາມເຂຕ຺ຕຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ມູເລຕິ ອາທິກາເລ. ນທິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸທກໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ກສ຺ສເກຫິ ມໂຫເຆ ນິວຏ຺ເຏຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ນທິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ວາ ມາຕິກາມຸຂທ຺ວາເຣນ ນທີກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ.

ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ທີຆຣຊ຺ຊຸນາ ກູເຏຫິ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈນີຍໍ. ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ວາ ກູປໂຕ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພກໍ.

ອສມ຺ມິສ຺ເສຫີຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ຐິຕປພ຺ພເຕຫິ ເອວ ວາ ປາສາຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣຫິ ວາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕຣາພ຺ຍວຫິເຕຫິ. ສມ຺ມິສ຺ເສຫີຕິ ເອກຕ຺ຖ ປພ຺ພໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາສາໂຓຕິ ເອວໍ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ. ນິມິຕ຺ຕານໍ ສເຕນາປີຕິ ອິມິນາ ເອກິສ຺ສາເຍວ ທິສາຍ ພຫູນິປິ ນິມິຕ຺ຕານິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ. ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ຕິໂກຓາ. ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ວາ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາສຓ຺ຐານາ. ຈຕຸຣສ຺ສາຕິ ສມຈຕຸຣສ຺ສາ. ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານາ ປນ ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສາ, ເອກໂກຏິຍໍ ສງ຺ໂກຈິຕາ, ຕທຎ຺ຎາຍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວາ ໂຫຕິ. ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານາຕິ ວາ ມຸທິງ຺ຄເຠຣີ ວິຍ ມຊ຺ເຌ ວິຕ຺ຖຕາ ອຸໂຠສຸ ໂກຏີສຸ ສງ຺ໂກຈິຕາ ໂຫຕິ.

໑໕໙. ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິເມນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉເທນ, ອປ຺ປຕໂຣ ເຈ ຄໂຓ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມສ຺ສ ປນ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ‘‘ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິປຕິຕາຕິ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕາ. ອິມິນາ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີເຍ ກມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມສມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍາວຕິກາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ຕສ຺ມິໍ ເອກສ຺ສ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ອາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ເອຕາ ພທ຺ຘສີມາທໂຍ ຄາມສີມໂຕ ສີມນ຺ຕຣຠູຕາ, ນ ຕາສຸ ຐິຕາ ຄາມສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖ ເຕ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕຏ຺ເຐ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ນິປຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຍທິປິ ສຫສ຺ສຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣເຍວ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ອວເສສາ ຉນ຺ທາຣຫາ, ຕສ຺ມາ ອນາຄຕານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ‘‘ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍສມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓມາຫ. ‘‘ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕິຍສມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປນ ອິເມສໍ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໖໐. ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕວ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍາຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໓໘-໑໓໙) ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາຍ. ປຣິສຸທ຺ຘາຍາຕິ ຎຕ຺ຕິໂທສອນອຸສ຺ສາວນໂທເສຫິ ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ສຸທ຺ຘາຍ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍາຕິ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກຣິຍມານຕ຺ຕາ ຎຕ຺ຕິ ເອວ ທຸຕິຍາ ອິມິສ຺ສາ ກມ຺ມວາຈາຍາຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາ, ຕາຍ. ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ສີມາ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕານິ ສີມໂຕ ພຫິ ໂຫນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີສນ຺ຘາຣອຸທກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສີມາຍ ຄຕຕ຺ຕາ.

໑໖໑. ເອວໍ ສມານສໍວາສກສີມາສມ຺ມຸຕິຍາ ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕຈີວຣິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວເຣ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ພທ຺ຘາຍ ຈ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕຈີວຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສນ຺ໂຕປິ ອວິປ຺ປວາໂສເຍວ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຣາ. ໔໗໑ ອາທໂຍ) ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສມານສໍວາສກສີມໍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາຕິ ຍທິ ຕິສ຺ສາ ສມານສໍວາສກສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ສມານສໍວາສກສີມໍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີມສງ຺ຂ຺ຍໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມສງ຺ຂ຺ຍໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວາຕິ ອຠິນວກຕເຄເຫສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ. ອຄຕໍ ວາຕິ ໂປຣາຓກຄາເມ ອຎ຺ເຎສຸ ກຸເລສຸ ເຄຫານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄເຕສຸປິ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ອຄຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໒. ເອວໍ ສງ຺ເຂເປນ ສີມາສມ຺ມຸຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ອຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອາຍຕິໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ເນສໍ ວິຫາຣານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປ຺ປໂຫນກໍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ພທ຺ຘາ ສີມາເຍສຸ ວິຫາເຣສຸ, ເຕ ພທ຺ຘສີມາ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ. ພທ຺ຘສີມາສທິສານີຕິ ຍຖາ ພທ຺ຘສີມາສຸ ຐິຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທາທິໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄາມສີມາສຸ ຐິຕາປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ປນາຕິ ເອກສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາຄມເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ສາມີຈິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຍໍ ນິຍໂມ ‘‘ອາຄນ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາຄມນມ຺ປິ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອພທ຺ຘາຍ ຫິ ສີມາຍ ນານາຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານໍ ນານາສີມສຠາວຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອນາຄມເນປິ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ພທ຺ຘາຍ ປນ ສີມາຍ ເອກສີມຠາວໂຕ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ອນ຺ໂຕສີມຄເຕຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ…ເປ… ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນກາເລ ອໂສຘິຕາຍປິ ສີມາຍ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນສ຺ສ ອປໂລກນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຠາວໂຕ.

ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ວາຕິ ສມ຺ມນ຺ນນປຣິໂຍສານໍ ກໂຣມາຕິ ວຕ຺ວາຕິ ລິຂິຕໍ. ເຕນ ຕາທິເສ ກາເລ ຕໍ ກປ຺ປຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ຂສຎ຺ຎໍ ວາຕິ ປນ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອິທານິ ສງ຺ໂຆ ສີມໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ, ອາຣາມິກາທີນຎ຺ຈ ເຕສໍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ກມ຺ມວາຈາຣທ຺ຘກາເລເຍວ ສຎ຺ຎາ ກຣີຍຕິ, ເອວໍ ສຕິ ຕໍ ກຣຓໍ ສປ຺ປໂຍຊນໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ‘‘ເຠຣິສງ຺ຂສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຠຣິສງ຺ຂສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ‘‘ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອປຣກາລກິຣິຍໍ ວທຕິ, ປຣິໂຍສານກາເລ ປນ ສພ຺ພຕູຣິຍາຕາລິກສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອນຸໂມທນໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໖໓. ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາປຸຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄ຺ຄຫຓໍ. ສຸຂກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປາຕນປຣິສ຺ສມໍ ປຫາຍ ອປ຺ປຕເຣຫິ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ. ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນິສິນ຺ນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ຫິ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕເກ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກມ຺ມາຣເຫນ ສຫ ອພ຺ຠານກາຣການມ຺ປິ ປໂຫນກຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐາເນ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ສງ຺ກຣກຣຓໂຕ ຈ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕທຠາວໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາເນຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ສຸກຣຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາປີຕິ ຍຖາ ຂຓ຺ຑສີມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ນິມິຕ຺ຕປາສາຓໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ສມນ຺ຕາ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ອວເສສໍ ຐານໍ ອນ຺ໂຕຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ໂຫຕິເຍວ, ເອວໍ ເຕສຸ ຐປິເຕສຸ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາຕິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐປິຕນິມິຕ຺ຕປາສາຓາ. ເຕ ປນ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ທກ຺ຂິຓໂຕ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕເນວ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ຫິ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕຖາ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ປຸຣິມກິຕ຺ຕິຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ພຫູນມ຺ປິ ຂຓ຺ຑສີມານໍ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ປຈ຺ເຈກໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຕໂຕຕິ ປຈ຺ຉາ. ອວເສສນິມິຕ຺ຕານີຕິ ມຫາສີມາຍ ພາຫິຣນ຺ຕເຣສຸ ອວເສສນິມິຕ຺ຕານິ. ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ພທ຺ຘຠາວໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສມານສໍວາສກສີມເມວ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຍມນ຺ຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ພທ຺ຘາຍ ຫິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ຕໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ‘‘ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຕາຍປິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມູຫຕາວ ໂຫຕິ ສີມາ. ປຐມຎ຺ຫິ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘນໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອາຈິຓ຺ຓກຣເຓເນວ ຈ ສມ຺ໂມໂຫ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ໂກເປນ຺ຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ…ເປ… ສີມນ຺ຕຣິກາ ຫິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຠຊຕີຕິ ນ ອາວາສວເສນ ສາມຄ຺ຄິປຣິຈ຺ເຉໂທ, ກິນ຺ຕຸ ສີມາວເສເນວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸຏິເຄເຫຕິ ຠູມິຍໍ ກຕຕິຓກຸຏິຍໍ. ອຸທຸກ຺ຂລນ຺ຕິ ອຸທຸກ຺ຂລາວາຏສທິສຂຸທ຺ທກາວາຏໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣາຊິ ວາ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ອນາຄຕຕ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘມ຺ປິ ‘‘ອວິນສ຺ສກສຎ຺ຎາຓມິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂກຈິ ໂມເຫນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ທູຣໂຕ ວິປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຸປຄປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສຎ຺ຈາຣິມນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ປນຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຸປຣິ ‘‘ຠິຕ຺ຕິໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖເນ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີມາວິປຕ຺ຕິ ຫິ ອຸປສມ຺ປທາທິສພ຺ພກມ຺ມວິປຕ຺ຕິມູລນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ສພ຺ພຖາປິ ປິທຫນວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ວຕ຺ວາວ ອິຘ ອາຈຣິຍາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖສຸນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຠິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກທາຣຸມຕ຺ຕິກາມຍໍ. ສິລາມຍາຍ ປນ ຠິຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ ເອກໍ ປາສາຓໍ ຕໍຕໍທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອເນກສິລາຫິ ຈິນິຕໍ ສກລໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈເນນ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ຏເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ເຏປິ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິໂຕກາສໂຕ ອນ຺ໂຕ ເອວ ສີມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມຸເຂ ນິມິຕ຺ຕປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຄພ຺ຠາຠິມຸເຂປິ ພຫິປມຸເຂ ຄພ຺ຠວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາເຓ ຐາເນ ປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຄພ຺ຠປມຸຂານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐິຕກຸຏ຺ຏມ຺ປິ ອຸປາທາຍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐານາວ ສີມາ ໂຫຕິ. ພຫີຕິ ສກລສ຺ສ ກຸຏິເລຓສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ພຫິ.

ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສີມາ ໂຫຕີຕິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕຠິຕ຺ຕິຍາ ສຫ ຈຕຸຣສ຺ສສີມາ ໂຫຕິ. ອຸປຣິປາສາເທເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຈ ປມຸຂສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ຐິຕຠິຕ຺ຕິຍາ ເອກຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາສາຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຸປຣິຠິຕ຺ຕິ ປນ ສີມຏ຺ຐາວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ຠິຕ຺ຕິໂຕ ໂອຣໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາສປ຺ປເທສໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຸປຣິ ກເຕ ປາສາເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ກຸຏ຺ໂຏຕິ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຐິຕກຸຏ຺ໂຏ. ສເຈ ຫິ ທ຺ວີສຸ, ຕີສຸ ເອວ ວາ ທິສາສຸ ກຸຏ຺ໂຏ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕິ. ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອຕຣຕີຕິ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ອນ຺ໂຕຠິຕ຺ຕິຍໍ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ໂອຕຣຕິ. ໂອຕຣມານາ ຈ ນ ອຸປຣິສີມປ຺ປມາເຓນ ໂອຕຣຕິ, ສມນ຺ຕາ ຠິຕ຺ຕິປ຺ປມາເຓນ ໂອຕຣຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປນ ຠິຕ຺ຕີນໍ ພາຫິຣນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທນ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຠາເຄ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕຣຕິ, ນ ປນ ຠິຕ຺ຕີນໍ ພຫິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ. ປາສາທຠິຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຸປຣິມຕເລ ຠິຕ຺ຕິໂຕ. ໂອຕຣຓາໂນຕຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ໂອຕຣຕິ, ໂນ ເຈ, ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ປນ ‘‘ອຸປຣິສີມປ຺ປມາຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ກຸຏ຺ຏານໍ ຕຸລາຣຸກ຺ເຂຫິ ເອກສມ຺ພນ຺ຘຕໍ, ຕທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາຓຕາທິຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍູຫກາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິໂຕກາສຕາຍ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ສີມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ພທ຺ຘາຍ ປນ ສີມາຍ ສີມຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຣິຍນ຺ຕຖມ຺ຠານນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຄຕປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຣິມຕເລນ ສມ຺ພທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ກຸຏ຺ຏານໍ ອນ຺ຕຣາ ສີມຏ຺ຐານໍ ຖມ຺ຠານໍ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ກຸຏ຺ເຏ ອຸປຣິມຕເລນ ອສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສີມຏ຺ຐຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ຐິໂຕ ປາສາໂທ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ພຫູນໍ ຖມ຺ຠປນ຺ຕີນໍ ອຸປຣິ ກຕປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍໍ ສພ຺ພພາຫິຣາຍ ຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ສີມາ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຍໍ ຕາວ ສີມຏ຺ຐຖມ຺ເຠເຫວ ຘາຣິຍມານານໍ ຕຸລານໍ ອຸປຣິມຕລໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສີມຏ຺ຐເມວ, ເອຕ຺ຖ ວິວາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ປນ ສີມຏ຺ຐຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ, ອສີມຏ຺ຐາຍ ພາຫິຣຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ ຈ ສມຘຸຣໍ ຘາຣຍມານານໍ ຕຸລານໍ ອຸປຣິມຕລໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒໍ ສີມາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສກລມ຺ປິ ຄາມສີມາ’’ຕິ ອປເຣ. ‘‘ພທ຺ຘສີມາ ເອວາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຄຣູຫິ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອາສງ຺ກຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານກາຣຓໍ ວາ ຄເວສິຕ຺ວາ ຕທນຸຄຸຓໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕາລມູລກປພ຺ພເຕຕິ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘມູລສທິເສ ເຫຏ຺ຐາ ຖູໂລ ຫຸຕ຺ວາ ກເມນ ກິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕ ຫິນ຺ຕາລມູລສທິໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ວິຕານສຓ຺ຐາໂນຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຓ຺ຐາໂນ. ປຓວສຓ຺ຐາໂນຕິ ມຊ຺ເຌ ຕນຸໂກ, ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ວິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ. ເຫຏ຺ຐາ ວາ ມຊ຺ເຌ ວາຕິ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ, ປຓວສຓ຺ຐານສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ສປ຺ປຜຓສທິໂສ ປພ຺ພໂຕຕິ ສປ຺ປຜໂຓ ວິຍ ຂຸຊ຺ໂຊ, ມູລຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອວນຕສີໂສ. ອາກາສປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕປພ຺ຠາຣໍ. ສີມປ຺ປມາໂຓຕິ ອນ຺ໂຕ ອາກາເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາໂຓ. ໂສ ຈ ປາສາໂຓ ສີມຏ຺ໂຐຕິ ອິມິນາ ອີທິເສຫິ ສຸສິຣປາສາຓເລຓກຸຏ຺ຏາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຠູມິຠາເຄ ເອວ ສີມາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ. ເຕ ປນ ສີມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສີມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຣູເປນ ສີມຏ຺ຐມຎ຺ຈາທິ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ສຸສິຣປາສາໂຓ ຠູມິໍ ອນາຫຈ຺ຈ ອາກາສຄໂຕ ໂອລມ຺ພຕິ, ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ. ສຸສິຣປາສາໂຓ ປນ ສຍໍ ສີມາປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສີມາ ໂຫຕິ, ກຖໍ ປນ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຣຫິເຕຫິ ເອເຕຫິ ສຸສິຣປາສາຓາທີຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອິທໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອຏ຺ຐກຖາປມາຓໂຕ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສຸສິຣປາສາຓຠິຕ຺ຕິອນຸສາເຣນ ມູສິກາທີນໍ ວິຍ ສີມາຍ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ໂອຕຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕພຫເລຫິ ປາສາຓຠິຕ຺ຕິອາທີຫິປິ ອຸປຣິມຕລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິເຕຫິ ສພ຺ພໂສ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ສຕິ ອຸປຣິ ພຊ຺ຌມານາ ສີມາ ເຕຫິ ປາສາຓາທີຫິ ອນ຺ຕຣິຕາຍ ຕປ຺ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍາປິ ອຸປຣິມຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ນທີປາຣສີມາ ວິຍ ນທີອນ຺ຕຣິເຕສຸ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ເລຓາທີສຸ ອປນີເຕສຸປິ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕິຓ຺ຓສີມາ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ປຐມໍ ປນ ອຸປຣິ ສີມາຍ ພທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຉາ ເລຓາທິກເຕສຸປິ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ສີມາ ໂອຕຣຕິ ເອວ, ເກຈິ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສາ ສີມາ ເອກາວ ໂຫຕິ ໂຄຕ຺ຕາທິຊາຕິ ວິຍ ພ຺ຍຕ຺ຕິເຠເທສູຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພາ ເອວ ຫິ ພທ຺ຘສີມາ ອພທ຺ຘສີມາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິນິສ຺ສຍເກ ຄາມາຣຎ຺ຎາທິເກ ເຂຕ຺ເຕ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສາກລ຺ເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຍາປິນີ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເຕ ເຕ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ, ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍາວິເສສມ຺ປິ ວາ ອຸປາທາຍ ໂລກິເຍຫິ ສາສນິເກຫິ ຈ ຍຖາຣຫໍ ເອກຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສນິສ຺ສເຍກຣູປາ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ເອໂກ ຄາໂມ ອຣຎ຺ຎໍ ນທີ ຊາຕສ຺ສໂຣ ສມຸທ຺ໂທຕິ ເອວໍ ໂລເກ, ‘‘ສມ຺ມຕາ ສາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ, ອຄາມເກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິອາທິນາ ສາສເນ ຈ ເອກໂວຫາໂຣ ທິສ຺ສຕິ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ. ເອກສ຺ສ ອເນກຘມ຺ເມສຸ ພ຺ຍາປນມຕ຺ຖິ ກສິເຓກເທສາທິວິກປ຺ປາສມານຕາຍ ເອກຕ຺ຕຫານິໂຕຕິ ອຍໍ ໂນ ມຕິ.

ອສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຕິ ສປ຺ປຜຓປພ຺ພຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາສປພ຺ຠາເຣ. ເລຓສ຺ສາຕິ ເລຓໍ ເຈ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ເລຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ປຸນ ເລຓໍ ປຎ຺ຈຫິ ປກາເຣຫິ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ໂອຕຣຓາໂນຕຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ເລຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຫຏ຺ຐາ ເລຓຎ຺ຈ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ’’ຕິ, ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຕມູເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ອນ຺ໂຕສທ຺ທໍ ສີມາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຣິມສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ປາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປພ຺ພຕປາທໍ ປນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ໂອຣໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ສີມານິສ຺ສຍໍ ປພ຺ພຕຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ພຫິ ເລຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫິສທ຺ທໍ ວິເສເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິມສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ໂອຣໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ພຫິສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫີຕິ ປພ຺ພຕປາເທ ເລຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເລຓສ຺ສ ຈ ພຫິຠູເຕ ອຸປຣິສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕ ສີມາຕິ ເລຓສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕປາທສ຺ສ ຈ ອນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຕຣຓາຣຫຏ຺ຐາເນ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ, ອນ຺ໂຕ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຕຣຓາຣຫຏ຺ຐາເນ ເລຓາຠາເວນ ສີມາຍ ສພ຺ພຖາ ອໂນຕຣຓເມວ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອໂນຕຣນ຺ຕີ ອຸປຣິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ອາຄໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ປນ ‘‘ອນ຺ໂຕເລຓໍ ໂຫຕີຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເລຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອາຄໂຕ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ນ ‘‘ອນ຺ໂຕເລຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເລຓໍ. ທ຺ວາຣໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘ປາຣໂຕ ໂອຣໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຖາປິ ສີມໂຕ ພຫິເລເຓນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຄໂຕ. ອຍໍ ປນ ອນ຺ໂຕເລຓພຫິເລຓວິນິຈ຺ຉໂຍ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ອາຄຕໍ ນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ພຫິ ປຕິຕໍ ອສີມາຕິອາທິນາ ອຸປຣິປາສາທາທີສຸ ອຖິຣນິສ຺ສເຍສຸ ຐິຕາ ສີມາປິ ເຕສໍ ວິນາເສນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓນ຺ຕິ, ສີມາເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ອຸມງ຺ຄນທີ ສີມປ຺ປມາຓໂຕ ອນູນາ ປຐມເມວ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ສີມາ ຈ ປຈ຺ຉາ ພທ຺ຘາ ນທິໂຕ ອຸປຣິ ເອວ ໂຫຕິ, ນທິໍ ອາຫຈ຺ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຈ ຂຕາຍ ສີມາ ວິນສ຺ສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐາປຖວີຕເລຕິ ອນນ຺ຕຣາ ຠູມິວິວເຣ.

ສີມມາຬເກຕິ ຂຓ຺ຑສີມງ຺ຄເຓ. ວຏຣຸກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ປາໂຣໂຫປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຕິທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖສາຂາສມງ຺ຄິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຣຸກ຺ຂລຕາທີນມ຺ປິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ເຕເນວ ນາວາຣຊ຺ຊຸເສຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ສາຂໂຕ. ມຫາສີມາຍ ປຖວີຕລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສນ຺ນຕຣມ຺ປິ ຄາມສີມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມາຍ ເອວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມພທ຺ຘສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕາສມ຺ປິ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ກຖໍ ຄາມສີມາຍ ພທ຺ຘສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍ? ຍສ຺ສາ ຫິ ສີມາຍ ຍາຍ ສີມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ສາ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕຸເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ ພທ຺ຘສີມອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ອນິສ຺ສຍຠູຕຄາມສີມາທີສຸ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ວິຍ ຈ, ເຕເນວ ‘‘ສເຈ ປນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ ວາຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕປາໂຣໂຫ ວາ ພຫິນທີຕີເຣ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ຄາມສີມາຍ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອນິສ຺ສຍຠູຕຄາມສີມາທີຫິ ເອວ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ນທີສີມາຍ, ເອວມິຘາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ. ອາຫຈ຺ຈາຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ.

ມຫາສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ມຫາສີມຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນຉນ຺ທາຫຣຓາທິວເສນ ສກລໍ ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ. ເອເຕນ ສພ຺ພວິປຕ຺ຕິໂຍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ຘານມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ປຈ຺ຉາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອີທິໂສ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ຈ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍ ສີມາ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ພທ຺ຘສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໘) ອຸຠິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ອນ຺ຕຣາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອນຸຊານເນນ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣເຓ ວິຍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນວເສນ ພນ຺ຘນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ພທ຺ຘານມ຺ປິ ຕາສໍ ປຈ຺ຉາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເອກຣຸກ຺ຂາທີຫິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ນິທ຺ຘາຣິໂຕ ພນ຺ຘນກາເລ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສສ຺ສ ອນຸໂລເມນ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມຕ຺ຕາ. ອຍໍ ປນ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ປຸພ຺ເພ ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕຕ຺ຕາ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ວິຍ ອສີມຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ອປນີຕມຕ຺ເຕ ຕາ ສີມາ ປາກຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ປຈ຺ຉາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓປິ ຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ຕາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ມຫາສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຫາສີມຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາ ຕໍ ສາຂໍ ວາ ປາໂຣຫໍ ວາ ກາຍກາຍປຏິພທ຺ເຘຫິ ນ ຜຸສນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂສຘນເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ສກລສີມາໂສຘນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມຫາສີມາຍ ປຖວີຕລໍ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສາຂາປາໂຣຫານໍ ມຫາສີມໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານເມວ ສມ຺ພນ຺ຘໂທເສ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສາຂາທີນໍ ຜຸສນໍ. ຍທິ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານເມວ ກາຣຓໍ ສິຍາ, ‘‘ຕສ຺ສ ສາຂໍ ວາ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຕປາໂຣຫໍ ວາ ມຫາສີມາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາສີມາໂສຘເນ ກາຣຓໍ, ຕເທວ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ປຘານໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອາຫຈ຺ຈຏ຺ຐິຕເມວ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຘຕພ຺ໂພ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ໂສເຘຕພ຺ພໂຕ, ກິໍ ນິຣຕ຺ຖເກນ ອາຫຈ຺ຈຏ຺ຐານວຈເນນ, ອາກາສຏ຺ຐສາຂາສຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນເມວ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສຘນຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສານຍນາທິວເສນ ໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ ສກລສີມາສາຘາຣຓວຈເນນ ໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປິ ຈ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂຸມຕ຺ຕໂສຘເນ ອຠິມເຕ ‘‘ມຫາສີມາຍ ປຖວີຕລ’’ນ຺ຕິ ວິເສສສີໂມປາທານໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນ຺ຕມໂສ ອາກາເສປິ ຐຕ຺ວາ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ໂສເຘຕພ຺ພໂຕ.

ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິຏ຺ຐກາ ກາຕພ຺ພາຕິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວວິໂຍຊນວຈນໂຕ ຈ ວິສຠາຄສີມານໍ ຜຸສເນເນວ ສກລສີມາໂສຘນເຫຕຸໂກ ອຏ຺ຐກຖາສິທ຺ໂຘຍໍ ເອໂກ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕເນວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາກຖາຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ‘‘ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ຄາມສີມາຍ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ນທີຕີເຣ ປນ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘນາວາຍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສເຈ ປນ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ວິສຠາຄາສຸ ຄາມສີມາສຸ ສາຂາທີນໍ ຜຸສນເມວ ສງ຺ກຣໂທສກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນທິຍໍ ນາວາພນ຺ຘນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປນິສ຺ສຍຕ຺ເຕນ ນທີສີມາຍ ສຠາຄຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜຸສນເມວ ປຏິຈ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນທິຍມ຺ປິ ພນ຺ຘນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນໍ ກມ຺ມໂກປກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາຄສີມາສຸ ປວິສິຕ຺ວາ ຠູມິອາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ, ອຜຸສິຕ຺ວາ ວາ ສາຂາທິມ຺ຫິ ຐິເຕ ຕໍ ສາຂາທິໍ ຜຸສນ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິສຠາຄສີມາສຸ ປນ ສາຂາທິມ຺ຫິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ຕໍ ສາຂາທິໍ ອຜຸສນ຺ຕາປິ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ໂສເຘຕພ຺ພາ, ອຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ຕໍ ສາຂາທິໍ ຜຸສນ຺ຕາວ ຠິກ຺ຂູ ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ພທ຺ຘສີມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຍ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມານມ຺ປິ ຕທຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສພ຺ພາສໍ ສມານສໍວາສກສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກສີມໍ ວິຍ ໂສເຘຕ຺ວາ ເອກຕ຺ເຖວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ສຠາຄວິສຠາຄເຠໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ສຠາຄສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສາຠາວສ຺ສ ວິສຠາຄສີມານເມວ ຕພ຺ຠາວສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທິວິນຍນເຍຫິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໘) ຄາມສີມາຍເມວ ພທ຺ຘສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕາສໍ ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕຠາເວນ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂທສາຠາໂວ ຈ ສຸຕ຺ຕໂຕວ ສິທ຺ໂຘ. ພນ຺ຘນກາເລ ປນ ອນຸຎ຺ຎາຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ຕາສໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ຕາວ ຄາມພທ຺ຘສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທາທິໂທສາຠາໂວ ຈ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສິທ຺ໂຘ, ອິມິນາ ເອວ ນເຍນ ອຣຎ຺ຎສີມສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານໍ ນທີອາທິສີມອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທາທິໂທສາຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ພທ຺ຘສີມາຍ ປນ ອຎ຺ຎາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ ນທີອາທິສີມາສຸ ຈ ພນ຺ຘິຕຸໍ ປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ຘິໂຕ ເຈວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານໍ ນທີອາທີສຸ ເອວ ກາຕຸໍ ນິຍມນສຸຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາສຸ ກຣຓປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ໂຘ ຈ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຠາຄຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຉາ ຈ ຣຸກ຺ຂາທີຫິ ສມ຺ເຠທາທິໂທສສມ຺ຠໂວ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິສຠາຄສີມານເມວ ວຏຣຸກ຺ຂາທິວຈເນຫິ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຠາຄານໍ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາທີນໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ຕາສໍ ສຠາຄສີມານໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ໂທສາຠາໂວປິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ຎາປິໂຕ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໓໘) ‘‘ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕໍ ວນນິມິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຑ຺ຒນກນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ເຕນ ເນສໍ ຣຸກ຺ຂາທິນິມິຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒເນ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມານໍ ສງ຺ກຣໂທສາຠາໂວ ຎາປິໂຕວ ໂຫຕິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ພທ຺ຘສີມານໍ ອີທິໂສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເອກຣຸກ຺ໂຂປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສີມສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິໂຍຊນປຣມໍ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໐) ວຈນໂຕປິ ຈາຍໍ ຎາປິໂຕ. ຕິໂຍຊນປຣມາຍ ຫິ ສີມາຍ ສມນ຺ຕາ ປຣິຍນ຺ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂລຕາຄຸມ຺ພາທີຫິ ພທ຺ຘຄາມສີມານໍ ນິຍເມນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອີທິສໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວິນາເສຕ຺ວາວ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘນ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ອວສ຺ສເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ວິປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍາ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸປິ ‘‘ຠິຕ຺ຕິໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອໂວຈຸໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ວນມຊ຺ເຌ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວນໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຣຸກ຺ຂລຕາທີຫິ ນິຣນ຺ຕເຣ ວນມຊ຺ເຌປິ ສີມາພນ຺ຘນມໂວຈຸໍ. ຕຖາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກຕປາສາທາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ຖມ຺ຠາທີຫິ ເອກາພທ຺ເຘສຸ ອຸປຣິມຕລາທີສຸ ສີມາພນ຺ຘນໍ ພຫຸຘາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມານໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ເຕຫິ ມຸຂໂຕວ ວິຫິໂຕ, ອປິຈ ຄາມສີມານມ຺ປິ ປາເຏກ຺ກໍ ພທ຺ຘສີມາສທິສຕາຍ ເອກາຍ ຄາມສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ທພ຺ພຕິຓມຕ຺ເຕນປິ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຄາມນ຺ຕຣປຣມ຺ປຣາ ອຣຎ຺ຎນທີສມຸທ຺ທາ ຈ ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ສກລໍ ທີປໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອວໍ ປນ ອໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາລໂຕ ປຠຸຕິ ກຕານໍ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມານໍ ສີມາສມ຺ມຸຕີນຎ຺ຈ ວິປຊ຺ຊນໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສງ຺ກາປສງ຺ໂຄ ຈ ທຸນ຺ນິວາໂຣ ໂຫຕິ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິສຠາຄສີມານເມວ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ, ນ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາທີນໍ ສຠາຄສີມານນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມຫາສີມາໂສຘນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ຂຓ຺ຑສີມາຍເມວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີມມາຬເກ’’ຕິອາທິ. ມຫາສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕສຸ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອປ຺ປໂຫນກຕາຍ ມຫາສີມາຍ ກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນປິ ອຍໍ ນໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພວ. ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ສີມໍ ຜຸສນ຺ໂຕປິ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມນເຍປີຕິ ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ມຫາສີມໍ ປວິຏ຺ຐສາຂານເຍປິ. ສີມຏ຺ຐຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ນິສິນ຺ໂນ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘ຫຕ຺ຖປາສເມວ ອາເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣຸກ຺ຂສາຂາທີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘາສຸ ເອຕາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ, ມຫາສີມາຍ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຜຸສິຕ຺ວາ, ຫຕ຺ຖປາສຎ຺ຈ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸປສມ຺ປທາທິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາສີມາຍໍ ຐິຕຈຕຸຕ຺ໂຖ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໓໘໙). ເຕເນເວຕ຺ຖາປິ ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ມາຬກສີມາຍເມວ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິຫິຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຠິນ຺ນສີມຏ຺ຐຕາຍ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐສ຺ສ ຄຓປູຣກຕ຺ຕາຠາວາ ກມ຺ມໂກໂປວ ໂຫຕີຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອາຫຣຓວເສນ ມຫາສີມາໂສຘນນ຺ຕິ? ຕມ຺ປິ ວິນຍຎ຺ຎູ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິສີມກຣຓວເສນ ປເນຕ຺ຖ ໂສຘນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທິນ຺ນສ຺ສປິ ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຄມເນນ ມຫາສີມຏ຺ໂຐ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ. ຍທິ ຈສ຺ສ ຉນ຺ທາທິ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ກຖໍ ໂສ ກມ຺ມໍ ໂກເປສ຺ສຕີຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິສຠາຄສີມານໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສໂຕ, ໂສ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ອຏ຺ຐກຖາວຈນປ຺ປມາຓໂຕ. ນ ຫິ ວິນເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ ພຸທ຺ຘໂຄຈຣຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສເຈ ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐິເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອກາຍ ເອວ ສີມາຍ ຄໂຓ ຈ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ຈ ອນຸສ຺ສາວໂກ ຈ ເອກໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກມ຺ມາຣໂຫ ວາ ອນຸສ຺ສາວໂກ ວາ ສີມນ຺ຕຣຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາທິສຠາຄສີມາສຸ ເອວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍາສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘສຸປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຍາສຸ ປນ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕາສຸ, ວິສຠາຄສີມາສຸ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ເອກຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອິຕຣຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ໂສຘນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ‘‘ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖປາສເມວ ອາເນຕພ຺ໂພຕິ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ປນ ‘‘ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກສ຺ມາ? ອນ຺ໂຕ ຐິຕຕ຺ຕາ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີຄຕໍ ມູລໍ ຂຓ຺ຑສີມາເຍວ ໂຫຕິ. ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ວາຕິ ອປເຣ. ‘ມຊ຺ເຌ ປນ ຉິນ຺ເນ ມຫາສີມາຍ ຐິຕໍ ມູລໍ ມຫາສີມເມວ ຠຊຕິ, ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິຕໍ ຂຓ຺ຑສີມເມວ ຠຊຕິ ຕທາຍຕ຺ຕປຖວີອາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ສີມາຍ ປຈ຺ຉາ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປຈ຺ຉາ ສີມາຍໍ ກຕເຄເຫ ວິຍາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ພນ຺ຘນກາເລ ຐິເຕ ຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປຣິສີມາຍ ອຄມນໂຕ’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ພນ຺ຘນກາເລ ປຸນ ອາໂຣຫຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພນ຺ຘິຕກາເລ ເອວ ອາໂຣຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຈ຺ຉາ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ ປນ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສີມາສງ຺ຂເມວ ຄໂຕ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ໂຂປີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕິຓາທິປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ມຫາເຖຣາປິ ຕິຓໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນ ໂອຕຣຕີຕິ ປຓວສຓ຺ຐານປພ຺ພຕາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ປມາຓຣຫິຕໍ ຐານໍ ນ ໂອຕຣຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປເນຕ຺ຖ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ປມາຓຣຫິຕປພ຺ພຕາທິ ນາໂຣຫຕິ, ຕຖາປິ ຕໍ ປຈ຺ຉາ ສີມຏ຺ຐຕາຍ ສີມາ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປຓວສຓ຺ຐານາທິ ປນ ອຸປຣິ ພທ຺ຘາຍປິ ສີມາຍ ສີມສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ເສວ ວເສນ ‘‘ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຖາ ໂອໂຣຫຓາໂຣຫຓານໍ ສາຘາຣຓວເສນ ‘‘ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຊາຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ນິຏ຺ຐິຕສີມາຍ ອຸປຣິ ຊາຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ປຸພ຺ເພ ຐິຕໍ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕໍ ປວິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຫິ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາທິສວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ພທ຺ຘາຍ ສີມາຍາຕິ ອິທຎ຺ຈ ປກຣຓວເສນ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພທ຺ຘສີມາສຸປິ ສພ຺ພາສຸ ຐິຕໍ ຕໍ ສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກສມ຺ພນ຺ເຘນ ຄຕນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂລຕາທິຕຕ຺ຣຊາຕເມວສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ‘‘ອິໂຕ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ.

ຍໍ ປນ ‘‘ອິໂຕ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຕໂຕ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອຸໂຠສຸ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາສຸ ອຸທກຸກ຺ເຂປນທີອາທີສຸ ຈ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕຣຊ຺ຊຸທຓ຺ຑາທິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ພທ຺ຘສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂຄ ພທ຺ຘສີມາ, ຄາມສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂຄ ຄາມສີມາ ຕທຸຠຍສີມຏ຺ຐປພ຺ພຕາທິ ວິຍ, ພທ຺ຘສີມໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປາໂຣເຫ, ຄາມສີມາຍ ຄາມສີມໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປາໂຣເຫ ຈ ພທ຺ຘສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມູເລ ປຕິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ‘ອິໂຕ ຄຕໍ, ຕໂຕ ອາຄຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ໂສ ຠາໂຄ ຍຖາປວິຏ຺ຐສີມຏ຺ຐສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕສໍ ຣຸກ຺ຂປາໂຣຫານໍ ອນ຺ຕຣາ ປນ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາ ຠູມິຍໍ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທປ຺ປມາເຓນ ຕທຸຠຍສີມາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສາ ສາຂາຍ ປາໂຣໂຫ ປວິຏ຺ຐສີມາຍ ປຖວິຍໍ ມູເລຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ຍາວ ສາຂໍ ວິນາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວ ມູລສີມຏ຺ຐຕໍ ນ ວິຊຫຕິ. ຍທາ ປນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາປິ ປາໂຣຫມຕ຺ຕເມວ ປວິຏ຺ຐສີມຕໍ ສມຸເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ໂພປິ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາຠາໂຄ ປຸຣິມສີມຏ຺ຐຕໍ ນ ວິຊຫຕິ ຕໂຕ ອາຄຕຠາຄສ຺ສ ອວິຊຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປນທີອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວິສຠາຄສີມາຍ ເອວ ປວິຏ຺ເຐ ສກລສີມາໂສຘນໍ, ສຠາຄາຍ ປວິຏ຺ເຐ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໂສຘນຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໖໔. ເອຕ຺ຖ ຈ ນທີປາຣສີມາກຖາຍ ປາຣຍຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ນທິຍາ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐຫມານາ ສີມາ ນທີອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນທິໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕນທິຍຎ຺ຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ. ນທີລກ຺ຂເຓ ປນ ອສຕິ ໂອຕຣຕິ. ສາ ຈ ຕທາ ນທີປາຣສີມາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນທິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ນທີນິມິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອວສ຺ສໍ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ ປນ ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ນາວາຍາຕິ ອິມິນາ ນາວໍ ວິນາປິ ສີມາ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ ເອວ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖາ ນາວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຣຸກ຺ຂສງ຺ຆາຏມໂຍຕິ ອເນກຣຸກ຺ເຂ ເອກໂຕ ຆເຏຕ຺ວາ ກຕເສຕຸ. ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕີຣານໍ ເອກຄາມເຂຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປພ຺ພຕສຓ຺ຐານາຕິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕທີປສິຂຣຕ຺ຕາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໖໕. ສີມາສມູຫນກຖາຍໍ ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ. ທ຺ເວປີຕິ ທ຺ເວ ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສສີມາໂຍ. ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ມຫາສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອວິປ຺ປວາສາຕິ. ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປີຕິ ອິທໍ ມຫາສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາ ພາຫິຣປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຊານນ຺ເຕຫິປິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ສາ ສີມາ ສມູຫຕາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຣຫິຕຏ຺ຐາເນ. ອິທຎ຺ຈ ມຫາສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ກມ຺ມກຣຓສຸຂຕ຺ຖໍ ຂຓ຺ຑສີມາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ຕໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິພຫຸສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ນ ພນ຺ຘຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ສາ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ ເອວ ມຫາສີມາ ວິຍ. ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ ອິທໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອສມູຫຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕສ຺ສ ອຊານນໂຕ ຈ ມຫາສີມາພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມາ ປນ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວ. ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ວາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານປກ຺ເຂ ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊມານປກ຺ເຂປິ ສມ຺ເຠທສງ຺ກາຍ ອນິວຕ຺ຕເນນ ສມ຺ເຠທສງ຺ກໍ ກຕ຺ວາ. ອວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມານາຣຫໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ປຸພ຺ເພ ຫິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອິທານິ ຕມ຺ປິ ວິນາສິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ອຸໂຠປິ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປເທສນິຍມໍ ວາ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ວາ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ວາ ອວິຊ຺ຊມານຕໍ ວາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ກາ ເອວ ໂຫຕິ. ເນວ ສມູຫນິຕຸໍ, ນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ມຫາສີມໍ ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ສກ຺ກາ…ເປ… ກມ຺ມວາຈາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ສີມາພນ຺ຘນກມ຺ມວາຈໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອີທິເສສຸປິ ວິຫາເຣສຸ ຉປຎ຺ຈມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມຎ຺ຈ ສມູຫນນວເສນ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ກເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຂຓ຺ຑສີມາຍ, ມຫາສີມາຍ ວາ ຐິຕວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ສຕິ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຕາສໍ ມຊ຺ຌຄຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາ ສມູຫເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຄາມສີມາ ເອວ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ສີມາຍ, ຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວາ ຊານນໍ ອງ຺ຄໍ. ສີມາຍ ປນ ອນ຺ໂຕຐານໍ ‘ສມູຫນິສ຺ສາມາ’ຕິ ກມ຺ມວາຈາກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອວໍ ມຫາສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຊານເນປິ ສມູຫນນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມາຍ ເອວ ຈ ອວສິຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຸຈິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ອາຄໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໔) ປນ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນ ສມູຫນ຺ຕພ຺ພາຕິ ມຫາສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ຐຕ຺ວາຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີນໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມຎ຺ຫິ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຕາທິສໍ ຐານໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມໍເຍວ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຂຓ຺ຑສີມໍ. ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໖໖. ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອພທ຺ຘສີມາວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາ ປນາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ກຕິວິຘາຕິ ອາຫ ‘‘ຄາມສີມາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ ຕິວິຘາ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໔໗) ‘‘ອສມ຺ມຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຄາມສີມາ ເອວ ພທ຺ຘສີມາຍ ເຂຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎນທີອາທໂຍ ວິຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປາທີນໍ, ສາ ຈ ຄາມສີມາ ພທ຺ຘສີມາຍ ຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ສຍເມວ ສມານສໍວາສາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມສີມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອຣຎ຺ຎປພ຺ພຕາທິກໍ ສພ຺ພໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນ຺ຕຣຆຣເມວ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສກລສ຺ສ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍາ ຄາມສີມາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຫິ ໂສ ອນ຺ຕຣຆຣເຂຕ຺ຕາທີສຸ ອເນເກສຸ ຠູມິຠາເຄສຸ ‘‘ຄາໂມ’’ຕິ ເອກຕ຺ເຕນ ໂລກຊເນຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຄາມໂວຫາໂຣ, ໂສວ ອິຘ ‘‘ຄາມສີມາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄາໂມ ເອວ ຫິ ຄາມສີມາ. ອິມິນາວ ນເຍນ ອຸປຣິ ອຣຎ຺ຎໍ ນທີ ສມຸທ຺ໂທ ຊາຕສ຺ສໂຣຕິ, ເອວໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຠູມິປ຺ປເທເສສຸ ເອກຕ຺ເຕນ ໂລກຊນປຎ຺ຎຕ຺ຕານເມວ ອຣຎ຺ຎາທີນໍ ອຣຎ຺ຎສີມາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂລເກ ປນ ຄາມສີມາທິໂວຫາໂຣ ຄາມາທີນໍ ມຣິຍາທາຍເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສາສເນ ປນ ເຕ ຄາມາທໂຍ ອິຕຣນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ມຣິຍາທາຕິ ກຕ຺ວາ ຄາໂມ ເອວ ຄາມສີມາ, ອຣຎ຺ຎເມວ ອຣຎ຺ຎສີມາ, ສມຸທ຺ໂທ ເອວ ສມຸທ຺ທສີມາຕິ ສີມາໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາຬິຍໍ ນິຄມສ຺ສ ວາຕິ ອິທໍ ຄາມສີມປ຺ປເຠທໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາ’’ຕິ.

ພລິໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍໍ ຄາໂມ ເອຕ຺ຕໂກ ກຣີສຠາໂຄ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຣາຊປຓ຺ເຓສຸ ອາໂຣປິເຕສຸ ຠູມິຠາເຄສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຕຬາກມາຕິກາສຸສານປພ຺ພຕາທິເກ ປເທເສ ພລິໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສປິ ຄາມສີມາ ເອວ. ຣາຊາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠູມິຠາໂຄ ຫິ ສພ຺ໂພວ ຐເປຕ຺ວາ ນທີໂລຓິຊາຕສ຺ສເຣ ຄາມສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ກຎ຺ຈິ ປເທສໍ ຄາມນ຺ຕເຣນ ໂຍເຊຕິ, ໂສ ປວິຏ຺ຐຄາມສີມຕໍ ເອວ ຠຊຕິ. ນທີຊາຕສ຺ສເຣ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກາທິຠາວໍ ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຠາວໍ ວາ ປາປິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເຍ ປນ ຄາມາ ຣາຊໂຈຣາທິຠຍປີຬິເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕາ ຈິຣມ຺ປິ ນິມ຺ມນຸສ຺ສາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສມນ຺ຕາ ປນ ຄາມາ ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ປາເຏກ຺ກໍ ຄາມສີມາວ. ເຕສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ສມນ຺ຕຄາມວາສີຫິ ກສາເປຕ຺ວາ ວາ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ລິຂິຕ຺ວາ ວາ ພລິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຄາເມນ ເອກີຠາວໍ ອຸປເນນ຺ຕິ, ເຍ ປນ ຄາມາ ຣາຊູຫິປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຄາມເຂຕ຺ຕານນ຺ຕຣິກາ ມຫາອຣຎ຺ເຎນ ເອກີຠູຕາ, ເຕ ອຄາມກາຣຎ຺ຎສີມຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປຸຣິມາ ຄາມສີມາ ວິນສ຺ສຕິ, ຣາຊາໂນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາທິປເທເສ ມຫນ຺ຕໍ ຄາມໍ ກຕ຺ວາ ອເນກສຫສ຺ສານິ ກຸລານິ ວາສາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສີນໍ ໂຠຄຄາມາຕິ ສມນ຺ຕາ ຠູຕຄາເມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ປຸຣາຓນາມໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ນ ວິນາເສນ຺ຕິ, ເຕປິ ປຈ຺ເຈກໍ ຄາມສີມາ ເອວ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິມຄາມສີມຕໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ. ສາ ຈ ອິຕຣາ ຈາຕິອາທິ ‘‘ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ ປາຬິປທສ຺ສ (ມຫາວ. ໑໔໓) ອຘິປ຺ປາຍວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສາ ຈ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຠິນວາ, ອິຕຣາ ຈ ອປຣິວຕ຺ຕາ ປກຕິຄາມສີມາ ຍຖາ ພທ຺ຘສີມາຍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວເມຕາປິ ສພ຺ພກມ຺ມາຣຫຕາສທິເສນ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ພທ຺ຘສີມາສທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕິຈີວຣາວິປ຺ປວາສສີມໍ ພທ຺ຘສີມໍ ເອວ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ຕໍສທິສຕານິວຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຸປຣິສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ຕໍສທິສຕາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນນຍສ຺ສ ອິເຘວ ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ອຣຎ຺ເຎຕິ ຍຕ຺ຖ ‘‘ອສຸກຄາມສ຺ສ ອິທໍ ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາມໂວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ເນວ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ອຣຎ຺ເຎ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ອຄມນປຖາ ນິມ຺ມນຸສ຺ສາວາສາ ສມຸທ຺ທນ຺ຕຣທີປກາປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ອຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣວິຣຫິຕປເທສໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຣຎ຺ຎສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາ ຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ວິນາ ສຍເມວ ສມານສໍວາສາ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ, ນທີອາທິສີມາສຸ ວິຍ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣານໍ ຕາວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີມຕາ ສິທ຺ຘາ. ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສີມຕາ ກຖນ຺ຕິ? ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານຸຊານນສຸຕ຺ຕາທິສາມຕ຺ຖິຍໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຄາມສີມາຍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ພຫູ ພທ຺ຘສີມາໂຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕາສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ເຠທຕ຺ຖໍ ສີມນ຺ຕຣິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ເອວມິຘ ອຣຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ. ຕາສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິຘານສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຣຎ຺ຎສ຺ສປິ ສຠາເວເນວ ນທີອາທີນໍ ວິຍ ສີມຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖເມວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາວ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ສີມາຍເມວ ຫິ ຐິຕາ ສີມຏ຺ຐານໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອສີມາຍໍ ອາກາເສ ຐິຕາ ວິຍ ອາກາສຏ຺ຐານໍ. ເອວເມວ ຫິ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໗) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕພທ຺ຘສີມານມ຺ປິ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສີມຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຖສ຺ສ ຐິໂຕກາສໂຕຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຐິໂຕກາສໂຕ. ສເຈປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ຐິໂຕກາສສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຕາຍ ສຫ ສຍເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ສມານສໍວາສກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຂຸທ຺ທເກ ອຣຎ຺ເຎ ມຫນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ວຄ຺ຄກມ຺ມສງ຺ກາຠາເວນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາເປກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເກວລາຣຎ຺ຎສີມາຍເມວ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນທີອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສເຈ ນທີ ນາຕິທີຆາ ໂຫຕິ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ນິສີທຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໗), ອິມິນາ ເອວ ຈ ວຈເນນ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ສຕິ ເອວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ສມນ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ມິນິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກຣເຓເນວ ສີມາ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ນ ສຍເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທກຣຓປ຺ປກາເຣນ ສີມາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອພທ຺ຘສີມາວ ນ ສິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກິຣິຍາປກາຣສິທ຺ຘິໂຕ. ອປິຈ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ຖານໍ ປກຕິຫຕ຺ຖານຎ຺ຈ ໂລເກ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ, ວິນເຍ ‘‘ອີທິສໍ ຫຕ຺ຖປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ມິນິເຕ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາເຕນ ນຸ ໂຂ ຫຕ຺ເຖນ ມິນິຕໍ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສີມາຍ ວິປຕ຺ຕິສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ມິນນ຺ເຕຫິ ຈ ອນຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອູນມຘິກມກຕ຺ວາ ມິນິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ວິປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາ, ປຣິສວເສນ ຈາຍໍ ວຑ຺ຒມານາ ເຕສໍ ມິນເນນ ວຑ຺ຒຕິ, ຫາຍຕິ ວາ. ສງ຺ເຆ ຈ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຍເຄນ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ສີມາ ເຕສໍ ປໂຍເຄນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ຈ, ກຖໍ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຐິຕິຍາ ຈ ປຸຣາຓວິຫາເຣສຸ ວິຍ ສກເລປິ ວິສຸໍ ອຣຎ຺ເຎ ກຕສີມາ ສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ເອວ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕພ຺ພິຄເມນ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍມ຺ປິ ນທີອາທີສຸປິ.

ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ສພ຺ພຖາເມນ ຂິປນໍ, ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ຈ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ໂອກາໂສ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ມິນນໍ, ຂິປນໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕາທີສຸ ປວິສນໂຕ ອເຂຕ຺ເຕ ສີມາ ປວິຏ຺ຐາ ກິນ຺ນາມ ສີມາ ນ ວິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອເປກ຺ຂາຍ ສີມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ຍໂຕ ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ສຍເມວ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ຊາຍນ຺ຕິ. ຍໂຕ ປນ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ເຂຕ຺ຕປ຺ປມາເຓເນວ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ພຫິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕຣມິນນປ຺ປມາຓສ຺ສ ວາລຸກາທິຂິປນກມ຺ມສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ສຍໍຊາຕສີມານໍ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ກຕໍ ຄາມູປຈາຣຆຣູປຈາຣຊານນຕ຺ຖໍ ເລຑ຺ຑຸສຸປ຺ປາທິຂິປນວິຘານທສ຺ສນໍ ວິຍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ສີມໍ ວາ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກເຕປິ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ຎາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ເຕນ ປຸຖຸລໂຕ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕຫິ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ພຫິ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອຕິທູເຣ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ເປເສຕພ຺ພໍ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ສີມາເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄຄມນນຫານາທິອຕ຺ເຖຫິ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ນທີອາທີສຸ ວາ ປວິຏ຺ເຐ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ສຍເມວ ປຠາ ວິຍ ປທີປສ຺ສ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສີມາທ຺ວຍສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປຎ຺ຈ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສີມາປຣິຍນ຺ເຕ ຫິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ເປສິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມນ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ສີມາ ອິຕເຣສໍ ສີມາຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ມາ ໂຫຕູຕິ ວາ, ອິຕຣຖາ ຫຕ຺ຖຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາຍເປຕ຺ຖ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ອນຸຊານິຕພ຺ພໂຕ. ອປິຈ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິຕສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກມ຺ມໂກປວຈນໂຕປິ ເຈຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ ຕມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍເມວ ສຎ຺ຊາຕາຍ ສີມາຍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສີມານໍ, ເອກາຍ ເອວ ວາ ສງ຺ກຣໂຕ. ອິຕຣຖາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໂກປວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’ຕິ. ກິຎ຺ຈ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎ ຐິຕສ຺ສ ກມ຺ມກຣຓິຈ຺ຉາວິຣຫິຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສີມາ, ເອວໍ ອເປກ຺ຂໍ ວິນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘ອຍໍ ສີມາ ຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາຣມ຺ປິ ລຠຕີ’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມກຣຓິຈ຺ຉໍ ວິນາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປທີປປຠາ ວິຍ ສພ຺ພປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໍ ສີມາສມ຺ຠເວນ ສງ຺ເຆ, ຄເຓ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມນ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອເນກສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ປຣິສວເສນ ຈສ຺ສາ ວຑ຺ຒິ ຫານິ ຈ ສມ຺ຠວຕິ, ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ອຠິນວສີມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ, ຄຕານໍ ສມນ຺ຕາ ຐິຕສີມາວິນາໂສ ຈ ຠເວຍ຺ຍ.

ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໔໗) ປນ ‘‘ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ’’ຕິອາທິນາ ເອກາ ເອວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ເຈສາ ສີມາ ສຠາເວນ, ກາຣຓສາມຕ຺ຖິເຍນ ວາ ປຠາ ວິຍ ປທີປສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິນ຺ຕຸ ຠຄວໂຕ ອນຸຊານເນເນວ. ຠຄວາ ຈ ອິມາ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາເຣນ ກມ຺ມກຣຓສຸຂຕ຺ຖເມວ ອນຸຎ຺ຎາສີຕິ ກຖໍ ນຫານາທິກິຈ຺ເຈນ ປວິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສມນ຺ຕາ ຕາສໍ ສີມານໍ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປໂຍຊນາຠາວາ, ປໂຍຊເນ ຈ ເອກໍ ເອວ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ກຖໍ ປຈ຺ເຈກໍ ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ ອເນກສີມາສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ‘‘ເອກສີມາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ອນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຕກປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ສີມນ຺ຕຣິກາຐປນວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໂກປວຈນຎ຺ຈ, ຕມ຺ປິ ອິມາສໍ ສີມານໍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ໂພຘຕາຍ ສີມາຍ ສມ຺ເຠທສງ຺ກໍ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກຎ຺ຈ ທູຣໂຕ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈ ຈີວຣວິປ຺ປວາສຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ອພ຺ໂຠກາເສ ທສ຺ສິໂຕ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂສ ສີມາ ເອວ ນ ໂຫຕິ, ເຂຕ຺ຕຕຬາກາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ອຍເມຕ຺ຖ ເອໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທວ. ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກໂຕ ຐິເຕສຸ ເຕສໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ຈີວຣໍ ຐເປຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ. ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຍ຺ຫມາເນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຍສາເນ ຐປິຕຈີວຣໍ ມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ພຫິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາ. ສີມາ ປນ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາໂຣເປຕ຺ຖ ອຊ຺ໂຌກາສປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ຍາວ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ມຫາສີມາຍ ອວິປ຺ປວາສສີມາໂວຫາໂຣ ວິຍ. ມຫາສີມາຍມ຺ປິ ຫິ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ອິຘາປິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ສີມາປຣິຍນ຺ເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີມາເປກ຺ຂາວເສເນວ ຕາສໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕພ຺ພິຄເມນ ວິນາໂສ ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ປກາໂຣ ອິໂຕ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ຄເວສິຕພ຺ໂພ.

ອິຘ ປນ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໔໗), ‘‘ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ຣຸກ຺ຂາທິນິຣນ຺ຕເຣປິ ອຣຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອຣຎ຺ຎສີມາຍ ສຫ ເອຕິສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ໂທສາຠາໂວ, ປເຄວ ອຄາມເກ ຣຸກ຺ເຂຕິ ນິສ຺ສິເຕປິ ປເທເສ ຈີວຣວິປ຺ປວາສສ຺ສ ຣຸກ຺ຂປຣິຫາຣໍ ວິນາວ ອຊ຺ໂຌກາສປຣິຫາໂຣ ຈ ອນຸມໂຕຕິ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ. ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ອຘິກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆໍ ວິນາ ເອເກນປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ພຫິ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທູເຣ ເອວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກຣໂຕ. ອຸທກຸກ຺ເຂເປປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ.ອຏ຺ຐ. ໑໖໗). ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສີມນ຺ຕຣິກາວິຘານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ສີມນ຺ຕຣິການຸຊານນສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຠຄວຕາ ນິທານວເສນ ເອກຄາມນິສ຺ສິຕານໍ ເອກສຠາຄານຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານເມວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂທສປຣິຫາຣາຍ ສີມນ຺ຕຣິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕຖາປິ ຕທນຸໂລມໂຕ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎສີມໍ ນທີອາທິສີມຎ຺ຈ ນິສ຺ສິຕານໍ ເອກສຠາຄານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານມ຺ປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ, ສີມນ຺ຕຣິກໍ ວິນາ ອພ຺ຍວຘາເນນ ຐານຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ອນຠິມຕເມວາຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ອິຘາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາວິຘານມກໍສຸ. ວິສຠາຄສີມານມ຺ປິ ຫິ ເອກສີມານິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ ເອກສຠາຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເມ ສຕິ ເອວ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ວິນາ ຐານໍ ສມ຺ເຠທາຍ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານສາມຕ຺ຖິເຍເນວ ເຈຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໖໗. ສຠາເວເນວາຕິ ອິມິນາ ຄາມສີມາ ວິຍ ອພທ຺ຘສີມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສູກຣາທິນາ ສຕ຺ເຕນ. ມໂຫເຆນ ປນ ອຸຓ຺ຓຕຏ຺ຐານໂຕ ນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປຕນ຺ເຕນ ຂໂຕ ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ວາ ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຊາຕສ຺ສໂຣ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖປິ ຂຸທ຺ທເກ ອຸທກຸກ຺ເຂປກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສມຸທ຺ເທ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍເມວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂສເຘຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ. ປຸນ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘີສຸ ເອວ ຕາສຸ ນທີອາທີສຸ ຕີສຸ ອພທ຺ຘສີມາສຸ ປຸນ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສາສນໂວຫາຣສິທ຺ຘາຍ ອພທ຺ຘສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໔໗) ‘‘ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ອຸທກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ, ອຸທກສ຺ສ ປຕໂນກາໂສ, ຕສ຺ມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ, ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ອຕ຺ໂຖ – ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ຍາວ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ອຸທກສ຺ສ ປຕນຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ຍໍ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ນທີອາທີສຸ ອປຣາ ສມານສໍວາສາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ.

ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕ, ຕໂຕ ພຫິປິ, ‘‘ເອກສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານໂຕ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ໂຫຕີຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໗) ‘‘ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິ ພຫຸ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ນຍໂຕ ສໍສນ຺ທນໂຕ ສງ຺ຆຏນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປອຈ຺ເຉທານມນ຺ຕຣາ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ, ‘‘ຕໂຕ ອຘິກໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ, ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອິເຘວ ວຸຕ຺ເຕນ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ສີມນ຺ຕຣິໂກປຈາເຣ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ອູນເກ ຐປິເຕ ສີມາຍ ສີມາສມ຺ເຠທໂຕ ກມ຺ມໂກໂປປິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທຄ຺ເຄນ ຈ ຕຕ຺ຖ ເອກຠິກ຺ຂຸໂນ ປເວເສປິ ສຕິ ຕສ຺ສ ສີມຏ຺ຐຠາວໂຕ ກມ຺ມໂກໂປ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຖນຎ຺ເຈຕໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານນ຺ເຕນປິ ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານມນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຕກປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານວຈນໂຕປິ ເອຕາສໍ ທຸພ຺ພິຊານປຣິຈ຺ເຉທຕາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ສິຊ຺ຌຕິ. ກມ຺ມໂກປສງ຺ກຏ຺ຐານມ຺ປິ ອາຈຣິຍາ ທູຣໂຕ ປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ‘‘ກມ຺ມໂກປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ຐເປສຸນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໗) ປນ – ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍາຕິ ພທ຺ຘສີມາວເສນ ອກຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ. ເຍນ ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉາເນນປິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ. ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິທໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຍທິ ເຈຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມກຣຓາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ຐິໂຕ ສງ຺ໂຆ ສີມາສມ຺ເຠທສມ຺ຠວໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເອວມ຺ປິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ໂຕປິ ໂກເປຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕໂນ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ປເຣສໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂກເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສພ຺ພາສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ສີມາສມ຺ເຠທສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາປິ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ນິສີທຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ໂພປິ ນທີປເທໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕໂຕ ນທິຍາ ອຠາວາ ອຸທກຸກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປປ຺ປມາຓາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຣາ ໂຫຕິ, ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ຈ ນ ສິຍາຕິ ສາມີຈິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຕເກນ ປນ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕເນວາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒນໂຕ ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໔໗) – ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ປນ ເອຕິສ຺ສາ ນທິຍາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທີນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິກມ຺ມກຣຓກາເລ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສາວິປ຺ປວາສປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ວິຍາຕິ ອາຈຣິຍາ, ຕສ຺ມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທາຠາເວປິ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ນາວາຄໂຕ ເຈ, ນາວາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ, ສຕ຺ຖຄໂຕ ເຈ, ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ໂສ ເຈ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສນິວຸຕ຺ໂຖ ເຈ, ຄາເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິຈີວຣາວິປ຺ປວາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາປິ ອຍໍ ວິເສໂສ – ສເຈ ສຕ຺ໂຖ ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ປມາຓນ຺ຕິ ເອເກ. ສຕ຺ໂຖວ ປມາຓນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ພຫູ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມ຺ຫິ ເກຈິ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສຖໍ, ເກຈິ ຄຓຸໂປສຖໍ, ເກຈິ ສງ຺ຆຸໂປສຖນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ‘‘ພຫູ ສງ຺ຆາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີມາສມ຺ເຠທສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ຐເປນ຺ເຕ ຫິ ອູນກໍ ນ ຐເປຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຏ຺ຐເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕນ຺ຕິ ສີມໍ. ສີຆເມວ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ອິມິນາ ຕໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ເອວ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ວາລິກາທີຫິ ສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ອິຕຣຖາ ພຫິ ປຣິວຕ຺ຕາ ນຸ ໂຂ, ໂນ ວາຕິ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອນຸສ຺ສາວນາຕິ ເກວລາຍ ນທີສີມາຍ ອນຸສ຺ສາວນາ. ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂ ວາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ພຫິ ຐິເຕ ຣຸກ຺ເຂ ວາ. ພຫິນທີຕີຣເມວ ຫິ ວິສຠາຄສີມຕ຺ຕາ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ນ ອນ຺ໂຕນທີ ນິສ຺ສຍຕ຺ເຕນ ສຠາຄຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ‘‘ພຫິນທີຕີເຣ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຕີຣເມວ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ປນ ນທີ. ຊາຕຣຸກ຺ເຂປິ ຐິເຕຫີຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕອຸທກຸກ຺ເຂປຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ພຫິອຸທກຸກ຺ເຂເປ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຣຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕອຸທກຸກ຺ເຂປຏ຺ຐສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິຫາເຣ ພທ຺ຘສີມໍ ຄາມສີມຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິສີມກຣຓວເສເນວ ໂສເຘຕ຺ວາ. ຍຖາ ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ, ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ວາ ຄາມສີມາຍໍ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມຏ຺ເຐ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຣຎ຺ຎສີມາຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ, ອິມາຍ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສປິ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ພທ຺ຘສີມຄາມສີມາຫິປິ ສທ຺ຘິໍ, ເອຕາສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ຎາຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາສນ຺ນານເມເວຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ນຍຄ຺ຄຫຓມຸຂໍ – ຍຖາ ຫິ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ສມ຺ມຕາ ພທ຺ຘສີມາ ວິປຕ຺ຕິສີມາ ໂຫຕີຕິ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ນທີອາທີສຸ ສມ຺ມຕາປິ ພທ຺ຘສີມາ ວິປຕ຺ຕິສີມາວ ໂຫຕີຕິ ຕາຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ຄາມນທີອາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ຈ ອຣຎ຺ຎາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສນວຏ຺ຏນກຠາໂວ ຎາຕພ຺ໂພ, ເອວເມຕາ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ພທ຺ຘສີມສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍວິຣຫິຕາຫິ ອິຕຣີຕຣາສໍ ນິສ຺ສຍສີມາຫິ ຈ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ສມ຺ເຠທໂທສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນໂຍ ຎາຕພ຺ໂພວ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປນ ນິສ຺ສຍຠູຕຄາມາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ພທ຺ຘສີມາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕສ຺ສ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ອນຸໂລມນໂຕ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປພທ຺ຘສີມາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ກສ຺ມາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ນ ວິຫິຕາຕິ? ນິສ຺ສຍເຠທສຠາວເຠເທຫິ ສຍເມວ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກນິສ຺ສຍເອກສຠາວານເມວ ຫິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວິນາສໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເອເຕເນວ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘາຍ ສີມາຍ ສງ຺ເຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ນທິຍມ຺ປິ ຍາວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຍາ ປເນຕາ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘາ ຄາມາຣຎ຺ຎນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣສີມາ ປຎ຺ຈ, ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສມ຺ເຠທໂທສໍ ນາປຊ຺ຊຕິ ຕຖາ ໂລກໂວຫາຣາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຄາມາທໂຍ ຄາມນ຺ຕຣາທີຫິ ນທີອາທີຫິ ຈ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ເຕນ ສມ຺ຠິນ຺ນາຕິ ໂລເກ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘານຎ຺ຈ ໂລກໂວຫາຣໂຕວ ສມ຺ເຠໂທ ວາ ອສມ຺ເຠໂທ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ສມ຺ເຠທນໂຍ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ສາສນໂວຫາຣສິທ຺ໂຘ ເອວ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ພທ຺ຘສີມາຍ ຕາວ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສີມາ ຄຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອໂຘຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສພ຺ພຖາ ທສ຺ສິໂຕ, ຄາມສີມາທີນໍ ປນ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ກຖມຍໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ເກຈິ ຕາເວຕ຺ຖ ‘‘ຄາມສີມາທໂຍປິ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣສີມາ, ຕາວ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຈ ປຖວິຍາ ອຸປຣິຕເລ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓປ຺ປເທເສ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓາຠາວາ. ສເຈ ປນ ອຸທໂກຆາທິນາ ໂຍຊນປ຺ປມາຓມ຺ປິ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ນທີສີມາທໂຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ. ຕສ຺ມາ ນທີອາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ພຫິຕີຣມຸເຂນ ອຸມງ຺ເຄນ, ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ປວິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ນທິຍໍ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ, ໂສ ປນ ອາສນ຺ນຄາເມ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕີຣຄາມານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຄາມຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ປນ ຕີຣໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ອຄາມກາຣຎ຺ຎເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຕີຣທ຺ວເຍປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ວິນາ ເກວລາຍ ຂຸທ຺ທກາຣຎ຺ຎສີມາຍເມວ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ຍທິ ເຕສໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອຕສ຺ສ ນິສິນ຺ໂນກາສສ຺ສ ປຣໂຕ ເອກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນ ກມ຺ມໂກໂປ. ໂນ ເຈ, ກມ຺ມໂກໂປ. ຄາມສີມາຍໍ ປນ ອນ຺ໂຕອຸມງ຺ເຄ ວາ ພິເລ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ວາ ຍຕ຺ຖ ປວິສິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຍຕ຺ຖ ວາ ສຸວຓ຺ຓມຓິອາທິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ວາ ສມ຺ຠາວນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ເຫຏ຺ຐາປິ ຄາມສີມາ, ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິຍາ ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ປກຕິມນຸສ຺ສານໍ ປເວສສມ຺ຠາວນາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍາວ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກາ ອຣຎ຺ຎສີມາວ, ນ ຄາມສີມາ. ອຣຎ຺ຎສີມາຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖປິ ຫິ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ປເວສສມ຺ຠາວນາ, ຕຕ຺ຕກເມວ ອຸປຣິຕເລ ອຣຎ຺ຎສີມາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ນ ອຣຎ຺ຎສີມາ ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິຕເລນ ສຫ ເອກາຣຎ຺ຎໂວຫາຣາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ ອຸປຣິ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ ອຸມງ຺ຄນທິຍໍ ຐິໂຕ ວິຍ ອຸປຣິນທິຍໍ ຐິຕານໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈກ຺ກວາເຬ ຄາມນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕທວເສສໍ ອມນຸສ຺ສາວາສໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ອຣຎ຺ຎເມວ. ‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫິ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣາທິປິ ອຣຎ຺ຎເມວ. ອິຘ ປນ ນທີອາທີນໍ ວິສຸໍ ສີມາຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສເມວ ອຣຎ຺ຎໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ອຍເມກາ ອຣຎ຺ຎສີມາ. ອິນ຺ທປຸຣຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ເອກາຣຎ຺ຎສີມາ, ຕຖາ ອສຸຣຍກ຺ຂປຸຣາທິ. ອາກາສຏ຺ຐເທວພ຺ຣຫ຺ມວິມານານິ ປນ ສມນ຺ຕາ ອາກາສປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ປຈ຺ເຈກໍ ອຣຎ຺ຎສີມາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ປພ຺ພຕທີປກາ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍໍ, ອຣຎ຺ຎສີມາຍເມວ ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ອຸປຣິອຣຎ຺ຎຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍາ ເອກາຣຎ຺ຎໂວຫາຣາຠາວາ ວິສຸໍ ອຣຎ຺ຎສີມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ຄາມນທີອາທິສີມາກຖາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຕເລ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’ຕິ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ທສ຺ສິຕນໂຍ ນ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິທຎ຺ເຈຕາສໍ ຄາມສີມາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາປມາຓທສ຺ສນໍ ສຸຕ຺ຕາທິວິໂຣຘາຠາວາ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄຫເຓ ຈ ຄາມສີມາຍໍ ສມ຺ມຕາ ພທ຺ຘສີມາ ອຸປຣິຄາມສີມໍ, ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎສີມຎ຺ຈ ອວຕ຺ຖຣຕີຕິ ຕສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎສີມາປິ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ຠຄວຕາ ຈ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໗) ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣາ ພທ຺ຘສີມາຍ ອເຂຕ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອຣຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎມ຺ປິ ພທ຺ຘສີມາຍ ເຂຕ຺ຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສາ ນ ພຊ຺ຌຕີຕິ? ປໂຍຊນາຠາວາ. ສີມາເປກ຺ຂານນ຺ຕຣເມວ ຫິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ສາ ຈ ອຸປຣິ ສມ຺ມຕາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓານຸໂລມໂຕ ວິປຕ຺ຕິສີມາ ເອວ ສິຍາ. ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປນ ຐຕ຺ວາ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎກເທສມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສຸສມ຺ມຕາ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎ ຠຄວຕາ ວິຫິຕາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍປິ ອນິວຕ຺ຕນໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປວິຏ຺ຐານມ຺ປິ ຕໂຕ ພຫິ ເກວລາຣຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ຕີຓິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ຐເປຕພ຺ພານິ. ອຎ຺ຎຖາ ວິປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາຕິ ສພ຺ພຖາ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ພທ຺ຘສີມາກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ປວິຏ຺ຐສາຂາຍາຕິ ນທິຍາ ປຖວີຕລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ ສາຂາຍປິ, ປເຄວ ອນາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ. ປາໂຣເຫປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນ ສຠາຄນທີສີມໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ວິສຠາຄສີມາສມ຺ພນ຺ຘສາຂາທິນາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕເນວ ມຫາສີມໍ ຄາມສີມຎ຺ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ສາຂາທິນາ ມາຬກສີມາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຎາປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນ຺ໂຕນທິຍໍເຍວາຕິ ເສຕຸປາທານໍ ຕີຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິນທິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ເຕປິ ສມ຺ເຠທາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ຫິ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ອນ຺ໂຕນທິຍມ຺ປິ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ເຕ ສມ຺ເຠໂທ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ ກມ຺ມໂກປສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ, ນ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສີມາຍ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ເຖວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອາວຣເຓນ ວາຕິ ທາຣຸອາທີນິ ຂຓິຕ຺ວາ ອຸທກນິວາຣເຓນ. ໂກຏ຺ຏກພນ຺ຘເນນ ວາຕິ ມຕ຺ຕິກາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ກຕເສຕຸພນ຺ຘເນນ ວາ, ອຸຠເຍນາປິ ອາວຣຓເມວ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນທິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປາຬິ ພທ຺ຘາ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ນທິໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ປາຬິ ພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຑ຺ຑິໂຕທກນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ໂຕທກໍ. ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທນຏ຺ຐານໂຕຕິ ອິມິນາ ຕຬາກນທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ຕີຣາທິຠິນ຺ທນວເສນ ວິປຸລາ ຫຸຕ຺ວາ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ພທ຺ຘສີມໍ.

ອຄມນປເຖຕິ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ. ອຣຎ຺ຎສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘໍ ອຄາມກາຣຎ຺ຎສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປກຕິຍາ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ຄມນປເຖສຸ ທີປເກສຸ.

ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອາວາຏາທີນໍ ກຕຏ຺ຐານເມວ, ນ ອກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຓີຕິ ສມຸທ຺ໂທທກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເວຄນິນ຺ໂນ ມາຕິກາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂກ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໗) ປນ – ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປນ ນາວາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຸກ຺ເຂປມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສີມາໂສຘນໍ ນາມ ຄາມສີມາທີສຸ ຐິຕານໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນາທິ. ‘‘ນທິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປາຬິ ພທ຺ຘາ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ນທິໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ປາຬິ ພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຑ຺ຑິໂຕທກນ຺ຕິ ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ເອກມນ຺ເຕນ ຉຑ຺ຑິຕມຸທກໍ. ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕຕິ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລ ວສ຺ສາເນປິ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ. ຄາມນິຄມສີມໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນາ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ພທ຺ຘສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຄມນປເຖຕິ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິເສ ປເທເສ. ອຣຎ຺ຎສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ. ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ໂອຣໂຕຕິ ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ໂອຣິມຠາເຄ ທີປກໍ ປພ຺ພຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສມຸທ຺ທປ຺ປເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ກໂຣນ຺ຕາ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຫນກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສກລມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກໂຣນ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕມຫາສາຂມູລາ, ເອເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຕິອາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ສາຂາຍ ສາຂໍ ຜຸສນ຺ຕາປິ ຫິ ທູຣຏ຺ຐາປິ ສິຍຸໍ, ຕໂຕ ເອກໍສໂຕ ສມ຺ເຠທລກ຺ຂຓໍ ນ ທສ຺ສິຕໍ ສິຍາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິຏປຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນກຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ໂປຣາຓກວິຫາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອມ຺ພນ຺ຕິ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຸຣາຓວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປາທີນໍ ວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຊານນ຺ຕານໍ ຕໍ ປຸຣາຓວິຫາຣສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອມ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓວິຫາຣສີມຏ຺ຐໍ ຊມ຺ພຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ພຊມ຺ພູນໍ ອນ຺ຕເຣ ຍໍ ຐານໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເວເສຕ຺ວາ ພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣາຓສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຄາມຏ຺ຐສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐາຍ ຊມ຺ພຸຍາ ສຫ ສໍສຏ຺ຐວິຏປຕ຺ເຕປິ ສີມາຍ ພນ຺ຘນກາເລ ວິປຕ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຉາ ຄາມສີມາຍ ສຫ ສມ຺ເຠໂທ ວາ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ວາ ນາໂຫສີຕິ ມຸຂໂຕວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປເທສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສີທນປ຺ປໂຫນກໍ ປເທສໍ. ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາຕິອາທິນາ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ອພ຺ຍວຘາເນນ ພທ຺ຘສີມາປິ ອສີມາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສາ ປນ ທຸພ຺ໂພຘາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາທິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສີມໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ພນ຺ຘນກາເລ ຕາວ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕກໂຕ ເອວ ສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ໂຂ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ຣຸກ຺ໂຂ ກໂຣຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວຑ຺ຒນກຣຸກ຺ຂາທໂຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຣິ ທິສ຺ສມານຂນ຺ຘສາຂາທິປເວເສສຸ ເອວ ສງ຺ກຣໂທສສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອທິສ຺ສມານານໍ ມູລານໍ ປເວເສປິ ຠູມິຄຕິກຕ຺ຕາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ສເຈ ປນ ມູລານິປິ ທິສ຺ສມານານິ ເນວ ປວິສນ຺ຕິ, ສງ຺ກໂຣວ, ປພ຺ພຕປາສາຓາ ປນ ທິສ຺ສມານາປິ ຠູມິຄຕິກາເຍວ. ຍທິ ປນ ພນ຺ຘນກາເລ ເອວ ເອໂກ ຖູລຣຸກ຺ໂຂ ອຸຠຍມ຺ປິ ສີມໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຈ຺ຉາ ພທ຺ຘາ ອສີມາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສີມສງ຺ກຣນ຺ຕິ ສີມສມ຺ເຠທໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໘) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີມສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີມປ຺ປເທສໍ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄາມສີມາຍປິ ສຫ ສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ນິມິຕ຺ເຕ ວຑ຺ຒິເຕ ຄາມສີມພທ຺ຘສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານໍ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອວຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານເມວ ສງ຺ກຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສວ ສງ຺ກຣສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໔໘) ປນ ນິທານວເສນ ‘‘ເຍສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມຕາຍ ອສີມຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ທ຺ວີສຸ ຄາມສີມາສຸ ຐຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ສງ຺ເຆຫິ ສມ຺ເຠທໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຣຸກ຺ຂປາໂຣຫາທິສມ຺ພນ຺ຘໍ ອວິໂຍເຊຕ຺ວາ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ກມ຺ມວາຈານິຏ຺ຐາປນວເສນ ເອກໂຕ ສມ຺ມຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີມານໍ ອສີມຕາ ປກາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໘) ‘‘ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາ ປເທສນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສີມໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ສີມສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີມສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີມປ຺ປເທສໍ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ສີມາ ຕຕ຺ຕເກນ ອສີມາ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ປນ ສີມາ ປຈ຺ຉາ ວຑ຺ຒິເຕນ ຣຸກ຺ເຂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອິຕຣໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ສີມາວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ຈຕຸວີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ສີມາພນ຺ຘນວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ເອວໍ ສີມາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ສີມກຖາຍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘການນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປວາຣຓກ຺ຂນ຺ຘກສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕທນຸກ຺ກເມນ ສີມາວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ອຸໂປສຖປວາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸມາຣທ຺ເຘປິ ສາສນວຸທ຺ຘິກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປສມ຺ປທາທິວິນຍກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານຠູຕໍ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມານໍ ລຊ຺ຊິເປສລພຫຸສ຺ສຸຕສິກ຺ຂາກາມຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຎາສຕິວີຣິຍຊນນຕ຺ຖໍ ສີມາພນ຺ຘນກຖາ ອມ຺ເຫຫິ ອາຣຠີຍເຕ. ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນາທິຈຕຸພ຺ພິຘກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານຠູຕາ ສີມາ ນາມ ພທ຺ຘອພທ຺ຘວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ພທ຺ຘສີມາ ຂຓ຺ຑສີມາ, ສມານສໍວາສກສີມາ, ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ຕິພ຺ພິຘາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອພທ຺ຘສີມາປິ ຄາມສີມາ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ, ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ –

‘‘ຂຓ຺ຑສມານສໍວາສາ-ວິປ຺ປວາສາຕິ ເຠທໂຕ;

ອິຕິ ພທ຺ຘາ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ອພທ຺ຘາປິ ຕິຘາ ມຕາ.

‘‘ຄາມໂຕ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ, ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕປິ ຈ;

ຕຕ຺ຖ ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຄາມສີມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມນ ອຕິຂຸທ຺ທິກາ, ອຕິມຫຕີ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ, ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ, ອນິມິຕ຺ຕາ, ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ, ນທິຍາ ສມ຺ມຕາ, ສມຸທ຺ເທ ສມ຺ມຕາ, ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອິມາ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕຕ຺ຖ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ພທ຺ຘສີມາ ນາມາ’’ຕິ. ເອເຕນ ເອເຕສຸ ເອກາທສສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ ເອກາຍປິ ຍຸຕ຺ຕາຍ, ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ເອກາຍປິ ອຍຸຕ຺ຕາຍ, ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາຍ ຈ ສຕິ ສີມາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພລກ຺ຂຓປຣິປູຣຕ຺ຖໍ ມຫນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສີມາພນ຺ຘນກາເລ ຕີສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິຍາ ປຐມໍ ຕາວ ຄາມສີມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ນນຸ ພທ຺ຘສີມາ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ອຖ ກສ຺ມາ ຄາມສີມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ? ຄາມສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມາຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອສມ຺ມຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍ ອຏ຺ຐປິຕາຍ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຍາ ຕສ຺ສ ວາ ຄາມສ຺ສ ຄາມສີມາ, ນິຄມສ຺ສ ວາ ນິຄມສີມາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗). ອິຘ ປາຬິຍໍ ສຣູເປນ ອນາຄຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ‘‘ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນຄຣສີມາປິ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຍໍ ຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຄາມສີມາ ນາມ. ຍໍ ນິຄມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນິຄມສີມາ ນາມ. ຍໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຄຣສີມາ ນາມ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຄາມສີມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ເອກໂຕ ອຸໂປສຖາທິສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓາຣຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ອີທິເສເຍວ ຈ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸມຣຫຕິ, ນ ອຸໂປສຖາທິສງ຺ຆກມ຺ມານຣເຫ ປເທເສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມໂຠຊກາ ພລິໍ ລຠນ຺ຕິ, ໂສ ປເທໂສ ອປ຺ໂປ ວາ ໂຫຕຸ ມຫນ຺ໂຕ ວາ, ຄາມສີມາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຈນໂຕ ຄາມາທິໂຠຊການໍ ພລິລຠນຏ຺ຐານໍ ຄາມສີມາ ໂຫຕິ, ອິທຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ພລິໍ ອລຠນ຺ໂຕປິ ຣາຊປຓ຺ເຓ ອາໂຣປິຕປເທເສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມສີມາເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໗) ‘‘ພລິໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອຍໍ ຄາໂມ ເອຕ຺ຕໂກ ກຣີສຠາໂຄ’ຕິອາທິນາ ປນ ຣາຊປຓ຺ເຓສຸ ອາໂຣປິເຕສຸ ຠູມິຠາເຄສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຕຬາກມາຕິກາສຸສານປພ຺ພຕາທິເກ ປເທເສ ພລິໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສປິ ຄາມສີມາ ເອວ. ຣາຊາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠູມິຠາໂຄ ຫິ ສພ຺ໂພວ ຐເປຕ຺ວາ ນທີໂລຓິຊາຕສ຺ສເຣ ຄາມສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຍໍ ປກຕິຄາມສີມາ ນາມ. ‘‘ຍມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ເອກໍ ປເທສໍ, ‘ອຍໍ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູ’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕິ, ໂສປິ ວິສຸໍຄາມສີມາ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ວຈນໂຕ ຣາຊາ ‘‘ປກຕິຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕເຍວ ປກຕິຄາມໂຕ ວິສຸໍ ປກຕິຄາເມນ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ຄາໂມ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍໍ ປເທສໍ ເທຕິ, ໂສ ປເທໂສ ວິສຸໍຄາມສີມາ ນາມ. ອິຕິ ປກຕິຄາມສີມາ ຈ ຣາຊູນໍ ອິຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ວິສຸໍຄາມສີມາ ຈ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ສພ຺ພກມ຺ມາຣຫາ, ຕສ຺ມາ ອຠິນວພທ຺ຘສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມຫິ ປກຕິຄາມສີມໍ ວາ ວິສຸໍຄາມສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ສາ ຈ ອິຕຣາ ຈ ປກຕິຄາມນຄຣນິຄມສີມາ ພທ຺ຘສີມາສທິສາເຍວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍຎ຺ຈ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໗) ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫິ ສາ ຈ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຠິນວາ ຈ ອິຕຣາ ຈ ອປຣິວຕ຺ຕາ ປກຕິຄາມສີມາ, ຍຖາ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວເມຕາປິ ສພ຺ພກມ຺ມາຣຫຕາສທິເສນ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ, ສາ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເກຈິ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ມຍໍ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຕໂກ ຠູມິປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິສຸໍ ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ໂອກາເສ ກເຕ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ວິສຸໍຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣຏ຺ເຐເຍວ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຫຕ຺ຖປາສານຍນາທິນາ ໂສເຘຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນສີມາພນ຺ຘນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ກຣຓໍ ‘‘ອຍໍ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ, ‘‘ສາ ຈ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຠິນວາ ຈາ’’ຕິ ອາຄເຕນ ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາວຈເນນ ຈ ສເມນ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ ຕາວ ‘‘ອຍໍ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ປຸຣິມຄາໂມເຍວ ຄາໂມ ໂຫຕຸ, ອຖ ໂຂ ອິທານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປເທໂສປິ ວິສຸໍເຍວ ຄາໂມ ໂຫຕູຕິ ເອກໍເຍວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທ຺ເວ ຄາເມ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ທິນ຺ນຠາວໍ ປກາເສຕິ, ອິຘ ປນ ເນວ ທ຺ເວ ຄາເມ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ເທຕິ, ເກວລໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ຍາວກາລິກວເສເນວ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນປິ ສເມນ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາວຈເນນປິ ‘‘ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຄາມຠູຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄາໂມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຠິນວາ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຣາຓຄາມສີມາ ຈ ອຠິນວຄາມສີມາ ຈາຕິ ປຸຣິມຄາເມນ ອມິສ຺ສໍ ວິສຸໍຄາມລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸໍຄາມຠູຕຠາໂວ ຈ ອຠິນວຠາເວນ ວິສຸໍຄາມລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຏີກາວຈເນນປິ ສເມນ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ.

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາຍຎ຺ຈ ‘‘ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ສມ຺ມາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ກໂຣ’ຕິ ເອວໍ ກເຣນ ນິຍມິໂຕ ຄາມປ຺ປເທໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍວເສເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນຸມຕິກຣຓມຕ຺ເຕນ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍຄາມລກ຺ຂຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ປກຕິຄາເມນ ສງ຺ກໂຣ ໂຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖາທິສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸມຣຫຕິ, ອຸໂປສຖາທິສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓາຣຫປເທເສເຍວ ສີມາສມູຫນນສີມາພນ຺ຘນກມ຺ມມ຺ປິ ກຣຓາຣຫໍ ໂຫຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຕ຺ຕາ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ຕໍ ກຣຓໍ ອຎ຺ເຎ ອາຈຣິຍາ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປເທສໍ ‘ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູ’ຕິ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕິ, ຄາມໂຠຊໂກ ຈ ຕໂຕ ພລິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕທາ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ເອວໍ ກເຣນ ນິຍມິໂຕ ປເທໂສ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍຏີກາວຈນຎ຺ຈ ‘‘ຄາມາທີນໍ ກຣຄ຺ຄາຫປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສມນ຺ຕໂຕ ປເທໂສ ຄາມສີມາ’’ຕິ ສີມາລງ຺ກາຣຄຓ຺ຐິວຈນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເຕສຸ ປນ ‘‘ອິມສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ກໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ກຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ພລິຄ຺ຄຫຓໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕີ’’ຕິ ທານເມວ ວທຕິ, ນ ‘‘ຄາມໂຠຊໂກ ຈ ພລິໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ອຎ຺ເຎ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ເອຕ຺ຕກກຣີສມຕ຺ໂຕ ປເທໂສ ປຸຣິມຄາມໂຕ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂສ ປເທໂສ ພລິໍ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ ວາ ໂຫຕຸ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ ວາ, ວິສຸໍຄາໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປກຕິຄາມລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວິສຸໍຄາມລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາໂມ ຍທິ ປກຕິຄາມສີມາ ນາຕິວິຕ຺ຖາຣາ ໂຫຕິ ສຸຂຣກ຺ຂິຕາ, ຕເມວ ປກຕິຄາມສີມໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສເຘຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມານິ ກາຕພ຺ພານິ. ຍທິ ປນ ປກຕິຄາມສີມາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣາ ໂຫຕິ, ນິຄມສີມາ, ນຄຣສີມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ໂສເຘຕຸໍ ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປຖວິສ຺ສຣຣາຊູຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ວິສຸໍຄາມສີມາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສເຘຕ຺ວາ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ກຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສຘນຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກາຕພ຺ພໍ? ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມນ ຫິ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣສຸ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣານໍ ສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກໍ, ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣານໍ ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ທິສາຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ນິສ຺ສຎ຺ຈາຣສມເຍ ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ມຍໍ ອຊ຺ຊ ສີມໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ສກສກສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ມາ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ເປເສຕພ຺ພໍ. ເຍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປາເຕຕພ຺ພາ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ເທ ອາຫເຏ ເຕສຸ ເຕສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຈ ນທີຕິຕ຺ຖຄາມທ຺ວາຣາທີສຸ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ສີຆໍ ສີຆໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນຕ຺ຖຎ຺ຈ ພຫິສີມກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ອາຣາມິເກ ເຈວ ສມຓຸທ຺ເທເສ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ຂສຎ຺ຎໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ.

ນນຸ ຈ ອິທໍ ໂສຘນໍ ຣກ຺ຂຓຎ຺ຈ ສີມາສມ຺ມຸຕິກາເລເຍວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິຘ ສີມາສມູຫນເນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອິມສ຺ສປິ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມສ຺ສ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຕ຺ຕາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຊນນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິທໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມໍ ນາມ ຍທິ ໂປຣາຓາ ພທ຺ຘສີມາ ອຕ຺ຖິ, ຕທຏ຺ຐກສງ຺ເຆ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຄາມສີມໍ ປວິຏ຺ເຐສຸປິ ກມ຺ມເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ໂປຣາຓາ ພທ຺ຘສີມາ ນຕ຺ຖິ, ເອວມ຺ປິ ສຕິ ເກວລໍ ຄາມສີມາຠູຕຕ຺ຕາ ສີມາສມູຫນນກມ຺ເມ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ໂສຘນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ສມູຫນິຕພ຺ພາ ໂປຣາຓສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ສເຈ ຫິ ມຫຕິຍາ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມາຍ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາຕິ ສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຕສ຺ສາເຍວ ສີມາຍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ປວິຏ຺ເຐ ອຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫຸສ຺ສາເຫນ ໂສເຘຕພ຺ພາວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄາມສີມໂສຘນໍ ‘‘ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຍາວຕິກາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໂຕ ‘‘ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ສີມສມູຫນນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສີມາຍ ອສມູຫຕາຍ ສຕິ ກຖໍ ວິປຕ຺ຕິທ຺ວຍໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ຕຖາ ໂສຘິຕາຍປິ ຄາມສີມາຍ. ຍທິ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມາ ວິຊ຺ຊມານາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສາ ວິຊ຺ຊມານຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ ນວໍ ພທ຺ຘສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ. ໂປຣາຓສີມາຍ ຫິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສມີເປ ໂປຣາຓສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐິຕໍ ອຎ຺ຎໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນວໍ ພທ຺ຘສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ໂປຣາຓກສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອມ຺ໂພ ເຈວ ຊມ຺ພູ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຣຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອມ຺ພສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ຊມ຺ພູ. ວິຫາຣສີມາ ຈ ຊມ຺ພຸໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອມ຺ພໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍໍ ວິຫາເຣ ກເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອມ຺ພໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ສີມາຍ ສີມາ ສມ຺ຠິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂປຣາຓສີມາຍ ຈ ເອກເທສໍ ວາ ສກລໂປຣາຓສີມໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ປເຣສໍ ພທ຺ຘສີມໍ ສກລໍ ວາ ຕສ຺ສາ ປເທສໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ຕິ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຎ຺ເຎສໍ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມປ຺ປເທສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທຕິ ນາມ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທິຕຸໍ ປໂຫນກຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສກລມ຺ປິ ອຎ຺ເຎສໍ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມາປເທສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕສ຺ສາ ປເທສນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເອກເທສໍ, ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ເອກເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕຸ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໘) ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຕ຺ຕກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ກໂຣນ຺ຕາ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຫນກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສກລມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ໂຫຕຸ, ຕສ຺ມິໍ ຄາມສີມປຣິຈ຺ເຉເທ ໂປຣາຓກສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍ ວິປຕ຺ຕິທ຺ວຍໂມຈນຕ຺ຖໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມໍ ສາຕ຺ຖກໍ, ອວິຊ຺ຊມານາຍ ກຖໍ ສາຕ຺ຖກໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິນວສີມາຍ ພຊ຺ຌມານາຍ ສງ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ຄຓນປຖໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ສາ ສີມາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສີມາພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ໂປຣາຓກສີມາ ຠເວຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ສາ ອຠິນວສີມາ ຈ ອາສງ຺ກນີຍາ ໂຫຕີຕິ ສີມາຍໍ ກຕໍ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມມ຺ປິ ອາສງ຺ກນີຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຠິນວສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມຫິ ຍຕິປຸງ຺ຄເວຫິ ອວສ຺ສໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ສມູຫນນ຺ເຕຫິ ປນ ‘‘ສີມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມູຫນນ຺ເຕນ ປຐມໍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາໂສ ສມູຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ປຈ຺ຉາ ສີມາ ສມູຫນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມິໍ ສມູຫນນກາເລ ຈ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນ ສມູຫນ຺ຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາປິ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ປນ ຐິເຕນ ຂຓ຺ຑສີມາວ ສມູຫນິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອິຕຣາຍ ຐິເຕນ ອິຕຣາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາວ ຂຓ຺ຑສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ, ມຫາສີມາຍເມວ ຐຕ຺ວາ ມຫາສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ສີມາ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ມຫາສີມໍ ວທຕິ ຕຕ຺ເຖວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສນໂຕ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຂຓ຺ຑສີມຎ຺ຈ ອວິປ຺ປວາສສີມຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ອຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍເຍວ ຊານນ຺ຕາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ຐຕ຺ວາ ອປ຺ເປວ ນາມ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວ. ສເຈ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ, ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ອຸໂຠປິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕເນວ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ສີມາ ນາມ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອສີມາ ໂຫຕິ ສາສນນ຺ຕຣຘາເນນ ວາ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ສີມໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ, ສາຘຸກໍ ປນ ຎຕ຺ວາເຍວ ສມູຫນິຕພ຺ພາ ຈ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ ຈາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ‘‘ອິທານິ ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ຄາມສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຂຓ຺ຑສີມມຫາສີມານໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ຕາສໍ ສີມານໍ ປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕາ ໂປຣາຓສີມາໂຍ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ໂປຣາຓສີມໍ ສມູຫນິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຈ ກຖໍ ອຠິນວສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣມ຺ປເຣຫິ ອາຈຣິເຍຫິ ສມ຺ມາ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອນຸໂລມນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຣິຕ຺ວາ ອງ຺ຄໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ວິຫິຕນເຍນ ໂປຣາຓສີມໍ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ຕສ຺ມິໍ ສີມາສມູຫນນກາເລ ຍທິ ປກຕິຄາມສີມາຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ປກຕິຄາມປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຍທິ ວິສຸໍຄາມສີມາຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ວິສຸໍຄາມປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປ຺ປວິສນຕ຺ຖາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ພ຺ຍຕ຺ຕິພລສມ຺ປນ຺ເນນ ວິນຍຘເຣນ ສຫ ສມານສໍວາສເກ ລຊ຺ຊິເປສເລ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວາ ຕໂຕ ອຘິກປ຺ປມາເຓ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອິທານິ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ຈ ອນ຺ໂຕ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາຕມຕ຺ເຕ ປເທເສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ຐາເນ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ, ນິສີທນ຺ຕາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈໍ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ກເຕ ໂປຣາຓສີມາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຈ຺ຉິມນ຺ເຕນ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທນາຣຫຕ຺ຕາ ສີມາຍ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອວສ຺ສໍ ຕາສຸ ສີມາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ສີມຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈໍ ວຕ຺ວາ ຕາ ສີມາ ສມູຫເນຍ຺ຍຸໍ. ຕໂຕ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມານໍ ສມູຫຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມາເຍວ ອວສິຏ຺ຐາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ‘‘ເກຈິ ປນ ອີທິເສສຸ ວິຫາເຣສຸ ຉປຎ຺ຈມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມຎ຺ຈ ສມູຫນນວເສນ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ກເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ມຫາສີມາຍ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ສຕິປິ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຕາສໍ ມຊ຺ຌຄຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາ ສມູຫເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຄາມສີມາ ເອວ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸກໍ ປນ ຎຕ຺ວາເຍວ ສມູຫນິຕພ຺ພາ ເຈວ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ ຈາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ສີມໍ ຊານນ຺ຕາເຍວ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຖໍ ອຊານນ຺ຕາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສີມາສມູຫນນາຘິກາເຣ ສີມໍ ວາ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ວາ ຊານນຠາໂວ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຐິຕຠາໂວ, ‘‘ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກມ຺ມວາຈາກຣຓນ຺ຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ອງ຺ຄທ຺ວເຍນ ສມ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ອິມໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ. ອິມິນາ ອງ຺ຄທ຺ວເຍນ ສມ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ສີມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສມູຫນິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພຕິ? ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຊານນຏ຺ຐາເນປິ ສມູຫນນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ‘‘ນ ເຫຕ຺ຖ ສີມາຍ, ຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວາ ຊານນໍ ອງ຺ຄໍ, ສີມາຍ ປນ ອນ຺ໂຕຐານໍ, ‘ສມູຫນິສ຺ສາມາ’ຕິ ກມ຺ມວາຈາກຣຓຎ຺ຈ ອງ຺ຄໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອວໍ ມຫາສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຊານເນປິ ສມູຫນນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ໂປຣາຓພທ຺ຘສີມານໍ ສມູຫຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມາເຍວ ອວສິຏ຺ຐາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ປຣໍ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຄາມສີມາຍ ອວສິຏ຺ຐາຍ ສຕິ ຕໍ ຄາມສີມໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂສຘນໍ ຣກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕິສ຺ສໍ ຄາມສີມາຍໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ມຫາສີມຎ຺ຈ ຍຖາຣຸຈິ ພນ຺ຘິຕຸໍ ລຠຕິ, ສີມໍ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາວ ເກວລາຍ ຄາມສີມາຍ ອຸປສມ຺ປທາທິສງ຺ຆກມ຺ມຎ຺ຈ ກາຕຸມ຺ປິ ລຠຕິ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) – ‘‘ຄາມສີມາຍ ເອວ ຈ ອວສິຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຸຈິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາຍາມໍ ຈຕ຺ຕາລີສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣໍ ຂຓ຺ຑສີມເມວ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕເກ ປເທເສ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໂກ ມຎ຺ໂຈຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈ. ໂສ ຫິ ປກຕິວິທຕ຺ຖິຍາ ນວວິທຕ຺ຖິໂກ, ອຏ຺ຐວິທຕ຺ຖິໂກ ວາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຂຸທ຺ທໂກ ມຎ຺ໂຈ ສີສຸປຘານໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາທໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມມຎ຺ຈສ຺ສ ອາຍາມປ຺ປມາຓສ຺ສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຘິກາຍາໂມປິ ໂຫຕິເຍວ. ມຎ຺ຈສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອາຍາມສ຺ສ ອຸປຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓຏ຺ຐານໍ ອາຍາມໂຕ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖໍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຎ຺ຈວິທຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ປມາເຓນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາຍາມໍ ສີມຏ຺ຐານໍ ຈຕຸວີສຕິມຎ຺ຈກໍ ໂຫຕິ, ຈຕ຺ຕາລີສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣໍ ອຏ຺ຐມຎ຺ຈກໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣາຍາໂມ ມຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາຍາມໍ ສີມຏ຺ຐານໍ ທ຺ວາທສມຎ຺ຈກໍ ໂຫຕິ, ຈຕ຺ຕາລີສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣໍ ໂສຬສມຎ຺ຈກໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປາຈີນປຈ຺ຉິມາຍາໂມ ມຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ. ທຸວິເຘປິ ອາຍາມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຄຸຓິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລໍ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐານໍ ທ຺ວານຫຸຕ຺ຕຣສຕມຎ຺ຈກໍ ໂຫຕິ, ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ສມນ຺ຕໂຕ ເອກມຎ຺ຈກໍ ວາ ທ຺ວິຕິມຎ຺ຈກໍ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນ ສຫ ຄຓນໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ປນ ‘‘ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ມຫາສີມາພນ຺ຘນກາເລ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ພຫິອຸປຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ຂຓ຺ຑສີມາຍປິ ທູຣໂຕ ສມູຫນເນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ປນ ກາຣການໍ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ກລ຺ຍາຓິຍໍ ນາມ ສີມາຍໍ ປນ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ສມູຫນຕິ. ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມມຎ຺ຈປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ກຕໍ. ອິທານິ ອມ຺ເຫຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປນ ປກຣຓນເຍນ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສມູຫນນາກາໂຣ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອິທານິ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມູຫນິຕພ຺ພສີມຏ຺ຐານໍ ອາທາສຕລໍ ວິຍ ສມໍ ສຸທ຺ຘໍ ວິມລໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຎ຺ຈປ຺ປມາຓໍ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ອຏ຺ຐປທກເລຂໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຂໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເລຂານຸສາເຣນ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ເສຕມຕ຺ຕິກຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ວຓ຺ຓວິເສສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປນ຺ຕິ ປນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຣກ຺ຂໍ ໂສຘນຎ຺ຈ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ວາ ສມານສໍວາສກຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມປນ຺ຕິຍໍ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈໍ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສມູຫນິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຐມປນ຺ຕິຍໍເຍວ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຐຕ຺ວາ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຐມປນ຺ຕິຍໍເຍວ ອນຸໂລມນເຍນ ຍາວ ອນ຺ຕິມໂກຏ຺ຐາສາ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ປຐມປນ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂີຓາຍ ທຸຕິຍປນ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕິມໂກຏ຺ຐາເສ ຐຕ຺ວາ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍປນ຺ຕິຍໍເຍວ ປຏິໂລມນເຍນ ຍາວ ອາທິໂກຏ຺ຐາສາ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຕຕິຍປນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອກທາ ອນຸໂລມໂຕ ເອກທາ ປຏິໂລມໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາສຸ ປນ຺ຕີສຸ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຣິກ຺ຂີເຓ ອິທໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊີເປສລຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ‘‘ຉປຎ຺ຈມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກລ຺ຍາຓີສີມາຍໍ ປນ ສີຫຬທີປໂຕ ອຠິນວສິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ ຄຣຫວິວາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມເຈຕິຍຣຎ຺ຎາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິເຕຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕນ຺ຕິ ປາສາຓເລຂາຍໍ ອາຄຕໍ. ຣຕນປູຣນຄເຣ ປນ ສິຣີສຸຘມ຺ມຣາຊາຘິປຕິນາມກສ຺ສ ຈູຬອຄ຺ຄຣາຊິໂນ ກາເລ ມຫາສີຫຬປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ ສິຣີສທ຺ຘມ຺ມກິຕ຺ຕິນາມໂກ ມຫາເຖຣວໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕເກ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິເຕ ລຊ຺ຊິເປສລພຫຸສ຺ສຸຕສິກ຺ຂາກາມຠູເຕ ອຎ຺ເຎ ມຫາເຖເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ໂຖວ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ເຕສຎ຺ຈ ເຖຣານໍ ປກຕຕ຺ຕຠາເວ ນິຣາສງ຺ກຕ຺ຕາ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍກມ຺ມສ຺ສ ອຕິເຣກຈຕຸວຄ຺ເຄນ ກຣເຓ ໂທສາຠາວໂຕ ອຕິເຣກຠິກ຺ຂູຫິ ກຕຠາໂວ ປສຕ຺ຖຕໂຣ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ວິມຕິວິໂນທນີນາມິກາຍໍ ວິນຍຏີກາຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ‘‘ຉປຎ຺ຈມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກລ຺ຍາຓີສີມາຍຎ຺ຈ ຈຸທ຺ທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ນິຏ຺ຐິເຕປິ ປນ ສີມາສມູຫນນກມ຺ເມ ນານາວາທານໍ ນານາຈຣິຍານໍ ນານານິກາຍານໍ ນານາເທສວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນຕ຺ຖໍ ຄຣຫວິວາທໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຕຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕເຖວ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໒-໔໘໓; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໑) ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ປນ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຸປ຺ປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອກຸປ຺ປສ຺ສ ຖິຣກມ຺ມຠາວາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ຫໍສາວຕີນຄເຣ ອເນກປຓ຺ຑຣຫຕ຺ຖິສາມິມຫາຘມ຺ມຣາຊາ ສຫປຸຎ຺ຎກມ຺ມຠູຕໂຕ ມຫາເຈຕິຍໂຕ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສີມາສມູຫນນກາເລ ຣາມຎ຺ຎເທສວາສີຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ຈ ມຣມ຺ມເທສວາສີຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກາຣາເປສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິ ປນ ມຫາສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ວາ ທ຺ວິອຸສຠມຕ຺ຕໍ ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ວາ ປເທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ວິຫາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຣິກ຺ເຂປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາຕຏ຺ຐາເນ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ຺ຕິໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມາ ຈ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ກເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ມຫາສີມາຍ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ສຕິ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຕາສໍ ມຊ຺ຌຄຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາ ສມູຫເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຄາມສີມາ ເອວ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສໍ ຄາມສີມາຍໍ ຂຓ຺ຑສີມາມຫາສີມາວເສນ ທຸວິຘາ ສີມາ ຍຖາຣຸຈິ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ພນ຺ຘນາກາຣໍ ປນ ອຸປຣິ ວກ຺ຂາມ.

ກສ຺ມາ ປນ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິປິ ສີມາສມູຫນນໍ ກຕໍ, ນນຸ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ອຠິນວສີມາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ຕຕ຺ເຖວ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ໂປຣາຓກສີມາຍ ສມູຫນນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປນ ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຫິ ໂປຣາຓກສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ສີມາສມູຫນນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໂຕ ພຫິ ໂປຣາຓກສີມາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ປວິເສຍ຺ຍ, ຕໍ ຐານໍ ກມ຺ມວາຈາປາຐເກນ ສຫ ສີມາສມູຫນນກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐຫນປ຺ປໂຫນກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສາ ໂປຣາຓກສີມາ ອສມູຫຕາວ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ສມູຫຕສຎ຺ຎາຍ ສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ອສມູຫຕໂປຣາຓສີມາໂກຏິປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ເຠທໂທໂສ, ຍທິ ປນ ຕໍ ຐານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ນິສິນ຺ນປ຺ປໂຫນກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂທໂສ, ຍທິປິ ອນ຺ໂຕ ນ ປວິສຕິ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ສີມາສງ຺ກຣໂທໂສຕິ ອິມສ຺ມາ ໂທສຕ຺ຕຍາ ວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິປິ ສີມາສມູຫນນໍ ກຕໍ. ເຕເນວ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ‘‘ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ອາຈຣິຍາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊຸປສາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ເຫຏ຺ຐາ ປາເທ ປເວເສຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸໂຕ ພຫິ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ປາທຄ຺ຄຏ຺ຐປນມຕ຺ເຕນ ໂປຣາຓສີມາສມຸຄ຺ຆາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ກມ຺ມວາຈາປາຐເກນ ສຫ ກມ຺ມປຕ຺ຕສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາເນນ ກມ຺ມວາຈາຍ ປາຐເນນ ຈ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິປ຺ປກຣເຓ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ‘‘ສີມາຍ ປນ ອນ຺ໂຕຐານໍ, ‘ສມູຫນິສ຺ສາມາ’ຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກເທເສນ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐາຍ ຈ ເອກສມ຺ພນ຺ເຘນ ຐິຕາຍ ໂປຣາຓກພທ຺ຘສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ອກເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂທສຕ຺ຕຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ພຫິປິ ຐຕ຺ວາ ສມູຫນນກຣຓຠາໂວວ ປາສໍສຕໂຣ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ ກມ຺ມກາຣກຠິກ຺ຂູນໍ ປທວລຎ຺ຊສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສມູຫນນ຺ຕິ, ຕໍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ກຕນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ເຖຣາ ‘‘ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ສີມາ ສມູຫຕາ, ນ ອນກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຐມຕຣໍ ສາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີມາຍ ສມູຫຕາຍ ຖມ຺ຠຏ຺ຐາເນ ອກ຺ກມິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ອສມູຫຕາ ສີມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຸພ຺ເພປິ ສິຣີເຂຕ຺ຕນຄເຣ ມຫາສຕ຺ຕຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ກາເລ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ກຕສ຺ສ ນນ຺ທນວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາຍ ປຐມໍ ເຊຕວນສາລໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີມໍ ສມູຫນິໍສຸ, ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ມຫາຣຸກ຺ຂມູລິໂກ ນາມ ເອໂກ ຄຓປາໂມກ຺ຂຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ສເຈ ຖມ຺ຠໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເທ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ເພ ເຖຣາ ‘‘ນ ຖມ຺ຠມຕ຺ເຕນ ໂປຣາຓສີມາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຖມ຺ຠສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ສີມາ ສມູຫຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫນິໍສຸ ເຈວ ພນ຺ຘິໍສຸ ຈ. ຫໍສາວຕີນຄເຣ ຘມ຺ມເຈຕິຍຣຎ຺ໂຎ ກລ຺ຍາຓິຍສີມາພນ຺ຘນກາເລປິ ປຐມໍ ສາລໍ ກຣິຕ຺ວາວ ປຈ຺ຉາ ສມູຫນິໍສຸ, ນ ຈ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຏີກາທີສຸ ‘‘ປທວລຎ຺ຊສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສີມາ ສມູຫນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ຐາເນ’’ຕິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ປນ ອຕ຺ຖິ. ໂປຣາຓສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ສກລາປິ ສີມາ ສມູຫຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປທວລຎ຺ຊສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສມູຫນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອີທິສໍ ປນ ວຈນໍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ກິຎ຺ຈາປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ສານໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນກາຣຓໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຫິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ທຬ຺ຫີກມ຺ມວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ອກເຕ ສີມາ ສມູຫຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປກຣຓາຄຕນຍວເສເນວ ກຣຓໍ ວຣໍ ປສຕ຺ຖໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອປຣມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ສີມາສມູຫນນາຘິກາເຣ ຘມ຺ມຄາຣເວຫິ ວິນຍຘເຣຫິ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ທຸທ຺ທສໍ ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ກຕມນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິໂຍຊນປຣມໍ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໐) ວຈນໂຕ ນານາຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ຕິໂຍຊນິກາທິກາໂຍ ມຫາສີມາໂຍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ສີມາຍ ສມູຫຕາຍ ຍທິ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຕິ, ນ ຄາມສີມາ ພທ຺ຘສີມໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ວຄ຺ຄໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ສຕິ ສີມາ ສມູຫຕາ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຕາຍ ອສມູຫຕາຍ ສຕິ ອຠິນວສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອິຕິ ອິທໍ ຐານໍ ທຸຊ຺ຊານໍ ທຸທ຺ທສໍ, ຕສ຺ມາ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ລຊ຺ຊິເປສລພຫຸສ຺ສຸຕສິກ຺ຂາກາມຠູເຕຫິ ວິນຍວິທູຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈິນນ຺ໂຕ ອິທໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິ – ຕິໂຍຊນິກາທິມຫາສີມາໂຍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຣມານກາເລ ສນ຺ນິປຕິຕຸໍ ວາ ວິໂສເຘຕຸໍ ວາ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ຕມາຣພ຺ຠ ຠຄວຕາ ອນຸຊານິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປເທເສ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ຕາທິສໍ ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕຸໍ ວາ ສນ຺ນິປຕິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ, ນ ຈ ຠຄວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍໍ ກາຣຓໍ ວເທຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ຣາຊຄຫນຄເຣ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິຫາຣາ ເອກສີມາວ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ສມ຺ມຕາຕິ. ສີຫຬທີເປ ມຫາວິຫາຣສີມາ ອນຸຣາຘປຸຣໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ສມ຺ມຕາຕິ ຈ ປກຣເຓສຸ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຕຖາ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ເທເສ ທ຺ວິໂຍຊນິກາ ວາ ຕິໂຍຊນິກາ ວາ ສີມາ ອສຸເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມຕາຕິ ທິສ຺ສຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ມຣມ຺ມເທເສ ຕາທິສານໍ ສີມານໍ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສວສ຺ສກາລໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ພທ຺ຘສີມາ ປາສາຓຖມ຺ຠນິມິຕ຺ເຕນ ສຫ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຣິມທ຺ທນປຸເຣ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘມຫາຣາເຊນ ສມ຺ມນ຺ນາປິຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐຍາຘິກສຕຫຕ຺ຖາຍາມາ ສຕ຺ຕຈຕ຺ຕາລີສາຘິກສຕຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣາ ມຫາສີມາ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຫ ທິສ຺ສຕິ. ຣຕນປູຣນຄເຣ ຈ ນຣປຕິເຊຍ຺ຍສູຣມຫາຣາຊກາເລ ອຏ຺ຐສຕ຺ຕຕາຘິກຈຕຸສຕກລິຍຸເຄ ສມ຺ມນ຺ນິຕາ ສີມາ ປາສາຓເລຂາຍ ສທ຺ຘິໍ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ ຕິໂຍຊນປຣມາທິມຫາສີມາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂປຣາຓາຈຣິຍາ ນວໍ ນວໍ ພທ຺ຘສີມໍ ນ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ຈ ປນ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕາສຸ ຈ ນວສີມາສຸ ອຸປສມ຺ປທາທິສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ຄຓນປຖມຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຣມ຺ປຣໂຕ ວຑ຺ເຒນ຺ຕາ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ຕິໂຍຊນາ ສີມາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ’’ຕິ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ວິຫາຣູປຈາຣຠູເຕ ພຫິ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ຈ ຐາເນເຍວ ສີມາສມູຫນນສ຺ສ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາປິ ຕາທິສາ ມຫາສີມາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ອຕ຺ຖິ, ສີມາສມູຫນນໍ ປກຣຓາຈຣິຍາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸໍ. ກເຖນ຺ຕາປິ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນໍ ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ປນ ອກເຖຕ຺ວາ ວິຫາຣວິຫາຣູປຈາເຣສຸເຍວ ສີມາສມູຫນນສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຕິໂຍຊນິກາທໂຍ ມຫາສີມາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ວຈນໂຕປິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ຕິໂຍຊນິກາທິກາໂຍ ມຫາສີມາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກຖໍ? ຍທິ ຕາທິສາ ສີມາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສກລມ຺ປິ ຕໍ ສີມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາ ສີມາສມູຫນນໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ຈ ປນ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສີມໍ ສມູຫນິຕຸໍ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖຠາວໍ ກເຖນ຺ຕິ, ສາ ກຖາ ຂນ຺ຘສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກນ຺ຕຣິຕມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສມູຫນິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ກຖີຍຕິ, ນ ນານາຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາຍ ຕິໂຍຊນິກາທິເຠທາຍ ສີມາຍ ອຎ຺ເຎສຸ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ສມູຫນິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ, ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ນ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ຕິໂຍຊນິກາທິເຠທາໂຍ ມຫາສີມາໂຍ ນ ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອີທິສານິ ກາຣຓານິ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ວິນຍຕ຺ຖວິທູຫິ ວິນຍຘເຣຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎານິປິ ກາຣຓານິ ຄເວສິຕພ຺ພານີຕິ.

ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ‘‘ສເຈ ອຎ຺ຎານິປິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ອນ຺ໂຕກາຕຸກາມາ, ເຕສຸ ຄາເມສຸ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕຫິປິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສີມໍ ນ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎານິປິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາປິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປກຕິຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວິສຸໍຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ໂສຘິຕນ຺ຕິ ມນສິ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ກງ຺ຂຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈາຠຓນສມເຍ ເຕນ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ວສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໂຕ ພຫິ ທູເຣ ວາສາເປຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ກໂຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎານິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ໂປຣາຓສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ເຕ ວຄ຺ຄໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສີມາສມູຫນນກມ຺ມວາຈາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ສຸຂຸໂມ ນິປຸໂຓ ອຕ຺ໂຖ ວິນຍຘເຣຫິ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສີມາສມູຫນນວິຘາເນນ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ມຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທິກາ ອຕິມຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ສີມາຍ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ສີມາ ນາມ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສຕິ ອຕິຂຸທ຺ທິກາ ນາມ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຕາປິ ສີມາ ນ ໂຫຕິ. ຕິໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ເຕ ສຕິ ອຕິມຫຕີ ນາມ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຕາປິ ສີມາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທນປ຺ປໂຫນກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິໂຍຊນໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍໍ ປມາຓໍ ສງ຺ໂຆ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຕິຂຸທ຺ທິກາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຕິມຫນ຺ຕີ ນາມ ອນ຺ຕມໂສ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ເຕນປິ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ສີມາຍ ປມາຓຄ຺ຄຫເຓນ ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທິກາ ອຕິມຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ໂທເສຫິ ມຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ‘‘ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ພນ຺ຘກິຕ຺ຕເນນ ນິມິຕ຺ຕາ ສີມາ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ກຖໍ? ສີມາຍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຐປິຕນິມິຕ຺ເຕສຸ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣທິສາສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ກເຕ ອຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຍທິ ປນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣທິສາສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອປຣາປິ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄປາສາຓໍ ວາ ພຫິສາຣຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຂາຓຸກໍ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊໍ ວາ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉາຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ສພ຺ພໂສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ? ກມ຺ມວາຈາຍ ໂປຣາຓສີມາສມູຫນນໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ເກວລາຍ ຄາມສີມາຍ ສງ຺ເຆນ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ຄຫິຕປ຺ປມາຓສ຺ສ ສີມມຓ຺ຑລສ຺ສ ຈຕູສຸ ວາ ທິສາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ວາ ທິສາສຸ ນິມິຕ຺ຕຸປເຄ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາເຓ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ອູນປ຺ປມາເຓ ປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕນ ກມ຺ມວາຈາປາຐເກນ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນ ‘‘ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສີມມຓ຺ຑລໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອນຸທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອນຸທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ. ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ. ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ອຆຏິຕນິມິຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕເນນ ‘‘ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໂທສໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ສີມາສມ຺ມຸຕິກມ຺ມວາຈາປາຐກາເລ ສງ຺ຆສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ຍທິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ສີມາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ‘‘ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ ນາມ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິ ຐິເຕນ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ສີມາສມ຺ມນ຺ນນຏ຺ຐານນິຍເມນ ‘‘ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໂທສໂຕ ມຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນທິຍໍ ສມ຺ມຕາ, ສມຸທ຺ເທ ສມ຺ມຕາ, ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ວິປຕ຺ຕິໂທເສຫິ ຈ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ, ສພ຺ໂພ ສມຸທ຺ໂທ ອສີໂມ, ສພ຺ໂພ ຊາຕສ຺ສໂຣ ອສີໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) ຠຄວຕາ ວຈນໂຕ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣສຸ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ນ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓສີມວິຄຕາຍ ສຸທ຺ຘາຍ ຄາມສີມາຍ ສມ຺ມຕາ ເອວ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາມສີມາຍເມວ ພທ຺ຘສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ນ ນທີອາທີສູຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ນທິຍາ ສມຸທ຺ເທ ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ ນາມ ເອເຕສຸ ນທີອາທີສຸ ສມ຺ມຕາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ອຍໍ ສີມາ ອຕິຂຸທ຺ທິກາ, ອຕິມຫນ຺ຕີ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ, ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ, ອນິມິຕ຺ຕາ, ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ, ນທິຍໍ ສມ຺ມຕາ, ສມຸທ຺ເທ ສມ຺ມຕາ, ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ເອກາທສຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຠາ ມຫິກາ ຘູໂມ ຣໂຊ ຣາຫູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ, ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ.

ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຕາສຸ ‘‘ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕໍ ວນນິມິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ ວມ຺ມິກນິມິຕ຺ຕໍ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ ອຸທກນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໘) ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ຕສ຺ສໍ ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຍຖາລທ຺ຘານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ. ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ. ເຕສຸ ຈ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຍຖາຊ຺ຌາສຍຏ຺ຐາເນສຸ ທຸລ຺ລຠຠາວໂຕ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ສງ຺ກຣກຣຓໂຕ ຈ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕຖາ ສງ຺ກຣກຣຓາຠາວໂຕ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ສຸກຣຠາວໂຕ ຈ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສີມມຓ຺ຑລສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕູປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫາວຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕູປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວິມຕິວິໂນທນິຍຎ຺ຈ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ‘‘ນິມິຕ຺ຕູປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐາເນ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ທຸລ຺ລຠຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ປຐມງ຺ຄໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ສີມາສມ຺ມຸຕິກຣຓຕ຺ຖໍ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຍາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍາ ສີມາ ສມ຺ມຕາ, ສາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ຕໍ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣສຸ ວສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສໍ ສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ເຍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສໍ ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ທິສາຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ນິສ຺ສຎ຺ຈາຣສມເຍ ຍທິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ຕສ຺ມິໍ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສໍ ເປເສຕພ຺ພໍ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍໍ ສີມໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ສກສກສີມາປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ມາ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ. ເຍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕພ຺ພາ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ.

ຍທິ ອຎ຺ຎໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ຕຸກາມາ, ຕຕ຺ຖ ນິວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ສມານສໍວາສກສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ອາຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ອນາຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ປນ ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ຕໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມຫິ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣສຸ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ເທ ອາຫເຏ ເຕສຸ ເຕສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ນທີຕິຕ຺ຖຄາມທ຺ວາຣາທີສຸ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ສີຆໍ ສີຆໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນຕ຺ຖຎ຺ຈ ພຫິສີມກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ອາຣາມິກສາມເຓເຣ ຐເປຕ຺ວາ ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ຂສຎ຺ຎໍ ວາ ກາຣາເປຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນານນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິກາຍ (ມຫາວ. ໑໓໙) ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ປນ ຠິກ຺ຂູສູ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ທຸຕິຍງ຺ຄໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ກມ຺ມວາຈາປາຐສມເຍ ‘‘ສີມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສມານສໍວາສກສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉາ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາໂສ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ປຐມໍ ສມານສໍວາສກສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ສມານສໍວາສກກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນເຍວ ນິມິຕ຺ຕານິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕປມາເຓເນວ ສມານສໍວາສກສີມາ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິລກ຺ຂໂຍຊນປຸຖຸລໍ ມຫາປຖວິໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນເຍວ…ເປ… ຄຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຍທິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມານສໍວາສກສີມາຍ ຄຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ຄຕາ. ອິຕິ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ນ ອວຕ຺ຖຣຕິ, ສມານສໍວາສກສີມາວ ອວຕ຺ຖຣຕິ, ສມານສໍວາສກສີມາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາ ປນ ຍຕ຺ຖ ສມານສໍວາສກສີມາ, ຕຕ຺ເຖວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ອິຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ສມານສໍວາສໍ ເອກູໂປສຖໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ, ສງ຺ໂຆ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ສມານສໍວາສໍ ເອກູໂປສຖໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມາຍ ສມ຺ມຸຕິ ສມານສໍວາສາຍ ເອກູໂປສຖາຍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ສມ຺ມຕາ ສາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ. ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໙).

ເອສາ ສມານສໍວາສກກມ຺ມວາຈາ,

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາ ສາ ສງ຺ເຆນ ສີມາ ສມ຺ມຕາ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ສີມໍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາ ສາ ສງ຺ເຆນ ສີມາ ສມ຺ມຕາ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ. ສງ຺ໂຆ ຕໍ ສີມໍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເອຕິສ຺ສາ ສີມາຍ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ສມ຺ມຕາ ສາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສາ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ. ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔).

ເອສາ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາ ຎຕ຺ຕິໂທສອນຸສ຺ສາວນາໂທເສ ອນຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຓິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຕຕິຍງ຺ຄໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

ເອວມຍໍ ສີມາ ອນ຺ໂຕ ມຓິວິມານໍ ພຫິ ຣຊຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິມານສາມິກເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ, ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ພຫິ ຜລິກປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິມານສາມິກເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ຈ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ ວິໂຣຈຕິ, ຊິນສາສນສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາຣຓຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິຍໍ ‘‘ສີມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສມານສໍວາສກສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣານຸທິສໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກິຕ຺ຕິຕໍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສມ຺ມຕາ ອຍໍ ສີມາ ເອກາທສຫິ ວິປຕ຺ຕີຫິ ມຸຕ຺ຕາ, ຕີຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓກາລໍ ອປຣິມາຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປໂລກນາທິຈຕຸພ຺ພິຘກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານຠູຕາ ພທ຺ຘສີມາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຍທິ ປນ ສຂຓ຺ຑສີມໍ ມຫາສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມູຫນິຕໂປຣາຓສີມາຍ ເກວລາຍ ປກຕິຄາມສີມາຍ ວາ ວິສຸໍຄາມສີມາຍ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ຕາສຸ ຈ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາທີນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ ສີມາ ປຐມໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ຕໍ ປນ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ໂພຘິເຈຕິຍຠຕ຺ຕສາລາທີນິ ສພ຺ພວຕ຺ຖູນິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕວິຫາເຣ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ພຫູນໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐາເນ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ອກຕວິຫາເຣ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ໂພຘິເຈຕິຍາທີນໍ ສພ຺ພວຕ຺ຖູນໍ ປຕິຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐິເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ອິມໍ ປນ ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ.

ກິຕ຺ຕກປ຺ປມາຓາ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຕິ? ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ສເຈ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ໑໓໘) ‘‘ສາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນາ’’ຕິອາທິ. ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຈ ນິສິນ຺ເນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຈ ອພ຺ຠານກຣຓກາເລ ກມ຺ມາຣຫຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິຄຓສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສີທນປ຺ປໂຫນກຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ‘‘ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສີມມາຬກສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕູປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ. ອນ຺ໂຕຂຓ຺ຑສີມາຍເມວ ຐຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາເຍວ ສີມາຍ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ພຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ. ສີມນ຺ຕຣິກາ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ເອກຣຕນປ຺ປມາຓາ ວຏ຺ຏຕິ, ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓາປິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ທ຺ເວປິ ຕິສ຺ໂສປິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິປິ ຂຓ຺ຑສີມາໂຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ເອວໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ມຫາສີມາສມ຺ມຸຕິກາເລ ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ອວເສສນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫນ຺ເຕຫິ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາປິ ກາຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ເອວໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ? ທກ຺ຂິຓໂຕ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕເນວ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ກິຕ຺ຕິຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ພຫູນມ຺ປິ ຂຓ຺ຑສີມານໍ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ປຈ຺ເຈກໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ອວເສສນິມິຕ຺ຕານີຕິ ມຫາສີມາຍ ພາຫິຣພນ຺ຘເນສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ. ເອວໍ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ມຫາສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ສງ຺ກຣໂທສາປຄມນຕ຺ຖໍ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓານໍ ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໓໘) ‘‘ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາຕິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐປິຕນິມິຕ຺ຕປາສາຓາ, ເຕ ປນ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ປທກ຺ຂິຓໂຕ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕເນວ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ.

ກິໍ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມເນວ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎນປິ ອນຸກ຺ກເມນ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາຕິ? ສເຈ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍໍ ສີມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ປຐມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຂຓ຺ຑສີມໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ‘‘ສເຈ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຂຓ຺ຑສີມມຫາສີມພນ຺ຘເນນ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂກ ຄຸໂຓຕິ ເຈ? ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ມຫາສີມາຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ, ມຫາສີມາຍ ວາ ຐິຕາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ, ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ປນ ຐິຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ໂກເປນ຺ຕິ. ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປນ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິຕາ ໂກເປນ຺ຕິ. ສີມນ຺ຕຣິກາ ຫິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຠຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ສີມາສູ’’ຕິອາທິ, ເອວໍ ພທ຺ຘສີມວິຫາເຣສຸ ວສນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິເຕຫິ ຕິຈີວເຣຫິ ວິນາ ຍຖາຣຸຈິ ວສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ ນ ລຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ສີມາພນ຺ຘນວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ.