໓. ເຠສຊ຺ຊາທິກຣຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໕. ເອວໍ ປຣິກ຺ຂາຣວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ເຠສຊ຺ຊກຣຓປຣິຕ຺ຕປຏິສນ຺ຖາຣານໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ເຠສຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິສກ຺ກສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ກິໍ ຕໍ? ຕິກິຈ຺ຉນໍ. ກຣິຍເຕ ກຣຓໍ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ກຣຓໍ ເຠສຊ຺ຊກຣຓໍ, ເວຊ຺ຊກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ, ອາຣກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຖຣຓໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ, ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສມ຺ພນ຺ຘກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມາຕິກາຍໍ ‘‘ເຠສຊ຺ຊກຣຓມ຺ປິ ຈ ປຣິຕ຺ຕໍ, ປຏິສນ຺ຖາໂຣ’’ຕິ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ສມຠິນິວິຏ຺ເຐ ເຠສຊ຺ຊກຣຓວິນິຈ຺ຉເຍ. ສຫຘມ຺ໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຫຘມ຺ມິກາ, ເຕສໍ, ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສາສເນ ສຫສິກ຺ຂມານຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສຫຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ຕາ ສຫຘມ຺ມິກາ, ເຕສໍ, ສຫຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ສິກ຺ຂມານຠາເວນ ນິຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕສີລາທິຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ສມຕ຺ຕາ ສມສີລສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ. ເອເຕນ ທຸສ຺ສີລານໍ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິການຎ຺ຈ ອກາຕຸມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ເຕສໍ ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ. ນ ກຣິຍິຕ຺ຖາຕິ ອກຕາ, ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ອກຕປຸພ຺ພາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ປນ ‘‘ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ສາ ຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ກຕາປິ ອກຕາ ວິຍາຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ‘ວເທຍ຺ຍາຖ ຠນ຺ເຕ ເຍນຕ຺ໂຖ’ຕິ ເອວໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໘໕) ‘‘ຄິລານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ກຕາປິ ອກຕາ ວິຍາຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ‘ວທ ຠນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເຍນາ’ຕິ ເອວໍ ອກຕປວາຣຓຏ຺ຐາເນ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໖. ປຏິຍາທິຍຕີຕິ ສມ຺ປາເທຕິ. ອກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຍຸຕ຺ຕຕາວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອກຣຓປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອາປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອນາມສນ຺ເຕນາຕິ ມາຕຸຄາມສຣີຣາທີນໍ ອນາມາສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາວ ຎາຕກາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍາວ ຕສ຺ສ ຎາຕກາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍຠູຕານໍ ມາຕາປິຕູນໍ ສຫຕ຺ຖາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗. ປິຕຸ ຠຄິນີ ປິຕຸຈ຺ຉາ. ມາຕຸ ຠາຕາ ມາຕຸໂລ. ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ຏີກາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກວລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປນ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ ຈ, ເທຖ ໂນ ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ເຕສໍ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ອປ຺ປໂຫນກຕ຺ຕາ ເຠສຊ຺ຊເມວ ຍາຈນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາໂຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ໂພ. ນ ຍາຈນ຺ຕີຕິ ລຊ຺ຊາຍ ນ ຍາຈນ຺ຕິ, ຄາຣເວນ ວາ. ‘‘ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຖາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໘) ປນ ‘‘ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາໂຠຄໍ ປນ ອກຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕີສຸ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຏີກາຍມ຺ປິ ຕເທວ ຄເຫຕ຺ວາ ລິຂິຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ປນ ຕໍ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ປນ ‘‘ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊກຣຓສ຺ສ, ປາຬິຍໍ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ ເອວໍ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕເນວ ອາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘ເຕສຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕກ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອເຕ ທສ ຎາຕເກ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາທໂຍປິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຎາຕກາ ເອວາຕິ ເຕປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເຕນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎາຕການໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອເຕສໍ ປຸຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາຍາ’’ຕິອາທິ. ກຸລປຣິວຏ຺ຏາຕິ ກຸລານໍ ປຏິປາຏິ, ກຸລປຣມ຺ປຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ຕາວກາລິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສປິ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ວິນາ ມິຈ຺ຉາຊີວນໍ ວາ ກຸລທູສນໍ ວາ ນ ໂຫຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຎາຕການຎ຺ຫິ ສນ຺ຕກໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຸລທູສນາທິ ນ ສິຍາ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍມ຺ປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໘໕) ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈາສາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຏ຺ຐານຕາຍ ຎາຕເກສຸ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ປນ ‘‘ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ວຈນໂຕ ຍາວ ສຕ຺ຕໂມ ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏ, ຕາວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຈູຬມາຕຸຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ ຈູຬມາຕຸຍາ ສາມິໂກຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຫຣາມາຕິ ອິທໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ມມ ຎາຕການໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຫຣຖາຕິ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຈ ສາມເຓຣາທີນໍ ອປຈ຺ຈາສາຍປິ ປຣຊນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊກຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິເຍສິຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຎາຕິສາມເຓເຣຫິ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາຕິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ອາຄນ຺ຕຸກໂຈຣາທີນໍ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ມນຸສ຺ສາ ນາມ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຫິ ລາຠໍ ອປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ, ປຈ຺ຈາສາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມກຸລທູສນາທິນາ ໂທໂສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ອຸປກາເຣ ກເຕ ສາສນສ຺ສ ຄຸຓໍ ຎຕ຺ວາ ປສີທນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຣເຓ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ອາຄນ຺ຕຸກາທີນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານວິຠາຄສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທາຕຸໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອປຈ຺ຈາສີສນຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາຊີວກຸລທູສນາທິໂທສນິເສຘນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ເຠສຊ຺ຊກຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ອິມິສ຺ສາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ອາຄນ຺ຕຸກໂຈຣາທີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕານໍ ທາເນເນວ ຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມຸຈ຺ຈນໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໘. ເຕເນວ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນປິ ອກາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘໍ ກຸລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ກຖາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ກເຖນ຺ຕສ຺ສປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ອາຈຣິຍາ. ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐໂຣຄີນໍ ປຣິຍາເຍນປິ ວຕ຺ວາ ວິຈຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສປິ ປນ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍກຖາປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສມຸລ຺ລເປສີຕິ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອາຈຣິຍຠາໂຄຕິ ວິນຍາຈາຣໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊາຈິກ຺ຂເຓນ ເວຊ຺ຊາຈຣິຍຠາໂຄ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໘໕) ປນ ‘‘ວິນຍລກ຺ຂຓໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນາຈຣິຍສ຺ສ ຕທນຸຣູປໂວຫາຣາສມ຺ຠວໂຕ ອີທິສສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ‘ອາຈຣິຍຠາໂຄ ນາມ ອຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸນາ ອາຈຣິເຍນ ລຠິຕພ຺ພຠາໂຄ ອຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸປ຺ຜປູຊນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນປິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວິຘານສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ກປ຺ປິຍວເສນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ປຸປ຺ຜໍ ອາຫຣຖາ’ຕິອາທິນາ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ປນ ‘‘ປຸປ຺ຜປູຊນຕ຺ຖາຍປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຍມານໍ ຣູປິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕຠຊເນນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວາຕິ ອາຫ ‘ກປ຺ປິຍວເສນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ’ຕິ. ‘ອມ຺ຫາກໍ ຣູປິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸປ຺ຜປູຊນຕ຺ຖໍ ປຸປ຺ຜໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກປ຺ປິເຍນ ກມ຺ເມນ ຄາຫາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ປນ ‘‘ກປ຺ປິຍວເສນາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປຸປ຺ຜໍ ອາເນຖາຕິອາທິນາ. ‘ປູຊໍ ອກາສີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ເຠສຊ຺ຊກຣຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ.

໑໙. ເອວໍ ເຠສຊ຺ຊກຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິຕ຺ຕກຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸມາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຠສຊ຺ຊກຣຓໍ ວິຍ ຄິຫິກມ຺ມໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສນຕ຺ຕາ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນປິ ຠຓິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ, ປເຄວ ອຊ຺ຌິຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ວາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ເອຕ຺ຖ ປເວເສມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ເອວໍ ກເຕ ປຣິຕ຺ຕາຓາ ເອຕ຺ຖ ປເວສິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣໂຕ…ເປ… ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎາຕເກ ຄຫຏ຺ເຐ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາເທສຸ ອຸທກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປາຬິຍາ ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທສຸ ໂຣຄວູປສມນາທິອຕ຺ຖາຍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ກຣິຍມາເນ ຍທິ ປາເທ ອປເນນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ‘‘ອວມງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ໂຣໂຄ ນ ວູປສເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປາທາ ອປເນຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ມຕສຣີຣທສ຺ສເນ ວິຍ ເກວເລ ສຸສານທສ຺ສເນປິ ອິທໍ ຊາຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຍຄມນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ມຣຓສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີວຖິກທສ຺ສເນ…ເປ… ມຣຓສ຺ສຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມາຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເລສກປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ປຣິວາຣຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ອສຸຠທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ເລສກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຄເຕ ມຕສ຺ສ ຎາຕກາ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍໍ ລາຠໍ ລຠິສ຺ສາມ, ອຸປຏ຺ຐາກໍ ລຠິສ຺ສາມາຕິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ປນ ‘‘ມຣຓສ຺ສຕິໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປກ຺ໂກສິເຕປິ ອປກ຺ໂກສິເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕາລປຓ຺ຓສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕເລຂນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕກຣຓສຎ຺ຎາຓຕ຺ຕາ ຕານິ ທິສ຺ວາ ອມນຸສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ອປກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕາລປຓ຺ຓໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ) ວາ ຠຓິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕໂກເຍວ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຠໂຕ ປາຬິມຸຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕກຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍ, ນ ປນ ຕໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິໂກ ກຖາມຄ຺ໂຄ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕີສຸ ຏີກາສຸປິ ຕໍສໍວຓ຺ຓນານໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ໂສ ສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄໂຕວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຘ ປນ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ‘‘ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ ວາ ຠຓິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈເນ. ປນາຕິ ວິເສສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທີຆນິກາເຍ ປາຖິກວຄ຺ເຄ ອາຄຕສ຺ສ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ປຐມເມວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຫິ ລທ຺ຘາເສວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິໂອຊວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປິຏ຺ຐໍ ວາ ມໍສໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ມຈ຺ຉຂຓ຺ຑປູວຂຊ຺ຊກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂອຕາຣໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍາຍິຕຂາທນີຍນິພທ຺ຘວສນຏ຺ຐານລາຠຕາຍ ອວຕາຣຓໍ ລຠນ຺ຕິ. ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອລ຺ລໂຄມຍລິຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ໂປຣາຓກຈາຣິຕ຺ຕໍ ຠູມິວິສຸທ຺ຘກຣຓໍ. ປຣິສຸທ຺ຘໍ…ເປ… ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຣິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາວເສນ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານອຸຠຍໂຕ ຣກ຺ຂາສໍວິຘາເນນ ສເມຕິ. ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໓.໒໘໒) ປນ ‘‘ສຣີຣສຸທ຺ຘິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທຕໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ‘‘ກາຍສຸທ຺ຘິມຕ຺ເຕນ ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕາວເສເນວ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ເອກາທສ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕; ປຣິ. ໓໓໑; ມິ. ປ. ໔.໔.໖).

ປຣິຕ຺ຕກາຣໂກ…ເປ… ສມ຺ປຣິວາຣິເຕນາຕິ ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕກຣໂຓ ພາຫິຣໂຕ ອາຣກ຺ຂາສໍວິຘານໍ, ‘‘ເມຕ຺ຕ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ອາຣກ຺ຂາສໍວິຘານໍ, ເອວໍ ອຸຠຍໂຕ ຣກ຺ຂາສໍວິຘານໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ອມນຸສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ. ມງ຺ຄລກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອມນຸສ຺ສານໍ ໂຕສນຕ຺ຖາຍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫາມງ຺ຄລກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມາເນນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ມຫາມງ຺ຄລກຖາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈເນນ ສເມຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພຸປຈາຣວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພສນ຺ນິປາໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຕສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ໂຆເສຕພ຺ໂພ ‘‘ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສພ຺ເພຫິ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອນາຄນ຺ຕຸໍນາມ ນ ລຠຕີຕິ ອມນຸສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘາຓາຠເຍນ ຣາຊາຓາຠເຍນ ອນາຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊູນໍ ອາຓາຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ. ຄຫິຕກາປເທເສນ ອມນຸສ຺ໂສວ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອມນຸສ຺ສຄຫິຕໂກ ‘ຕ຺ວໍ ໂກ ນາໂມ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາລາຄນ຺ຘາທີສູຕິ ມາລາຄນ຺ຘາທິປູຊາສຸ. ອາສນປູຊາຍາຕິ ເຈຕິເຍ ພຸທ຺ຘາສນປູຊາຍ. ປິຓ຺ຑປາເຕຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕທາເນ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸປ຺ປເທເສນ ເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຕ຺ຕິທານໍ ສມ຺ຠວຕິ.

ເທວຕານນ຺ຕິ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໒໘໓, ໒໙໓) ‘‘ອິເມສໍ ຍກ຺ຂານໍ ມຫາຍກ຺ຂານໍ ເສນາປຕີນໍ ມຫາເສນາປຕີນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາຏາຕິ ທພ຺ພິມຸຂສກຸຓາ. ເຕ ອາຏາ ນທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຏານາທໍ, ເທວນຄຣໍ, ອາຏານາເທ ກຕໍ ອາຏານາທິຍໍ, ສຸຕ຺ຕໍ. ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໓.໒໘໒) ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ’ຕິ ຈ ‘ມງ຺ຄລກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’ຕິ ຈ ‘ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ’ຕິ ຈ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ຄິຫີນໍ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໘໒) ‘‘ເອຕໍ ຕາວ ຄິຫີນໍ ປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕເກນ ປນ-ສທ຺ເທນ ສຫ ວຸຈ຺ຈມານໍ ‘‘ອິທໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອວິເສເສ ຫິ ສຕິ ເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ ນ ສິຍາ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕາວ ພາຫິຣາຣກ຺ຂາ ທຸກ຺ກຣາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄິຫີນໍ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓ ວຸຕ຺ຕປຣິກມ຺ເມ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂນ ມຕິ.

ອິທໍ ປນ ອິຘ ອາຄຕໍ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕປຣິກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອມນຸສ຺ສານໍ ອມນາປໍ, ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອມນຸສ຺ສາ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ໂປຣາຓາ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ອາໂຣຈິຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ ມູລຠູຕໍ ທີຆນິກາເຍ ອາຄຕໍ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ) ປຫາຍ ມູລສຸຕ຺ຕໂຕ ຄາຖາຉກ຺ກເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຄາຖາໂຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຐເປສຸໍ, ຕມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕໍ ອມູລຠູຕຕ຺ຕາ ເອເກນາກາເຣນ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເກຈິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ວິຕ຺ຖາເຣນ, ເກຈິ ເອກຈ຺ຈາ ຄາຖາໂຍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເກຈິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ຕໍມິສ຺ສກປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ມງ຺ຄລກຣຓກາລາທີສຸ ວຕ຺ຕຸມວິສຫນ຺ຕາ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສຸຕ຺ຕານິເຍວ ຠຓນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ? ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ອິມໍ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫມານາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອມນຸສ຺ສານໍ ປສາທາຍ, ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອວິເຫຐນາຍ ເອວ ສໍວິທຫິໍສຸ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ ອຸຬາຣາ ຍກ຺ຂານິວາສິໂນ, ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ຠຄວໂຕ ປາວຈເນ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ເຕສໍ ປສາທາຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ຣກ຺ຂາຍ ອວິຫິໍສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໖).

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນປິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄມເນ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຖ ຠິກ຺ຂເວ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ, ປຣິຍາປຸຓາຖ ຠິກ຺ຂເວ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ, ຘາເຣຖ ຠິກ຺ຂເວ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕາ ຠິກ຺ຂເວ ອາຏານາຏິຍາ ຣກ຺ຂາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ຣກ຺ຂາຍ ອວິຫິໍສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໙໕) ຠິກ຺ຂູນໍ ຘາຣຓໍ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕໍ ອານິສໍສຎ຺ຈ ປກາສິຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາສິເຕ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ເອກປທມ຺ປິ ອປເນຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ສໍວິທຫິຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອາຫຈ຺ຈຠາສິຕໍ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ປກຕິອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕເມວ ຘາເຣຕຸໍ ສຊ຺ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠຄວຕາ ອຠາສິຕໍ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອນາຣຸຬ຺ຫໍ ມິສ຺ສກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໘໒) ອາຄຕໍ ອິທໍ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕປຣິກມ຺ມໍ ປນ ປກຕິສຊ຺ຌາຍນວາຈນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ອມນຸສ຺ເສຫິ ຄຫິຕກາເລ ໂມຈາປນຕ຺ຖາຍ ໂລກິເຍຫິ ມນ຺ຕໍ ວິຍ ຠຓນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອມນຸສ຺ສຄຫິຕໂກ ຕ຺ວໍ ໂກ ນາໂມສີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໘໒).

ອາຏານາຏິຍາ ຣກ຺ຂາ ຈ ນາມ ນ ສກລສຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຈ ນມຕ຺ຖູ’’ຕິ ປທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊູນໍ ວເສນ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຄຕໍ ‘‘ຊິນໍ ວນ຺ທາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕກເທໂສເຍວ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອຖ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມໍ ອາຏານາຏິຍໍ ຣກ຺ຂໍ ອຠາສີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ອວສາເນ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ມາຣິສາ ອາຏານາຏິຍາ ຣກ຺ຂາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຠກ຺ຂໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕານໍ ພລວທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕມນຸສ຺ສໍ ໂມຈາເປນ຺ຕານໍ ອມນຸສ຺ສາ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕຖາ ໂມຈາເປຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາເລ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕປຣິກມ຺ມໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຣິຕ຺ຕກຣຓວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ.

໒໐. ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໑໘໕) ເອຕ຺ຖ ອມສິຍິຕ຺ຖາຕິ ອາມຏ຺ໂຐ, ນ ອາມຏ຺ໂຐ ອນາມຏ຺ໂຐ. ປິຓ຺ຑໍ ປິຓ຺ຑໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຕຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ. ອນາມຏ຺ໂຐ ຈ ໂສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຈາຕິ ຕຖາ, ອຄ຺ຄຫິຕອຄ຺ໂຄ, ອປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈປິ ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ທາຍເກຫິ ພຫຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທິນ຺ນຠາວໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ເອວໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສທ຺ຘາຍ ທິນ຺ນໍ ມຫຄ຺ຆໂຠຊນມ຺ປິ ມາຕາປິຕູນໍ ທຕ຺ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປເຄວ ອປ຺ປຄ຺ຆໂຠຊເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມາຕາທິປຎ຺ຈກໍເຍວ ວຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊກຣເຓ ວິຍ ອປເຣສມ຺ປິ ທສນ຺ນໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຕການມ຺ປິ ເປເສຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວາ’’ອິຈ຺ຈາທິວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຎາຕການມ຺ປິ ອາຄນ຺ຕຸກສາມຎ຺ເຎນ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ. ຖາລເກຕິ ສງ຺ຆິເກ ກໍສາທິມເຍ ຖາລເກ. ປຕ຺ໂຕປິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາມຣິກໂຈຣສ຺ສາຕິ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏໂຈຣສ຺ສ. ອທີຍມາເນປິ ‘‘ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອາມິສສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອລາເຠນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ຉິທ຺ທສ຺ສ ວິວຣສ຺ສ ປຏິສນ຺ຖຣຓໍ ປິທຫນໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ. ໂສ ປນ ຘມ຺ມາມິສວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກສ຺ສ ກາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວາ…ເປ… ກາຕພ຺ໂພເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຂີຓປຣິພ຺ພຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຄຕິຠາວໍ ກຣຸຓາຏ຺ຐານຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຈ ຕພ຺ພິຘຸຣານໍ ສມິທ຺ຘານໍ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ເຕປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສີສນປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນຸຎ຺ຎາຕານໍ ປນ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈາສາຍ ປນ ສຕິ ກຸລທູສນມ຺ປິ ໂຫຕິ. ອຸພ຺ພາເສຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິໂຍຊນໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ເຕ ມນຸສ຺ເສ ປລາເປຕ຺ວາ. ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອຸຕ຺ຕມຣູປວິຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຣຓໍ. ອຍໍ ປຏິສນ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ເຠສຊ຺ຊາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ຕຕິໂຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.