໒. ປຣິກ຺ຂາຣວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໖. ເອວໍ ທິວາເສຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິກ຺ຂາຣວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິວາເສຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ມາຕິກາປເທສຸ ສມຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ, ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣປິ. ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຄິຫິປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ກຣິຍເຕຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຉຕ຺ຕາທິໂກ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣ. ກປ຺ປຕີຕິ ກປ຺ປິໂຍ, ນ ກປ຺ປິໂຍ ອກປ຺ປິໂຍ, ກປ຺ປິໂຍ ຈ ອກປ຺ປິໂຍ ຈ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິໂຍ, ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ເທປິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ. ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິໂຍ ຈ ໂສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ເຈຕິ ຕຖາ, ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເກຈິ ຕາລປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ຉຕ຺ຕໍ ຕຖາກຣິຍມານໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວາຫ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໘໕) ‘‘ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປນ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ ເອກວຓ຺ຓສຸຕ຺ເຕນ ວິນນ຺ຘິຍມານໍ ຍທິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ນິຂາທນມຸເຂນ. ຍທິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາທິສໍ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑໍ ລຠິຕ຺ວາ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຆຏກໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ສຸຕ຺ຕເກນ ວາ ທຓ຺ໂຑ ເວເຐຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ເລຂາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ເວເຐຕພ຺ໂພ. ທຓ຺ຑພຸນ຺ເທຕິ ທຓ຺ຑມູເລ, ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑລິກນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກມຓ຺ຑລໍ, ຉຕ຺ຕປຎ຺ຊເຣ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ພທ຺ຘທຓ຺ຑວລຍໍ ວາ. ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາຕິ ນິນ຺ນໍ, ອຸນ຺ນຕໍ ວາ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສາ ເລຂາ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ພນ຺ຘນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ພນ຺ຘິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕມຫາເຖເຣນ –

‘‘ຉຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓມຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ພຫິ ອນ຺ໂຕ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ, ສິພ຺ພິຕຸໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອຑ຺ຒຈນ຺ທໍ ວາ, ປຓ຺ເຓ ມກຣທນ຺ຕກໍ;

ຆຏກໍ ວາຬຣູປໍ ວາ, ເລຂາ ທຓ຺ເຑ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ສິພ຺ພິຕຸໍ ເອກວຓ຺ເຓນ, ຉຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ເຕນ ວຏ຺ຏຕິ;

ຖິຣຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ, ປຎ຺ຊຣໍ ວາ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ.

‘‘ຆຏກໍ ວາຬຣູປໍ ວາ, ເລຂາ ວາ ປນ ເກວລາ;

ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາປິ ຆໍສິຕ຺ວາ, ຘາເຣຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຓ຺ຐານໍ, ທຓ຺ຑພຸນ຺ທມ຺ຫິ ວຏ຺ຏຕິ;

ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ກຕາ ເລຂາ, ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ ຉຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓມຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທິປຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉຕ຺ຕໍ. ພຫີຕິ ອຸປຣິ. ອນ຺ໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ສິພ຺ພິຕຸນ຺ຕິ ຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສູຈິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ປຓ຺ເຓຕິ ຉທນປຓ຺ເຓ. ອຑ຺ຒຈນ຺ທນ຺ຕິ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາຣໍ. ມກຣທນ຺ຕກນ຺ຕິ ມກຣທນ຺ຕາກາຣໍ, ຍໍ ‘‘ຄິຣິກູຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ນາເມຕ຺ວາ ພທ຺ຘປຓ຺ຓໂກຏິຍາ ວາ ມຕ຺ຖກມຓ຺ຑລໂກຏິຍາ ວາ ຄິຣິກູຏາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ທຓ຺ເຑຕິ ຉຕ຺ຕທຓ຺ເຑ. ຆຏກນ຺ຕິ ຆຏາກາໂຣ. ວາຬຣູປໍ ວາຕິ ພ຺ຍຄ຺ຆາທິວາຬານໍ ຣູປກໍ ວາ. ເລຂາຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ ວາ ກຕຣາຊິ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ນີລາທິເອກວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ຖິຣຕ຺ຖໍ ຉຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສິພ຺ພິຕຸໍ ວາ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກສລາກປຎ຺ຊຣໍ ຖິຣຕ຺ຖໍ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ເອກວຓ຺ເຓນ ຖິຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມິນາ ອເນກວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ສິພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ ວິນນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ເອກວຓ຺ເຓນ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ຖິຣຕ຺ຖໍ ສິພ຺ພິຕຸໍ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ ‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພິຕຸໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາເຐນ ຈ ‘‘ເກຈິ ຕາລປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກວຓ຺ເຓ ປນ ນີເລນ ວາ ປີຕເກນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ສຸຕ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ສິພ຺ພິຕຸໍ, ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກໍ ສລາກປຎ຺ຊຣໍ ວາ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ, ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປາເຐນ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເລຂາ ວາ ປນ ເກວລາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສກລາ ເລຂາ ວາ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຆໍສິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ກຕໍ ຆໍສິຕ຺ວາ. ທຓ຺ຑພຸນ຺ທມ຺ຫີຕິ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑສ຺ສ ປຎ຺ຊເຣ ຄາຫຓຕ຺ຖາຍ ຜາລິຕພຸນ຺ທມ຺ຫິ, ມູເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ວຸຕ຺ຕນໂຍ. ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຉຕ຺ຕປິຓ຺ຑິຍາ ມູເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຜຸລ຺ລອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກາກາຣໍ. ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວລຍມິວ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາຕິ ວລຍໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍາຕິ ວາເຕນ ຍຖາ ນ ຈລຕິ, ເອວໍ ຣຊ຺ຊູຫິ ທຓ຺ເຑ ປຎ຺ຊຣສ຺ສ ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ. ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ກຕາ ເລຂາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ອຈລນຕ຺ຖໍ ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑລິກໍ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວລຍມິວ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ເລຂໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສເຈປິ ນ ພນ຺ຘຕິ, ພນ຺ຘນາຣຫຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວລຍໍ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂຣເຓສຸ ອາຄຕນເຍເນວ ຉຕ຺ເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໗. ຈີວເຣ ປນ ນານາສຸຕ຺ຕເກຫີຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໘໕; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໘໕) ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ. ອິທຎ຺ຈ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕເກນປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ປກຕິສູຈິກມ຺ມເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຏມຸເຂຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏ຺ຏານໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍນ຺ເຕຕິ ຈີວຣປຣິຍນ຺ເຕ. ອນຸວາຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຓີຕິ ວຣກສີສາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ທ຺ວິຄຸຓສງ຺ຂລິກາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ, ພິຬາລສງ຺ຂລິກາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ ວາ. ເວຓິໍ ວາ ສງ຺ຂລິກໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກຣຓກິຣິຍາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຄ຺ຆິຍໍ ນາມ ເຈຕິຍສຓ຺ຐານໍ, ຍໍ ‘‘ອຄ຺ຆິຍຕ຺ຖມ຺ໂຠ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຍາ ນາມ ມູເລ ຕນຸກໍ ອຄ຺ເຄ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄທາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ມູເລ ຈ ອຄ຺ເຄ ຈ ເອກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ກກ຺ກຏກ຺ຂີນິ ອຸກ຺ກິຣນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປາສກປຏ຺ຏານໍ ອນ຺ເຕ ປາຬິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ກກ຺ກຏການໍ ອກ຺ຂິສຓ຺ຐານໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓຫິ ນີຫຏສຸຕ຺ຕານໍ ໂກຏິໂຍ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນ ຕາ ປິຬກາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ກາຕພ຺ພາຕິ? ໂກເຓຫິ ນີຫຏສຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ເຕສຸ ເອກວາຣໍ ຄຓ຺ຐິກກຣເຓນ ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສິພ຺ພເນນ ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໂກຏິໂຍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ກປ຺ປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນປິ ‘‘ສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຕຕ຺ຖ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ທີປິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຈ ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍມ຺ປິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໘໕) ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓຫິ ພຫິ ນິຄ຺ຄຕສຸຕ຺ຕານໍ ປິຬກາກາເຣນ ຐປິຕໂກຏິໂຍຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປິຬເກ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ກາຕພ຺ພາຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກຓໂຕ ໂກຓໍ ນີຫຏສຸຕ຺ຕາ ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ນາມ. ສມນ຺ຕໂຕ ປນ ປຣິຍນ຺ເຕນ ຄຕາ ຈຕຸຣສ຺ສສຸຕ຺ຕາ ປິຬກາ ນາມ. ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ເກຈິ ຈີວຣໂຕ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎານຕ຺ຖາຍ ວິກາຣຍຸຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ນິເສຘາຍ ‘‘ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສພ຺ພຖາ ອຈກ຺ຂຸໂຄຈຣຠາເວນ ສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ ຕຖາສິພ຺ພນສ຺ສ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ຍຖາ ປກຕິຈີວຣໂຕ ວິກາໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສິພ຺ພິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣຊນກມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຎາຍມາໂນປິ ວິເສໂສ ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ ເອກວຓ຺ຓໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ’’ຕິ.

໘. ມຓິນາຕິ ນີລມຓິອາທິປາສາເຓນ, ອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທິກໍ ອຈີວຣຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາທີຫິ ຆໍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຈີວຣສ຺ສ ທີຆໂຕ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ສິພ຺ພິຕານໍ ຈຕູສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ໂກເຓສຸ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕສີສານເມຕໍ ນາມໍ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາວ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣຊິຕກາເລ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ເອກໍ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ນາເມນ ສທິສມ຺ປິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍໍ ຈີວຣພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໘໕) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໘໕) ປນ ‘‘ປາສກໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣຊນກາເລ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ເສສກາເລ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍສງ຺ຄຫປ຺ປກຣຓສ຺ສ ໂປຣາຓຏີກາຍມ຺ປິ ອິທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໔໔) ‘‘ມຊ຺ເຌນ ລຄ຺ເຄນ຺ຕິ, ອຸຠໂຕ ຄລຕິ, ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ເຓ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ. ກຓ຺ໂຓ ຊີຣຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍໍ ຣຊິຕ຺ວາ ປສາຣິຕຈີວຣສ຺ສ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄຓ຺ຐິເກຕິ ຈີວຣປາຣຸປນກາເລ ປາສເກ ລຄ຺ຄາປນຕ຺ຖໍ ກເຕ ທນ຺ຕາທິມເຍ ຄຓ຺ຐິເກ. ປິຬກາຕິ ພິນ຺ທຸໍ ພິນ຺ທຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພປິຬກາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓ –

‘‘ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ, ມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ຈີວຣໍ;

ສມໍ ສຕປທາທີນໍ, ສິພ຺ພິຕຸໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ວາ, ຕຖາ ປຕ຺ຕມຸເຂປິ ຈ;

ເວຓິໍ ສງ຺ຂລິກໍ ວາປິ, ກໂຣໂຕ ໂຫຕິ ທຸກ຺ກຏໍ.

‘‘ປຏ຺ຏມ຺ປິ ຄຓ຺ຐິປາສານໍ, ອຏ຺ຐໂກຓາທິກໍ ວິຘິໍ;

ຕຕ຺ຖຄ຺ຆິຍຄທາຣູປໍ, ມຸຄ຺ຄຣາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກກ຺ກຏກກ຺ຂີນິ, ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ;

ສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາ ຕຕ຺ຖ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ທີປິຕາ.

‘‘ຈຕຸໂກຓາວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຐິປາສກປຏ຺ຏກາ;

ກຓ຺ຓໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານິ, ຣຕ຺ເຕ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ຈີວເຣ.

‘‘ສູຈິກມ຺ມວິກາຣໍ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິປິ;

ຈີວເຣ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຕຸໍ, ກາຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ໂຍ ຈ ປກ຺ຂິປຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ,

ກຎ຺ຊິປິຏ຺ຐຂລິອລ຺ລິກາທິສຸ;

ວຓ຺ຓມຏ຺ຐມຠິປຕ຺ຖຍໍ ປຣໍ;

ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປນ ມຸຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏາ.

‘‘ສູຈິຫຕ຺ຖມລາທີນໍ, ກຣເຓ ຈີວຣສ຺ສ ຈ;

ຕຖາ ກິລິຏ຺ຐກາເລ ຈ, ໂຘວນຕ຺ຖໍ ຕຸ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຣຊເນ ປນ ຄນ຺ຘໍ ວາ, ເຕລໍ ວາ ລາຂເມວ ວາ;

ກິຎ຺ຈິ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ຕຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ສງ຺ເຂນ ມຓິນາ ວາປິ, ອຎ຺ເຎນປິ ຈ ເກນຈິ;

ຈີວຣໍ ນ ຈ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຆໍສິຕພ຺ພໍ ນ ໂທຓິຍາ.

‘‘ຈີວຣໍ ໂທຓິຍໍ ກຕ຺ວາ, ນາຕິຆຏ຺ເຏຍ຺ຍ ມຸຏ຺ຐິນາ;

ຣຕ຺ຕໍ ປຫຣິຕຸໍ ກິຎ຺ຈິ, ຫຕ຺ເຖເຫວ ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຄຓ຺ຐິເກ ປນ ເລຂາ ວາ, ປິຬກາ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ;

ກປ຺ປພິນ຺ທຸວິກາໂຣ ວາ, ປາຬິກຓ຺ຓິກເຠທໂຕ’’ຕິ.

ວິນຍສາຣຕ຺ຖສນ຺ທີປນິຍມ຺ປິ ສມໍ ສຕປທາທີນນ຺ຕິ ສຕປທາທີຫິ ສທິສໍ. ຕຸລ຺ຍຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ສາມິວຈນໍ. ປຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ວາຕິ ອນຸວາຕສ຺ສ ອຸຠຍປຣິຍນ຺ເຕ ວາ. ປຏ຺ຏມຸເຂປິ ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣປຏ຺ຏານໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ຐາເນ, ກຓ຺ເຓປິ ວາ ເອກສ຺ເສວ ວາ ປຏ຺ຏສ຺ສ ອູນປູຣຓຕ຺ຖໍ ຆຏິຕຏ຺ຐາເນປິ ວາ. ເວຓີຕິ ກຸທ຺ຣູສສີສາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ເກຈິ ‘‘ວຣກສີສາກາເຣນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ພິຬາລທາມສທິສສິພ຺ພນໍ. ເກຈິ ‘‘ສຕປທິສທິສ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຏ຺ຏມ຺ປີຕິ ປຕ຺ຕມ຺ປິ. ອຏ຺ຐໂກຓາທິໂກ ວິຘິ ປກາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐໂກຓາທິກວິຘິ, ຕໍ. ອຏ຺ຐໂກຓາທິກນ຺ຕິ ວາ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ນິຄ຺ຄຫິຕາຄໂມ. ‘‘ອຏ຺ຐໂກຓາທິກໍ ວິຘິ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ປຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓວິເສສນໍ, ກິຣິຍາວິເສສນໍ ວາ. ‘‘ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ປຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຏ຺ເຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອຏ຺ຐໂກຓາທິກນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ວິຘິນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ອິຘ ວກ຺ຂມານຈຕຸໂກຓສຓ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຏ຺ຐໂກຓາທິກໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏ຺ຏທ຺ວເຍ. ອຄ຺ຆິຍຄທາຣູປນ຺ຕິ ອຄ຺ຆິຍສຓ຺ຐານຎ຺ເຈວ ຄທາສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ສິພ຺ພນໍ. ມຸຄ຺ຄຣນ຺ຕິ ລຄຸຬສຓ຺ຐານສິພ຺ພນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕິຍາທິສຓ຺ຐານານໍ ຄຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປຏ຺ຏທ຺ວເຍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ກກ຺ກຏກກ຺ຂີນີຕິ ກຸຬີຣກຈ຺ຉິສທິສານິ ສິພ຺ພນວິກາຣານິ. ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏເກ. ສຸຕ຺ຕາຕິ ໂກຓໂຕ ໂກຓໍ ສິພ຺ພິຕສຸຕ຺ຕາ ເຈວ ຈຕຸຣສ຺ເສ ສິພ຺ພິຕສຸຕ຺ຕາ ຈ. ປິຬກາຕິ ເຕສເມວ ສຸຕ຺ຕານໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕໂກຏິໂຍ ຈ. ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວາຕິ ຣຊນກາເລ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ອໂນຬາຣິກາ ທີປິຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາ ຈ ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕).

ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏິກາ ປາສປຏ຺ຏິກາຕິ ໂຍຊນາ. ກຓ຺ຓໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ສຸຕ຺ຕາ ເຈວ ປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານິ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວເຣ ອາຍາມໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ອນຸວາຕໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕສຸຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຣຊິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາປນກາເລ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ຈີວຣວໍເສ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິຕຸໍ ອນຸວາເຕ ພນ຺ຘສຸຕ຺ຕານິ ຈ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕານິ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ຈີວຣສ຺ສ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ຣຊິຕກາເລ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຍໍ ປນ ‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ອນຸວາເຕ ປາສກໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ຣຊນກາເລ ລຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕).

ສູຈິກມ຺ມວິກາຣໍ ວາຕິ ຈີວຣມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ນານາສຸຕ຺ຕເກຫິ ສຕປທິສທິສໍ ສິພ຺ພນ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ຐເປນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສູຈິກມ຺ມວິກາຣໍ ວາ. ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິປີຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາລາກມ຺ມມິຄປກ຺ຂິປທາທິກໍ ສິພ຺ພນວິກາຣໍ. ກາຕຸນ຺ຕິ ສຍໍ ກາຕຸໍ. ກາຣາເປຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຣາເປຕຸໍ.

ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐມຠິປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ກຎ຺ຊິກປິຏ຺ຐຂລິອລ຺ລິກາທີສຸ ຈີວຣໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏາ ໂມກ຺ໂຂ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຎ຺ຊິກນ຺ຕິ ວາຍນຕນ຺ຕມກ຺ຂນໍ ກຎ຺ຊິກສທິສາ ສຸລາກຎ຺ຊິກໍ. ປິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລປິຏ຺ຐໍ. ຕຓ຺ຑຸລປິຏ຺ເຐຫິ ປກ຺ກາ ຂລິ. ອລ຺ລິກາຕິ ນິຍ຺ຍາໂສ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ລາຂາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຈີວຣສ຺ສ ກຣເຓ ກຣຓກາເລ ສມຸຏ຺ຐິຕານໍ ສູຈິຫຕ຺ຖມລາທີນໍ ກິລິຏ຺ຐກາເລ ໂຘວນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກຎ຺ຊິກປິຏ຺ຐຂລິອລ຺ລິກາທີສຸ ປກ຺ຂິປຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຍນ ກສາເວນ ຈີວຣໍ ຣຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຣຊເນ ຈີວຣສ຺ສ ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘໍ ວາ ອຸຊ຺ຊລຠາວຕ຺ຖາຍ ເຕລໍ ວາ ວຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ລາຂໍ ວາ. ກິຎ຺ຈີຕິ ເອວຣູປໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ. ມຓິນາຕິ ປາສາເຓນ. ອຎ຺ເຎນປິ ຈ ເກນຈີຕິ ເຍນ ອຸຊ຺ຊລໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປນ ມຸຄ຺ຄຣາທິນາ ອຎ຺ເຎນປິ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາ. ໂທຓິຍາຕິ ຣຊນມ຺ພເຓ ນ ຆໍສິຕພ຺ພໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຣຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ກິຎ຺ຈິ ໂຖກໍ ປຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຕ຺ຖ ປກ຺ກຣຊນໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສາ ຣຊນໂທຓີ. ຕຕ຺ຖ ອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທິໍ ຆຏ຺ເຏຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຓ຺ຐິເກຕິ ເວຬຸທນ຺ຕວິສາຓາທິມຍຄຓ຺ຐິເກ. ເລຂາ ວາຕິ ວຏ຺ຏາທິເຠທາ ເລຂາ ວາ. ປິຬກາຕິ ສາສປພີຊສທິສາ ຂຸທ຺ທກພຸພ຺ພຸຬາ. ປາຬິກຓ຺ຓິກເຠທໂຕຕິ ມຓິກາວຬິຣູປປຸປ຺ຜກຓ຺ຓິກຣູປເຠທໂຕ. ‘‘ກປ຺ປພິນ຺ທຸວິກາໂຣ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕເຖວ ຈີວເຣ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໙. ປຕ຺ເຕ ວາ ຖາລເກ ວາຕິອາທີສຸ ຖາລເກຕິ ຕມ຺ພາທິມເຍ ປຸຄ຺ຄລິເກ ຕິວິເຘປິ ກປ຺ປິຍຖາລເກ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຓິວຓ຺ຓກຣຓປໂຍໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕລວຓ຺ຓປໂຍໂຄ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕລວຓ຺ໂຓຕິ ສມຓສາຣຸປ຺ປວຓ຺ຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຓິວຓ຺ຓໍ ປນ ປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລຕິ ຕິປຸສີສາທິມເຍ ປຕ຺ຕຏ຺ຐປນກມຓ຺ຑເລ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ວິຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກຣທນ຺ຕກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມກຣທນ຺ຕກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຖາລກສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຕສ຺ສ, ພຫິ ອນ຺ໂຕປິ ວາ ປນ;

ອາຣຄ຺ເຄນ ກຕາ ເລຂາ, ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ ກາຈິປິ.

‘‘ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຠມໍ ປຕ຺ຕໍ, ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຈ ປຈນ຺ຕິ ຈ;

‘ມຓິວຓ຺ຓໍ ກຣິສ຺ສາມ’, ອິຕິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລເກ ກິຎ຺ຈິ;

ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ;

ນ ໂທໂສ ໂກຈິ ຕຕ຺ຖສ຺ສ;

ກາຕຸໍ ມກຣທນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ວິນຍສາຣຕ຺ຖສນ຺ທີປນິຍມ຺ປິ ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ອາຣກຓ຺ຏກຄ຺ເຄນ, ສູຈິມຸເຂນ ວາ. ກາຈິປິ ເລຂາຕິ ວຏ຺ຏກໂຄມຸຕ຺ຕາທິສຓ຺ຐານາ ຍາ ກາຈິປິ ຣາຊິ. ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຠເມ ອລ຺ລີຍາເປຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລເກຕິ ປຕ຺ເຕ ຉວິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຕິປຸສີສາທີຫິ ກເຕ ປຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອາຘາຣາທີນໍ ອຸປຣິ ກາຕພ຺ເພ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລເກ. ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ນານາກາຣຣູປກກມ຺ມວິຈິຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ມກຣທນ຺ຕກນ຺ຕິ ຄິຣິກູຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ປຕ຺ຕຖາລກາທີສຸ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ຘມກຣຓ…ເປ… ເລຂາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຣຄ຺ເຄນ ທິນ຺ນເລຂາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລິກາທິວຓ຺ເຓຫິ ກຕເລຂາ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຉຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍນ຺ຕິ ຘມກຣຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ກຕສ຺ສ ຉຕ຺ຕາກາຣສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ. ‘‘ປຣິສ຺ສາວນພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ເກຈິ. ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍປິ –

‘‘ນ ຘມ຺ມກຣຓຈ຺ຉຕ຺ເຕ, ເລຂາ ກາຈິປິ ວຏ຺ຏຕິ;

ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ, ເລຂໍ ຕຸ ມຸຂວຏ຺ຏິຍ’’ນ຺ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຏ຺ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ຍາ ເລຂາ ປຣິສ຺ສາວນພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕໍ ເລຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຘມກຣຓຈ຺ຉຕ຺ເຕ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາ ກາຈິ ເລຂາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຘມກຣເຓ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໑໐. ກາຍພນ຺ຘເນ ປນ ກກ຺ກຏກ຺ຂີນີຕິ ກກ຺ກຏກສ຺ສ ອກ຺ຂິສທິສານິ. ມກຣມຸຂນ຺ຕິ ມກຣມຸຂສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຑຸຠສີສນ຺ຕິ ອຸທກສປ຺ປສີສສທິສສຓ຺ຐານານິ. ອຈ຺ຉີນີຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິສຓ຺ຐານານິ. ເອກເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຣຊ຺ຊຸກໍ ທ຺ວິຄຸຓຕິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກເມວ ປນ ສຕວາຣມ຺ປິ ສຣີຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ມຸຣຊສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຸຣຊຎ຺ຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓສງ຺ຂາຕໍ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ທສາສຸ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ທສາ ຊີຣນ຺ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວິເຘຕິ ທສາປຣິໂຍສາເນ ຖິຣຠາວາຍ ທນ຺ຕວິສາຓສຸຕ຺ຕາທີຫິ ກເຕ ວິເຘ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໘໕) ປນ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ປາສນ຺ເຕ ທສາມູເລ ຕສ຺ສ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ທນ຺ຕວິສາຓາທິມເຍ ວິເຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐມງ຺ຄລານິ ນາມ ສງ຺ໂຂ, ຈກ຺ກໍ, ປຸຓ຺ຓກຸມ຺ໂຠ, ຄຍາ, ສິຣີວຈ຺ໂຉ, ອງ຺ກຸໂສ, ຘຊໍ, ໂສວຕ຺ຖິກນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉຍຸຄຬຉຕ຺ຕນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທິວເສນປິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທນ຺ຕາທີຫິ ກຕສ຺ສ ວິຘສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ໂກຏີສຸ ກາຕພ຺ພປຣິຈ຺ເຉທຣາຊິມຕ຺ຕໍ. ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓປິ –

‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ, ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ ຈ ຕຫິໍ ຕຫິໍ;

ກາຍພນ຺ຘນໂສຠຕ຺ຖໍ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

‘‘ທສາມຸເຂ ທຬ຺ຫຕ຺ຖາຍ, ທ຺ວີສຸ ອນ຺ເຕສຸ ວຏ຺ຏຕິ;

ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມ-ຈິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອກ຺ຂີນິ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕ຺ວາ;

ໂກຏ຺ຏິເຕ ປນ ກາ ກຖາ.

ກກ຺ກຏກ຺ຂີນິ ວາ ຕຕ຺ຖ;

ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຆຏໍ ເທຑ຺ຑຸຠສີສໍ ວາ, ມກຣສ຺ສ ມຸຂມ຺ປິ ວາ;

ວິກາຣຣູປໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ ທສາມຸເຂ.

‘‘ອຸຊຸກໍ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏໍ ວາ, ມຏ຺ຐໍ ວາ ປນ ປຏ຺ຏິກໍ;

ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕກາກາຣໍ, ກຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຕິ ໂກຏ຺ຏິຕໍ.

‘‘ປຏ຺ຏິກາ ສູກຣນ຺ຕນ຺ຕິ, ທຸວິຘໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ;

ຣຊ຺ຊຸກາ ທຸສ຺ສປຏ຺ຏາທິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ສານຸໂລມິກໍ.

‘‘ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓຎ຺ຈ, ເທຑ຺ຑຸຠຎ຺ຈ ກລາພຸກໍ;

ຣຊ຺ຊຸໂຍ ຈ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຸຣິມາ ທ຺ເວທສາ ສິຍຸໍ.

‘‘ທສາ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານາ, ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ກາຍພນ຺ຘເນ;

ເອກາ ທ຺ວິຕິຈຕສ຺ໂສ ວາ, ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

‘‘ເອກຣຊ຺ຊຸມຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຸນິນາ ກາຍພນ຺ຘນໍ;

ຕຎ຺ຈ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ, ເອກມ຺ປິ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ພຫູ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ;

ນິຣນ຺ຕຣຎ຺ຫິ ເວເຐຕ຺ວາ, ກຕໍ ວຏ຺ຏຕິ ພນ຺ຘິຕຸໍ.

‘‘ທນ຺ຕກຏ຺ຐວິສາຓຏ຺ຐິ-ໂລຫເວຬຸນຬພ຺ຠວາ;

ຊຕຸສງ຺ຂມຍາ ສຸຕ຺ຕ-ຜລຊາ ວິຘກາ ມຕາ.

‘‘ກາຍພນ຺ຘນວິເຘປິ, ວິກາໂຣ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ;

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ເຉທ-ເລຂາມຕ຺ຕໍ ຕຸ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິນຍສາຣຕ຺ຖສນ຺ທີປນິຍມ຺ປິ ຕຫິໍ ຕຫິນ຺ຕິ ປຏ຺ຏິກາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາໂກຏ຺ຏິຕທິຄຸຓສຸຕ຺ຕກາຍພນ຺ຘນໍ. ອນ຺ເຕສຸ ທຬ຺ຫຕ຺ຖາຍ ທສາມຸເຂ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ປີຕິ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມຈິຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຍພນ຺ຘນໍ. ອກ຺ຂີນີຕິ ກຸຎ຺ຊຣກ຺ຂີນິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກາຍພນ຺ຘເນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກາ ກຖາ. ອຸຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕຸໍ.

ຆຏນ຺ຕິ ຆຏສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຑຸຠສີສໍ ວາຕິ ອຸທກສປ຺ປສີສໍ ມຸຂສຓ຺ຐານໍ ວາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣຣູປໍ ທສາມຸເຂ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກຍຸຕ຺ຕໍ ມຈ຺ຉສ຺ສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ວິຍ ຍສ຺ສາ ປຏ຺ຏິກາຍ ວາຍນໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກໍ ນາມ. ຍສ຺ສ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕສຓ຺ຐານມິວ ວາຍນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕກາກາຣໍ ນາມ.

ປກຕິວິກາຣາ ປຏ຺ຏິກາ ສູກຣນ຺ຕໍ ນາມ ກຸຎ຺ຈິກາໂກສສຓ຺ຐານໍ. ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຸກາ ສູກຣນ຺ຕານຸໂລມິກາ, ທຸສ຺ສປຏ຺ຏໍ ປຏ຺ຏິການຸໂລມິກໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນໍ ຄຫິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ສູກຣນ຺ຕານຸໂລມິກໍ. ຍຖາຫ ‘‘ເອກຣຊ຺ຊຸກໍ ປນ ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນຎ຺ຈ ສູກຣນ຺ຕໍ ອນຸໂລເມຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໗໘). ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຸກາ ນາມ ເອກາວຏ຺ຏາ, ພຫຸຣຊ຺ຊຸກສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ. ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນໍ ນາມ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຸຣຊໍ ນາມ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ເວເຐຕ຺ວາ. ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ປນ ‘‘ພຫຸກາ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ເວຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມທ຺ທວີຓໍ ນາມ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຑຸຠກໍ ນາມ ອຸທກສປ຺ປສທິສໍ. ກລາພຸກໍ ນາມ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກໍ. ຣຊ຺ຊຸໂຍຕິ ອຸຠຍໂກຏິຍໍ ເອກໂຕ ອພນ຺ຘາ ພຫຸຣຊ຺ຊຸໂຍ, ຕຖາພນ຺ຘາ ກລາພຸກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ມຸຣຊາທີນິ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ກາຍພນ຺ຘນານິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວຕິ ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓນາມຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ. ‘‘ທສາສຸ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວຓ຺ຓໂລເປນ ‘‘ທສາ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທສາສຸເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ.

ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານາຕິ ປາມງ຺ຄທາມໍ ວິຍ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐານາ. ເອກຣຊ຺ຊຸມຍນ຺ຕິ ນານາວຏ຺ເຏ ເອກໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕໍ ຣຊ຺ຊຸມຍໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ຣຊ຺ຊຸກາ ທຸສ຺ສປຏ຺ຏາທີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກວຏ຺ຏຣຊ຺ຊຸກາ ຄຫິຕາ. ອິຘ ປນ ນານາວຏ຺ເຏ ເອກໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕາ ເອກາວ ຣຊ຺ຊຸ ຄຫິຕາ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ວາ ນຍມ຺ປິ ເອກຣຊ຺ຊຸກກາຍພນ຺ຘນໍ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐາເນນ ຄນ຺ຖິຕໍ. ເອກມ຺ປິ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກວລມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ພຫູ ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຏ຺ຏຕິ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ມຸຣຊໍ ກລາພຸກຎ຺ຈ ນ ໂຫຕິ, ຣຊ຺ຊຸກກາຍພນ຺ຘນເມວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ‘‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຄໂຕ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອກາຍ ເວຐິຕໍ ມຸຣຊໍ ນາມາ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ທນ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຊຕູຕິ ລາຂາ. ສງ຺ຂມຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂນາຠິມຍໍ. ວິຘກາ ມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວຘິກາຕິປິ ປາໂຐ, ວິຘປຣິຍາໂຍ. ກາຍພນ຺ຘນວິເຘຕິ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ທສາຍ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຏ຺ຐທນ຺ຕາທີຫິ ກເຕ ວິເຘ. ວິກາໂຣ ອຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິໂກ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຕຸ-ສທ຺ເທນ ຆຏາກາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ນເຍນ ກາຍພນ຺ຘນວິຈາໂຣ ກາຕພ຺ໂພຕິ.

໑໑. ອຎ຺ຊນິຍໍ ‘‘ອຸຊຸກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຣສ຺ສາທິສຓ຺ຐານາປິ ວງ຺ກຄຕິກາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສິປາຏິກາຍາຕິ ວາສິອາທິຠຓ຺ຑປກ຺ຂິປເນ. ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣເຓ ປນ –

‘‘ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມ-ນານາຣູປວິຈິຕ຺ຕິຕາ;

ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອຎ຺ຊນີ ຊນຣຎ຺ຊນີ.

‘‘ຕາທິສໍ ປນ ຆໍສິຕ຺ວາ, ເວເຐຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕເກນ ວາ;

ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ນ ໂທໂສ ໂກຈິ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ວຏ຺ຏາ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສາ ວາ, ອຏ຺ຐໍສາ ວາປິ ອຎ຺ຊນີ;

ວຏ຺ຏເຕວາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຕຖາຎ຺ຊນິສລາກາປິ, ອຎ຺ຊນິຖວິກາຍ ຈ;

ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ, ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ເອກວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ, ສິປາຏິໍ ເຍນ ເກນຈິ;

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປນ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ, ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. –

ອາຄຕໍ.

ຕຏ຺ຏີກາຍມ຺ປິ ມາລາ…ເປ… ຈິຕ຺ຕິຕາຕິ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ເມຫິ ຈ ມິຄປກ຺ຂິຣູປາທິນານາຣູເປຫິ ຈ ວິຈິຕ຺ຕິຕາ. ຊນຣຎ຺ຊນີຕິ ພາລຊນປໂລຠິນີ. ອຏ຺ຐໍສາ ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ເທນ ໂສຬສໍສາທີນໍ ຄຫຓໍ. ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາຕິ ມາລາກມ຺ມາທິວຓ຺ຓມຏ຺ຐາ. ອຎ຺ຊນີສລາກາປິ ຕຖາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຊນີຖວິກາຍ ຈ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ‘‘ຖວິກາປິ ວາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ປີຕາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ເອກວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ປິໂລຕິກາທິມຍໍ ກິຎ຺ຈິປິ ສິປາຏິກໍ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ’’ຕິ ອາຄຕໍ.

໑໒. ອາຣກຓ຺ຏກາທີສຸ ອາຣກຓ຺ຏເກຕິ ໂປຕ຺ຖກາທິອຠິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖໍ ກເຕ ທີຆມຸຂສຕ຺ຖເກ. ຠມກາຣານໍ ທາຣຸອາທິລິຂນສຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເກຈິ. ວຏ຺ຏມຓິກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພພຸພ຺ພຸຬກໍ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິຬກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປິປ຺ຜລິເກຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຉທນເກ ຂຸທ຺ທກສຕ຺ເຖ. ມຓິກນ຺ຕິ ເອກວຏ຺ຏມຓິ. ປິຬກນ຺ຕິ ສາສປມຕ຺ຕິກາມຸຕ຺ຕຣາຊິສທິສາ ພຫຸວຏ຺ຏເລຂາ. ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເລຂນິຍໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ກຸຎ຺ຈິກາຍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ສຸວຓ຺ຓຣູປິຍມຍາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ. ‘ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕) ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎ ກປ຺ປິຍໂລຫາທິມຍາວ ກຸຎ຺ຈິກາ ກປ຺ປນ຺ຕິ ປຣິຫຣຓີຍປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣກຓ຺ຏໂກ ໂປຕ຺ຖກາທິກຣຓສຕ຺ຖກຊາຕິ, ອາມຓ຺ຑສາຣໂກ ອາມລກຜລມໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວລິຕກນ຺ຕິ ນຂຈ຺ເຉທນກາເລ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວລິຍຸຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິກາຣໍ ທຬ຺ຫີກມ຺ມາທິອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕໍ, ເຕນ ຈ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໂກຏິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສທ຺ທນິຈ຺ຉຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕວລຍາທິກໍ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຍໂຕ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຬ຺ຫີກມ຺ມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິສ຺ສຍວິໂນທນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຕນ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໂກຏິຍໍ ກຕວລຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສທ຺ທນິຈ຺ຉຣຓໍ ທີຆຊາຕິກາທິປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ອາຈຣິຍວໂຣ –

‘‘ມຓິກໍ ປິຬກໍ ວາປິ, ປິປ຺ຜເລ ອາຣກຓ຺ຏເກ;

ຐເປຕຸໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ນ ຈ ວຏ຺ຏຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

‘‘ທຓ຺ຑເກປິ ປຣິຈ຺ເຉທ-ເລຂາມຕ຺ຕໍ ຕຸ ວຏ຺ຏຕິ;

ວລິຕ຺ວາ ຈ ນຂຈ຺ເຉທໍ, ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຫິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ ມຓິກນ຺ຕິ ຖູລພຸພ຺ພຸຬໍ. ປີຬກນ຺ຕິ ສຸຂຸມພຸພ຺ພຸຬໍ. ປິປ຺ຜເລຕິ ວຕ຺ຖຈ຺ເຉທນສຕ຺ເຖ. ອາຣກຓ຺ຏເກຕິ ປຕ຺ຕຘາຣວລຍານໍ ວິຊ຺ຌນກຓ຺ຏເກ. ຐເປຕຸນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ເສສວຓ຺ຓມຏ຺ຐມ຺ປິ ຈ. ທຓ຺ຑເກຕິ ປິປ຺ຜລິທຓ຺ຑເກ. ຍຖາຫ ‘‘ປິປ຺ຜລິເກປິ ມຓິກໍ ວາ ປິຬກໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທຓ຺ຑເກ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຓິພນ຺ຘນຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ເອກາວ ເລຂາ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ວລິຕ຺ວາຕິ ອຸຠຍໂກຏິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ວລິໂຍ ຄາເຫຕ຺ວາ ນຂຈ຺ເຉທໍ ຍສ຺ມາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາຕິ ອາຄຕາ.

ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິຍໍ ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິຍາ ປເວສນຕ຺ຖໍ ອາວາຏມຓ຺ຑລໍ ໂຫຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສິຍໍ ອຸຊຸກເມວ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຊຸກເມວາຕິ ອິມິນາ ວງ຺ກໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວ ອຎ຺ຊນິຍມ຺ປິ ຕຖາ ທສ຺ສິຕໍ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອກປສ຺ເສ ວາຕິ ວຈນເສໂສ, ວາສິທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ທຓ຺ຑໂກຏີນໍ ອຈລນຕ຺ຖໍ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປິຍໂລເຫນ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ອຏ຺ຐໍສໍ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໓. ອາມຓ຺ຑສາຣເກຕິ ອາມລກຜລານິ ປິສິຕ຺ວາ ເຕນ ກກ຺ເກນ ກຕເຕລຠາຊເນ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຕລໍ ສີຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິເຍນ –

‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິຍໍ ວາປິ, ຘນຸເກ ເປລ຺ລທຓ຺ຑເກ;

ມາລາກມ຺ມາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ສຓ຺ຑາເສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານໍ, ຕຖາ ເຉທນວາສິຍາ;

ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ໂລເຫນ, ພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຕຖາ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑປິ, ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ;

ວຏ຺ຏເລຂາວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ເອກາ ວາ ທ຺ເວປິ ເຫຏ຺ຐໂຕ.

‘‘ວິສາເຓ ນາຬິຍໍ ວາປິ, ຕເຖວາມຓ຺ຑສາຣເກ;

ເຕລຠາຊນເກ ສພ຺ພໍ, ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ຕຸ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຏີກາຍມ຺ປິ ອຣຓິສຫິເຕ ຠນ຺ຕກິຈ຺ຈກໂຣ ທຓ຺ໂຑ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ ນາມ. ວາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຘຣາຣຓິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸທຸກ຺ຂລທຓ຺ຑສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຉນກຍນ຺ຕຘນຸ ຘນຸກໍ ນາມ. ມຸສລມຕ຺ຖກປີຬນທຓ຺ຑໂກ ເປລ຺ລທຓ຺ຑໂກ ນາມ. ສຓ຺ຑາເສຕິ ອຄ຺ຄິສຓ຺ຑາເສ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐານໍ ເຉທນວາສິຍາ ຕຖາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສູຕິ ວາສິຍາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ. ໂລເຫນາຕິ ກປ຺ປິຍໂລເຫນ. ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸຊຸກເມວ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ອຏ຺ຐໍສໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຓ຺ຑາເສຕິ ອຄ຺ຄິສຓ຺ຑາເສຕິ ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສູຈິສຓ຺ຑາໂສ ທສ຺ສິໂຕ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອໂຍປຏ຺ຏວລເຍ. ‘‘ອຸປຣິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກມກຸຬມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສາເຓຕິ ເຕລາສິຎ຺ຈນກຄວຍມຫິໍສາທິສິງ຺ເຄ. ນາຬິຍໍ ວາປີຕິ ເວຬຸນາຬິກາທິນາຬິຍໍ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ອລາພຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາມຓ຺ຑສາຣເກຕິ ອາມລກຈຸຓ຺ຓມຍເຕລຆເຏ. ເຕລຠາຊນເກຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເຍວ ເຕລຠາຊເນ. ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸມິຕ຺ຖິຣູປຣຫິຕໍ ມາລາກມ຺ມາທິ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຄຕໍ.

ຠູມຕ຺ຖຣເຓຕິ ກຏສາຣາທິມເຍ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພອຕ຺ຖຣເຓ. ປານີຍຆເຏຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຠາຊເນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ພໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ມຎ຺ຈາທີສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕລຠາຊເນສຸເຍວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປານໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຕ຺ຕາ ເຕລຠາຊເນນ ສຫ ອຄເຓຕ຺ວາ ວິສຸໍ ມຎ຺ຈາທີນໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວທນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ປນ ມຎ຺ຈາທີນໍ ຫຕ຺ເຖນ ອາມສິຕພ຺ພຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິຣູປເມຕ຺ຖ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໘໕) ປນ ‘‘ຕາລວຓ຺ຏພີຊນິອາທີສຸ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕານິ ກຸຎ຺ຈິກາ ວິຍ ປຣິຫຣຓີຍານິ, ອຖ ໂຂ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ນ ຘາເຣຕພ຺ພານີຕິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕານິ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ເຕລຠາຊເນສຸ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນປິ ວຸຕ຺ຕເມວ –

‘‘ປານີຍສ຺ສ ອຸຬຸງ຺ເກປິ, ໂທຓິຍໍ ຣຊນສ຺ສປິ;

ຆເຏ ຜລກປີເຐປິ, ວລຍາຘາຣກາທິເກ.

‘‘ຕຖາ ປຕ຺ຕປິຘາເນ ຈ, ຕາລວຓ຺ເຏ ຈ ພີຊເນ;

ປາທປຸຎ຺ຉນິຍໍ ວາປິ, ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິຍເມວ ຈ.

‘‘ມຎ຺ເຈ ຠູມຕ຺ຖເຣ ປີເຐ, ຠິສິພິມ຺ໂພຫເນສຸ ຈ;

ມາລາກມ຺ມາທິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພເມວ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

໑໔. ເອວໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ເສນາສເນ ກເຖຕຸໍ ‘‘ເສນາສເນ ປນາ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສໂຊຕໂກ. ເຕນ ສພ຺ພຣຕນມຍມ຺ປິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຎ຺ຎວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຏິເສເຘຕພ຺ເພ ສນ຺ເຕປິ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເສນາສເນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິເສເຘຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ –

‘‘ນານາມຓິມຍຕ຺ຖມ຺ຠ-ກວາຏທ຺ວາຣຠິຕ຺ຕິກໍ;

ເສນາສນມນຸຎ຺ຎາຕໍ, ກາ ກຖາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐເກ.

‘‘ໂສວຓ຺ຓິຍໍ ທ຺ວາຣກວາຏພທ຺ຘໍ;

ສຸວຓ຺ຓນານາມຓິຠິຕ຺ຕິຠູມິໍ;

ນ ກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ນິເສຘນີຍໍ;

ເສນາສນໍ ວຏ຺ຏຕິ ສພ຺ພເມວາ’’ຕິ.