໒໒. ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໒໓. ເອວໍ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ວຊິຕພ຺ພາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອຸປສມ຺ປທາໂຕ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປ-ປຸພ຺ພ ວຊ ຄຕິມ຺ຫີຕິ ຘາຕຸ. ກຸລປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຍ ປຸຄ຺ຄລາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທສວິຣຫິໂຕຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຕຣາຍກເຣຫິ ປຎ຺ຈາພາຘາທິໂທເສຫິ ວິຣຫິໂຕ. ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ຕຎ຺ເຈ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປິ ວຑ຺ຒນປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຣີຣາວຍເວສຸ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ເຈ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປິ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ເຈ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ຕຎ຺ຈ ນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ປເທສວິເສເສເຍວ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ສເຈ ປນາ’ຕິອາທິມາຫ. ສເຈ ຫິ ອວິເສເສນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ‘ນິວາສນປາຣຸປເນຫິ ປກຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ’ຕິ ປເທສນິຍມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ນິວາສນປາຣຸປເນຫິ ປກຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ຂຸທ຺ທກຕຣໍ ປນ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ວາ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕຸ, ວຏ຺ຏຕິ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ຂຸທ຺ທກຕຣສ຺ສ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ວາ ຐິຕສ຺ສ ມຸຂາທີສຸເຍວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໘໘) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໘໘-໘໙) ປນ ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຕາທິສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ຈ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ປາກຏຏ຺ຐາເນປິ ປນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ອູນຕຣໍ ອວຑ຺ຒນກໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ຄຫຓໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ‘ມຸເຂ ປນາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຘາ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ຕາທິໂສປິ ໂຣໂຄ ກຸຏ຺ເຐເຍວ ອນ຺ໂຕຄໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຓ຺ເຑປິ ອິມິນາ ນເຍນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປນ ມຸຂາທີສຸ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣປິ ຄຓ຺ໂຑ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິເຕປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ກຸຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຸຂາທີສຸ ໂກລຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣປິ ຄຓ຺ໂຑ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕເຍວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ປກຕິວຓ຺ເຓ ຊາເຕຕິ ໂຣຄເຫຕຸກສ຺ສ ວິກາຣວຓ຺ຓສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂກຕິ ພທຣຏ຺ຐິປ຺ປມາໂຓ. ‘‘ສຎ຺ຊາຕຉວິໍ ກາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ປາໂຐ, ວິຊ຺ຊມານຉວິໍ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໘໘-໘໙) ປນ ‘‘ສຈ຺ຉວິໍ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ວິຊ຺ຊມານຉວິໍ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສຎ຺ຉວິນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ສຎ຺ຊາຕຉອນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຓ຺ຑາທີສຸ ວູປສນ຺ເຕສຸປິ ຕໍ ຐານໍ ວິວຓ຺ຓມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກປຕ຺ຕວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕປທຸມເສຕປທຸມປຸປ຺ຜທລວຓ຺ຓໍ. ກຸຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອວຑ຺ຒນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສສພ຺ຍາຘີຕິ ຂຍໂຣໂຄ. ຍກ຺ຂຸມ຺ມາໂທຕິ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖມຸຂາທິກໍ ອວຍວໍ ຠູມິຍໍ ຆໍສນໂກ ຍກ຺ໂຂວ ໂຣໂຄ.

໑໒໔. ມຫາມຕ຺ໂຕຕິ ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ‘‘ນ ທານາຫໍ ເທວສ຺ສ ຠໂຏ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉຕີຕິ ຣຎ຺ຎາ ເອວ ທິນ຺ນໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ຣາຊກມ຺ມິເກຫິ ອມຈ຺ຈາທີຫິ ຐປິໂຕ, ອມຈ຺ຈາທີນໍ ເອວ ວາ ຠໂຏ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕໍ ຕໍ ອມຈ຺ຈາທິມ຺ປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໑໒໕. ‘‘ຘຊພນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປາກຏໂຈໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເຍ ປນ ອມ຺ພລພຸຊາທິໂຈຣກາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ‘‘ສີລວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ.

໑໒໖. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ວິວຣິຕ຺ວາຕິ ຄາມພນ຺ຘນາທີສຸ ຄາມທ຺ວາຣາທີນິ ວິວຣິຕ຺ວາ. ອປສ຺ສມານານໍ ວາ ປລາຍຕີຕິ ປຸຣິສຄຸຕ຺ຕິຍໍ ປຸຣິສານໍ ໂຄປການໍ ອປສ຺ສມານານໍ ປລາຍຕິ.

໑໒໙. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ກສາຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

໑໓໐. ປລາໂຕປີຕິ ອິຓສ຺ສາມິການໍ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ຠເຍນ ປລາໂຕປິ ອິຓາຍິໂກ. ຄີວາ ໂຫຕິ ອິຓາຍິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນາທເຣນ ອິຓມຸຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປເວສິຕຕ຺ຕາ.

ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒນ຺ຕິ ໂຖກໍ ໂຖກໍ. ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ອິຓາຍິເກນ ຘນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ທາເນ ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ມາ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫາຍເກຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຫິສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ພຕາ ສິຍາຕິ.

໑໓໑. ທາສຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກີໂຕຕິ ອິມິນາ ທາສຠາວປຣິໂມຈນຕ຺ຖາຍ ກີຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕາທິໂສ ຫິ ຘນກ຺ກີໂຕປິ ອທາໂສ ເອວ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໙໗) ປນ ‘‘ເທສຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາວນປຓ຺ຓາໂຣປນາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ເທສຈາຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕວເສນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ທາສປຓ຺ຓຊ຺ຌາປນາທິນາ ອທາສກຣຓນິຍາເມນ. ອຠິເສກາທີສຸ ສພ຺ພພນ຺ຘນານິ ໂມຈາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພສາຘາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ສຍເມວ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕາ ຠຸຊິສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ມຍມ຺ປິ ວຓ຺ຓທາສິໂຍ ໂຫມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ສຍເມວ ຣາຊູນໍ ທາສິປຓ຺ເຓ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ລິຂາເປນ຺ຕິ, ຕາສໍ ປຸຕ຺ຕາປິ ຣາຊທາສາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕຫິ ອທິນ຺ນາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ເຕສໍ ສາມິໂນ, ເຕສຸ ເອເກນ ອທິນ຺ເນປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ຠຸຊິສ຺ເສ ກຕ຺ວາ ປນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ເຕ ອາຣາມິກາ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆໍ ຎາເປຕ຺ວາ ຜາຕິກມ຺ເມນ ຘນາທິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ເສ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໙໗) ປນ ‘‘ເທວທາສິປຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ‘ອາຣາມິກຎ຺ເຈ ປພ຺ພາເຊຕຸກາໂມ, ອຎ຺ຎເມກໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິວາທສ຺ສ ອຍມິຘ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມິເກ ເທມາ’ຕິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ເຕ ເຕສໍ ທາສາ, ‘ອາຣາມິໂກ ຈ ເນວ ທາໂສ ນ ຠຸຊິສ຺ໂສ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ນ ທາໂສຕິ ລິຂິຕໍ. ຕກ຺ກາສິຎ຺ຈນໍ ສີຫຬທີເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ເຕ ຈ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ ສງ຺ຆສ຺ສາຣາມິກຕ຺ຕາ. ນິສ຺ສາມິກໍ ທາສໍ ອຕ຺ຕນາປິ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກາຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ປນ ‘‘ຕກ຺ກໍ ສີເສ ອາສິຕ຺ຕກສທິສາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ອທາເສ ກໂຣນ຺ຕາ ຕກ຺ເກນ ສີສໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອທາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາຣາມິກວຈເນນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອທາສາວ ເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘ຕກ຺ກາສິຎ຺ຈນໍ ປນ ສີຫຬທີເປ ຈາຣິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເນວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍວຈເນນ ທິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມິກທາສຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໙໗) ‘‘ຕກ຺ກໍ ສີເສ ອາສິຕ຺ຕກສທິສາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເກສຸຈິ ຊນປເທສຸ ອທາເສ ກໂຣນ຺ຕາ ຕກ຺ກໍ ສີເສ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕນ ກິຣ ເຕ ອທາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອາຣາມິກວຈເນນ ທິນ຺ນມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາ ທິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມິກທາໂສ ເອວາຕິ ‘ເນວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ຕາວກາລິໂກ ນາມ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປຈ຺ຉາປິ ຄເຫຕຸກາມຕາຍ ວາ ທິນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຕາວກາລິກເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສາມິກທາໂສ ນາມ ຍສ຺ສ ສາມິກຸລໍ ອຎ຺ຎາຕິກໍ ມຣເຓນ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ນ ໂກຈິ ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ, ໂສ ປນ ສມານຊາຕິເກຫິ ວາ ນິວາສຄາມວາສີຫິ ວາ ອິສ຺ສເຣຫິ ວາ ຠຸຊິສ຺ໂສ ກໂຕວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ເທວທາສາປິ ທາສາ ເອວ. ເຕ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ເທເສ ຣາຊທາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ວິຫາຣທາສາ ວາ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ປນ ‘‘ນິສ຺ສາມິກທາໂສ ນາມ ຍສ຺ສ ສາມິກາ ສປຸຕ຺ຕທາຣາ ມຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ໂກຈິ ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄາຫໂກ, ໂສປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ປນ ອຕ຺ຕນາປິ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ສາມິໂນ, ເຕຫິປິ ກາຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘ເທວທາສິປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ທາສສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ທິສ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ທາສມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສາມິເກ ທິສ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ອປເນນ຺ໂຕ ປທວາເຣນ ອທິນ຺ນາທານາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ທາສສ຺ສ ປນ ປລາຍໂຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໒. ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນກາທິວຕ຺ຖູສຸ ກຓ຺ຓມູເລຕິ ສກລສ຺ສ ກຓ຺ຓສ຺ສ ເຉທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິກາຍາຕິ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຍ. ຍສ຺ສ ປນ ກຓ຺ຓາວຏ຺ເຏຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກຸຓ຺ຑລາທິຐປນຉິທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຎ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນກ຺ຂມໍ. ອຊປທເກຕິ ອຊປທນາສິກຏ຺ຐິໂກຏິຍໍ. ຕໂຕ ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ສນ຺ເຘຕຸນ຺ຕິ ອວິຣູປສຓ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຣູປໍ ປນ ປຣິສທູສກໍ ອາປາເທຕິ.

ຂຸຊ຺ຊສຣີໂຣຕິ ວງ຺ກສຣີໂຣ. ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ວິຍ ອຸຊຸກໍ ຄຕ຺ຕໍ ສຣີຣໍ ຍສ຺ສ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ, ຠຄວາ. ອວເສໂສ ສຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຣຫິຕສຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕາ ຂຸຊ຺ຊປກ຺ຂິກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຂນ຺ເຘ ກຏິຍໍ ຊາຓູສູຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນມນ຺ຕິ, ເຕ ກຏິຍໍ ນມນ຺ຕາ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນ຺ຕິ, ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ນມນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ນມນ຺ຕິ, ທີຆສຣີຣາ ປນ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ວງ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກ ມຸຂໍ ອຸນ຺ນາເມຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ຄຓຍນ຺ຕາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕິ, ເອເກ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕາ ສູລສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກ ປຸຣໂຕ ປພ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປເວຘມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິວຏຸໂມຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ວຏ຺ຏກາໂຍ. ເອເຕນ ເອວຣູປາ ເອວ ວາມນກາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໓. ອຏ຺ຐິສິຣາຈມ຺ມສຣີໂຣຕິ ອຏ຺ຐິສິຣາຈມ຺ມມຕ຺ຕສຣີໂຣ. ກູຏກູຏສີໂສຕິ ອເນເກສຸ ຐາເນສຸ ປິຓ຺ຑິຕມໍສຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາເມຑິຕໍ ກຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາລຜລປິຓ຺ຑິສທິເສນາ’’ຕິ. ຕາລຜລານໍ ມຎ຺ຊຣີ ປິຓ຺ຑິ ນາມ. ອນຸປຸພ຺ພຕນຸເກນ ສີເສນາຕິ ເຈຕິຍຖູປິກາ ວິຍ ກເມນ ກິເສນ ສີເສນ. ມຫາເວຬຸປພ຺ພໍ ວິຍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ອວິສມຖູເລນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຬິສີໂສ ນາມ. ກປ຺ປສີໂສຕິ ຄຊມຕ຺ຖກໍ ວິຍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນສີໂສ. ‘‘ກຓ຺ຓິກເກໂສ ວາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ປາຓເກຫີ’’ຕິອາທິ. ມກ຺ກຏສ຺ເສວ ນລາເຏປິ ເກສານໍ ອຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສີສໂລເມຫີ’’ຕິອາທິ.

ມກ຺ກຏຠມຸໂກຕິ ນລາຏໂລເມຫິ ອວິຠຕ຺ຕໂລມຠມຸໂກ. ອກ຺ຂິຈກ຺ເກຫີຕິ ອກ຺ຂິມຓ຺ຑເລຫິ. ເກກໂຣຕິ ຕິຣິຍໍ ປສ຺ສນໂກ. ອຸທກຕາຣກາຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ອຸທເກ ປຏິພິມ຺ພິກຈ຺ຉາຍາ. ອຸທກພຸພ຺ພຸຬນ຺ຕິ ເກຈິ. ອກ຺ຂິຕາຣກາຕິ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ຉາຍາ. ອກ຺ຂິຠຓ຺ຑກາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຕິປິງ຺ຄລກ຺ຂິ ມຊ຺ຊາຣກ຺ຂິ. ມຘຸປິງ຺ຄລນ຺ຕິ ມຘຸວຓ຺ຓປິງ຺ຄລໍ. ນິປ຺ປຂຸມກ຺ຂີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຂຸມ-ສທ຺ໂທ ອກ຺ຂິທລໂລເມສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ຕທຠາວາ ນິປ຺ປຂຸມກ຺ຂິ. ອກ຺ຂິປາເກນາຕິ ອກ຺ຂິທລປຣິຍນ຺ເຕສຸ ປູຕິຕາປຊ຺ຊນໂຣເຄນ.

ຈິປິຏນາສິໂກຕິ ອນຸນ຺ນຕນາສິໂກ. ປຏງ຺ຄມຓ຺ຑູໂກ ນາມ ມຫາມຸຂມຓ຺ຑູໂກ. ຠິນ຺ນມຸໂຂຕິ ອຸປກ຺ກມຸຂປຣິໂຍສາໂນ, ສພ຺ພທາ ວິວຏມຸໂຂ ວາ. ວງ຺ກມຸໂຂຕິ ເອກປສ຺ເສ ອປກ຺ກມ຺ມ ຐິຕເຫຏ຺ຐິມຫນຸກຏ຺ຐິໂກ. ໂອຏ຺ຐຈ຺ຉິນ຺ນໂກຕິ ອຸໂຠສຸ ໂອຏ຺ເຐສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຊາຕິຍາ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ສຕ຺ຖາທິນາ ອປນີຕມໍເສນ ໂອຏ຺ເຐນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອຬມຸໂຂຕິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣິຕລາລາມຸໂຂ.

ຠິນ຺ນຄໂລຕິ ອວນຕຄໂລ. ຠິນ຺ນອຸໂຣຕິ ອຕິນິນ຺ນອຸຣມຊ຺ໂຌ. ເອວໍ ຠິນ຺ນປິຏ຺ຐີຕິ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ‘‘ກຈ຺ຉຸຄຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກຸຏ຺ຐາທີສຸ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິອາທິ.

ວາຕຓ຺ຑິໂກຕິ ອຓ຺ຑເກສຸ ວຸທ຺ຘິໂຣເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຓ຺ຑວາຕໂຣເຄນ ອຸທ຺ຘຸຕພີຊຓ຺ຑໂກເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວາ. ຍສ຺ສ ນິວາສເນນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ອຸຓ຺ຓຕໍ ປກາສຕິ, ໂສວ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ວິກໂຏຕິ ຕິຣິຍໍ ຄມນປາເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ຊາຓຸກາ ພຫິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສງ຺ຆຏ຺ໂຏຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນປາເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ຊາຓຸກາ ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕິ. ມຫາຊງ຺ໂຆຕິ ຖູລຊງ຺ໂຆ. ມຫາປາໂທຕິ ມຫນ຺ເຕນ ປາທຕເລນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ປາທເວມຊ຺ເຌຕິ ປິຏ຺ຐິປາທເວມຊ຺ເຌ. ເອເຕນ ອຄ຺ຄປາໂທ ຈ ປຓ຺ຫິ ຈ ສທິສາວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໔. ມຊ຺ເຌ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາຕິ ກຸຓ຺ຐປາທຕາຍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຄ຺ເຄ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາຕິ ກຸຓ຺ຐປາທຕາຍ. ກຸຓ຺ຐປາທສ຺ເສວ ຈງ຺ກມນວິຠາວນໍ ‘‘ປິຏ຺ຐິປາທຄ຺ເຄນ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ປາທສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ປາທຕລສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປຣິຍນ຺ເຕຫິ ຈງ຺ກມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມມ຺ມນນ຺ຕິ ຂລິຕວຈນໍ, ໂຍ ເອກເມວກ຺ຂຣໍ ຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຐານກຣຓວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາເວນ ອຜຸຏ຺ຐກ຺ຂຣວຈນໍ. ວຈນານຸກຣເຓນ ຫິ ໂສ ‘‘ມມ຺ມໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຈ ກຣຓສມ຺ປນ຺ໂນປິ ເອກເມວກ຺ຂຣໍ ຫິກ຺ກາຣພຫຸໂສ ວທຕິ, ໂສປິ ອິເຘວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ໂຍ ວາ ປນ ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ອນາເມຑິຕກ຺ຂຣເມວ ສິຖິລໍ ສິລິຏ຺ຐວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕາວ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍາທິອາປທາສຸ ອຣຸຈິຍາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໓໕. ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລກຖາສຸ ‘‘ໂຍ ກາຬປກ຺ເຂ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ປຸຣິໂສ, ອຍໍ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກາຬປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑໂກ ໂຫຕິ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ປນສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕີ’’ຕິ ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ປຣິຬາຫວູປສມສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ອຸສ຺ສນ຺ນປຣິຬາຫຕາ ປຓ຺ຑກຠາວາປຕ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖິຠາໂວ ປຸມ຺ຠາໂວ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຠາວໂກ. ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ປພ຺ພຊິໂຕ ສເຈ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ປຓ຺ຑກສ຺ສ ຫິ ກິເລສກ຺ຂຍາສມ຺ຠວໂຕ, ຂີຓກິເລສສ຺ສ ຈ ປຓ຺ຑກຠາວານາປຕ຺ຕິໂຕ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກຖາຍຎ຺ຫິ ອວິເສເສນ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ອາສິຕ຺ຕອຸສູຍປກ຺ຂປຓ຺ຑການຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ປຓ຺ຑກຠາໂວ, ນ ປວຕ຺ຕິຍໍເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣາທໂຍ ວິຍ ປຓ຺ຑໂກ ຊາຕິສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໓) ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຓ຺ຑກຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຕໂຍ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ, ເຕສໍ ສຄ຺ໂຄ ອວາຣິໂຕ, ມຄ຺ໂຄ ປນ ວາຣິໂຕຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໐໙) ອາຄຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໐໙) ປນ ປຓ຺ຑກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາສິຕ຺ຕອຸສູຍປກ຺ຂປຓ຺ຑກາ ຕໂຍປິ ປຸຣິສຠາວລິງ຺ຄາທິຍຸຕ຺ຕາ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ, ເຕ ຈ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐານສ຺ສ ພລວຕາຍ ນປຸໍສກປຓ຺ຑກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ປຓ຺ຑກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອາສິຕ຺ຕອຸສູຍປຓ຺ຑການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທີຫິ ວີຕິກ຺ກມໂຕ ນິວາເຣຕຸມ຺ປິ ສກ຺ກາ, ເຕນ ເຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປກ຺ຂປຓ຺ຑກສ຺ສ ປນ ກາຬປກ຺ເຂ ອຸມ຺ມາໂທ ວິຍ ກິເລສປຣິຬາໂຫ ອວຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວີຕິກ຺ກມໍ ປຕ຺ວາ ເອວ ຈ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເທຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ປເຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ມຸເຂ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນປິ ອສຸຈິມຸຈ຺ຈເນນ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ. ອຸສູຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ອຸສູຍາຍ ວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ເສເວຕຸກາມຕາຣາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອສຸຈິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ.

‘‘ພີຊານິ ອປນີຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພີເຊສຸ ຐິເຕສຸ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອປນີເຕ ປຓ຺ຑໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ອນາພາຘປຈ຺ຈຍາ ຕທປນຍເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ, ນ ປຓ຺ຑກຕ຺ຕໍ. ພີເຊສຸ ປນ ອປນີເຕສຸ ອງ຺ຄຊາຕມ຺ປິ ຣາເຄນ ກມ຺ມນິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ປຸມຠາໂວ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ມສ຺ສຸອາທິປຸຣິສລິງ຺ຄມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປທາປິ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສປຣິຬາໂຫປິ ທຸນ຺ນິວາຣວີຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນປຸໍສກປຓ຺ຑກສ຺ສ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອີທິໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນປິ ນາເສຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ພີຊຸທ຺ຘຣເຓ ປາຣາຊິກໍ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ຕາວ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມເວຕໍ ຠຄວຕາ ‘ປຓ຺ຑໂກ ຠິກ຺ຂເວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ພີຊຸທ຺ຘຣຓກ຺ຂເຓ ປຓ຺ຑໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປາຣາຊິກໍ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ອຸທ຺ຘຏພີໂຊ ຠິກ຺ຂຸ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຓ຺ຑກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຠາວໂກ ໂຫຕິ, ອຸປສມ຺ປທາຍ ອວຕ຺ຖຸ, ຕໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ເອສ ປຓ຺ຑກຕ຺ຕຸປຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊາຕິຍາ ນປຸໍສກປຓ຺ຑເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ອຠພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ. ອຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ສເຫຕຸໂກ, ຠາວກ຺ຂເຍນ ປນສ຺ສ ອເຫຕຸກສທິສຕາຍ ມຄ຺ໂຄປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປກ຺ກເມນ ປຓ຺ຑກຠາວມາປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຉາ ອຸປກ຺ກເມນ ອຸປສມ຺ປທາປິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປກ຺ກເມນ ອຠພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຈ຺ຉາປິ ໂຫຕີຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາທິ ຠາໂວ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຠາວໂກ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຸປສມ຺ປທາປິ ຄຫິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຣິຕາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິໍ ເຍວສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ຕເມວ ລຠຕິ, ອຸປສມ຺ປທາ ປນ ຕທາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ປນ ອາຄໂຕ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໖. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິມິນາ ອສມານາຘິກຣຓວິສໂຍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສຍໍ, ປຸຣິມປເທ ຈ ວິຠຕ຺ຕິອໂລໂປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຖ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ເອກເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ທ຺ເວຕິ? ເອກເມວ ໂຫຕິ, ນ ທ຺ເວ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ໂນ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໘) ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠູຕຠາວທ຺ວຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຘມ຺ເມ ປຏິເສຘິຕຕ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ. ກສ຺ມາ? ສທາ ອຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຫິ ຍທາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຄຸຬ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອິຕຣສ຺ສ ອິຕຣໍ. ຍທິ ຈ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສທາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນທ຺ວຍໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ນ ປນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ນ ຕສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ, ກມ຺ມສຫາຍໍ ປນ ຣາຄຈິຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ເອກເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ສຍມ຺ປິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປຣໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ສຍໍ ປນ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໑໖) ອາຄຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໑໖) ປນ – ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍຍຸຕ຺ໂຕ, ອິຕໂຣ ປນ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຍຸຕ຺ໂຕ. ເອກສ຺ສ ຫິ ຠາວທ຺ວຍໍ ສຫ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຍມເກ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໘) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປນ ກມ຺ມສຫາເຍນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ຠາວຣຫິຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປກຕິຕ຺ຖິປຸຣິສານມ຺ປິ ກມ຺ມເມວ ພ຺ຍຎ຺ຊນລິງ຺ຄານໍ ກາຣຓໍ, ນ ຠາໂວ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ປຏ຺ຐາເນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກວລໍ ຠາວສຫິຕານໍເຍວ ພ຺ຍຎ຺ຊນລິງ຺ຄານໍ ປວຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໒-໖໓໓) ‘‘ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນີ’’ຕິອາທິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ອກຸສລພເລນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິນາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຈ ເຕສໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ. ຍທາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍທາ ປຸຣິເສ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ອິຕ຺ຖິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຄຕໍ.

໑໓໗. ເຖຍ຺ຍາຍ ສໍວາໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ. ໂສ ຈ ນ ສໍວາສມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ລິງ຺ຄສ຺ສ ຕທຸຠຍສ຺ສ ຈ ເຖນໂກປີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຍ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາ’’ຕິອາທິ. ນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕີຕິ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ສາມເຓຣານໍ ວາ ວນ຺ທນໍ ນ ສາທິຍຕິ. ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕວສ຺ສານຸຣູປໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິໂກຕິ ອິມິນາ ນ ເອກກມ຺ມາທິໂກວ ອິຘ ສໍວາໂສ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໘. ຣາຊ…ເປ… ຠເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຍ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ຣາຊຠເຍນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠເຍນາ’’ຕິອາທິນາ. ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສຕິ ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕາຍ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ຣາຊຠຍາທິໍ ວິນາ ເກວລໍ ຠິກ຺ຂູ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສິຕຸກາມຕາຍ ລິງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ຕາທິເສນ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູ ວຎ຺ເຈຕຸກາມຕາຍ ອຠາວໂຕ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຕາວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄານໍ ‘ຄິຫີ ມໍ ສມໂຓຕິ ຊານນ຺ຕູ’ຕິ ວຎ຺ຈນຈິຕ຺ເຕ ສຕິປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາມຕາຍ ອຠາວາ ໂທໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວູປສນ຺ຕຠຍຕາ ອິຘ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ໂສ ວູປສນ຺ຕຠໂຍ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຕາວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ວິຎ຺ຎາຍມາເນ ອວູປສນ຺ຕຠຍສ຺ສ ສໍວາສສາທິຍເນປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວູປສນ຺ຕຠຍສ຺ສ ສໍວາສສາທິຍເນປິ ອເຖຍ຺ຍສໍວາສກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ຈ ອິມິນາ ອວູປສນ຺ຕຠເຍນປິ ສໍວາສໍ ອສາທິຍນ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເຕເນວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສໍວາສໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕສ຺ມາ ‘ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕາເຍເວຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານີຕິ ສພ຺ພສາມຍິການໍ ສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວີຖິຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕານິ. ກາຍປຣິຫາຣິຍານີຕິ ກາເຍນ ປຣິຫຣິຕພ຺ພານິ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕານຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມາກຣເຓນ. ຕເທວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈີວຣານິ ນິວາສນປາຣຸປນວເສນ ອາທາຍ, ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ນາປິ ສຍໍ ຊານາຕີຕິ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ປພ຺ພຊຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ. ໂຍ ເອວໍ ປພ຺ພຊຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລເຍວາຕິ ອິມິນາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ສຸຕ຺ວາ ສເຈປິ ນາໂຣເຈຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ.

ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ…ເປ… ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິນ຺ນລິງ຺ຄສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ໂຫຕິ, ລິງ຺ຄານຸຣູປສ຺ສ ສໍວາສສ຺ສ ສາທິຕຕ຺ຕາ ນາປິ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາສາເຍ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ໂອທາຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິທເມວ ກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣໂຕ ‘‘ສາມເຓໂຣ ສລິງ຺ເຄ ຐິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສາມເຓຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິຘາເນສຸປິ ອເຖຍ຺ຍສໍວາສປກ຺ເຂ ອຍເມວ ນໂຍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ສາປິ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ.

ສເຈ ໂກຈິ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສາມເຓຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາເປຬາທີສູຕິ ເອເຕນ ຄິຫິສນ຺ຕກໍ ທສ຺ສິຕໍ. ສາມເຓຣປຏິປາຏິຍາ…ເປ… ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິກໍ ປນ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໑໐) ປນ – ເຖຍ຺ຍາຍ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ສໍວາໂສ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຍ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາ’’ຕິ. ນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາມເຓຣານໍ ວາ ວນ຺ທນໍ ນ ສາທິຍຕິ. ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ມຸສາວາເທນ ທສ຺ສິຕວສ຺ສກ຺ກເມນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ. ທຫຣສາມເຓໂຣ ປນ ວຸຑ຺ຒສາມເຓຣານໍ, ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຈ ວຸຑ຺ຒານໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ສໍວາສຕ຺ເຖນກຕ຺ເຖ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານີຕິ ອິທໍ ສໍວາສຕ຺ເຖນເກ ວຸຕ຺ຕປາຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຍເມວ ປນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາມເຓຣວສ຺ສານິ ຄເຓນ຺ໂຕປິ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ ເອວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປຸຣິໂສວ, ອິຕ຺ຖີປິ ຠິກ຺ຂູນີສຸ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສິກາວ. ອາທິກມ຺ມິກາປິ ເຈຕ຺ຖ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ເອວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາທິກມ຺ມິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ອາທິກມ຺ມິໂກປິ ນ ມຸຕ຺ໂຕ.

ຣາຊ…ເປ… ຠເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຍ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສຕິ ‘‘ອິມິນາ ລິງ຺ເຄນ ຠິກ຺ຂູ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຕຫິ ສໍວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຠາເວນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ເຕນ ຫິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ລິງ຺ເຄ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຫ ສໍວສຕຸ ວາ ມາ ວາ, ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາ ສໍວສນ຺ໂຕປິ ອຠພ຺ໂພ ຫຸຕ຺ວາ ສໍວສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກປິ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນເກ ເອວ ປວິສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຣາຊາທິຠເຍນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕວ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຊີວສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມເຓຣວສ຺ສຄຓນາທິໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ, ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ ວາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ປຣໂຕ ‘‘ສຫ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ອຍມ຺ປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ສໍວາສາຘິວາສນວເສນ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວາ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຕາວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຈຣາທິຠຍໍ ວິນາປິ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວນ຺ທນາທິໍ ອສາທິຍນ຺ໂຕປິ ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານີຕິ ສພ຺ພສາມຍິການໍ ສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຠຕ຺ຕານິ. ອິທຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຎວ ນິຍມິຕຠຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ສໍວາໂສປິ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓຠຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍວາສໍ ປນ ອສາທິຍິຕ຺ວາ ອຠິກ຺ຂຸກວິຫາຣາທີສຸ ວິຫາຣຠຕ຺ຕາທີນິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ ເອວ. ກມ຺ມນ຺ຕານຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ກສິອາທິກມ຺ມາກຣເຓນ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ຄວເສນ ສຣີເຣນ ຘາເຣຕ຺ວາ.

ໂຍ ເອວໍ ປພ຺ພຊຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ’’ຕິ ປນ ນາມໍ ອຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກໂຣນ຺ໂຕ ສມໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍທິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ຉຑ຺ຑຍິສ຺ສນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເມ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ປຐມໍ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເອວໍ ເມ ຄຫິຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ເກວລໍ ອນ຺ຕຣາ ອຕ຺ຕໂນ ເສຕວຕ຺ຖນິວາສນາທິວິປ຺ປກາຣໍ ປກາເສຕຸໍ ລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ກເຖຕິ, ໂສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກລກ຺ຂຓໍ ຎຕ຺ວາ ວຎ຺ຈນາຍປິ ນາໂຣເຈຕິ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ນ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘູປສມ຺ປທຕ຺ຕາ ຕທນຸຄຸຓສ຺ເສວ ສໍວາສສ຺ສ ສາທິຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກປິ ນ ໂຫຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປນ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ໂຫຕິ, ສໍວາສາຣຫສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສໍວາສສາທິຍນມຕ຺ເຕນ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ໂຫຕິ.

ສລິງ຺ເຄ ຐິໂຕຕິ ສລິງ຺ຄຠາເວ ຐິໂຕ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິນ຺ນລິງ຺ຄສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ‘‘ລິງ຺ຄານຸຣູປສ຺ສ ສໍວາສສ຺ສ ສາທິຕຕ຺ຕາ ນາປິ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອິທເມວ ກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ສາມເຓຣສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທີສຸ ລິງ຺ຄານຸຣູປສໍວາໂສ ເອວ ສາທິໂຕຕິ ສໍວາສຕ຺ເຖນກຕາ ນ ສິຍາ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິນ຺ນລິງ຺ຄສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສາມເຓໂຣປິ ປາຣາຊິກໍ ສມາປນ຺ໂນ ສາມເຓຣປຏິຎ຺ຎາຍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສຠຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ກາສາວຘາຣເຓ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ.

ສເຈ ໂກຈິ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສາມເຓຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາເປຬາທີສູຕິ ວິລີວາທິມເຍສຸ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ຐປິເຕສຸ ຠຕ຺ຕຠາຊນວິເສເສສຸ. ເອເຕນ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສ຺ສຄຓນາທີນໍ ອກຣຓໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໙. ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກກຖາຍໍ ເຕສໍ ລິງ຺ເຄ ອາທິນ຺ນມຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຕສ຺ສ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຕສໍ ລທ຺ຘິປິ ຄຫິຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ເຕສໍ ລິງ຺ເຄ ອາທິນ຺ນມຕ຺ເຕ ລທ຺ຘິຍາ ຄຫິຕາຍປິ ອຄ຺ຄຫິຕາຍປິ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ‘‘ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຕສ຺ສ ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ລທ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນເນວ ຫິ ໂສ ຄຫິຕລທ຺ຘິໂກ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ‘‘ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ກຸສຈີຣາທີນິ…ເປ… ຍາວ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ຕໍ ລທ຺ຘິ ຣກ຺ຂຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຄ຺ໂຄວ ອາຊີວການໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ອາຊີວໂກ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄມນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຄ຺ເຄນ ຫຸຕ຺ວາ ຄມນປຈ຺ຈຍາປິ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏາ ນ ມຸຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໑໐) ປນ – ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກາທິກຖາສຸ ເຕສໍ ລິງ຺ເຄ ອາທິນ຺ນມຕ຺ເຕຕິ ວີມໍສາທິອຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ລິງ຺ເຄ ກາເຍນ ຘາຣິຕມຕ຺ເຕ. ສຍເມວາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍເມວ ສງ຺ຆາຣາເມປິ ກຸສຈີຣາທີນິ ນິວາເສຕິ. ອາຊີວໂກ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຊີວການໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕສໍ ປພ຺ພຊນວິຘິນາ ‘‘ອາຊີວໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວູປຄມນໍ ປຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປິຕຕ຺ຕາ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປາຬິຍາ ອວຸຕ຺ເຕປິ ເມຖຸນາທີສຸ ວຸຕ຺ຕປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏານຸໂລມໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ລິງ຺ເຄ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ປາຣາຊິກໍ, ຕໂຕ ປຸຣິມປໂຍເຄ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ຂເຓ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ສງ຺ຆເຠເທປິ ໂລຫິຕຸປ຺ປາເທປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄາທີສຸ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຣາຊິກາຫິ ມຸຈ຺ຈນສີມາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາສນວິຣຸທ຺ຘຕາເຍຕ຺ຖ ອາທິກມ຺ມິການມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍປິ ອຠພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປເນເຕ ອຎ຺ເຎ ຈ ປາຣາຊິກກຓ຺ເຑ ວິສຸໍ ສິກ຺ຂາປເທນ ປາຣາຊິກາທິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘ ອຠພ຺ເພສຸ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ລທ຺ຘີຕິ ຕິຕ຺ຖິຍເວເສ ເສຏ຺ຐຠາວຄ຺ຄຫຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສສ຺ສຕາທິຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ລິງ຺ເຄ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ‘‘ເອເຕສໍ ວຕຈຣິຍາ ສຸນ຺ທຣາ’’ຕິ ລິງ຺ຄໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ເອວ. ລທ຺ຘິຍາ ອຠາເວນາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ສາລຍຕາຍ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວູປຄມນລທ຺ຘິຍາ ອຠາເວນ. ເອເຕນ ຈ ອາປທາສຸ ກຸສຈີຣາທິໍ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສປິ ນຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸນາ ກຖິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆເຠທໂກປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸນາວ ກຖິໂຕ, ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາຕິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອາຄຕໍ.

໑໔໐. ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍໍ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ອມນຸສ຺ສຊາຕິໂຍ, ສພ຺ໂພວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອເຕນ ເອໂສ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂຍ ເອວ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ລຠຕິ, ນ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎຕິ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂຕ຺ຖ ນາຄາ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໑).

໑໔໑. ອານນ຺ຕຣິຍກຖາຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານາທິອມນຸສ຺ສຊາຕິໂຕ ມນຸສ຺ສຊາຕິການຎ຺ເຎວ ປຸຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາທໂຍປິ ຕິກ຺ຂວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ຊນິກາ ມາຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສານຎ຺ເຎວ ກຸສລປວຕ຺ຕິ ຕິກ຺ຂວິສທາ, ເອວໍ ອກຸສລປວຕ຺ຕິປີຕິ ອາຫ ‘‘ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກເນວາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ຍຖາ ສມານຊາຕິຍສ຺ສ ວິໂກປເນ ກມ຺ມໍ ຄຣຸຕຣໍ, ນ ຕຖາ ວິຊາຕິຍສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ’’ຕິ. ປຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ເຘນ ມາຕຸປິຕຸສມຎ຺ຎາ, ທຕ຺ຕກິຕ຺ຕິມາທິວເສນປິ ປຸຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ໂລເກ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍສິທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊນິກາ ມາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ເສວ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວາປຕ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິຕ຺ຕຍນິພ຺ພຕ຺ຕິຍໍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ເສວ ອກຸສລຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກເນວາ’’ຕິ. ອານນ຺ຕຣິເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ຊນກຕ຺ເຕນ ນິຍຸຕ຺ຕໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ, ເຕນ. ອຖ ວາ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ອນນ຺ຕຣກຣຓສີລໍ, ອນນ຺ຕຣປ຺ປໂຍຊນໍ ວາ ອານນ຺ຕຣິຍໍ, ເຕນ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ມາຕຸຆາຕກກມ຺ເມນ. ປິຕຸຆາຕເກປິ ‘‘ເຍນ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຊນໂກ ປິຕາ ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກເນວ ສຕາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິໂຕ, ອຍໍ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ປິຕຸຆາຕກກມ຺ເມນ ປິຕຸຆາຕໂກ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປິຕຸຆາຕເກປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

ປຣິວຕ຺ຕິຕລິງ຺ຄມ຺ປິ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິເຍວ. ສຕິປິ ຫິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ເຕ ໂສ ເອວ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປພນ຺ໂຘ ຊີວິຕປ຺ປພນ຺ໂຘ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ປິຕຣໍ ວາ ມາຕຣໍ ວາ, ສຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ, ຕິຣຈ຺ຉາໂນເຍວ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຠາຣິຍໍ ປນ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອຬກຈຕຸກ຺ກໍ ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ ໂຈຣຈຕຸກ຺ກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ອຠິສນ຺ຘິນາປິ ຫິ ເອຬກຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍເນວ ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸໂນ ວິໂກປິຕຕ຺ຕາ. ເອຬກາຠິສນ຺ຘິນາ, ປນ ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ເອຬກໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວໂຕ. ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາເຣນ຺ໂຕ ຜຸສ຺ສເຕວ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກທ຺ວເຍ. ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕູສຸ, ເອວໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ເອຕານິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣິມໍ ອຠິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ປນ ຕທາຣມ຺ມຓຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປມາຓໍ. ກຕານນ຺ຕຣິຍກມ຺ໂມ ຈ ‘‘ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ມຫາເຈຕິຍປ຺ປມາເຓຫິ ກຎ຺ຈນຖູເປຫິ ປູເຣຕ຺ວາປິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຈຣິຕ຺ວາປິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍເມວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ນ ລຠຕິ. ປິຕຸຆາຕເກ ເວສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ກຸລິຕ຺ຖິຍາ ອຕິຈາຣິນິຍາ ປຸຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຣໍ ອຊານິຕ຺ວາ ຆານ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ປິຕຸຆາຕໂກວ ໂຫຕິ.

ອຣຫນ຺ຕຆາຕກກມ຺ເມ ອວເສສນ຺ຕິ ອນາຄາມິອາທິກໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

‘‘ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ວຘກຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ວຘກເຈຕນາຍ ຫິ ທູສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເຠຊ຺ຊກາຍຕາຍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ໂລຫິຕປຄ຺ຆຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຣີຣສ຺ສ ປນ ອນ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂລຫິຕໍ ສໂມສຣຕິ, ອາຆາເຕນ ປກຸປ຺ປມານໍ ສຎ຺ຈິຕໍ ໂຫຕິ. ເທວທຕ຺ເຕນ ປວິທ຺ຘສິລໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕາ ສກ຺ຂລິກາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທນ຺ຕໍ ປຫຣິ, ຜຣສຸນາ ປຫໂຏ ວິຍ ປາໂທ ອນ຺ໂຕໂລຫິໂຕເຍວ ອໂຫສິ. ຊີວໂກ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຕ຺ຖເກນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸມກາສິ, ເຕນສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊີວໂກ ວິຍາ’’ຕິອາທິ.

ອຖ ເຍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຖາຄເຕ ເຈຕິຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ໂພຘິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຘາຕຸມ຺ຫິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ. ສຘາຕຸກໍ ປນ ຖູປໍ ວາ ປຏິມໍ ວາ ພາຘມານໍ ໂພຘິສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ນິລີນາ ສກຸຓາ ເຈຕິເຍ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ຫິ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ຄຣຸຕຣໍ. ເຈຕິຍວຕ຺ຖຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂພຘິມູເລປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນ ໂພຘິສາຂາ ໂພຘິຆຣໍ ພາຘຕິ, ຕໍ ເຄຫຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ໂພຘິອຕ຺ຖາຍ ຫິ ເຄຫໍ, ນ ເຄຫຕ຺ຖາຍ ໂພຘິ. ອາສນຆເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອາສນຆເຣ ຘາຕຸ ນິຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຕໍ ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂພຘິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ໂອໂຊຫຣຓສາຂໍ ວາ ປູຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ສຕ຺ຖຸ ຣູປກາຍປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆເຠເທ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານນ຺ຕິ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ. ອຍໍ ສງ຺ຆເຠທໂກຕິ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ເອວ ປາຣາຊິກໍ ສມາປນ຺ໂນ ວາ ວຕ຺ຖາທິໂທເສນ ວິປນ຺ນຸປສມ຺ປໂທ ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕປິ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ, ສງ຺ໂຆ ປນ ຠິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈສ຺ສ ນ ວາຣິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸນີທູສເນ ອິຈ຺ຉມານນ຺ຕິ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນໍ ອິຈ຺ຉມານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຄິຫິຠາເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕເຍວາ’’ຕິ. ເນວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຠພ຺ເພ ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ຎຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ວາ, ທຸກ຺ກຏໍ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔໒. ຄພ຺ຠມາເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠວີໂສ. ຫາຍນວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ຄພ຺ຠມາເສສຸ ອຘິເກສຸ ອຸຕ຺ຕຣິ ຫາຍນໍ, ອູເນສຸ ວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກູນວີສຕິວສ຺ສນ຺ຕິ ທ຺ວາທສ ມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄມນທິວເສ. ‘‘ຕິໍສຣຕ຺ຕິທິໂວ ມາໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໗໑; ໘.໔໓; ວິຠ. ໑໐໒໓) ວຈນໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ວສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕຕິຍສໍວຈ຺ຉເຣ ເອກມາສສ຺ສ ອຘິກຕ຺ຕາ ມາສປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ວສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕຕິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ ເຕຣສມາສິໂກ ໂຫຕິ. ສໍວຈ຺ຉຣສ຺ສ ປນ ທ຺ວາທສມາສິກຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຘິກມາເສ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕຕິ ຉມາສໂຕ. ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິກມາເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ເພມຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍເຍວ ວສ຺ສານໍ ອຘິກມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓິຕຕ຺ຕາ ເສສວສ຺ສທ຺ວຍສ຺ສປິ ອຘິກທິວສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ອຘິກທິວສານິ ສນ຺ຘາຍ ‘ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຘິກທິວສານິ ນາມ ວິສຸໍ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສຸກ຺ກຑ຺ຒນວເສນ ອຘິກມາເສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕເຍວ ອຕິເຣກມາສສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຕິເຣກທິວສານິ ວິສຸໍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ເຕ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກູນວີສຕິວສ຺ສມ຺ຫິ ຈ ປຸນ ອປຣສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ ປນ-ສທ຺ໂທ ຫິສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ເອຕ຺ຖ ຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສມຕ຺ຖນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຈ ອິມໍ ທີເປຕິ – ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ ສາມເຓຣໍ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠມາເສປິ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກູນວີສຕິວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຘິກມາເສສຸ ທ຺ວີສຸ ຄຫິເຕສຸ ເອວ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄພ຺ຠມາສາປິ ຄຓນູປຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ເອກວີສຕິວສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວີສຕິວສ຺ໂສ ສມາໂນ ຄພ຺ຠມາເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິວສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕີຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໐໖) ອາຄຕໍ.

ຄພ຺ເຠ ສຍິຕກາເລນ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິມໍ ວສ຺ສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓມສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠວີໂສ. ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສີຕິ ສາວຓມາສສ຺ສ ປຸຓ຺ຓມິຍາ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມິຍາ ອນນ຺ຕຣປຸຓ຺ຓມີ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ, ທ຺ວາທສ ມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ຊາຕໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕິໍສຣຕ຺ຕິທິໂວ ມາໂສ, ທ຺ວາທສມາສິໂກ ສໍວຈ຺ຉໂຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ວສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ‘‘ເອກມາສໍ ອຘິກມາໂສ’’ຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕຕິໂຍ ຕຕິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ ເຕຣສມາສິໂກ ໂຫຕິ. ເຕ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສໂຕ ຍາວ ຊາຕທິວສຠູຕາ ມຫາປວາຣຓາ, ຕາວ ເຍ ທ຺ເວ ມາສາ ອນາຄຕາ, ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຘິກມາສໂຕ ລທ຺ເຘ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ເອວ ອຘິກມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸປິ ຈາຕຸທ຺ທສີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ປຣິຫາປເນນ ສພ຺ພຖາ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປວາເຣຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຫາປວາຣຓາທິວເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຄພ຺ຠວສ຺ເສນ ສຫ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄພ຺ຠມາສາປິ ຄຓນູປຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ເອກວີສຕິວສ຺ໂສຕິ ຊາຕິຍາ ວີສຕິວສ຺ສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອາຈຣິໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ. ໂສປີຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ໂຕປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໔໐໖) ອາຄຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວສ຺ເສສຸ ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ປນ ‘‘ເອກູນວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ ສຕ຺ຕ ມາສາ ອຘິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຖເມຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ສາສນໂວຫາເຣນ ໂລກິຍຄຕິໍ ອນຸປຄມ຺ມ ຕີສຸ ຕີສຸ ສໍວຈ຺ຉເຣສຸ ມາສຉຑ຺ຑນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວສ຺ເສສຸ ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ປນ ເວທໂວຫາເຣນ ຈນ຺ທສູຣິຍຄຕິສງ຺ຂາຕໍ ຕິຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຓນ຺ໂຕ ‘‘ເອກູນວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ ສຕ຺ຕ ມາສາ ອຘິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ, ຕໍ ວສ຺ສູປນາຍິກກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໔໓. ມາຕາ ວາ ມຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສເຍວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ເອວ.

໑໔໔. ‘‘ເອກສີມາຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ເອກສີມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອສຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວາ ຐຕ຺ວາ ນທີສມຸທ຺ທາທີນິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ເອເຕນ ສພ຺ເພ ສີມຏ຺ຐກຠິກ຺ຂູ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອນາປຸຈ຺ຉາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ.

໑໔໕. ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕອຄ຺ຄໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ. ສາມເຓຣຠາຄສມໂກ ອາມິສຠາໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສາມເຓຣານໍ ອາມິສຠາຄສ຺ສ ສມກເມວ ທີຍມານຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ສາມເຓຣຠາໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປນ ຠຕ຺ຕໍ ກທາຈິ ມນ຺ທໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອຸປຣິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສາມເຓຣປາຬິຍາວ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິຍຕປພ຺ພຊ຺ຊສ຺ເສວ ຈາຍໍ ຠາໂຄ ທີຍຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອປກ຺ກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎ ວາ ຠິກ຺ຂູ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໔໖. ສຍໍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ເກສຈ຺ເຉທນາທີນິ ສຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ເກສຈ຺ເຉທນໍ ກາສາຍຈ຺ຉາທນໍ ສຣຓທານນ຺ຕິ ຫິ ອິມານິ ຕີຓິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕສຸ ເອກໍ ທ຺ເວ ວາປິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຖາ ໂວຫຣີຍຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ປພ຺ພາເຊຫີຕິ ເກສຈ຺ເຉທນໍ ກາສາຍຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພາເຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ‘‘ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ເກສຈ຺ເຉທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ສຣຓທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສາມເຓໂຣ ປນາ’’ຕິອາທີຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໔) ອາຄຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໔) ປນ – ສຍໍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ເກສຈ຺ເຉທນກາສາຍຈ຺ຉາທນສຣຓທານານິ ປພ຺ພຊນໍ ນາມ, ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເຣຕພ຺ພໍ ວາ. ປພ຺ພາເຊຫີຕິ ອິທໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ເອກສີມາຍ ‘‘ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ເກສາທິຈ຺ເຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ສຣຓທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸອາຓຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ສຣຓໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍມ຺ປິ (ວຊິຣ ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໔) – ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ສຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ‘‘ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍປກາສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈ ເກສມສ຺ສຸໂອໂຣປນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖໍ ສຣຓານິ ເທຕິ, ນ ຣຸຫຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ກມ຺ມວາຈາຍ ສາເວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຣຸຫຕິ ອຸປສມ຺ປທາ. ອປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ອຸປສມ຺ປທາສິທ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ, ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ເຈຕໍ ຍຸຊ຺ຊເຕວາຕິ ເອເກ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ສລິງ຺ຄສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ວິລິງ຺ຄສ຺ສາປິ ເຈຕຣາ;

ອເປຕປຸພ຺ພເວສສ຺ສ, ຕໍທ຺ວຍາ ອິຕິ ຈາປເຣ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຫຕ຺ເຖນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ທິນ຺ນເມວ ກາສາວໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປນ ສນ຺ເຕສ຺ເວວ ກາສາເວສຸ, ນາສນ຺ເຕສຸ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອາຄໂຕ.

ຠພ຺ພຣູໂປຕິ ຠພ຺ພສຠາໂວ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕິ ‘‘ສເຫຕຸໂກ’’ຕິ. ຎາໂຕຕິ ປາກໂຏ. ຍສສ຺ສີຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘາສໂຍກາສວເສນ ອສຸຈິເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຠາວໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ເກສາ ນາເມເຕ ວຓ຺ຓໂຕປິ ປຏິກູລາ, ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ອາສຍໂຕປິ ໂອກາສໂຕປິ ປຏິກູລາ. ມນຸຎ຺ເຎປິ ຫິ ຍາຄຸປຕ຺ເຕ ວາ ຠຕ຺ຕປຕ຺ເຕ ວາ ເກສວຓ຺ຓໍ ກິຎ຺ຈິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກສມິສ຺ສກມິທໍ, ຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ເກສາ ວຓ຺ຓໂຕ ປຏິກູລາ. ຣຕ຺ຕິໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາປິ ເກສສຓ຺ຐານໍ ອກ຺ກວາກໍ ວາ ມກຈິວາກໍ ວາ ຉຸປິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຓ຺ຐານໂຕປິ ປຏິກູລາ. ເຕລມກ຺ຂນປຸປ຺ຜຘູມາທິສງ຺ຂາຣວິຣຫິຕານຎ຺ຈ ເກສານໍ ຄນ຺ໂຘ ປຣມເຊຄຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໂຣ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ. ເກສາ ຫິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ອປ຺ປຏິກູລາປິ ສິຍຸໍ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລາເຍວ. ຍຖາ ຫິ ທຫຣສ຺ສ ກຸມາຣກສ຺ສ ວຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓໂຕ ຫລິທ຺ທິວຓ຺ຓໍ, ສຓ຺ຐານໂຕ ຫລິທ຺ທິປິຓ຺ຑິສຓ຺ຐານໍ. ສງ຺ກຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕກກາຬສຸນຂສຣີຣໍ ວຓ຺ຓໂຕ ຕາລປກ຺ກວຓ຺ຓໍ, ສຓ຺ຐານໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ, ທາຐາປິສ຺ສ ສຸມນມກຸຬສທິສາ, ຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ສິຍາ ອປ຺ປຏິກູລໍ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລເມວ, ເອວໍ ເກສາປິ ສິຍຸໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ອປ຺ປຏິກູລາ, ຄນ຺ເຘນ ປນ ປຏິກູລາເຍວາຕິ.

ຍຖາ ປນ ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ຄາມນິສ຺ສນ຺ເທນ ຊາຕານິ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓານິ ນາຄຣິກມນຸສ຺ສານໍ ເຊຄຸຈ຺ຉານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປຣິໂຠຄານິ, ເອວໍ ເກສາປິ ປຸພ຺ພໂລຫິຕມຸຕ຺ຕກຣີສປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິນິສ຺ສນ຺ເທນ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉາຕິ. ເອວໍ ອາສຍໂຕປິ ປຏິກູລາ. ອິເມ ຈ ເກສາ ນາມ ຄູຖຣາສິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິຕກຓ຺ຓກາ ວິຍ ເອກຕິໍສໂກຏ຺ຐາສຣາສິມ຺ຫິ ຊາຕາ, ເຕ ສຸສານສງ຺ກາຣຏ຺ຐານາທີສຸ ຊາຕສາກໍ ວິຍ, ປຣິຂາທີສຸ ຊາຕກມລກຸວລຍາທິປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຈ ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ໂອກາສໂຕ ປຏິກູລາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຈປຎ຺ຈກສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ປຏິກູລຠາວໍ ປກາເສນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ອິເມ ເກສາ ນາມ ສີສກຏາຫປລິເວຐນຈມ຺ເມ ຊາຕາ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ຊາເຕສຸ ກຸຓ຺ຐຕິເຓສຸ ນ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖໂກ ຊານາຕິ ‘‘ມຍິ ກຸຓ຺ຐຕິຓານິ ຊາຕານີ’’ຕິ, ນາປິ ກຸຓ຺ຐຕິຓານິ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ຊາຕານີ’’ຕິ. ເອວເມວ ນ ສີສກຏາຫປລິເວຐນຈມ຺ມໍ ຊານາຕິ ‘‘ມຍິ ເກສາ ຊາຕາ’’ຕິ, ນາປິ ເກສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ສີສກຏາຫປລິເວຐນຈມ຺ເມ ຊາຕາ’’ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຣຫິຕາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ. ອິຕິ ‘‘ເກສາ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອເຈຕໂນ ອພ຺ຍາກໂຕ ສຸຎ຺ໂຎ ນິສ຺ສຕ຺ໂຕ ຖທ຺ໂຘ ປຖວີຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ເຕນ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ. ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ເຈວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ຈ ຎາເຓນ ປຣິມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣ. ຠາວິຕຠາວໂນຕິ ກລາປສມ຺ມສນາທິນາ ສພ຺ພໂສ ກຸສລຠາວນາຍ ປູຣເຓນ ຠາວິຕຠາວໂນ. ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໔) ປນ – ຍສສ຺ສີຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ. ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ‘‘ເກສາ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອເຈຕໂນ ອພ຺ຍາກໂຕ ສຸຎ຺ໂຎ ນິສ຺ສຕ຺ໂຕ ຖທ຺ໂຘ ປຖວີຘາຕູ’’ຕິອາທິນຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑໑) ອາຄຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ. ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວິຕຠາວໂນຕິ ສມຖວເສນປິ.

ກາສາຍານິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ…ເປ… ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ກາສາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕໍ ກາສາວໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາຈນປຸພ຺ພກໍ ຈີວຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕິ. ອຖາປີຕິອາທິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຄ຺ຄາຫາປນໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນໍ, ອຖາປີຕິ ຕໂຕ ປຣມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຈີວຣໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາຊນປ຺ປກາຣເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ອຖາປີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖາປີຕິ ອຖ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໔໗. ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາຕິ ປາທາຠິມຸຂໍ ນມາເປຕ຺ວາ. ທູເຣ ວນ຺ທນ຺ໂຕປິ ຫິ ປາເທ ວນ຺ທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ຍໍ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິນຍນຕ຺ຖາຍ ອາຈຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ, ອຍໍ ອາຈຣິໂຍ. ສເຈ ປນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສຍເມວ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ນິຍ຺ຍາເຕຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍວສ຺ສ ອາຈຣິໂຍປິ ໂຫຕິ. ຍຖາ ອຸປສມ຺ປທາກາເລ ສຍເມວ ກມ຺ມວາຈໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍວ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍປິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸຎ຺ຎາຕອຸປສມ຺ປທາຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ອນຸຎ຺ຎາຕອຸປສມ຺ປທາ. ຐານກຣຓສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣອາທີນິ ຐານານິ, ສໍວຸຕາທີນິ ກຣຓານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາວິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກສມ຺ພນ຺ຘານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ມ-ກາຣນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານສມເຍ ວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ.

໑໔໘. ສພ຺ພມສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສສິກ຺ຂາປທວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປຣາມາສາປຣາມາສາທິເຠທໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ‘‘ເສຂິຍອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິອາຠິສມາຈາຣິກສີລມເນນ ປູເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓ, ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ກຣເຓ ທຓ຺ຑກມ຺ມາຣໂຫ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕີຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາວິຈ຺ເຉໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສມ຺ພນ຺ຘານີ’’ຕິ. ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ເສຂິຍວຕ຺ຕາກ຺ຂນ຺ຘກວຕ຺ເຕສຸ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິໂລກວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ອວຕ຺ຕມາໂນ ອລຊ຺ຊີ ທຓ຺ຑກມ຺ມາຣໂຫ ຈ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໓໔).

ອຸຣາທີນິ ຐານານິ ນາມ, ສໍວຸຕາທີນິ ກຣຓານິ ນາມ. ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເອກສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທານກາເລປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ວິຈ຺ເຉໂທ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ລິຂິຕໍ, ອນຸນາສິກນ຺ເຕ ທີຍມາເນ ຂລິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມ-ກາເຣນ ມິສ຺ສີຠູເຕ ເຂຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວຈນກາເລ ປນ ອນຸນາສິກຏ຺ຐາເນ ວິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ເອວໍ ກມ຺ມວາຈາຍມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາເຖໂຣ ປຕິຕທນ຺ຕາທິກາຣຓຕາຍ ອຈຕຸຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສາມເຓໂຣ ສມີເປ ຐິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວທາເປຕິ, ມຫາເຖເຣນ ອວຸຕ຺ຕໍ ວທາເປຕີຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກມ຺ມວາຈາຍ ອິຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຈ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ນ, ນານາສີມປວຕ຺ຕກມ຺ມວາຈາສາມຎ຺ຎນເຍນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຖ ເຖເຣນ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ສາມເຓໂຣ ສຍໍ ວຕ຺ວາ ວທາເປຕິ, ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິ ເອວ ໂຫຕິ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສາຘາຣເຓ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານໍ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເສກ຺ຂຘມ຺ມໍ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ສຣຓຕ຺ຕຍສງ຺ກຣໂທໂສ. ສພ຺ພມສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ທສສິກ຺ຂາປທວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປຣາມາສາປຣາມາສາທິເຠທໍ. ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເສຂິຍອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິອາຠິສມາຈາຣິກສີລມເນນ ປູເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣເຓ, ວາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣເຓ ທຓ຺ຑກມ຺ມາຣໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ ທີເປຕີຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓໔) ອາຄໂຕ.

ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານີຕິອາທີສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ປທານິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິກ຺ຂາຍ ວາ ປທານິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂານໍ ອຘິຄມຸປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິໂຍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ປາໂຓຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຕສ຺ສ ອຕິປາຕນໍ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓວໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ວຘກເຈຕນາວ, ຕສ຺ມາ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິ, ເວຣເຫຕຸຕາຍ ເວຣສງ຺ຂາຕໍ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປຘມ຺ມໍ ມຓຕິ ນີຫຣຕີຕິ ວິຣຕິ ‘‘ເວຣມຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຣມຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ‘‘ວິຣມຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ເວຣມຓີ’’ຕິ ສມາທານວິຣຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ. ອພ຺ຣມ຺ຫຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ, ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເມຖຸນເຈຕນາ. ມຸສາຕິ ອຠູຕວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ວາໂທ ອຠູຕໍ ຎຕ຺ວາວ ຠູຕໂຕ ວິຎ຺ຎາປນເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ປິຏ຺ຐປູວາທິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຣາ ເຈວ ປຸປ຺ຜາສວາທິເຠທໍ ເມຣຍຎ຺ຈ ສຸຣາເມຣຍໍ. ຕເທວ ມທນີຍຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ປມາທກາຣຓຏ຺ເຐນ ປມາທຏ຺ຐານຎ຺ຈ, ຕໍ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ປິວຕິ, ຕສ຺ສາ ເອວໍ ອຘິວຈນໍ.

ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ, ອຍໍ ອຣິຍານໍ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ, ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອິຘ ສພ຺ພໍ ຍາວກາລິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິກາເລ ໂຠຊນໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ ວິກາລໂຠຊນໍ, ວິກາເລ ວາຍາວກາລິກສ຺ສ ໂຠຊນໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວິກາເລ ຍາວກາລິກອຊ຺ໂຌຫຣຓເຈຕນາວ.

ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມຕ຺ຕາ ວິສູກໍ ປຏາຓີຠູຕໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ວິສູກທສ຺ສນໍ, ນຈ຺ຈຄີຕາທິທສ຺ສນສວນານຎ຺ເຈວ ວຏ຺ຏກຍຸທ຺ຘຊູຕກີຬາທິສພ຺ພກີຬານຎ຺ຈ ນາມໍ. ທສ຺ສນນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຍຖາສກໍ ວິສຍສ຺ສ ອາໂລຈນສຠາວຕາຍ ທສ຺ສນສທ຺ເທນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສວນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕສທ຺ເທຫິ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ນຈ຺ຈນຄາຍນາທີນິປິ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມາລາຕິ ພທ຺ຘມພທ຺ຘໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ, ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕາທິມຍມ຺ປິ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖາຍ ປິຬນ຺ຘິຍມານໍ ມາລາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ວາສຈຸຓ຺ຓາທິວິເລປນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘຊາຕໍ. ວິເລປນນ຺ຕິ ປິສິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ຉວິຣາຄກຣຓຎ຺ເຈວ ຄນ຺ຘຊາຕຎ຺ຈ. ຘາຣຓໍ ນາມ ປິຬນ຺ຘນໍ. ມຓ຺ຑນໍ ນາມ ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ. ຄນ຺ຘວເສນ, ຉວິຣາຄວເສນ ວາ ສາທິຍນໍ ວິຠູສນໍ ນາມ, ມາລາທີສຸ ວາ ຘາຣຓາທີນິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເຕສໍ ຘາຣຓາທີນໍ ຐານໍ ກາຣຓໍ ວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ.

ອຸຈ຺ຈາຕິ ອຸຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ. ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາສນ຺ທາທິ. ມຫາສຍນໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣເຓຫິ ອຕ຺ຖຕໍ ສໂລຫິຕວິຕານຎ຺ຈ. ເອເຕສຸ ຫິ ອາສນໍ ສຍນຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນສທ຺ເທຫິ ຄຫິຕານິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຊຕສທ຺ເທນ ທາຣຸມາສກາທິ ສພ຺ພໍ ຣູປິຍໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ມຸຕ຺ຕາມຓິອາທໂຍເປຕ຺ຖ ຘຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທໂຍ ຈ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຏິຄ຺ຄຫຓ-ສທ຺ເທນ ປນ ປຏິຄ຺ຄາຫາປນສາທິຍນານິປິ ສງ຺ຄຫິຕານິ.

໑໔໙. ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ປາຣາຊິກສມາປຕ຺ຕິຍາ ສຣຓຄມນາທິສາມເຓຣຠາວສ຺ສປິ ວິນສ຺ສນໂຕ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ສງ຺ຆລາຠມ຺ປິ ເຕ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມິກາຍ ປຸນ ສຣຓານິ ຄຫິຕານີຕິ ສຣຓຄຫເຓນ ສຫ ຕທເຫວສ຺ສ ວສ຺ສູປຄມນມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສາວາສິກນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກລາຠຄ຺ຄຫຓທສ຺ສນມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຕໂຕ ປຸເຣປິ ວາ ປຈ຺ຉາປິ ວາ ວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ຈີວຣມາເສສຸ ສງ຺ເຆ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລຈີວຣຎ຺ຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິປນ຺ນສີໂລ ສາມເຓໂຣ ລຠຕິ ເອວ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ຄຫິຕານີຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄມນຎ຺ຈ ຉິນ຺ນວສ຺ສຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ກາລຈີວຣລາໂຠ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປໂລເກຕ຺ວາ ລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສາວາສິກລາໂຠ ປນ ຍທິ ເສນາສນສ຺ສາມິກາ ທາຍກາ ເສນາສນຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສເນ ວສນ຺ຕສ຺ສປິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອນປໂລເກຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ໂພວ. ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໐໘) ‘‘ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຈ຺ຉຕີຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປຸນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ລຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ວສ຺ສາວາສິເກ ທາຍການໍ ອິມໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ສຸນ຺ທຣໍ, ສງ຺ຆິກໍ, ກາລຈີວຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ອຊານິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຸຣາ’’ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວໂຕ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິອາທິສພ຺ພສີລເຠທໍ ສຣຓເຠທຎ຺ຈ ນ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອກຸສລໍ ປນ ສຸຣາປານາເວຣມຓິສີລເຠໂທ ຈ ໂຫຕິ ມາລາທິຘາຣຓາທີສຸ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕຣານີຕິ ວິກາລໂຠຊນາເວຣມຓິອາທີນິ. ຕານິປິ ຫິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຠິຊ຺ຊຕິ ເອວ, ອິຕຣີຕເຣສໍ ປນ ອຠິຊ຺ຊເນນ ນາສນງ຺ຄານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ເອເຕສຸ ຠິນ຺ເນສູ’’ຕິ ເຠທວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ ຠນ຺ເຕ ອຈ຺ຈາຄມາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ເທສາເປຕ຺ວາ ສຣຓສີລໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ປາຣາຊິກຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຍເມວ ຫິ ນາສນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ລິງ຺ຄນາສນາກາຣເຓຫິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ອວຓ຺ຓຠາສນາທີນໍ ສຫ ປຕິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ກຓ຺ຏກສາມເຓໂຣປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ເອວ, ຕສ຺ສ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາວ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ລິງ຺ຄນາສນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂກ ອິເມສໍ ເຠໂທຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ນິຘາຍາຫ ‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕຣທິຏ຺ຐິໂກ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ໂຍ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິ ວາ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ’’ຕິອາທິນາ ວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິກປ຺ປິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ປາຣາຊິກຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ອີທິສໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສາສນິໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ພຸທ຺ຘວຈນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິປຣີຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂອວທິຍມາໂນປິ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ທິຏ຺ຐິ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ກຓ຺ຏກນາສນາຍ ເອວ ນາເສຕພ຺ໂພຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ທສສິກ຺ຂາປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຓ຺ຓນາ ອາຄຕາ, ສາ ໂປຣາຓຏີກາຍໍ ສພ຺ພໂສ ໂປຕ຺ຖກໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ.

໑໕໐. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຄຓ຺ຐິປທກາຣານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆິກເສນາສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ – ຍຕ຺ຖ ວາ ວສຕີຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ໂຫຕຸ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ, ຕສ຺ສ ນິພທ຺ຘວສນກເສນາສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ອິມິນາ ປນ ຍໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຸປຏ຺ຐານາທິນິມິຕ຺ຕໍ ນິພທ຺ຘໍ ປວິສຕິ, ຕໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ປວິສນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠເຍນປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ, ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ໂຫຕຸ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ, ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ພເມວາຕິ. ມຸຂທ຺ວາຣິກນ຺ຕິ ມຸຂທ຺ວາເຣນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ທຓ຺ເຑນ຺ຕິ ວິເນນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທຓ຺ໂຑ, ໂສເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ, ອາວຣຓາທິ. ທຓ຺ຑກມ຺ມມສ຺ສ ກໂຣຖາຕິ ອສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຍເຊຖ ອາຓາເປຖ. ທຓ຺ຑກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ນິຄ຺ຄຫກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ນິຄ຺ຄຫມສ຺ສ ກໂຣຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ.

ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ສເຈ ອາກິຓ຺ຓໂທໂສວ ໂຫຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຍາວຕຕິຍໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ໂອຣມຕິ, ສງ຺ຆໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ນາເສຕພ຺ໂພ, ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈມາໂນປິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຈ຺ຉຕີຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປຸນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ລຈ຺ຉຕິ. ອປໂລເກຕ຺ວາ ລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພຕິ ຉິນ຺ນວສ຺ສຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣານິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ວິກາລໂຠຊນາທີນິ ປຎ຺ຈ. ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ ຠນ຺ເຕ ອຈ຺ຈາຄມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເທສາເປຕພ຺ໂພຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໐໘) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ທ຺ວາວີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉໂຍ ກເຖຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປາຬິວຓ຺ຓນາວເສເນວ ອາຄຕາ, ໂນ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍວເສນ, ອິມສ຺ສ ປນ ປກຣຓສ຺ສ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍກຖາຠູຕຕ຺ຕາ ຕມກເຖຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວ ອາຈຣິເຍນ ກຖິໂຕ, ມຍໍ ປນ ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ອຕິສຸຂຸມຕ຺ຕາ ອຕິຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ສຸທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ສາສນານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອາຈຣິເຍນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສມນ຺ຕປາສາທິກໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິມຕິວິໂນທນີອາທິປ຺ປກຣເຓສຸ ອາຄຕວິນິຈ຺ຉເຍນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຖຍິສ຺ສາມ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ອນຸປຊ຺ຌາຍໂກ’’ຕິອາທິສິກ຺ຂາປທໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ສມເຍນ. ອນຸປຊ຺ຌາຍກນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌໍ ອຄາຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຸປຊ຺ຌາຍວິຣຫິຕໍ, ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເນວ ຘມ຺ມໂຕ ນ ອາມິສໂຕ ສງ຺ຄຫໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິເຍວ, ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ນ ຠິກ຺ຂເວ ອນຸປຊ຺ຌາຍໂກຕິ ອຸປຊ຺ຌໍ ອຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິຣຸປຊ຺ຌາຍໂກ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕິ. ເກຈິ ‘‘ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ເຆນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກຸປຊ຺ຌາຍປຣິໂຍສາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ອປຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ເຖສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ໂຍ ຫຕ຺ເຖສຸ ປິຓ຺ໂຑ ລພ຺ຠຕິ, ຕທຕ຺ຖາຍ ຈຣນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ຍຖາ ອາຊີວກນາມກາ ຕິຕ຺ຖິຍາ. ສູປພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐປິຕປິຓ຺ຑເມວ ຫິ ເຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ອຈີວຣກາທິວຕ຺ຖູສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍາຈິຕເກນາຕິ ‘‘ຍາວ ອຸປສມ຺ປທໍ ກໂຣມ, ຕາວ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄຫິເຕນ, ຕາວກາລິເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອີທິເສນ ຫິ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ປຕ຺ຕຈີວເຣນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈສ຺ສ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຠິກ຺ຂູ, ນິຣເປກ຺ເຂຫິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານູປຄໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ.

ໂຄຕ຺ເຕນປິ ອນຸສ຺ສາເວຕຸນ຺ຕິ ‘‘ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາເວຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ເອການຸສ຺ສາວເນຕິ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ, ເອເກນ ເອກສ຺ສ, ອຎ຺ເຎນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ເອເກນ ວາ ເອກກ຺ຂເຓ ກມ຺ມວາຈໍ ອນຸສ຺ສາເວນ຺ເຕຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອການຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອເກນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາຕິ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຊເນ ປຸຣິມນເຍເນວ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອນຸສ຺ສາວນກິຣິຍໍ ເອເກນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ເອເກນ ອາຈຣິເຍນ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ອນຸສ຺ສາເວຕພ຺ພາ. ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເອເກນ ເອກສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ວາ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ນານາຈຣິຍາ ນານຸປຊ຺ຌາຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຄຓປູຣກາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ນານຸປຊ຺ຌາຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ອາຈຣິໂຍ ໂຫຕິ, ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ນານຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຫິ ເອສ ປຏິກ຺ເຂໂປ.

ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາ, ຕໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວທາເປຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ. ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕີຕິ ວິຕ຺ຖທ຺ຘຄຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕວ ສຣີເຣ ຊາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ, ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣຕຸ ມໍ.

ຕາວເທວາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣເມວ. ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາຕິ ເອກໂປຣິສາ ວາ ທ຺ວິໂປຣິສາ ວາຕິ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ. ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ວສ຺ສາໂນ ເຫມນ຺ໂຕ ຄິມ຺ໂຫ’’ຕິ ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ. ສເຈ ວສ຺ສານາທໂຍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫິ ຍສ຺ສ ໂຍ ອຸຕຸ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ເຕ ທິວເສ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂສ ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ‘‘ອຍໍ ນາມ ອຸຕຸ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ວາ ສາຍນ຺ໂຫ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຄີຕີຕິ ອິທເມວ ສພ຺ພໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ລຠສິ, ກາ ເຕ ຉາຍາ, ກິໍ ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ, ໂກ ທິວສຠາໂຄ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິທໍ ນາມ ລຠາມິ ວສ຺ສໍ ວາ ເຫມນ຺ຕໍ ວາ ຄິມ຺ຫໍ ວາ, ອຍໍ ເມ ຉາຍາ, ອິທໍ ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ, ອຍໍ ທິວສຠາໂຄຕິ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ໂອຫາຍາຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ທຸຕິຍໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປທມາຬກໂຕ ປຣິເວຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸຕິຍກໍ ທາຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ຂິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑຸປລາໂສຕິ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ໂຓ ປຕ຺ໂຕ. ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕຕິ ວຓ຺ຏໂຕ ປຕິໂຕ. ອຠພ຺ໂພ ຫຣິຕຕ຺ຖາຍາຕິ ປຸນ ຫຣິໂຕ ຠວິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ. ປຸຖຸສິລາຕິ ມຫາສິລາ. ອຍໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຠໂຕ ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອນຸປຊ຺ຌາຍາທິວຕ຺ຖູສຸ ສິກ຺ຂາປທໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ນ ອນຸປຊ຺ຌາຍໂກ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໗) ອິເຘວ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອິທໍ ອຸປຊ຺ຌາຍາຠາເວປິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິ ມຕສ຺ສ ວາ ວິພ຺ຠນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຸຣາຓອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສປິ ນາເມນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍກິຕ຺ຕນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ອຸປຊ຺ຌາຍກິຕ຺ຕນໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໑໗) ‘‘ອນຸປຊ຺ຌາຍກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໗) ອສ຺ສ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຄາຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຸປຊ຺ຌາຍວິຣຫິຕໍ’’ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຬິຍໍ ສງ຺ເຆນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ສງ຺ເຆນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ສງ຺ຆເມວ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຄເຓນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຄຓສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ ເອວ ທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ເຆນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑກາທິອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ກຣິຍມາເນສຸ ກມ຺ເມສຸ ປຓ຺ຑກາທິເກ ວິນາວ ຍທິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທິຄໂຓ ປູຣຕິ, ກມ຺ມໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ອິຕຣຖາ ກຸປ຺ປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປຕ຺ຕຈີວຣວຕ຺ຖູສຸປິ ປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ອຠາເວປິ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ສາວິຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມໂກປໍ ອວຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ສາວນາຍ ຫາປນໂຕ ກມ຺ມໂກໂປ ເອວ ສິຍາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຐມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕກມ຺ມວາຈາຍໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ວິຍ ອິທານິປິ ‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາປິ ສູປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຎ຺ຎາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອປຣາມສນໍ ສາວນາຍ ຫາປນວິປຕ຺ຕິ ເອວ ໂຫຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຫາປເນ ວິຍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ປຈ຺ຉາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມີ’’ຕິອາທິວາກ຺ເຍນ ອຍາເຈຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາວ ຍທິ ກມ຺ມວາຈໍ ກໂຣຕິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ. ໂນ ເຈ, ວິປນ຺ນໍ. ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕກມ຺ມວາຈໂຕ ກິຎ຺ຈິປິ ປຣິຫາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາວນາຍ ຫາປນເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຠິກ຺ຂູ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິມຕິວິໂນທນິຍາ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໑໗) ອາຠໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນີວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ອິເຘວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ໂຫຕິ ອປ຺ປຕຣຕ຺ຕາ ອວິເສສຕ຺ຕາ ຈ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໑໗) ປນ ‘‘ເກຈິ ກຸປ຺ປຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີຍຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂຸນິປຎ຺ຈໂມ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໙໐) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑການໍ ຄຓປູຣຓຠາເວ ເອວ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ, ນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສຸວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຖາ ‘‘ປຓ຺ຑກຸປຊ຺ຌາເຍນ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ປາຬິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍຖາ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ ອຸປສມ຺ປາທນກາເລ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອສນ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ກຕາຍ ຕສ຺ມິໍ ອສນ຺ເຕປິ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ອວຕ຺ຖຸໍ ປຓ຺ຑກຸປຊ຺ຌາຍາທິໍ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕາຍປິ ຄຓປູຣການມຕ຺ຖິຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫເຕວ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑກຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອຠາວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ວຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ນ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຊານໍ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ …ເປ… ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໔໐໓). ຕຖາ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໑) ວຈນໂຕ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາທິອາຈຣິເຍຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ນ ຣຸຫຕິ ເຕສໍ ອຠິກ຺ຂຸຕ຺ຕາຕິ ວຈນມ຺ປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໔໘໒) ນເຍນ ກມ຺ມານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິຍາ ກຖິຍມານາຍ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ອາກາເຣຫິ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໂຕ ວາ ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ວາ ສີມໂຕ ວາ ປຣິສໂຕ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ວາ ອາຈຣິຍໂຕ ວາ’’ຕິ ອກຖິຕຕ຺ຕາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຣິສໂຕ ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ທ຺ວາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິສໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ເຕສມນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອຍມຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕປາຬິວເສເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ນຍມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ໂຕຕິ ອຍມສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ອນຸປຊ຺ຌາຍກໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ຕຍິໍສຸ, ອຸທາຫຸ ມຸສາວາທຠຍາ ຕາເນວ ປທານິ ນ ສາເວສຸນ຺ຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ອຸປຊ຺ຌາຍາຠາວໂຕ ນ ສາເວສຸໍ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ອຖ ສາເວສຸໍ, ມຸສາວາໂທ ເນສໍ ຠວຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສາເວສຸໍເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ, ‘‘ກມ຺ມໍ ປນ ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ນ, ມຸສາວາທສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ, ມຸສາວາເທນປິ ກມ຺ມສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ມຸສາວາເທນ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກາຕຸນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸປຊ຺ຌາຍກໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ຈ ອຸຠຍໂທສວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ.

ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ – ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓກ຺ກເມນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຊ຺ຌາຍກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອິຘາປິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ສໂຕ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນຸປຊ຺ຌາຍກໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມວາຈາຈຣິເຍນ ປນ ‘‘ຄຫິໂຕ ເຕນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕພ຺ພໍ. ເກນຈິ ວາ ກາຣເຓນ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ອເທນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຉນ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ມິໍ ຕາທິເສ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ວາ ອສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍທານໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ສາມເຓໂຣ ປຏິຊານາຕິ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ຉນ຺ທຫາຣກາທໂຍ ວິຍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອຎ຺ຎສີມາຄໂຕ ໂຫຕິ. ກມ຺ມວາຈາ ຣຸຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ‘‘ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສນ຺ນິຫິເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຈ ປາໂຐ ອປ຺ປມາໂຓ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສາຠາວໂຕ. ອສນ຺ນິຫິເຕປິ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ກມ຺ມວາຈາ ຣຸຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລໍ ປຣາມສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປາໂຐວ ໂນ ປມາຓໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ນິຫິໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍສງ຺ຂາໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣາມສນໍ ອຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆປຣາມສນໍ ວິຍ ປຸຄ຺ຄລປຣາມສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຆນ ຄເຓນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕາ, ປຓ຺ຑກາທິອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປາທນກາເລ ອວິທິຕຕ຺ຕາຕິ ໂປຣາຓາ.

ອປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ, ເກວລໍ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສນ຺ຕປທນີຫາເຣນ ວາ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕິ. ຍຖາ ເອຕຣຫິ ມຕວິປ຺ປວຸຕ຺ຕມາຕາປິຕິໂກປິ ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທຕິ, ກິໍ ພຫຸນາ? ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ນ ຕາວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປຊ຺ຌາຍກາທິໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລານໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑກຸປຊ຺ຌາຍາທິໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕຣສນ຺ຕຣາຍປຸຈ຺ຉາຍ ອທສ຺ສນຕ຺ຕາ ອປຕ຺ຕຈີວຣກໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໖໙) ເອວໍ ສພ຺ພປຐມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອວຈນເມຕ຺ຖ ສາຘກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ວຈນໍ ອນຸກ຺ກເມນານຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ.

ອິທໍ ຕາວ ສພ຺ພຖາ ໂຫຕຸ, ‘‘ມູຄໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ ພຘິຣໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກຖໍ ສມ຺ຠວິຕຸມຣຫຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ, ເອວໍ ວເທຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ວເທຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມູຄໍ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ‘‘ເອວໍ ວເທຫີ’’ຕິ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຕິຍມ຺ປິ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ, ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂາ ຕຖາ ອາຓຕ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍວຈນສ຺ສ ອນຸ ອນຸ ວທຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ‘‘ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ, ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕທນຸມາເນນ ວາ ກາເຍນ ເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ເຂນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສຣຓຄມນນ຺ຕິ ວາ ໂລເກປິ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຣິຍາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມູຄໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ມູຄໍ ກຖໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຍປສາທສມ຺ຠວໂຕ ກາເຍນ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ພຫຸນາ?

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ – ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາປໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໐໙) ນເຍນ ອຸປສມ຺ປທວເສເນວ ອຠິລາໂປ ກໂຕ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສກປເທ ອສມ຺ຠວໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ນ ກໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາວ ຕຕ຺ຖ ກຕາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ອຸປສມ຺ປທາຠິລາເປນ ອຘິປ຺ເປຕາ ຕທນຸຠາວໂຕ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາຣິຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ວາຣິຕາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ຕຖາ ອິຘ ອຸປສມ຺ປທາຘິກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ອຸປສມ຺ປທາຠິລາປໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທເມວ ສນ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາໂປ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມໍ ໂສ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ, ມູຄປເທ ອສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສ ວເສນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປສມ຺ປທາຠິລາໂປວ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ຕສ຺ເສວ ມູຄປທສ຺ສ ວເສນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາໂປວ ກໂຕ ມິຈ຺ຉາຄຫຓນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ‘‘ມູໂຄ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓໍ, ຕຎ຺ເຈ ສງ຺ໂຆ ໂອສາເຣຕິ, ໂສສາຣິໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໙໖) ວຈນໂຕ ຫິ ມູໂຄ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ໂສ ເກວລໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິວຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕວ ໂຫຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ປນ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິມໍ ສມ຺ມາຄາຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ຠຄວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທີນໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ສຸປພ຺ພຊິຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຠາວສງ຺ການິວາຣຓຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາໂປ ກໂຕ. ກຖໍ? ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໑໙) ປຏິກ຺ເຂເປນ, ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ສຸປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານາຠາເວນ ຈ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠາວສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຖາ ປສງ຺ກາ ຠເວ, ຕຖາ ປສງ຺ກໍ ຐເປຍ຺ຍ. ຂນ຺ຘເກ ອຸປສມ຺ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓໍ, ຕຎ຺ເຈ ສງ຺ໂຆ ໂອສາເຣຕິ, ໂສສາຣິໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໙໖) ນເຍນ ຠຄວາ ນິວາເຣຕິ. ເຕເນວ ນເຍນ ປພ຺ພຊິຕາ ປເນເຕ ສພ຺ເພປິ ສຸປພ຺ພຊິຕາ ເອວາຕິ ທີເປຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ເພເປເຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ອຍມນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ‘‘ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ໂສ ຈ ອປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໙) ວາ ຕນ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ໂສສາຣິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກວລໍ ‘‘ອິເມ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທໂຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນາປິ ເຈ ປພ຺ພຊິຕາ, ນາເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ວາ ອນິຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ໂສ ຈ ອປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ມູຄສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາສິທ຺ຘິປສງ຺ຄໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ເອກໂຕສຸທ຺ຘິຍາ ໂຫຕີຕິ ອຍມນິຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາໂສ ກຖໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ? ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາເປນ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ສມ຺ມາຄາເຫນ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕທຸກ຺ກຏາຠາວສງ຺ຂາໂຕ ອປໂຣ ອນິຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາໂສ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູໂຄ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຣິໂຍສາເນ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສາວິປ຺ປກຕາຍ. ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏເມວ ຫິ ປຐມໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມູຄສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຣິໂຍສານສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ໂອກາໂສ ຈ ນ ສພ຺ພກາລໍ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ອຸປສມ຺ປທາວເສນ ປນ ອຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ສມ຺ຠວຕິ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑໂກ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏເມວ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ເນຕຣໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ຘເມຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິລາເປນ ອຸປສມ຺ປທາວ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ກາຍປໂຍຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິອາທິຕ຺ຕິກາ ທສ຺ສນໂຕຕິ ອາຄໂຕ.

‘‘ໂຄຕ຺ເຕນປິ ອນຸສ຺ສາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໒) ວຈນໂຕ ເຍນ ໂວຫາເຣນ ໂວຫຣຕິ, ເຕນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກ ນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນປິ ໂຄຕ຺ຕເມວ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ ນາເມສຸ ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນ ອນຸສ຺ສາວນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອກສ຺ສ ພຫູນິ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ນາມໍ ຎຕ຺ຕິຍາ, ເອກໍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອຠິນ຺ນາຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປທໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມວາຈາປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຐມໍ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ກມ຺ມວາຈາປາຬິຍໍ ປໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ນ ເມ ທິຏ຺ໂຐ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ປຐມໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ປໂຍຄສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ເກວລໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ສາເວຕິ, ສາວນໍ ຫາເປຕີຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມສ຺ສ ອຫາປິຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ສເຈ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ສາເວຕິ, ປາຐານຸຣູປຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓນ຺ຕິປິ ເອເກ. ພ຺ຍຎ຺ຊນເຠທປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ອນຸສ຺ສາວນານໍ ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນປິ ເອເກເນວ ປກາເຣນ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ເອການຸສ຺ສາວເນຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອການຸສ຺ສາວນາຕິ ອສມານາຘິກຣຓວິສໂຍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ເວ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກໂຕຕິ ເອກກ຺ຂເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປນ ຈາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ປຸຣິມນເຍເນວ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸນ຺ຕິ ‘‘ເອເກນ ເອກສ຺ສ, ອຎ຺ເຎນ ອິຕຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ເອເກນ ວາ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ. ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຕິ ອິມິນາ ອຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ທສມານຕ຺ໂຖ ອຸປຊ຺ຌາສທ຺ໂທປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໒໓).

ໂຄຕ຺ເຕນາປີຕິ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ປິປ຺ປລິສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ນາມໍ ອວຕ຺ວາ ໂຄຕ຺ຕນາເມນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ໂກ ນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ໂຄຕ຺ຕນາເມນ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕສ຺ສ ນາມໍ ປສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຂເຓ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ນາມໍ ປຎ຺ຎາປິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ອນຸສ຺ສາວນາ ກາຕພ຺ພາ. ຍຖາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ, ເອວໍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສາປິ ໂຄຕ຺ຕາທິນາເມນ ຕງ຺ຂຓິກນາເມນ ຈ ອນຸສ຺ສາວນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຂເຓ ‘‘ອຍໍ ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ນາໂຄ’’ຕິ ວາ ນາມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອນຸສາສກສມ຺ມຸຕິໂຕ ປຐມເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາປິ ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ມານຸສາສນປຸຈ຺ຉນກາເລສຸ ‘‘ກິນ຺ນາໂມສິ, ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ນາໂຄ ນາມ, ໂກ ນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ຠນ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ເຕນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ເຕ ‘‘ມເມຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ຍຖາ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປກຕິນາເມນ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິ ອປຸພ຺ພນາເມນ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ເສວ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາປິ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣາມຏ຺ເຐ ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ ອນຸປຊ຺ຌາຍກາທີນໍ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ວິຍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຠາເວປິ ອຠພ຺ພຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມວາຈາຍ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣາມຏ຺ເຐ ກມ຺ມສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ປນ ຍຖາສກໍ ນາມໍ ວິນາ ອຎ຺ເຎນ ນາເມນ ອນຸສ຺ສາວິເຕ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ, ໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວິຍ ຄຫິຕນາມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາວາ, ເອຕສ຺ສ ຈ ນາມສ຺ສ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ປກຕິນາມໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຸພ຺ເພນ ນາຄາທິນາເມນ ອນຸສ຺ສາວິຕຸກາເມນ ປຏິກຈ຺ເຈວ ‘‘ຕ຺ວໍ ນາໂຄ’’ຕິອາທິນາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອນຸສາສນອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ມາປຸຈ຺ຉນກ຺ຂເຓສຸປິ ຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຍຖາ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປກາເສຕ຺ວາວ ນາຄາທິນາເມນ ອນຸສ຺ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອກສ຺ສ ພຫູນິ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອກໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍໍ ປນ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂອຸປຊ຺ຌາຍານໍ ເອກຕ຺ຖ ຄຫິຕໍ ນາມໍ ຕເທວ ຎຕ຺ຕິຍາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸສ຺ສາວນາສຸ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄຫິຕໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອຠິນ຺ນາ ເອວ ຎຕ຺ຕິ ອນຸສ຺ສາວນາ ຈ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍນາມສ຺ສ ປນ ປຸຣໂຕ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ຕິສ຺ສສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕປທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍເຊຕ຺ວາປິ ອນຸສ຺ສາເວຕິ. ຕຖາ ອໂຍຊິເຕປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ.

ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໒໖) ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖກຸສໂລ’’ຕິອາທິນາ ນາມສ຺ສ ປຸຣໂຕ ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕປທ’ໂຍຄສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ປຸຣໂຕວ ປໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ, ຕຎ຺ຈ ເອກຕ຺ຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອໂຍຊິເຕປິ ເອກຕ຺ຖ ປຸຣໂຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຈ຺ຉໂຕ ໂຍຊເນປິ ສາວນາຍ ຫາປນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ນາມສ຺ສ ອຫາປິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ປາຬິຍມ຺ປິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ເອກຕ຺ຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ນ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ, ຕຖາປິ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນປິ ເອເກເນວ ປກາເຣນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອວ ວາ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ວາ ອນຸສ຺ສາວນໍ ປສຕ຺ຖຕຣນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອກໂຕ ສເຫວ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນຸສ຺ສາວນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອການຸສ຺ສາວນາ, ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ, ເອເຕ ເອການຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກໂຕອນຸສາວເນ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເອກໍ ປທໍ ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເກນ ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກາຍ ເອວ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວເນ ເອເກນ ອາຈຣິເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຈ ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ຈ ອາຍສ຺ມໂຕ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກນ ອາຈຣິເຍນ ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນຸສ຺ສາວນນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອິມິນາວ ນເຍນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເອເກນ ອາຈຣິເຍນ ເອກກ຺ຂເຓ ອນຸສ຺ສາວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຸຣິມນເຍເນວ ເອກໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸນ຺ຕິ ‘‘ເອເກນ ເອກສ຺ສ, ອຎ຺ເຎນ ອິຕຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຕີຫິ ວາ ອາຈຣິເຍຫິ, ເອເກນ ວາ ອາຈຣິເຍນ ຕໂຍປິ ເອກໂຕອນຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອເກນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ນ ຕ຺ເວວ ນານຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິ ອິທໍ ເອເກນ ອາຈຣິເຍນ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ເຂ ເອກກ຺ຂເຓ ເອກາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ເອການຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຏິກ຺ເຂປປທໍ, ນ ປນ ນານາຈຣິເຍຫິ ນານຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ຕໂຍ ເອການຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ນານາຈຣິຍາ ນານຸປຊ຺ຌາຍາ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ອນຸສ຺ສາວນກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ນນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຄຓປູຣກາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສເຈ ປນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ, ອນຸປຊ຺ຌາຍກສ຺ສປິ ເຍນ ເກນຈິ ອນຸສ຺ສາວິເຕ ອຸປສມ຺ປທາ ໂຫຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ສອຸປຊ຺ຌາຍກສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາເຍເນວ ອນຸສ຺ສາວເນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ນວຏ຺ຏນປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸປຊ຺ຌາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ທສມານຕ຺ໂຖ ອາກາຣນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍ-ສທ຺ໂທ ເອວ ວາ ອຸປຊ຺ຌາ, ອຸປໂຍຄປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈເນສຸ ຍ-ກາຣ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ກຣຓວຈນາທີສຸ ອຸປຊ຺ຌາສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍຄາຠາວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາວ ກຕ຺ຕຸຠູເຕນ ກຣຓຠູເຕນ ອຕ຺ຕານເມວ ກມ຺ມຠູຕໍ ປຕິ ສມ຺ມນ຺ນນກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕ຺ເຖວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ເຕຣສສມ຺ມຸຕິອາທີສຸ ອິມິນາວ ລກ຺ຂເຓນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພວ. ອປິຈ ສຍໍ ກມ຺ມາຣຫຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິໂກ ຄໂຓ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

ສຈ຺ຈກາໂລຕິ ‘‘ນິຄູຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຎ຺ຈນໍ ປຫາຍ ສຈ຺ຈສ຺ເສວ ເຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກາໂລ. ຠູຕກາໂລຕິ ວຎ຺ຈນາຍ ອຠາເວປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທິວຕ຺ຖຸໂນ ຠູຕຕາຍ ອວສ຺ສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກາໂລ, ອິຕຣຖາ ກມ຺ມໂກປາທິອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມງ຺ກູຕິ ອໂຘມຸໂຂ. ອຸທ຺ຘຣຕູຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ອຸປສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພກມ຺ມວາຈາສຸ ອຕ຺ຖໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມວາຈາຍ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ສຸຓາຕູຕິ ສວນາຓຕ຺ຕິຍໍ ປຐມປຸຣິເສກວຈນໍ. ຕຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຍ ໂສ ສງ຺ໂຆ ສວນກິຣິຍາຍໍ ນິໂຍຊີຍຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຓາຫີ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສວຈເນນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຆສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ປຐມປຸຣິສປ຺ປໂຍໂຄວ ສທ຺ທວິທູຫິ ສມາຈິຓ຺ໂຓ ຠວນ຺ຕຠຄວນ຺ຕອາຍສ຺ມາທິສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນສຸ ວິຍ ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ (ປາຣາ. ໒໒), ເອຕສ຺ສ ສຸຄຕ ກາໂລ, ຍໍ ຠຄວາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ (ປາຣາ. ໒໑), ປກ຺ກມຕາຍສ຺ມາ (ປາຣາ. ໔໓໖), ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໖໘). ຕສ຺ມາ ອິຘ ປຐມປຸຣິສປ຺ປໂຍໂຄ ກໂຕ. ອຖ ວາ ຄາຣວວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ຫິ ຄາຣວວເສນ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສປໂຍຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປຐມປຸຣິສປ຺ປໂຍຄໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘‘ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໖໖; ມ. ນິ. ໒.໓໓໘; ມຫາວ. ໘) ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຠນ຺ເຕ ອາວຸໂສຕິ ປເທ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິຘ ປຐມປຸຣິສປ຺ປໂຍໂຄ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫິ (ມຫາວ. ໗໗), ອິງ຺ຆາວຸໂສ ອຸປາລິ, ອິມໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໕໑໗) ຕປ຺ປໂຍເຄປິ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສປ຺ປໂຍຄສ຺ເສວ ທສ຺ສນໂຕ.

ເມຕິ ໂຍ ສາເວຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ສາມິວຈນໍ. ຠນ຺ເຕຕິ ອາລປນຕ຺ເຖ ວຸຑ຺ເຒສຸ ສຄາຣວວຈນໍ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປທໍ ປນ ນວເກສຸ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນິປາໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຠນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸໂສ’’ຕິ ພຫູສຸປິ ສມານຣູປຕ຺ຕາ. ສງ຺ໂຆຕິ ອວິເສສໂຕ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເກ ປກຕຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລສມູເຫ ວຕ຺ຕຕິ. ອິຘ ປນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ທສວຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ໂຆຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ມມ ວຈນໍ ສຸຓາຕູຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນວກຕເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ. ສເຈ ປນ ອນຸສ຺ສາວໂກ ສພ຺ເພຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສປິ ເຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ນວກຕໂຣ ວາ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ, ກມ຺ມໂກໂປ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອກຕ຺ຖ ‘ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ ອຸຠເຍນປິ ອາລປນສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິທານິ ຍມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ‘‘ສຸຓາຕູ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ, ຕໍ ຎາເປນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ສນ຺ນິຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ, ເຕນ ຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕສ຺ເສວ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ເຕເນວ ອນຸສາສກສມ຺ມຸຕິຍໍ ໂສ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມຕິ ອຍໍ-ສທ຺ໂທ ຈ ອວສ຺ສໍ ປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມນາມປໂຍເຄ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ອິທໍ ອນິຍມໂຕ ຕສ຺ສ ນາມທສ຺ສນໍ, ອຸຠເຍນປິ ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕຕິອາທິນາມໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓວິສເຍ ພຫຸພ຺ພີຫິສມາໂສ, ອຸປສມ຺ປທໍ ເມ ສງ຺ໂຆ ອເປກ຺ຂມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຈ ອຸປຊ຺ຌາຍຕໍ ສມງ຺ຄິຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກຠູໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ນາມໂຍຊນາຍ ສຫ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປທໍ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາໂຍປິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ວິຍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ເອວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິມສ຺ສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ນາມປຣາມສເນປິ ອິທໍ-ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ນ ກໂຕຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຠາເວປິ ກມ຺ມໂກປາຠາວໂຕ. ເກວລຎ຺ຫິ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕປທວເສນ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສປິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ນາມກິຕ຺ຕນໍ ອນຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາທີສຸປິ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອສນ຺ນິຫິຕາຍປິ ຕປ຺ປຣາມສນມຕ຺ເຕເນວ ກມ຺ມສິທ຺ຘິໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາທິເກຫິ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອວຕ຺ຖຸກເຣຫິ ເຈວ ປຎ຺ຈາພາຘຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທີຫິ ອາປຕ຺ຕິກເຣຫິ ຈ ອນ຺ຕຣາຍິກສຠາເວຫິ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ອາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກເຣຫິ ປຎ຺ຈາພາຘາທີຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາ. ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ອປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສປິ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາ. ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕີຕິ ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໒໖) ຍາຈາປິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເຕນ ສງ຺ເຆ ອຍາຈິເຕປິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ກມ຺ມໍ ອວິປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນາຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ກຣຓຠູເຕນ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຠູຕໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ທາຕຸໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ກຕ຺ຕຸຠູຕໍ ສງ຺ຆໍ ຍາຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາຈຘາຕຸໂນ ປນ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວ ກມ຺ມປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕ ກາໂລ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຕ຺ຕກາລໍ, ອປໂລກນາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສງ຺ຆຄຓກມ຺ມໍ, ຕເທວ ສກຕ຺ເຖ ຍ-ປຈ຺ຈເຍນ ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ຊາຕໍ. ຍທີຕິ ອນຸມຕິຄຫຓວເສນ ກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ຎາເປຕິ, ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຕຕ຺ຖ ອປຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ, ໂສ ວກ຺ຂຕິ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ອນຸສ຺ສາວນາສຸ ‘‘ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ…ເປ… ໂສ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທຕໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປທາ, ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ, ສີມາສມ຺ປທາ, ປຣິສາສມ຺ປທາ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປທາ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເອກາທສອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລຫິ ເຈວ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ເນຫິ ຈ ອຎ຺ໂຎ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠູໂຕ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ສຕິ ເອວ ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ, ກຕຎ຺ຈ ກຸປ຺ປເມວ ໂຫຕິ.

ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປສມ຺ປທາວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ອິເມ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈາພາຘຜຸຏ຺ຐຕາທໂຍ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕາປອໂຍສານາ ເຈວ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທໂຍ ຈ ໂທສຘມ຺ມາ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ ອາປຕ຺ຕາທິອນ຺ຕຣາຍເຫຕຸຕາຍ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ໂທສຘມ຺ເມຫິ ປຣິມຸຕ຺ຕຕາ, ອິມິສ຺ສາ ຈ ສຕິ ເອວ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ, ກຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ.

ສີມາສມ຺ປທາ ປນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໓໘ ອາທໂຍ) ວກ຺ຂມານນເຍນ ສພ຺ພໂທສຣຫິຕາຍ ພທ຺ຘາພທ຺ຘວເສເນວ ທຸວິຘາຍ ສີມາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາທິສາຍ ຫິ ສີມາຍ ສຕິ ເອວ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ, ກຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ.

ປຣິສາສມ຺ປທາ ປນ ເຍ ອິເມ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ທສຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ອນູນາປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຈ ສມານສໍວາສກາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ເອກສີມາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐານໍ, ຉນ຺ທາຣຫານຎ຺ຈ ຉນ຺ທສ຺ສ ອານຍນໍ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິໂກສນໍ, ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂຣຫິຕານໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ຄຫຏ຺ຐາທິອນຸປສມ຺ປນ຺ນານຎ຺ເຈວ ປາຣາຊິກຸກ຺ຂິຕ຺ຕກນານາສໍວາສກຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ອຠາໂວ ຈາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເອວຣູປາຍ ຈ ປຣິສາສມ຺ປທາຍ ສຕິ ເອວ ອິທໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສປິ ອຠາເວ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ.

ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນິຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍານິມານິ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໒໖) ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຄາຫາປນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣາຈິກ຺ຂຓໍ, ຕໂຕ ຕໍ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ເປເສຕ຺ວາ ອນຸສາສກສມ຺ມຸຕິກມ຺ມກຣຓໍ, ສມ຺ມເຕນ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸສາສນໍ, ເຕນ ຈ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຎຕ຺ຕິໍ ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂໍ ‘ອາຄຈ຺ຉາຫີ’ຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ ເອວ ອພ຺ຠານໍ, ເຕນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາຍາຈາປນໍ, ຕໂຕ ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ມປຸຈ຺ຉກສມ຺ມຸຕິກມ຺ມກຣຓໍ, ສມ຺ມເຕນ ຈ ປຸຈ຺ຉນ’’ນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ຍາຖາວໂຕ ກຣເຓນ ນິຏ຺ຐານໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນິຏ຺ຐາປເນ ສຕິ ເອວ ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ເອເຕສຸ ປນ ປຸພ຺ພກມ຺ເມສຸ ອກເຕສຸປິ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິອາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອກຸປ຺ປເມວ ໂຫຕິ. ຕເທວເມຕ຺ຖ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ, ວກ຺ຂມາເນສຸ ຈ ສພ຺ເພສຸ ກມ຺ເມສຸ ປຕ຺ຕກລ຺ລຕາ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ພາ.

ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ອຸປສມ຺ປທານິປ຺ຜາທເນນ ຕໍສມງ຺ຄິໍ ກເຣຍ຺ຍ ກໂຣຕູຕິ ປຕ຺ຖນາຍໍ, ວິຘິມ຺ຫິ ວາ ອິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ເທວທຕ຺ຕໍ ສຸຂາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸຂມສ຺ສ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຂສມງ຺ຄິນໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ອຸປສມ຺ປທມສ຺ສ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສມ຺ປທາສມງ຺ຄິນໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ເຈຕໍ. ຍຖາ ສຸຂຍນ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕາຣໍ ໂກຈິ ເຫຕຸກຕ຺ຕາ ສຸຂເຫຕຸນິປ຺ຜາທເນນ ສຸຂາເປຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕາຣໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸຠູໂຕ ສງ຺ໂຆ ອຸປສມ຺ປທາເຫຕຸນິປ຺ຜາທເນນ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ຈ ສຸຂໍ ວິຍ ສຸຂທາຍເກນ ສງ຺ເຆນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທີຍມານາ ຕຖາປວຕ຺ຕປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ອຣິຍຊນປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທາ ນາມ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິວາສາທີສຸ ວິຍ ຍາຈນານຸຄຸຓໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ທາເນ ອສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມລກ຺ຂເຓ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານກາລອຕີຕກາລວເສນ, ອິຘ ປນ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນາຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິເສໂສ.

ເອສາ ຎຕ຺ຕີຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຎາປນາ ເອສາ. ອິທຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສາວນານມ຺ປິ ສພ຺ຠາວສູຈນຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ເມ ເອວ ຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍ຺ຍ-ກາເຣ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ເອວ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂມຕີຕິ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ສງ຺ເຆນ ທີຍມານາ ນິປ຺ຜາທິຍມານາ ອຸປສມ຺ປທາ, ຍສ຺ສ ຂມຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຸຓ຺ຫີຕິ ຈ ອກຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ອກຖນໂກ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຕິ ປກເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາສີ’’ຕິ ເສໂສ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ສງ຺ໂຆ ຕຸຓ຺ຫີ ນິຣໂວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນ. ຕຸຓ຺ຫີຠາເວເນເວຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈນຠາວໍ ຘາຣຍາມິ, ພຸຊ຺ຌາມິ ຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ເຖ ກໂຕ, ໂສ ຈ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນງ຺ຄໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸສ຺ສາວເກນ ‘‘ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມິ-ກາຣປຣິໂຍສານເມວ ວຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ, ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນ ປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພກມ຺ມວາຈານມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອກໂປຣິສາ ວາຕິອາທິ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣຉາຍໍ ປາເທຫິ ມິນິຕ຺ວາ ຊານນປ຺ປກາຣທສ຺ສນໍ. ຉສຕ຺ຕປທປຣິມິຕາ ຫິ ຉາຍາ ‘‘ໂປຣິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທຎ຺ຈ ອຸຕຸປ຺ປມາຓາຈິກ຺ຂຓາທິ ຈ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒນວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວນ຺ທນວນ຺ທາປນາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉຕິ ຈາຕິ ອຸຕຸ, ໂສວ ປມີຍເຕ ອເນນ ສໍວຈ຺ຉຣນ຺ຕິ ປມາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ອປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ອຸປສມ຺ປທາທິວເສນ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ. ຍທິ ອຸຕຸເວມຊ຺ເຌ ອຸປສມ຺ປາທິໂຕ, ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ອຸຕຸມ຺ຫິ ອວສິຏ຺ຐທິວສາຈິກ຺ຂຓໍ ທິວສຠາຄາຈິກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫິ ຍສ຺ສ ໂຍ ອຸຕຸ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ເຕ ທິວເສ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຕງ຺ຂຓໍ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ໂຍ ອຸຕຸ ຍຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫິ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ເຕ ທິວເສຕິ ໂຍຊນາ.

ຉາຍາທິກເມວ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຍິຕພ຺ພໂຕ ກເຖຕພ຺ພໂຕ ສງ຺ຄີຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິທເມວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕ຺ວໍ ກິໍ ລຠສີຕິ ຕ຺ວໍ ອຸປສມ຺ປາທນກາເລ ກຕຣວສ຺ສໍ, ກຕຣອຸຕຸຎ຺ຈ ລຠສິ, ກຕຣສ຺ມິໍ ເຕ ອຸປສມ຺ປທາ ລທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສນ຺ຕິ ວສ຺ສານອຸຕຸ, ອິທຎ຺ຈ ສໍວຈ຺ຉຣາຈິກ຺ຂຓໍ ວິນາ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອິມິນາ ອຸຕຸອາຈິກ຺ຂເຓເນວ ສາສນວສ຺ເສສຸ ວາ ກລິຍຸຄວສ຺ສາທີສຸ ວາ ສຫສ຺ສິເມ ວາ ສຕິເມ ວາ ອສຸກອຸຕຸໍ ລຠາມີຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉາຍາຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕປຏິປາຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໂຕ ປນ ກລິຍຸຄວສ຺ສາທີສຸ ສພ຺ພເທສປສິທ຺ເຘສຸ ອສຸກວສ຺ເສ ອສຸກອຸຕຸມ຺ຫິ ອສຸກມາເສ ອສຸກກຓ຺ເຫ ວາ ສຸກ຺ເກ ວາ ປກ຺ເຂ ອສຸເກ ຕິຖິວາຣວິເສສຍຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິທິວສຠາເຄ ເອຕ຺ຕເກ ຉາຍາປມາເຓ, ນາຑິກາປມາເຓ ວາ ມຍາ ອຸປສມ຺ປທາ ລທ຺ຘາຕິ ວເທຍ຺ຍາສີຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊາຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ກຖາມຄ຺ໂຄ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ ອາຄໂຕ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີການໂຍ ປນ ເອກຈ຺ໂຈ ອິເຘວ ສງ຺ຄຫໍ ຄໂຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສນ຺ນິຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕາ ສໍສຍເຫຕຸໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ຄຫິໂຕຕິ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ອຸປສມ຺ປທາວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ.